Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo Midowga Yurub ayaa isku raacay in dib loo bilaabo wada-hadallo farsamo oo ku saabsan soo celinta iyo dib-u-aqbalaadda soo-galootiga Soomaaliyeed ee ku sugan qaaradda Yurub. Heshiiskan ayaa imanaya xilli Brussels ay dooneyso in Muqdisho ay la yeelato iskaashi dhow oo ku aaddan socdaalka sharci-darrada ah, ka-hortagga tahriibka, iyo soo celinta muwaadiniinta Soomaaliyeed.

Go’aankan ayaa laga gaaray shirkii ugu horreeyay ee Iskaashiga Soomaaliya iyo Midowga Yurub oo 10-kii bishan May lagu qabtay magaalada Muqdisho. Shirkan oo ku saleysnaa heshiiska iskaashiga ee loo yaqaan ‘Samoa Agreement’, ayaa kulmiyay wasiirro ka tirsan xukuumadda Soomaaliya, diblomaasiyiin, iyo wakiillo ka socday hawlgallada Yurub, waxaana diiradda lagu saaray arrimaha sarreynta sharciga, amniga, socdaalka iyo horumarinta dhaqaalaha.

Wafdiga Soomaaliya waxaa hoggaaminayay Ra’iisul Wasaare Ku-xigeenka, Saalax Axmed Jaamac, halka dhanka Midowga Yurub ay mataleysay Danjire Francesca Di Mauro. Sida ku cad ajandaha socdaalka, labada dhinac ayaa isku raacay in sida ugu dhaqsiyaha badan loo qabto wada-hadalladii farsamo ee saddexaad oo diiradda saaraya soo celinta soogalootiga, si loo xalliyo caqabadaha jira loona horumariyo iskaashiga labada dhinac.

Soo celinta iyo dib-u-aqbalaadda

Marka la eego eray-bixinta siyaasadda Midowga Yurub, soo celinta iyo dib-u-aqbalaadda ayaa loola jeedaa iskaashi dhexmara dalalka ay dadku kasoo jeedaan, si ay dib ugu aqbalaan muwaadiniintooda aan haysan sharciga ay ku joogi karaan Yurub. Dadkaas waxaa ka mid ah kuwa loo diiday magangalyada, kuwa fiisooyinkoodu dhaceen, iyo kuwa aan gabi ahaanba haysan sharci degenaansho oo sax ah.

Arrintan ayaa ah mid aad xasaasi uga ah gudaha Soomaaliya, maadaama qoysas badan ay ehelkoodu ku sugan yihiin qaaradda Yurub. Inta badan tahriibka ayaa waxaa kiciya amni-darro, saboolnimo, shaqo la’aan, isbeddelka cimilada, iyo barakac baahsan.

War-saxaafadeedka wadajirka ah laguma shaacin tiro dad ah oo la soo musaafurinayo, dalal gaar ah oo la magacaabay, ama in labada dhinac ay isku raaceen soo celin qasab ah. Taas beddelkeeda, doodda ayaa lagu saleeyay ajande ballaaran oo isugu jira xallinta dhibaatooyinka aasaasiga ah ee sababa tahriibka, la-dagaallanka mukhalasiinta, horumarinta xogta socdaalka, iyo in la dhiirigeliyo waddooyinka sharciga ah ee socdaalka. Sidoo kale, waxaa laga wada hadlay taageerada dadka barakacayaasha ah iyo dadaallada lagu yareynayo qulqulka tahriibayaasha u socda qaaradda Yurub.

Soo celin sharaf leh

Bayaanka ayaa xusay in labada dhinac ay ka wada hadleen “soo celin badqabta oo sharaf leh” iyo in dib-u-dhexgal waara loo sameeyo dadka dib ugu soo laabanaya dalkooda hooyo. Dowladda Soomaaliya ayaa horay ula shaqeysay Midowga Yurub iyo Hay’adda Socdaalka Adduunka (IOM) si dalka dib loogu soo celiyo muwaadiniin ku xayirneyd dalka Liibiya, iyadoo la adeegsanayo barnaamijyada soo-laabashada iskaa-wax-u-qabso ah.

Bishii Diseembar ee sanadkii 2024, ilaa 147 soo-galooti Soomaali ah ayaa laga soo celiyay Liibiya iyadoo gacan laga helayo Dowladda Federaalka, Midowga Yurub iyo IOM. Duulimaadkaas ayaa markii hore cago-dhigtay magaalada Hargeysa oo ay ka degeen 31 qof, kahor inta uusan Muqdisho keenin 116-kii kale, waxaana dadkaas ku jiray dhallinyaro iyo carruur da’yar.

Wasaaradda Arrimaha Dibadda Soomaaliya ayaa xilligaas xaqiijisay in hawlgalkan uu qayb ka ahaa barnaamij uu maalgeliyo Midowga Yurub oo ay fuliso hay’adda IOM, kaas oo dadka soo laabanaya siiya lacag caddaan ah oo degdeg ah, daryeel caafimaad, taageero maskaxeed, kharashka gaadiidka safarka, iyo caawimaad la xiriirta dib-u-la-qabsiga bulshada. Wasaaradda ayaa xustay in duulimaadkii bishaas uu tirada guud ee Soomaalida laga soo celiyay Liibiya ee hoos yimaada barnaamijkan ka dhigay 844 qof.

Arrimaha socdaalka ayaa isku beddelay mid ka mid ah mowduucyada siyaasadeed ee ugu xasaasisan qaaradda Yurub, iyadoo dowlado dhowr ah ay raadinayaan qaabab deddeg ah oo dalkooda looga saarayo dadka aan haysan sharciga joogitaanka.

Brussels ayaa iskaashiga socdaalka si weyn ugu xirtay xiriirka ballaaran ee ay la yeelato dalalka ay dadku kasoo jeedaan iyo kuwa ay sii maraan. Tani waxay koobeysaa taageerada horumarinta, maareynta xuduudaha, dhiirigelinta socdaalka sharciga ah, iyo barnaamijyada dib-u-la-qabsiga.

Balse hay’adaha u dooda xuquuqda aadanaha ayaa ka digay in barnaamijyada dib-u-soo-celinta ay u baahan yihiin dammaanad-qaad adag, lagana taxadaro in dadka dib loogu celiyo goobo ay ka jirto amni-darro ama saboolnimo baahsan oo halis gelin karta noloshooda.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynihii hore ee Soomaaliya Mudane Maxamed Cabdillaahi Farmaajo oo warsaxaafadeed soo saaray ayaa sheegay in dalku galay marxalad siyaasadeed iyo mid dastuuri ah oo halis ah, isaga oo shaaca ka qaaday inuu dhamaaday muddo xileedka Madaxweynaha iyo Baarlamaanka, sida uu hadalka u dhigay.

Farmaajo ayaa sheegay in marxaladda cusub ee uu dalku galay lagu wajihi karo wadatashi si loo badbaadiyo dalka, loogana gudbo firaaqa dastuuriga ah.

Sidoo kale wuxuu farrin u diray dhamaan ciidamada qalabka sida, isaga oo ugu baaqay inay ka fogaadaan arrimaha siyaasadda iyo in loo adeegsado awood ka baxsan sharciga.

Hoos ka akhriso qoraalka oo dhammaystiran;-

WAR-MURTIYEED, Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya waxa ay maanta wajahaysaa marxalad siyaasadeed iyo mid dastuuri oo halis ah, kaddib dhammaadka muddadii dastuuriga ahayd ee Madaxweynaha iyo Barlamaanka, si waafaqsan qodobbada 60-aad iyo 91-aad ee Dastuurka KMG ah ee Dalka.

Xaaladdan halista ah waxaa lagu wajihi karaa wadatashi qaran oo ay isugu yimaaddaan hormuudka siyaasadda, indheer-garadka iyo dhammaan qeybaha kala duwan ee bulshada Soomaaliyeed, si looga tashado badbaadinta dalka iyo maareynta marxaladdan la galay ee firaaqa dastuuriga ah iyo hubanti la’aanta siyaasadeed.

Sida ku cad qodobka 103 ee Dastuurka KMG ah, Xukuumadda hadda jirta waxa ay noqotay mid xil-gaarsiin ah oo aan lahayn awood ay ku qaadan karto go’aammo masiiri ah oo saameynaya mustaqbalka dalka, sidaas awgeed waxaa muhiim ah in la gaaro heshiis siyaasadeed oo horseedaya qabsoomidda doorasho la isku waafaqsan yahay, taas oo asaas u ah in dalka laga saaro marxaladdan, lana helo dowlad leh sharciyad qaran.

Ciidamada Qalabka Sida ee Soomaaliyeed waxaan ugu baaqaynaa in ay si dhammaystiran uga fogaadaan ku-milanka arrimaha siyaasadda iyo in loo adeegsado xukun maroorsi iyo cabburinta shacabka. Marxaladdan adag ee dalku ku jiro waxaa hortaalla ciidanka in ay xoojiyaan gudashada waajibaadkooda dastuuriga ah ee difaaca dalka, sugidda amniga, dhowrista midnimada iyo dowladnimada dalka.

Ugu dambeyn, waxaan adkaynaynaa baaqyada ku aaddan wadatashiga, isu tanaasulka iyo ilaalinta dowladnimada, annaga oo muujinayna muhiimadda ay leedahay, xilligaan, in danta qaranka laga hormariyo danaha shakhsiga ah iyo kuwa kooxeed.

DHAMMAAD

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud ayaa xarigga ka jaray dhismaha cusub ee xarunta dhexe ee wasaaradda dhallinyarada iyo ciyaaraha, taas oo qayb ka ah qorshaha dowladda ee lagu horumarinayo adeegyada dhallinyarada iyo kobcinta ciyaaraha dalka.

Munaasabadda xarig-jarka oo ay ka qeyb galeen masuuliyiin ka tirsan dowladda, dhallinyaro iyo marti sharaf kale ayaa madaxweynaha waxa uu ku bogaadiyay wasaaradda dhallinyarada dadaallada ay ku bixisay hirgelinta xaruntan cusub ee casriga ah.

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa sheegay in dhismahan uu ka qiimo badan yahay dhismeyaal badan oo dowladda lagu taageeray, maadaama lagu dhisay dhaqaale, aqoon iyo maskax Soomaaliyeed, taas oo uu ku tilmaamay astaan muujinaysa kartida iyo isku filnaanshaha shacabka Soomaaliyeed.

Waxa uu sidoo kale xusay in dowladda federaalka ay mudnaan gaar ah siinayso awood siinta dhallinyarada Soomaaliyeed, isaga oo tilmaamay inay yihiin laf-dhabarta horumarka, nabadda iyo mustaqbalka dalka.

Madaxweynaha ayaa khudbad dhinacyo badan taabanaysay oo uu ka jeediyay munaasabadda uga hadlay guulaha ay dowladdu ka gaartay dhinacyada amniga, dimuqraadiyeynta, hirgelinta doorashooyinka tooska ah, dhammaystirka dastuurka iyo xoojinta dowladnimada Soomaaliya.

Waxa uu tilmaamay in dowladda federaalka ay si gaar ah xoogga u saartay dhammaystirka dastuurka dalka, iyadoo laga duulayo ballamihii shacabka Soomaaliyeed loo qaaday, si loo helo hannaan dowladeed oo ku dhisan sharci iyo isla xisaabtan.

Sidoo kale, madaxweynaha ayaa sheegay in ajendeyaasha dowladda ay ku saleysnaan doonaan dastuurka la ansixiyay, isaga oo xusay in xil-haynta hay’adaha dowladda, kala dambeynta awoodaha iyo habraacyada dowladeedba laga tixraaci doono dastuurka, si loo xaqiijiyo dowladnimo ku dhisan sharciyad iyo matalaad dadweyne.

Muqdisho (Caasimada Online) – Inkasta oo Hay’adda Aqoonsiga iyo Diiwaangelinta Qaranka (NIRA) ay sheegtay in horumar laga sameeyay nidaamka aqoonsiga dhijitaalka ah, haddana shacabka Soomaaliyeed ayaa weli wajahaya cabashooyin ku saabsan gaabiska adeegga iyo dib u dhaca kaararka aqoonsiga.

Hay’addu waxay sheegtay in ka badan 1.4 milyan oo qof la diiwaangeliyay illaa Maarso 2026, balse dad badan oo sanadkii hore isdiiwaangeliyay ayaan weli helin kaararkoodii aqoonsiga.

Muwaadiniinta ayaa sidoo kale ka cabanaya safaf dhaadheer iyo in waaberiga hore loo kallaho xarumaha diiwaangelinta si adeeg loo helo. Qaar badan ayaa sheegay in kaarka Aqoonsiga Qaranka lagu xiray adeegyo muhiim ah, sida baasaboorka, taasoo sii kordhisay dhibaatada dadka aan weli helin kaarkooda.

Inkasta oo Maareeyaha Guud ee NIRA, Cabdiweli Cali Cabdulle Timacadde, uu sheegay in nidaamka aqoonsiga qaranku yahay tiir muhiim u ah casriyeynta adeegyada dalka, haddana shacabka qaar ayaa qaba in adeegga la dedejiyo, lana yareeyo dib u dhaca ku yimid bixinta kaararka.

Nidaamka Aqoonsiga Qaranka ayaa ka mid ah mashaariicda ugu waaweyn ee dowladdu ku doonayso inay ku mideyso xogta muwaadiniinta, kadib tobannaan sano oo Soomaaliya aysan lahayn diiwaan qaran oo mideysan. Dowladda ayaa ku doodaysa in aqoonsigu muhiim u yahay sugidda amniga, xaqiijinta muwaadinnimada, casriyeynta adeegyada dowladda iyo fududeynta helitaanka adeegyada muhiimka ah.

Dowladda Soomaaliya ayaa shaacisay in qof kasta oo aan haysan Aqoonsiga Qaranka uusan heli karin adeegyo dowladeed, taasoo ka dhigan in baasaboorka iyo shahaadooyinka kale ee dowladda, sida shahaadada dhalashada iyo shahaadada waxbarashada, lagu xirayo haysashada kaarka Aqoonsiga Qaranka.

Maamullada Puntland iyo Jubaland ayaa horey deegaannadooda uga hirgeliyay diidmo ka dhan ah Aqoonsiga Qaranka. Sidoo kale, Somaliland lagama hirgelin karo qaadashada aqoonsigan, maadaama maamulkaas uu sheegto inuu ka go’ay Soomaaliya.

Sidoo kale, Somaliland lagama hirgelin karo qaadashada aqoonsigan, maadaama maamulkaas uu sheegto inuu ka go’ay Soomaaliya. Taasi waxay muujineysaa in nidaamka Aqoonsiga Qaranka, inkasta oo uu muhiim u yahay dhismaha hay’adaha dowladda, uu weli wajahayo caqabado adeeg, siyaasad iyo deegaan oo u baahan xal degdeg ah.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dab xooggan ayaa xalay ka kacay qayb kamid ah Suuqa labaad ee dalka ee Suuq Bacaad, kaas oo saameeyay ganacsato badan, maadaama uu dabku basbeeliyay dhowr goobood.

Dabkan ayaa la sheegay inuu ka dhashay cilad koronto, isla markaana uu sababay khasaare hantiyeed oo baaxad leh, wuxuuna si gaar ah uga kacay suuq yaraha Dahabshiil, sida ay sheegeen qaar kamid ah ganacsatada suuqa.

Ibraahim Lafta oo ka mid ah ganacsatada ku sugan Suuq Bacaad, ayaa Somali Cable Tv u sheegay in dabka uu baabi’iyay ilaa 4 bakhaar oo lagu kaydin jiray dharka, isla markaana ay lahaayeen ganacsatada waratada ah ee suuqa.

“Meeshaan waxaa ka dhacay dhibaato xoogleh waxaa la yiraahdaa suuq yaraha Dahabshiil meeshaan ugu yaraan 4 bakhaar oo dhar ah ayaa gubatay marka shucuurteenna waa kacsan tahay”, ayuu yiri ganacsade Ibraahim Lafta.

Sidoo kale, wuxuu intaas ku daray in dhammaan hantidii tiilay bakhaarrada ay wada gubteen, isla markaana uu baaba’ay kaydkoodii.

Waxaa kale oo uu sii raaciyay “Wax walba oo meeshaan yiilay wax badbaaday maleh annaga banaanka ayaan ku shaqeysan jirnay meeshaana kayd ayay noo ahayd alaabta ayana ku xareysan jirnay. Anuga ugu yaraan lacagteyda kaliya haddii aan xisaabiyo 7 illaa 8 kun ayaan ku shaqeysan jiray marka dadkan hantidooda haddii la’isku dardaro waxaa la dhi karaan 50 illaa 60 kun oo dollar waa ku gubatay”.

Gubashada suuqan iyo kuwa kale oo ku yaalla magaalada Muqdisho ayaa soo noq noqotay, iyada oo khasaaraha ugu badan uu kasoo gaaro ganacsatada.

Muqdisho (Caasimada Online) – Burcad-badeedda Soomaalida ayaa faa’iido dhaqaale ka helaya xiisadda dagaalka Iiraan, xilli maraakiibta ganacsiga ee ka fogaanaya marinnada colaadda ay qaadanayaan jid-wareeg dheer oo Afrika ah, taas oo keentay inay galaan aagagga ay burcad-badeeddu ka hawlgasho.

Colaadda sii xoogeysaneysa ee Bariga Dhexe ayaa xanibtay isku-socodkii badda ee marinka Bab al-Mandab, oo ah marin muhiim ah oo ay maraan ku dhowaad 20% saliidda, gaaska dabiiciga ah iyo alaabada ceeriin ee caalamka.

Si looga fogaado khatartaas, shirkadaha maraakiibta ayaa qasab ku noqotay inay ku wareegaan cirifka koonfureed ee qaaradda Afrika, taas oo safarkooda ku kordhisay toddobaadyo dheeraad ah, kuna qasabtay maraakiibta inay si toos ah u galaan badda weyn ee Soomaaliya, halkaas oo khatar burcad-badeednimo ay ka jirto.

Weecashadan ayaa lagu qiyaasay inay markabkiiba ku kacayso kharash dheeraad ah oo gaaraya $1 milyan, sababo la xiriira kororka shidaalka, caymiska iyo kharashyada hawlgalka. Laakiin waxay sidoo kale fursad u siisay burcad-badeedda inay dib u soo laba-kacleeyaan, taas oo khatar gelinaysa xasilloonidii dhowrkii sano ee la soo dhaafay ka jirtay xeebaha Soomaaliya.

Iyaga oo ka faa’iideysanaya kororka maraakiibta, shabakadaha burcad-badeedda ayaa dhowrkii toddobaad ee la soo dhaafay fuliyay afduubyo is-xigxigay, taas oo muujinaysa dib-u-soo-noqosho weyn.

Afduubyada is-daba-jooga ah oo dhaliyay baqdin

Sida ku cad digniin ka soo baxday Hay’adda Ammaanka Badaha ee Boqortooyada Midowday (UKMTO) 12-kii May, burcad-badeedda Soomaalida ayaa hadda gacanta ku haya ugu yaraan saddex markab: laba markab oo shidaal xambaara iyo hal markab oo sida xamuul shamiinto ah.

UKMTO, oo u digta shirkadaha maraakiibta marka ay jiraan khataro dhanka ammaanka badda ah, ayaa xaqiijisay in maraakiibtan la qafaashay intii u dhaxeysay 21-kii Abriil iyo 2-dii May, oo uu ku jiro markab laga afduubay xeebaha Yemen oo loo wareejiyay dhanka Soomaaliya.

Soomaaliya iyo Yemen waxay wadaagaan xuduud badeed. Sidaa darteed, hay’addu waxay ka digtay in “heerka khatarta burcad-badeednimada uu weli aad u sarreeyo” xeebaha iyo badda weyn ee Soomaaliya, badahaas oo caan ku noqday sumcad-xumo caalami ah, kana mid ahaa goobihii ugu weynaa ee afduubka maraakiibta dhammaadkii sannadihii 2000-meeyadii.

Tan iyo horraantii 1990-meeyadii, Soomaaliya ma lahayn dowlad dhexe oo si buuxda u shaqeysa, taas oo u oggolaatay burcad-badeednimada inay ku sameystaan dhaqaale badan. Xiisadda ayaa sii xoogeysatay markii shirkadaha maraakiibta ay bilaabeen inay bixiyaan lacago madax-furasho ah oo ka bilaabma kumannaan doolar, mararka qaarna gaara malaayiin doolar.

Xilligii ay ugu sarreysay sannadkii 2011, burcad-badeednimada Soomaalida waxay gaartay 237 dhacdo, waxayna dhaqaalaha caalamka ku kacday $7 bilyan. Sannadkaas gudihiisa, in ka badan 3,800 oo badmaax ayaa la kulmay weeraro loo adeegsaday qoryaha darandooriga u dhaca iyo gantaallada garbaha laga rido ee RPG-ga, taariikh xanuun badan oo khubaradu ka cabsi qabaan inay hadda dib u soo laaban karto.

Ciidanka badda ee Midowga Yurub ee hawlgalka Atalanta ayaa warbixin ay soo saareen bishii hore ku qiray kororka dhowaan ee burcad-badeednimada. Ciidanku wuxuu sheegay inay ku guuleysteen inay xoreeyaan markab siday calanka Iiraan oo joogay xeebaha Soomaaliya, ka dib markii ay ku qasbeen burcad-badeeddii afduubatay inay ka cararaan doonta.

Iyaga oo ku dhowaad 12 sano ilaalinayay aaggan, ciidanka badda ayaa ku boorriyay maraakiibta maraysa inay muujiyaan feejignaan dheeraad ah, isla markaana soo sheegaan wax kasta oo shaki leh.

Inkasta oo aan weli la aqoonsan dadka ka dambeeyay weerarradii ugu dambeeyay ee maraakiibta, haddana afduubyadii hore ee maraakiibta waxaa badanaa ku lug lahaa dhalinyaro Soomaaliyeed oo ka soo jeeda bulshooyin sabool ah iyo kooxo hubaysan oo xiriir la leh shabakado argagixiso oo caalami ah.

Ciidanka badda ee Midowga Yurub ayaa CNN u sheegay Jimcihii inay rumeysan yihiin in saddex kooxood oo burcad-badeed ah ay ka hawlgalaan waqooyiga Soomaaliya, isla markaana kooxahaas ay leeyihiin xubno dhulka jooga oo taageero siiya iyo xubno badda ka hawlgala.

Muqdisho (Caasimada Online) – Faah-faahinno dheeraad ah ayaa waxaa laga helayaa howlgal qorsheysan oo ay maanta ciidamada Nabad-sugidda iyo kuwa saaxibada caalamiga ah ay si wadajir ah uga fuliyeen qaybo kamid ah gobolka Hiiraan, kaas oo lagu beegsaday maleeshiyaad ka tirsan Al-Shabaab.

Howlgalka oo u dhacay sidii loo qorsheeyay ayaa lagu beegsaday goob ay isku uruursanayeen maleeshiyaad iyo horjoogayaal ka tirsan Al-Shabaab oo ku taalla deegaanka Buq-aqable, halkaas oo lagu gaarsiiyay khasaare culus.

Warsaxaafadeed kasoo baxay NISA ayaa waxaa lagu sheegay in howlgalka dhaawac culus lagu gaarsiiyay horjoogayaal sar sare oo muhiim ah, kuwaas oo dhibaato ka waday gobolka Hiiraan, iyadoo NISA ay shaacisay magacyadooda.

“Ciidanka NISA oo la socday dhaq-dhaqaaqa Horjoogeyaashan sare oo ka tirsan Khawaariijta kuwaas oo gaaray deegaanka Buq-aqable, ayaa weerar culus ku qaadey goob ay abaabul ka wadeen, waxaana dhaawacyo halis ah lagu gaarsiiyay Cali Xuseen oo ah horjoogaha maleeshiyaadka dhagarta fuliya ee Gobollada Dhexe, Mowliid Jiis oo ah wakiilka Khawaarijta ee degmada Buulo-burde, iyo Maxamed Hiiraan oo ah wakiilka Khawaarijta degmada Jalalaqsi” ayaa lagu yiri warsaxaafadeedka.

Sidoo kale, howlgallo isxig-xigay ayaa lagu beegsaday goobo ay kooxdu ku diyaarinaysay maleeshiyaad ayaa lagu gubay ilaa shan baabuur oo seddex ka mid ah ay ahaayeen nooca BG loo yaqaano, kuwaas oo mid ka mid ah uu saarnaa qoriga 39 (thirty-nine) ama lidka diyaaradaha.

Hay’adda NISA ayaa shaaca ka qaaday in ay sii wadi doonto beegsiga kooxda, isla markaana ka hortageyso isku day kasto oo ay kooxda ku dooneyso inay kusoo abaabusho weerarro ay ku carqaladeyneyso amniga iyo xasiloonida.

“Howlgalladan qorsheysan waxa ay qeyb ka yihiin dadaallada joogtada ah ee lagu wiiqayo awoodda Khawaarijta, laguna fashilinayo abaabul kasta oo ay ku carqaladeynayaan amniga iyo xasilloonida dalka. Fadlan muwaadin, wixii khatar amni ah ama macluumaad la xiriira Khawaarijta Al-Shabaab/Daacish la wadaag NISA: 199 / 0770747474 / 0620545454”, ayaa la sii raaciyay.

Maalmihii u dambeeyay ciidamada Xoogga dalka iyo saaxibada caalamiga ah ayaa kordhiyay howlgallada iyo duqeymaha lagu beegsanayo argagixisada, iyada oo sidaan oo kale shalay loogu beegsaday duleedka Baydhabo oo maalin kahor ay ku dileen laba sarkaal oo ka tirsanaa Xoogga Dalka Soomaaliyeed.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynihii hore ee Soomaaliya, Sheekh Shariif Sheekh Axmed ayaa caawa hanjabaad dhimasho u diray Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, xilli uu sii xoogeysanayo muranka ka dhashay muddo xileedka madaxweynaha iyo hannaanka doorashooyinka dalka.

Sheekh Shariif oo ka mid ah hoggaamiyeyaasha mucaaradka ayaa sheegay in tallaabooyinka Madaxweyne Xasan Sheekh ay yihiin kuwo aan la aqbali karin, wuxuuna ku adkeystay in mucaaradku aysan cabsi ka qabin awoodda ciidan iyo tan hub ee dowladda.

“Dabaabaad haddaad haysato nama cabsi gelinayaan. Wiilal badan oo qoryo haysta iyo hub badan haddaad haysato nama cabsi gelinayaan. Annagu waxaan nahay dad Ilaahay ku kalsoon, waxa ay ka shaqeynayaanna yaqaanna,” ayuu si kulul u yiri Sheekh Shariif.

Sheekh Shariif ayaa sheegay in isaga iyo Madaxweynaha Puntland, Saciid Cabdullaahi Deni, ay hore uga walaacsanaayeen in haddii bilo lagu daro muddo xileedka dowladda ay shacabka iyo siyaasiyiintu diidi karaan, balse uu hadda Xasan Sheekh si cad u muujiyay inuu doonayo muddo hal sano oo dheeraad ah.

“Aniga iyo Madaxweyne Saciid Deni waxaan ka welweleynay, war heedhe haddii bilo lagu daro dadku amey idinku diidaan. Waa run. Alxamdulillaah, hadda inuu soo istaago oo yiraahdo anaa sanad ku darsaday, oo afkiisa ka sheegto, waxaan is leeyahay waa meeshii uu ku dhiman lahaa ayuu taagan yahay,” ayuu yiri Sheekh Shariif.

Hanjabaadda Shariif ayaa waxaa durba ka dhashay caro iyo fal-celin xooggan, ayada oo dadka qaar ay baraha bulshada ka sheegeen in ay tahay hanjabaad dagaal iyo dil loo dirayo madaxweyne Xasan Sheekh, waxayna ka muujiyeen cambaareyn xoggan.

Hadalka Sheekh Shariif ayaa yimid xilli ay fashilmeen dadaallo lagu doonayay in xal siyaasadeed looga gaaro khilaafka ka taagan doorashooyinka, muddo xileedka hay’adaha dowladda iyo qorshaha dowladda federaalka ee doorasho qof iyo cod ah.

Mucaaradka ayaa ku doodaya in muddo xileedka Madaxweyne Xasan Sheekh uu ku egyahay 15-ka May 2026, isla markaana aan la aqbali karin in muddo kororsi lagu saleeyo isbeddello dastuuri ah oo aan heshiis siyaasadeed laga gaarin. Dowladda federaalka, dhankeeda, waxay ku adkeysaneysaa in dalka loo jiheeyo doorasho dadweyne oo qof iyo cod ah.

Dhinaca kale, Sheekh Shariif ayaa ka hadlay xarigga iyo caburinta uu sheegay in lagu hayo dhallinyarada ka soo horjeeda siyaasadda dowladda. Wuxuu tusaale u soo qaatay dhallinyaro hoygiisa ugu timid, kuwaas oo uu sheegay inay ka cabanayeen tallaabada dowladda ku xirtay waddooyinka qaar ee Muqdisho.

Hadalka madaxweynihii hore ayaa ku soo aadaya waqti ay Soomaaliya gashay xaalad siyaasadeed oo aad u xasaasi ah, iyadoo dowladda federaalka ay ku adkeysaneyso hirgelinta doorasho qof iyo cod ah, halka mucaaradku ku doodayo in doorasho kasta oo aan heshiis siyaasadeed lagu gaarin ay dalka gelin karto khilaaf cusub iyo hubanti la’aan dastuuri ah.

Muqdisho (Caasimada Online) – Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed oo war kasoo saaray fashilka wada-hadalladii saddexdii maalmood ee u dambeeyay ka qabsoomay gudaha xerada Xalane ayaa Madaxweynaha tallada haya, Xasan Sheekh u aqoonsaday “madaxweyne hore”.

Golaha ayaa Madaxweyne Xasan Sheekh ku eedeeyay inuu diiday heshiis siyaasadeed oo ku dhisan hannaan kala guur loo dhan yahay, is-afgarad qaran iyo mas’uuliyad wadaag si looga gudbo firaaqa dastuuriga ah ee ka dhashay dhammaadka muddo xileedka.

“Goluhu wuxuu wadahadallada uga qayb galay si niyad sami, masuuliyad, iyo daacadnimo leh, balse Madaxweynihii hore wuxuu doortay waddada khilaafka siyaasadeed, xasillooni darrada, iyo qalalaasaha amni,” ayaa lagu yiri war-saxaafadeed kasoo baxay mucaaradka.

Sidoo kale, Golaha Mustaqbalka ayaa ka digay tallaabooyinka Madaxweyne Xasan Sheekh, oo ay sheegeen inuu sii kordhinayaan xiisadaha siyaasadeed, oo dhaawici kara sharciyadda dastuuriga ah, isla markaana wiiqaya midnimada iyo xasilloonida dalka.

“Goluhu wuxuu si nabad ah oo sharci ah uga hortagayaa in Xasan Sheekh uu dalka ku sii hoggaamiyo xukun aan sharci iyo heshiis siyaasadeed lahayn, xilli Soomaaliya ay weli wajahayso khataro amni oo culus oo ay kamid yihiin kooxaha argagixisada Al-Shabaab iyo Daacish,” ayaa lagu yiri qoraalka mucaaradka.

Golaha aya sheegay inuu aaminsan yahay in xukuumadda federaalka ay muddada kala guurka ah ku shaqeyso mabda’a awood fulineed oo xakameysan (executive power restraint), kuna ekaato hawlo farsamo iyo maamul socodsiin, iyadoo ay ka reeban tahay go’aanno hal dhinac ah oo la xiriira arrimaha siyaasadda, dastuurka, doorashooyinka, iyo amniga qaranka, sida lagu yiri qoraalka.

War-saxaafadeedka mucaaradka ayaa imanaya saacado kadib markii Dowladda Federaalka Soomaaliya ay si cad u sheegtay in dalka uu galay xilligii loo guuri lahaa nidaam dimuquraaddi ah oo ka hana qaada dalka kuna dhisan mabda’a qof iyo cod, kadib markii lagu kala kacay wada-hadalladii maalmahana ka socday Xalane.

Dowladda ayaa sheegtay in siyaasiyiinta mucaaradka keeneen aragti ka duwan doorasho dadweyne, taas oo ay sheegtay inay ka hor imanayso xuquuqda aas-aasiga ah ee muwaadinka uu u leeyahay in uu wax doorto lana doorto.

“Dowladda waxay la wadaagaysaa shacabka Soomaaliyeed in dalka ay ka qabsoomi doonto doorasho qof iyo cod ah, xor iyo xalaal ah, hufan, isla markaana waafaqsan dastuurka, shuruucda dalka iyo barnaamijka siyaasadeed ee dowladdu ballanqaaday,” ayaa lagu yiri qoraalka dowladda.

Dowladda ayaa sidoo kale sheegtay in albaabka wada-xaajoodka iyo wadatashigu uu weli furan yahay, iyadoo si cad u sheegtay in aan marnaba laga gorgortami doonin in doorashada lagu celiyo dadweynaha.

Si kastaba, Soomaaliya ayaa haatan ku jirta marxalad xasaasi ah, waxaana si weyn la isugu hayaa hannaanka doorashooyinka iyo wax ka beddelka dastuurka, oo ay dowladdu sheegtay inuu dhaqan-gal noqday.

Muqdisho (Caasimada Online) – Bilihii u dambeeyay waxaa soo xoogeysanayay eedeymo ku saabsan musuq baahsan oo ka dhex jira Garoonka Diyaaradaha Aadan Cadde ee magaalada Muqdisho, kaas oo ah albaabka ugu weyn ee dalka laga galo, lagana dhoofo.

Sida ay sheegeen dad kala duwan oo u dhoofayay dalka Masar, waxaa lacago sharci-darro ah looga qaatay gudaha garoonka, inkastoo aysan wax dhibaato ah ka jirin dokumentiyadooda safarka. Qaar ka mid ah dadkaas ayaa sheegay inay diideen bixinta lacagaha ay ku tilmaameen laaluush.

Dadka sida gaarka ah loo beegsado ayaa lagu sheegay dhalinyarada u safraysa Masar, gaar ahaan kuwa lagu tuhmo inay halkaas uga sii gudbayaan waddada tahriibka ee loo maro Liibiya iyo badda Mediterranean-ka. Lacagaha laga qaado dadkaas ayaa la sheegay inay u dhexeeyaan 150 ilaa 200 oo dollar.

Dhalinyarada u dhoofaysa Masar ayaa, sida ay dadka safarka ah sheegeen, mararka qaar la weydiiyaa sababta safarkooda iyo qof damiin ka ah. Hase yeeshee, dadka lagu tuhmo tahriibka ayaa inta badan ku adkaata inay helaan qof damiinan kara, taas beddelkeedana waxaa lagu cadaadiyaa inay bixiyaan lacag laaluush ah si loogu fududeeyo safarkooda.

Lacagaha laga qaado dadkaas, oo u badan dhalinyaro, ayaa la sheegay in lagu shubo taleefanka qofka maalintaas ka shaqeynaya qeybaha baarista ama socdaalka ee garoonka.

Dhacdooyinkan ayaa soo bilowday kadib markii ay furantay waddada tahriibka ee dhalinyarada Soomaaliyeed uga sii gudbaan Masar, halkaas oo ay uga sii tallaabaan Liibiya, kahor inta aysan isku dayin inay ka gudbaan badda Mediterranean-ka, oo sababtay dhimashada kumannaan muhaajiriin ah sanadihii la soo dhaafay.

Magaalada Muqdisho waxaa sidoo kale lagu sheegay inay ka howlgalaan kooxo isku xiran oo dhalinyarada ku dhiirrigeliya tahriibka. Kooxahan ayaa dhalinyarada u ballanqaada inay daboolayaan qarashaadka safarka laga bilaabo Muqdisho ilaa Liibiya, balse lacagtaas ayaa dib looga qaadaa marka qofka la geeyo Liibiya.

Haddii qofka tahriibka ah uusan awoodin inuu bixiyo lacagtaas, waxaa la sheegay in muuqaal laga duubo isagoo la jirdilayo ama xaalad adag ku jira, kadibna loo diro qoyskiisa. Arrintaas ayaa qoysaska ku qasabta inay si degdeg ah u bixiyaan lacagaha laga dalbado, si ay u badbaadiyaan wiilkooda ama gabadhooda.

Muqdisho (Caasimada Online) – Siyaasiyiinta mucaaradka ayaa ku dhawaaqay in dib loo dhigay bannaanbixii la qorsheeyey inuu maalinta berri ah ka dhaco magaalada Muqdisho ee caasimadda Soomaaliya.

Go’aankan ayay Madasha Samatabixinta sheegtay inay u qaateen si fursad loo siiyo wada-hadallo u dhexeeya Dowladda Federaalka iyo Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed ee ka socda gudah xerada Xalane.

Wada-hadalladan oo ay dhex-dhexaadinayaan xubno ka tirsan beesha caalamka ayaa looga dan leeyahay sidii xal looga gaari lahaa barakicinta, xabsiga sharci darrada ah, doorashooyinka iyo maamulka marxaladda kala guurka siyaasadeed ee dalka, sida ay sheegeen siyaasiyiinta mucaaradka.

“Madasha Samatabixinta Soomaaliyeed waxay mar kale caddeynaysaa in bannaanbaxa la qorsheeyey uu ahaa mid nabadeed oo lagu dalbanayo jooginta barakicinta, iyo doorashooyinka halla dhinca ah, ilaalinta dastuurka, amniga iyo xuquuqda muwaadinka,” ayaa lagu yiri qoraal kasoo baxay mucaaradka.

Hoggaamiyeyaasha mucaaradka ayaa sheegay in taariikhda cusub ee bannaanbaxa uu qabsoomayo ay dib kasoo sheegi doonaan, iyadoo lagu salaynayo natiijada iyo horumarka laga gaaro wada-hadallada socda.

Si kastaba, wakiillada beesha caalamka, gaar ahaan danjirayaasha Mareykanka iyo Ingiriiska oo qayb ka ah dadaallada dhex-dhexaadinta ayaa ku cadaadinaya Villa Soomaaliya iyo Golaha Mustaqbalka inay heshiis gaaraan.

Haddii taas la waayana, waxaa la filayaa inay ku dhawaaqaan in Soomaaliya gashay marxalad cusub oo halis badan leh, taas oo dib u dhigeysa horumarradii la sameeyay.

Wada-hadalladan ayaa noqonaya kuwii ugu horreeyay ee noocooda ah ee lagu qabto Xalane, iyadoo beesha caalamku door weyn ku leedahay dadaallada lagu raadinayo xal kama dambeys ah oo laga gaaro khilaafka ka taagan doorashooyinka Soomaaliya.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa shaacisay in howlgal qorsheysan oo ay ciidamadu ka fuliyeen duleedka magaalada Baydhabo lagu dilay dagaalyahanno ka tirsan kooxda Al-Shabaab iyo maleeshiyaad taabacsan Cabdicasiis Laftagareen oo ay sheegeen in ay isku milmeen.

Howlgalka oo ahaa duqeyn ayaa lagu dilay 50 xubnood oo isugu jiray Al-Shabaab iyo maleeshiyaad hubeysan oo garab siinayay, sida ay sheegtay Wasaaradda Gaashaandhigga Soomaaliya.

Ciidanka ayaa sidoo kale burburiyay gaadiid dagaal iyo agab ciidan oo ay kooxuhu u adeegsanayeen abaabulka weerarro ka dhan ah Ciidanka Xoogga Dalka iyo shacabka Soomaaliyeed, sida ay xaqiijisay wasaaraddu.

“Wasaaradda Gaashaandhigga waxay caddeyneysaa in weerarkii gaadmada ahaa ee Baydhabo ay ku lug lahaayeen maleeshiyaad taabacsan Cabdicasiis Laftagareen, kuwaas oo si toos ah ugu milmay Khawaarijta Al-Shabaab,” ayaa lagu yiri war-saxaafadeed kasoo baxay Wasaaradda Gaashaandhigga Soomaaliya.

Sidoo kale, wasaaraddu waxay sheegtay in sheegashada weerarkaas ay muujinayso in maleeshiyaadkaasi ay noqdeen garab u adeegaya argagixisada, isla markaana khatar ku ah amniga qaranka iyo xasilloonida deegaannada Koonfur Galbeed.

“Dowladdu waxay xaqiijineysaa in aysan marnaba u dulqaadan doonin cid kasta oo hub ama maleeshiyaad u adeegsata dano siyaasadeed, carqaladeynta amniga, isla markaana cid kasta oo gacan siisa Khawaarijta ama u noqota weji ay ku dhuuntaan laga qaadi doono tallaabo sharciga waafaqsan,” ayaa lagu yiri war-saxaafadeedka.

Hoos ka aqriso war-saxaafadeedka:

Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed ayaa xalay howlgal qorsheysan ka fuliyay duleedka magaalada Baydhabo, kaddib weerar gaadmo ah oo shalay subax ay kooxo nabad-diid ah iyo maleeshiyaad argagixiso oo wada socday ay kusoo qaadeen ciidan ku howlanaa sugidda amniga.

Howlgalka ayaa lagu dilay 50 xubnood oo isugu jiray Khawaarijta Al-Shabaab iyo maleeshiyaad hubeysan oo garab siinayay.

Ciidanka ayaa sidoo kale burburiyay gaadiid dagaal iyo agab ciidan oo ay kooxuhu u adeegsanayeen abaabulka weerarro ka dhan ah Ciidanka Qaranka iyo shacabka Soomaaliyeed.

Wasaaradda Gaashaandhigga waxay caddeyneysaa in weerarkii gaadmada ahaa ay ku lug lahaayeen maleeshiyaad taabacsan Cabdicasiis Laftagareen, kuwaas oo si toos ah ugu milmay Khawaarijta Al-Shabaab.

Sheegashada weerarka ee Khawaarijta ayaa muujinaysa in maleeshiyaadkaas ay noqdeen garab u adeegaya argagixisada, isla markaana khatar ku ah amniga qaranka iyo xasilloonida deegaannada Koonfur Galbeed.

Wasaaradda Gaashaandhigga XFS waxay tacsi u direysaa ehellada, qoysaska iyo guud ahaan Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed ee ay ka shahiideen geesiyaashii naftooda u huray difaaca qaranka intii uu socday weerarkii shalay.

Dowladdu waxay xaqiijineysaa in aysan marnaba u dulqaadan doonin cid kasta oo hub ama maleeshiyaad u adeegsata dano siyaasadeed, carqaladeynta amniga, isla markaana cid kasta oo gacan siisa Khawaarijta ama u noqota weji ay ku dhuuntaan laga qaadi doono tallaabo sharciga waafaqsan.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Ruushka ayaa maanta Soomaaliya ku wareejisay deeq gargaar ah oo loogu talagalay dadka ay saameeyeen xaaladaha adag ee bani’aadannimo, gaar ahaan abaaraha iyo duruufaha nololeed ee ka jira qaybo kamid ah dalka.

Deeqdan ayaa lagu wareejiyay mas’uuliyiin ka tirsan Dowladda Federaalka Soomaaliya oo ku sugnaa garoonka Diyaaradaha Aadan Cadde ee magaalada Muqdisho, halkaas oo ay kasoo degtay diyaaraddii sidday gargaarka bani’aadannimo.

Safiirka Ruushka ee Soomaaliya, Mikhail Golovanov ayaa dowladda Soomaaliya si rasmi ah ugu wareejiyay shixnadan gargaar oo gaareysa 25-tan oo raashin ah, isaga oo ay dhinac taagnaayeen qunsulka Ruushka iyo mas’uuliyiin kale oo ka socotay dowladda Moscow.

Mas’uuliyiinta dowladda Soomaaliya ee goobta ku sugnaa waxaa kamid ahaa wasiirka warfaafinta, guddoomiyaha hay’adda SODMA iyo xubno kale oo ka socday hay’adaha dowladda ee qaabilsan arrimaha gargaarka iyo gurmadka.

Dowladda Soomaaliya ayaa sheegtay in deeqdan ay qeyb ka tahay taageerada caalamiga ah ee lagu garab istaagayo shacabka Soomaaliyeed ee wajahaya xaaladaha bani’aadannimo, xilli qaybo badan oo dalka kamid ah ay weli ka jiraan saameynta abaarta iyo barakaca.

Sidoo kale, Dowladda Federaalka ayaa hore dalalka saaxiibada la ah Soomaaliya ugu baaqday inay kordhiyaan taageerada bani’aadannimo si wax looga qabto baahiyaha sii kordhaya ee shacabka nugul, gaar ahaan dadka ku nool deegaanada ay abaaruhu saameeyeen.

Ruushka ayaa noqday mid kamid ah dalalka kasoo jawaabay codsigaas, iyadoo dowladda Soomaaliya ay soo dhaweysay taageerada ay ka heshay Moscow, isla markaana uga mahadcelisay kaalinta ay ka qaadaneyso gurmadka bani’aadannimo ee dalka.

Hoos ka daawo muuqaalka

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya, Dr. Xasan Sheekh Maxamuud ayaa maanta ubax xusuuseed dhigay taallada dhallinyaradii halgamayaasha ahaa ee SYL, munaasabadda lagu maamuusayay 83-guurada kasoo wareegtay aas-aaskii ururkaas taariikhiga ah ee horseedka u ahaa halgankii gobannimo-doonka dalka.

Munaasabadda oo ka dhacday fagaaraha taallada SYL ee ku taalla agagaarka Madaxtooyada Qaranka ayaa waxaa ka qayb-galay mas’uuliyiin sare oo ka tirsan dowladda federaalka, maamulka gobolka Banaadir, xubno ka socday ururrada dhallinyarada iyo bulshada rayidka ah.

Madaxweyne Xasan Sheekh oo guddoomay ubaxa xusuusta ah ayaa si rasmi ah u dhigay taallada, iyadoo la filayo inuu khudbad ka jeediyo munaasabadda, taas oo uu diiradda ku saari doono doorkii ay dhallinyaradii SYL ku lahaayeen xorriyaddii dalka iyo muhiimadda ay leedahay in jiilka maanta uu ka dhaxlo waddaniyaddii iyo midnimadii ay ku caanbaxeen halgamayaashaas.

Madaxweynaha ayaa la filayaa in sidoo kale ka hadlo xaaladda ay maanta ku sugan yihiin dhallinyarada Soomaaliyeed iyo kaalinta looga baahan yahay inay ka qaataan dib u dhiska dalka, ilaalinta dowladnimada iyo horumarinta nabadda iyo wadajirka bulshada.

Wasiir ku-xigeenka dhallinyarada iyo ciyaaraha Soomaaliya, Dahabo Suusow oo munaasabadda ka hadashay ayaa sheegtay in shacabka Soomaaliyeed, gaar ahaan dhallinyarada, ay si weyn u xusuustaan geesiyadii SYL ee u istaagay xorriyadda iyo karaamada ummadda Soomaaliyeed.

Waxay tilmaantay in jiilka cusub looga baahan yahay inay ka shaqeeyaan ilaalinta midnimada iyo qaranimada dalka, isla markaana ay ku daydaan halgankii iyo himiladii ay lahaayeen aas-aasayaashii SYL, kuwaas oo ay sheegtay inay naftooda u hureen sidii Soomaaliya u noqon lahayd dal xor ah.

Dhankiisa, Guddoomiyaha gobolka Banaadir ahna Duqa Magaalada Muqdisho, Xasan Maxamed Xuseen Muungaab ayaa munaasabadda ku tilmaamay mid qaran oo lagu xusayo halgamayaal taariikh weyn ku leh Soomaaliya.

Guddoomiyaha ayaa sheegay in dhallinyaradii SYL ay si fog u fakareen, una mideysnaayeen badbaadinta dalka iyo shacabka Soomaaliyeed.

Muungaab ayaa ugu baaqay shacabka Soomaaliyeed, gaar ahaan dhallinyarada inay ilaashadaan mirihii ka dhashay halgankii SYL iyo xorriyadda maanta jirta.

15-ka May sanadkii 1943-dii ayay ahayd markii la aas-aasay Ururka SYL, oo ay dhiseen dhallinyaro Soomaaliyeed oo u istaagay sidii looga xoroobi lahaa gumaystayaashii kala qaybiyay dalka, iyadoo ugu dambeyn Soomaaliya ay 17 sano kadib heshay madax-bannaanideeda.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Ingiriiska ayaa markale cusboonaysiisay digniinta safarka ee Soomaaliya, iyadoo muwaadiniinteeda uga digtay inay u safraan qeybo badan oo kamid ah dalka sababo lagu sheegay xaaladdo amni oo weli taagan.

War kasoo baxay Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Biritayn ayaa lagu sheegay in dowladdaasi ay mamnuucday dhammaan safarrada aan daruuriga ahayn ee lagu tagayo Soomaaliya, gaar ahaan gobollada Koonfurta iyo qaar kamid ah waqooyiga dalka.

Digniinta ayaa si gaar ah u xustay gobollada Togdheer, Sanaag iyo Sool, kuwaas oo lagu tilmaamay deegaanno ay ka jiraan khataro amni, colaado iyo weerarro ay fuliyaan kooxaha argagixisada, gaar ahaan Al-Shabaab.

Sidoo kale, warbixinta ayaa lagu sheegay in dagaallada u dhexeeya ciidamada dowladda federaalka Soomaaliya iyo Al-Shabaab ay sii xoogeysteen bilihii lasoo dhaafay, gaar ahaan deegaannada ku dhow magaalada Muqdisho iyo gobollada kale ee Koonfurta dalka.

Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Ingiriiska ayaa sheegtay in khatarta weerarrada argagixiso ay weli sareyso, isla markaana ay suuragal tahay in bartilmaameed laga dhigo goobaha ay isugu yimaadaan dadka rayidka ah, xarumaha dowladda iyo goobaha ganacsiga.

Dowladda Britain ayaa sidoo kale uga digtay muwaadiniinteeda in haddii ay go’aansadaan inay sii joogaan Soomaaliya ay yeeshaan qorshe amni iyo mid degdeg ah oo u gaar ah, maadaama aysan si buuxda ugu tiirsanaan karin taageero rasmi ah oo dowladdaasi bixiso marka ay dhacaan xaalado degdeg ah.

Digniintan cusub ayaa kusoo aadeysa xilli Soomaaliya ay wajahaysa xaalado amni oo cakiran, inkastoo dowladda federaalka ay sheegtay inay guulo ka gaartay dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab iyo sugidda amniga qeybo kamid ah dalka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul Wasaare Xamza Cabdi Barre ayaa xil muhiim ah u magacaabay Ibraahim Aadan Ibraahim, oo loo yaqaanno Nadaara, kaas oo horay uga tirsanaa kooxda Al-Shabaab, sida ay sheegayaan ilo siyaasadeed iyo warar hore oo laga qoray taariikhdiisa.

Ibraahim Nadaara ayaa loo magacaabay Agaasimaha Guud ee Shaqaalaha iyo Taakuleynta Wasaaradda Gaashaandhigga, xil loo arko mid muhiim ah marka la eego kaalinta wasaaraddaas kaga jirto dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab iyo maamulka arrimaha ciidanka.

Magacaabistan ayaa dhalisay dood siyaasadeed iyo mid amni, maadaama Nadaara lagu tilmaamo mas’uul hore xilal uga soo qabtay Al-Shabaab, gaar ahaan deegaannada Bay iyo Bakool, ka hor inta uusan sheegay inuu ka baxay kooxdaas.

Kadib markii uu ka soo goostay Al-Shabaab, dowladda federaalka ayaa Nadaara siisay xilal kala duwan. Waxaa horay loogu magacaabay Agaasime Ku-xigeenka Xarunta Qaran ee Tubsan, oo loo sameeyay ka hortagga iyo la dagaallanka fikradaha xagjirka ah ee rabshadaha wata. Xaruntaas ayaa sidoo kale door ku leh baxnaaninta, hubinta iyo dib-u-dhexgalka dadka ka soo baxa kooxaha xagjirka ah.

Nadaara ayaa sidoo kale muddooyinkii dambe ahaa Agaasimaha Guud ee Wasaaradda Awqaafta iyo Arrimaha Islaamka, taas oo ka mid ahayd xilalka ugu sarreeya ee uu dowladda ka qabtay tan iyo markii uu ka soo baxay Al-Shabaab.

Magacaabistiisa cusub ayaa dib u furtay su’aal muddo taagneyd oo ku saabsan sida dowladda federaalka ula tacaasho xubnaha ka soo goosta Al-Shabaab, gaar ahaan marka loo dhiibayo xilal dowladeed oo xasaasi ah.

Dowladda Soomaaliya ayaa muddo dheer ku dhiirrigelinaysay xubnaha Al-Shabaab inay isa soo dhiibaan, taas oo qayb ka ah istiraatiijiyadda lagu wiiqayo kooxda. Hase yeeshee, dadka dhaliilsan habkaas waxay ku doodaan in barnaamijka dib-u-dhexgalka uusan mar walba la socon hufnaan, isla xisaabtan iyo nidaam dadweynuhu ku kalsoonaan karo.

Dhaliilaha ugu waaweyn ayaa ah in dadka ka soo baxa Al-Shabaab mararka qaar si degdeg ah loogu abaalmariyo xilal iyo shaqooyin dowladeed, iyadoo aan si cad loo sheegin doorkii ay kooxda ku lahaayeen, in lala xisaabtamay iyo in si buuxda loo hubiyay inay ka tanaasuleen fikirkii ay horay u aaminsanaayeen.

Dadka diidan magacaabista noocan ah waxay sheegayaan in aan la diidaneyn in qof ka soo goostay Al-Shabaab la baxnaaniyo ama bulshada dib loogu soo celiyo, balse ay tahay in la caddeeyo marxaladihii uu soo maray, heerka hubinta lagu sameeyay iyo sababta loogu aaminayo xilal muhiim ah.

Ilaa hadda dowladda federaalka kama bixin faahfaahin ku saabsan habraaca loo maray magacaabista Nadaara, heerka hubinta amni ee lagu sameeyay iyo sababta loogu arkay inuu ku habboon yahay xilkan cusub.