Dhuusamareeb (Caasimada Online) –  Shacabka ku dhaqan magaalada Dhuusamareeb ee caasimada Galmudug ayaa maanta diray farriin cad oo la xiriirta doorashooyinka tooska ah ee ka dhacaya maamulkaas, iyada oo haatan uu socdo loole ku aadan doorashada baarlamaanka iyo midda madaxtooyada.

Dadweyne aad u tiro badan ayaa galabta isugu soo baxay Garoonka Diyaaradaha ee magaalada Dhuusamareeb, iyagoo muujiyay dareen farxadeed ioo wayn iyo taageero la xiriirta doorashada, waxayna soo dhaweeyeen musharraxa Xisbiga JSP ee Madaxweynaha Galmudug, Liibaan Axmed Xasan (Shuluq), kaas oo iska xaadiraya caasimada Galmudug.

Sidoo kale, Isu soo baxa oo u dhacay si nabad ah ayaa ka tarjumaya rajada iyo ka qaybgalka bulshada ee geeddi-socodka doorashooyinka qof iyo codka ah ee ay hadda Dowladda Federaalka ka qaybaneyso maamul-goboleedyada.

Wasiir Ku-xigeenka Wasaaradda Warfaafinta, Mudane Cabdiraxmaan Sheekh Yuusuf Al-Cadaala, oo hoggaaminayay madaxdii kala duwaneyd ee soo dhaweysay musharaxa ayaa uga mahadceliyay shacabka reer Galmudug ee ka kala yimid degmooyin iyo deegaanno kala duwan doorka ay ku leeyihiin taageerada Ururka JSP iyo sida ay garab ugu taagan yihiin.

Dhankiisa Xoghayaha Guud ee JSP, Mudane Xuseen Sheekh Maxamuud, oo madasha soo dhaweynta ka hadlay, ayaa bogaadiyay sida shacabka Galmudug ugu diyaar garoobeen doorashada dadweynaha ee dhawaan dhici doonta, isaga oo ka codsaday inay codkooda ku aaminaan musharaxa Xisbiga JSP.

Musharaxa hoggaamiyaha Galmudug ee Urur Siyaasadeedka JSP, Mudane Liibaan Axmed Xasan, oo soo dhaweynta kaddib si toos ah ula hadlay dadweynihii iyo madaxdii soo dhaweysay, ayaa uga mahadceliyay socdaalka dheer ee ay u soo galeen taageerada ururka.

Musharrax Liibaan ayaa sidoo kale soo bandhigay saddex qodob oo uu mudnaan siin doono haddii uu xilka ku guuleysto, kuwaas oo kala ah:- adkeynta amniga, dib u heshiisiinta bulshada Galmudug, iyo inuu lix bilood gudahood Galmudug kaga xoreyn doono Khawaarijta ku sugan qaybo ka mid ah deegaannada Galmudug.

Doorashada Galmudug oo ah mid xasaasi ahaa waxaa ka qayb-galaya illaa 35 Xisbi, kuwaas oo haatan olole xooggan ka wada magaalooyinka maamulkaas.

Laasaanood (Caasimada Online) – Baarlamaanka Maamulka Waqooyi Bari Soomaaliya ayaa goordhow qaaday tallaabo culus oo ka dhan ah Xildhibaan Fahiima Yuusuf Cabdullahi (Quuje) oo kamid ahayd xubnaha Golaha Wakiilada maamulkaasi, taas oo xalay ku dhawaaqday inay iska casishay xilkii iyo xubinnimadii Baarlamaanka ee ay beesheeda ku meteleysay, sidoo kalena caddeysay inay ka tanaasushay aragtidii Soomaali-weyn oo ay usoo dagaalantay.

Kulan deg-deg ah oo ay Xildhibaanadu maanta ka yeesheen arrinta Fahiima Quuje ayaa waxa ay ku sameeyeen maamuus ka xayuubin, kadib eedeyn uga timid Xafiiska Xeer Ilaaliyaha Guud ee Waqooyi Bari.

Fahiima oo ku eedeysan dambi Qiyaano Qaran ah ayaa xasaanadda in laga qaado waxaa ogolaaday illaa 56 Xildhibaan, sida uu shaaciyay Guddoomiyaha Baarlamaanka Waqooyi Bari Soomaaliya, Dr Aadan Cabdullahi Aw-Xasan.

Tallaabada deg-deg ah ee uu qaaday Baarlamaanka ayaa daba socotay codsigii Xafiiska Xeer Ilaaliyaha Guud ee Waqooyi Bari oo horay u sheegay in Fahiima Quuje ay ku socoto baaris, isla markaana laga gudbiyay dacwad xasaanad ka qaadis ah, balse markii ay ogaatay ay u baxsatay dhanka Somaliland, sida lagu sheegay warsaxaafadeed kasoo baxay Xeer Ilaalinta.

Sidoo kale, waxaa qoraalkaas lagu xusay in la qorsheeyay in maanta oo ah 18 July 2026 la maxkamadeeyo, si loo guda galo kiiskeeda, balse ay ka carartay deegaanka, maadaama ay xalay ku dhawaaqday inay ku biirtay maamulka Somaliland oo ay horay ula gashay dagaal adag oo uu ku daatay dhiig fara badan.

Go’aanka ay qaadatay Fahiima Yuusuf Cabdullahi (Quuje) ayaa dhaliyay hadal-heyn xooggan iyo xasaasiyad wayn, maadaama ay ahayd gabar firfircoon oo hormuud u ahayd dhismihii maamulkan iyo ololaha midnimada dalka.

Waxaa kale oo Fahiima si weyn loogu xasuustaa kaalintii ay ku lahayd dagaalkii Goojacadde, oo ahaa dagaal sababay in ciidamada Somaliland laga saaro gobolka Sool.

Si kastaba, Fahiima ayaa  la sheegay in haatan ay ku wajahan tahay magaalada Hargeysa, halkaas oo la filayo in si weyn loogu soo dhaweeyo, iyadoo dib ugu biireysa maamulka Somaliland.

Muqdisho (Caasimada Online) – Taliye ku xigeenka Ciidanka Booliska Soomaaliyeed Jeneraal Cabdalla Cabdalla Maxamed oo qoraal soo saaray ayaa u jawaabay guddoomiye ku-xigeenka labaad ee Golaha Shacabka Cabdullahi Cumar Abshiroow oo sheegay dowlado shisheeye inay taageerayaan dhaq-dhaqaaqyo uu sheegay in lagu kala qeybinayo bulshada ku dhaqan gobolka Shabeellaha Hoose.

Abshiroow ayaa si toos ah ugu eedeeyay taliye ku-xigeenka Ciidanka Booliska Soomaaliyeed, Jeneraal Cabdalla Cabdalla inuu yahay qofka loo soo wakiishay abaabulka kooxo hubeysan iyo dhismaha maamul ka madax-bannaan maamulka Koonfur Galbeed, sida uu hadalka u dhigay.

Guddoomiye ku xigeenka labaad ee Baarlamaanka ayaa si gaar ah farta ugu fiiqay dowladda Imaaraadka Carabta, isaga oo ku eedeeyay inay dhaqaale iyo taageero kale ku bixineyso abaabullo ka socda magaalada Marka iyo deegaanno kale oo gobolka ka tirsan.

“Kooxaha fidnada hurinaya, Xamar waxaa u jooga Jeneraal Cabdalla Cabdalla, oo ah taliye ku-xigeenka booliska Soomaaliyeed. Isaga ayaa markii horeba fidnada bilaabay, isaga ayaana huriyay, dowladda federaalkana waan la wadaagnay,” ayuu yiri Guddoomiye Cabdullahi Cumar Abshiroow.

Intaas kadib waxaa soo jawaabay Jeneraal Cabdalla Cabdalla oo ah taliye ku-xigeenka Ciidanka Booliska iyo madaxa laanta gaarka ah ee Booliska, isaga oo loo magacaabay sannadkii 2024, kaddib markii uu horay xilal sare uga soo qabtay Hay’adda Nabad-sugidda Soomaaliya.

Cabdalla Cabdalla oo qoraal soo dhigay bartiisa Facebook-giisa ayaa beeniyay eedeymaha uu u jeediyay guddoomiye ku xigeenku, wuxuuna wax laga xumaado ku tilmaamay hadalka kasoo yeeray mas’uulkaasi.

“Beenin eedaha war-Suuqiga ah ee Xildhiban Abshirow:  Waxaan aad uga xumahay eedaha uu Xildhibaan Abshirow u jeediyay shacabka Gobolka Shabeellaha Hoose. Waa arrin laga xumaado in shacabka deegaanka lagu tilmaamo maleeshiyaad, iyadoo la wada ogyahay doorka muuqda ee ay ka qaataan difaaca dalka iyo garab istaagga Ciidamada Dowladda Federaalka Soomaaliya,” ayuu qoraalkiisa ku yiri guddoomiyuhu.

Waxaa kale oo uu sii raaciyay “Waxaa sidoo kale, si rasmi ah u beenaynayaa eedeymaha aan sal iyo raadka lahayn ee hadafka qaldan laga leeyahay inay yihihiin waxba kama jiraan”.

Jeneraalka oo hadalkiisa sii wata ayaa isna Abshiroow ku eeeeyay inuu hora ula soo shaqeeyay Al-Shabaab, hadana uu rabo inuu dhibaato ka abuuro deegaanka, isaga oo iska horkeenayo bulshada deegaanka.

“Waa nasiib darro in kuwii hoos khawaarijta kala shaqayn jiray ee dadka iyo dowladda isku diri jiray ay Weli shaqadoodii u xiiso qabaan, lkn waxaa Allah mahadiis ah in waqtiga ka hiiliyay, dadka iyo dowladduuduna Maanta ul iyo diirkeed yihiin,” ayuu qoraalkiisa kusoo gabagabeeyay.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynihii hore ee Soomaaliya, ahna hoggaamiyaha xisbiga Himilo Qaran, Sheekh Shariif Sheekh Axmed, ayaa sheegay inaan laga tanaasuli karin mabaadii’dii loo istaagay sannadkii 2006 iyo halgankii ay dad badan oo Soomaaliyeed naftooda iyo hantidooda ku waayeen.

Sheekh Shariif, oo ka hadlayay kulan ay xubno ka tirsan beeshiisa ugu muujinayeen taageero siyaasadeed, ayaa sheegay in ilaalinta mabaadi’daas ay mas’uuliyad gaar ah ka saaran tahay shacabka Soomaaliyeed, gaar ahaan dhallinyarada.

Wuxuu ku baaqay in dhallinyaradu taageeraan waxa uu ku tilmaamay “mashruuc Soomaaliyeed” oo lagu soo celinayo sharafta iyo karaamada muwaadinka, laguna dhisayo dowlad caddaalad ah oo dadka gaarsiisa adeegyada ay u baahan yihiin.

“Kama tanaasuli karno mabaadii’dii aan u istaagnay 2006 iyo wixii ka dambeeyay, ee wiilal badan ay ku dhinteen, kuwo kalena ay ku dhaawacmeen. Ma aha wax laga tanaasuli karo,” ayuu yiri Sheekh Shariif.

Wuxuu intaas ku daray in abaalmarinta ugu mudan ee la siin karo dadkii ku dhintay ama ku dhibaatoobay marxaladihii lasoo maray ay tahay in shacabka Soomaaliyeed ay helaan dowlad ku dhisan caddaalad, midnimo, sharaf iyo dhowrista xuquuqda muwaadinka.

Sheekh Shariif wuxuu sannadkii 2006 hoggaaminayay Midowgii Maxkamadaha Islaamiga ah, oo awooddii hoggaamiye-kooxeedyada ka saaray Muqdisho, muddana maamulayay inta badan gobollada koonfurta iyo bartamaha Soomaaliya. Maamulkii Maxkamadaha ayaa burburay dabayaaqadii 2006, kaddib markii ciidamada Itoobiya oo taageerayay dowladdii federaalka ku-meelgaarka ahayd ay gudaha u galeen Soomaaliya.

Madaxweynihii hore ayaa sidoo kale sheegay in waayo-aragnimada laga dhaxlay marxaladahaas ay shacabka Soomaaliyeed ku waajibinayso inay ilaaliyaan dowladnimada, kana hortagaan tallaabo kasta oo horseedi karta dib-u-dhac siyaasadeed ama burbur ku yimaada wadajirka bulshada.

Wuxuu si gaar ah ugu baaqay beelaha Soomaaliyeed, gaar ahaan beelweynta Hawiye ee uu kasoo jeedo, inay door muuqda ka qaataan toosinta geeddi-socodka dowlad-dhiska, ilaalinta midnimada dalka iyo xaqiijinta qabsoomidda doorasho xor iyo xalaal ah oo aan ku dhisnayn boob iyo ku-takri-fal awoodeed.

Sheekh Shariif ayaa dhanka kale ku eedeeyay dowladda federaalka inay ku lug leedahay boobka hantida dadweynaha, caburinta siyaasiyiinta iyo kala-qaybinta bulshada. Wuxuu sheegay in xaaladdaas aan loo dulqaadan doonin, isla markaana ay mucaaradku ka shaqeynayaan sidii loo heli lahaa nidaam dowladeed oo caddaaladda gaarsiiya dhammaan gobollada dalka.

“Waxaan rabnaa dowlad caddaaladdeedu ay dalka daraf ilaa daraf wada gaarto, qof kasta oo Soomaali ahna uu ka helo xuquuqdiisa, sharaftiisa iyo adeegyada uu mudan yahay,” ayuu yiri.

Wuxuu sidoo kale dowladda ku eedeeyay inay qaadanayso go’aanno masiiri ah oo aan lagala tashan dowlad-goboleedyada, siyaasiyiinta mucaaradka iyo qaybaha kala duwan ee bulshada.

Sheekh Shariif ayaa ugu baaqay madaxda dowladda federaalka inay joojiyaan waxa uu ku tilmaamay go’doominta iyo cadaadiska lagu hayo maamul-goboleedyada ka aragtida duwan siyaasadda Muqdisho, isla markaana khilaafaadka lagu xalliyo wadahadal iyo heshiis siyaasadeed oo loo dhan yahay.

Hadalkan ayaa kusoo aadaya xilli uu sii xoogeysanayo khilaafka dowladda iyo mucaaradka ee ku saabsan wax-ka-beddelka dastuurka, muddada xilka hay’adaha dowladda iyo hannaanka doorashooyinka.

Khilaafkaas ayaa bishii Juun sababay isku dhacyo hubeysan oo Muqdisho ku dhex maray ciidamada dowladda iyo maleeshiyaad lala xiriiriyay mucaaradka, iyadoo Sheekh Shariif uu dowladda ku eedeeyay inay weerartay hoygiisa. Dowladda ayaa dhankeeda mucaaradka ku eedeysay abaabulka kooxo hubeysan.

Marka (Caasimada Online) – Guddoomiye ku-xigeenka labaad ee Golaha Shacabka Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya, Cabdullaahi Cumar Abshiroow, ayaa ku eedeeyay dowlado shisheeye inay taageerayaan dhaqdhaqaaqyo uu sheegay in lagu kala qeybinayo bulshada ku dhaqan gobolka Shabeellaha Hoose.

Abshiroow ayaa si gaar ah farta ugu fiiqay dowladda Imaaraadka Carabta, isaga oo ku eedeeyay inay dhaqaale iyo taageero kale ku bixineyso abaabullo ka socda magaalada Marka iyo deegaanno kale oo gobolka ka tirsan.

Wuxuu sidoo kale eedeymo culus u jeediyay taliye ku-xigeenka ciidanka booliska Soomaaliyeed, Jeneraal Cabdalla Cabdalla, oo uu ku tilmaamay qof loo soo wakiishay abaabulka kooxo hubeysan iyo dhismaha maamul ka madax-bannaan maamulka Koonfur Galbeed.

Cabdalla Cabdalla ayaa taliye ku-xigeenka ciidanka booliska iyo madaxa laanta gaarka ah ee booliska loo magacaabay sannadkii 2024, kaddib markii uu horay xilal sare uga soo qabtay hay’adda nabad-sugidda Soomaaliya.

“Kooxaha fidnada hurinaya, Xamar waxaa u jooga Jeneraal Cabdalla Cabdalla, oo ah taliye ku-xigeenka booliska Soomaaliyeed. Isaga ayaa markii horeba fidnada bilaabay, isaga ayaana huriyay, dowladda federaalkana waan la wadaagnay,” ayuu yiri Abshiroow.

Guddoomiye ku-xigeenka ayaa sheegay in Jeneraal Cabdalla uu fariimo iyo taageero ka haysto dowlado shisheeye oo uu ku eedeeyay inay doonayaan inay Soomaaliya ka abuuraan ciidamo ama kooxo hubeysan oo la mid ah kuwa dalal kale qalalaasaha geliyay.

“Cabdalla Cabdalla wuxuu fariimo ka haystaa dowlado shisheeye oo dalkeenna qasaya. Suudaan wixii ka dhacay waan ognahay, in ciidan dowladda lagu burburiyo lagu dhex abuuray. Maanta wuxuu doonayaa in Shabeellaha Hoose laga abuuro ciidan la mid ah kii Suudaan burburiyay,” ayuu yiri.

Inkasta oo uu Imaaraadka ku xusay qayb ka mid ah hadalkiisa, haddana wuxuu sheegay inuusan dooneyn inuu si faahfaahsan u magacaabo dhammaan dowladaha uu ku tuhunsan yahay arrintaas, isaga oo yiri: “Ma rabo magacyadooda inaan sheego; Soomaalidu waa fahmi kartaa.”

Abshiroow ayaa ku andacooday in magaalada Marka lagu abaabulayo ciidamo badan oo lagu maalgelinayo dhaqaale dibadda ka yimid, kuwaas oo sida uu sheegay loogu talagalay inay qalqal geliyaan amniga iyo mashaariicda horumarineed ee Soomaaliya.

Wuxuu si gaar ah u sheegay in dhaqdhaqaaqyadaas lagu carqaladeynayo iskaashiga Soomaaliya iyo Turkiga, oo ay ku jiraan howlaha sahminta iyo qodista shidaalka ee ka socda xeebaha Soomaaliya.

Turkiga ayaa bishii Febraayo 2026 Soomaaliya usoo diray markab qodista biyaha qotada dheer ah, halka bishii Abriil la bilaabay howlgalkii ugu horreeyay ee qodis shidaal oo Turkigu ka fuliyo meel ka baxsan biyihiisa. Mashruuca ayaa ka socda badda, mana jiro caddeyn madax-bannaan oo muujineysa inuu si toos ah ugu xiran yahay xiisadda ka taagan Marka.

Abshiroow ayaa sheegay in amniga magaalada Muqdisho uu si weyn ugu xiran yahay xaaladda Shabeellaha Hoose, maadaama gobolkaasi uu xuduud la leeyahay caasimadda, isla markaana waddooyinka Muqdisho kasoo gala dhinaca koonfureed ay maraan.

Wuxuu ka digay in qalalaase ka dhasha Shabeellaha Hoose uu saameyn amni ku yeelan karo Muqdisho iyo gobollada kale ee dalka, isla markaana uu fursad siin karo kooxaha hubeysan iyo cid kasta oo dooneysa inay carqaladeyso dowladda.

Eedeynta Koonfur Bari

Guddoomiye ku-xigeenka ayaa sidoo kale Jeneraal Cabdalla ku eedeeyay inuu Cumareey Cali Axmed u wakiishay dhismaha maamulka lagu magacaabo “Koonfur Bari”, kaas oo bishii May looga dhawaaqay magaalada Marka.

Warar lagu baahiyay warbaahinta maxalliga ah ayaa sheegay in Cumareey Cali Axmed loo doortay hoggaamiyaha ku-meel-gaarka ah ee maamulkaas, inkasta oo uusan aqoonsi ka haysan dowladda federaalka ama maamulka Koonfur Galbeed.

Abshiroow ayaa magacaabay dhowr qof oo uu sheegay inay hormuud ka yihiin abaabulka maamulkaas, kuwaas oo ay ka mid yihiin Cumareey Cali Axmed, Xuseen Gacal, Maxamed Xasan Maxamed oo loo yaqaan “M. Dheere” iyo Cabdullaahi Waceys.

Wuxuu wacad ku maray in isaga iyo siyaasiyiin kale ay tagayaan magaalada Marka, isla markaana sharciga la horkeeni doono dadka uu ku eedeeyay inay ka shaqeynayaan burburinta nidaamka dowladnimo.

“Marka waan tageynaa, kooxaha loo soo wakiishay duminta nidaamka dowladnimadana gacanta ayaan kusoo dhigeynaa, sharcigana waa la horgeyn doonaa,” ayuu yiri.

Abshiroow ayaa dowladda federaalka iyo maamulka Koonfur Galbeed ugu baaqay inay tallaabo ka qaadaan taliye ku-xigeenka booliska iyo cid kasta oo lagu helo inay ku lug leedahay waxa uu ku tilmaamay “mashruuc shisheeye”.

Xiisadda beelaha

Hadalka Abshiroow ayaa kusoo aadaya xilli xiisad beeleed laga dareemayo qaybo ka mid ah Shabeellaha Hoose, gaar ahaan deegaannada Janaale, Baqal, Xawaaloow iyo Lambar 60.

Wararka gobolka ka imaanaya ayaa sheegaya in xiisaddu ay u dhexeyso maleeshiyaad kasoo kala jeeda beelaha Biyomaal iyo qaybo ka mid ah beelaha Hiraab, gaar ahaan Abgaal iyo Habar Gidir.

Khilaafka beelaha Biyomaal iyo Habar Gidir ee gobolka Shabeellaha Hoose ma aha mid cusub, waxaana sannadihii lasoo dhaafay ka dhashay dagaallo, barakac iyo khasaare naf iyo maalba leh. Dadaallo dib-u-heshiisiin ah ayaa horay uga dhacay magaalada Marka, balse murannada la xiriira dhulka, beeraha iyo awood-qeybsiga ayaa marar badan dib u soo laabtay.

Ilaa hadda dowladda federaalka, maamulka Koonfur Galbeed, dowladda Imaaraadka iyo Jeneraal Cabdalla Cabdalla si rasmi ah ugama jawaabin eedeymaha uu jeediyay guddoomiye ku-xigeenka labaad ee Golaha Shacabka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Deegaannada Maamulka Galmudug waxaa haatan si dardarleh uga socda ololaha doorashada maamulkaasi, iyada oo si weyn loogu loolamayo kuraasta xildhibaannada cusub ee Golaha Wakiilada.

Doorashadan oo ah mid xasaasi ahaa waxaa ka qayb-galaya illaa 35 xisbi oo uu ku jiro JSP oo uu hoggaamiyo Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud.

Haddaba Sidee loo dooranayaa 89-ka kursi ee Golaha Wakiillada Galmudug?

Guddoomiyihii hore ee degmada Hodan, Maxamed Axmed Cantoobo oo si dhow ula socda arrimaha doorashooyinka dalka ayaa xog ka bixiyay dhaq-dhaqaaqa iyo ololaha ka socda Galmudug, isaga oo sharraxay sida loo soo dooranayo kuraasta Baarlamaanka, maadaama xisbiyo badan ay tartamayaan.

Hoos ka akhriso qoraalka:-

Dad badan waxay is weydiinayaan sida kuraasta Golaha Wakiillada Galmudug loo qaybin doono. Aan si kooban oo fudud u sharxo.

Doorashadan waxaa ku tartamaya 35 xisbi siyaasadeed, halka Golaha Wakiilladuna ka kooban yahay 89 kursi. Xildhibaannada si toos ah qof-qof looma dooranayo, balse codadka ugu horreyn waxaa la siinayaa xisbiyada, ka dibna codadkaas ayaa loo beddelayaa kuraas iyadoo la adeegsanayo nidaamka matalaadda isu-dheellitiran (Proportional Representation)

Tusaale ahaan:

Haddii Xisbiga JSP helo codadka ugu badan, wuxuu marka hore qaadanayaa tirada kuraasta uu codkiisu u qalmo.

Kadib waxaa kuraasta la siinayaa Xisbiga B, dabadeed Xisbiga C, sidaas ayay ku soconaysaa ilaa 89-ka kursi oo dhan la qaybsado.

Marka xisbigu ogaado inta kursi ee uu helay, kuraastaas waxaa buuxinaya musharrixiinta ku jira liiska xisbiga, iyagoo u kala horreeya sida xisbigu u soo qoray.

Tusaale kale:

Haddii aad xisbigaaga kaga jirto lambarka 49-aad, laakiin xisbigaagu helo 48 kursi oo keliya, kursi ma heleysid, inkastoo xisbigaagu guuleystay. Kursiga waxaa helaya 48-ka musharrax ee kaa horreeya liiska.

Sidoo kale, marka kuraasta la qaybinayo waxaa la tixgelinayaa: Qoondada haweenka, si haweenku u helaan saamiga loogu talagalay.

Sidaas darteed, guusha musharraxa kuma xirna oo keliya tirada codadka uu xisbigiisu helo, balse sidoo kale waxay ku xiran tahay booska uu kaga jiro liiska musharrixiinta xisbiga

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddoomiyaha degmada Dayniile, Cabdiraxmaan Macallin Xuseen, ayaa amar ku bixiyay in la xoojiyo howlgallada lagu sugayo amniga degmada, iyadoo mudnaan gaar ah la siinayo ka hortagga falalka amni-darrada ah ee habeenkii saameeya shacabka.

Guddoomiyaha ayaa sheegay in ilaalinta nafta, hantida iyo badqabka dadka deegaanka ay tahay waajibka koowaad ee maamulka degmada iyo hay’adaha amniga ee ka howlgala Dayniile.

Wuxuu laamaha amniga faray inay dardargeliyaan howlgallada ka dhanka ah kooxaha burcadda ah, isla markaana si degdeg ah uga jawaabaan cabashooyinka iyo xogaha uga imaanaya bulshada.

Amarka ayaa si gaar ah u beegsanaya kooxaha ku lugta leh dhaca taleefannada gacanta, lacagaha iyo hantida kale ee qiimaha leh, kuwaas oo inta badan adeegsada mindiyo iyo hub fudud.

“Amniga shacabka waa mas’uuliyad wada saaran maamulka iyo hay’adaha amniga. Waa in si mideysan looga hortagaa cid kasta oo carqalad ku ah nabadda, kala dambeynta iyo xasilloonida degmada,” ayuu yiri guddoomiyaha.

Cabdiraxmaan Macallin Xuseen ayaa sidoo kale digniin u diray ciidamada amniga ee ka howlgala degmada, isaga oo ka mamnuucay inay habeenkii ridaan rasaas aan loo baahnayn.

Wuxuu sheegay in rasaasta aan sababta lahayn ay cabsi iyo welwel ku abuurto shacabka, isla markaana ay dhaawacayso kalsoonida ay bulshadu ku qabto ciidamada iyo hay’adaha amniga.

Guddoomiyaha ayaa carrabka ku adkeeyay in hubka la adeegsan karo oo keliya marka ay jirto xaalad amni oo dhab ah, iyadoo la ilaalinayo badqabka dadka rayidka ah iyo xasilloonida xaafadaha degmada.

Hadalkiisa ayaa imanaya xilli dadka ku nool qaybo ka mid ah Muqdisho ay marar badan ka cabanayaan kooxo burcad ah oo habeenkii dadka ka dhaca taleefannada, lacagaha iyo agabka kale, gaar ahaan waddooyinka iyo xaafadaha ay yartahay joogitaanka ciidamada amniga.

Maamulka Dayniile ayaa sidoo kale shacabka ugu baaqay inay si dhow ula shaqeeyaan ciidamada, ayna la wadaagaan xog kasta oo la xiriirta kooxaha burcadda ah, falalka amni-darrada iyo dhaqdhaqaaqyada laga shakiyo.

Guddoomiyaha ayaa sheegay in xogta shacabka ay muhiim u tahay ka hortagga dambiyada iyo in si sharci ah loola tacaalo dadka lagu tuhmo inay khatar ku yihiin amniga degmada.

Maamulka degmada Dayniile ayaa ugu dambeyn sheegay in iskaashiga bulshada, maamulka iyo hay’adaha amniga uu yahay tiirka ugu muhiimsan ee lagu xaqiijin karo nabadgelyo iyo xasillooni waarta.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa faah-faahin ka bixisay duqeyn dhanka cirka ah oo ay xalay Ciidamada Xoogga Dalka iyo Saaxibada Caalamiga ah ka fuliyeen qaybo kamid ah gobolka Hiiraan, taas oo lagu beegsaday maleeshiyaad ka tirsan kooxda Al-Shabaab.

Warsaxaafadeed kasoo baxay Wasaaradda Gaashaandhigga Soomaaliya ayaa waxaa lagu sheegay in duqeynta ay si gaar ah uga dhacday deegaanka Suullaay, oo qiyaastii 17 kiiloomitir dhanka koonfureed kaga beegan deegaanka Teedaan, isla markaana lagu bartilmaameedsaday fariisimo ay Khawaarijta ka sameysteen halkaasi.

Wasaaradda Gaashaandhigga ayaa xaqiijisay in weerarka lagu dilay illaa 25 xubnood oo ka tirsanaa Khawaarijta, halka 18 kalena lagu dhaawacay.

Sidoo kale, waxa ay intaas ku dartay in afar xubnood oo ka tirsanaa firxadkii  Al-Shabaab ay isku soo dhiibeen Ciidanka Xoogga Dalka, kuwaas oo kala ah; Aadan Maxamed Jimcaale, oo kooxda ay u taqaannay Cabaas, Ibraahin Aadan Daahir, Aadan Abshir Cabdi iyo Nuurow Caawid Cali, oo kooxda ay u taqaannay Amiir.

Dhanka kale waxaa goobta ka firxaday xubno kale oo ka tirsanaa Al-Shabaab kuwaas oo ay dowladdu sheegtay inay ka carareen hubkoodii kadib jab culus oo ay la kulmeen.

“Howlgalkan ayaa qayb ka ah gulufka joogtada ah ee Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed iyo Saaxiibbada Caalamka ay ku wiiqayaan awoodda Khawaarijta Al-Shabaab, isla markaana lagu baacsanayo laguna ciribtirayo haraadiga kooxda, si loo xaqiijiyo amniga iyo xasilloonida dalka,” ayaa lagu yiri bayaanka.

Ugu dambeyn Wasaaradda Gaashaandhigga ayaa u mahadcelisay Saaxiibbada Caalamka ee Soomaaliya kala shaqeeya la-dagaallanka argagixisada, waxayna mar kale xaqiijisay in Ciidamada Xoogga Dalka Soomaaliyeed ay sii wadi doonaan howlgallada lagu baacsanayo, laguna ciribtirayo Khawaarijta, iyagoo fulinaya amarka Madaxweynaha Soomaaliya ee lagu dabar-goynayo argagixisada.

Maalmihii dambe dowladdaSoomaaliyeed ayaa kordhisay howlgallada lagu beegsanayo Khawaarijta, si looga xoreeyo deegaannada ay haystaan.

Cadan (Caasimada Online) – Burcad-badeed Soomaali ah ayaa Jimcihii afduubtay markab shidaal iyo kiimikooyin qaada oo marayay Gacanka Cadmeed, meel ka baxsan xeebaha dalka Yemen, sida ay sheegeen ciidanka ilaalada xeebaha Yemen.

Markabka oo lagu magacaabo ASANA ayaa lagu weeraray meel qiyaastii 26 mayl-badeed, una dhiganta 48 kiiloomitir, ka baxsan xeebaha gobolka Xadramuut ee bariga Yemen, kaddibna waxaa la wareegay koox hubeysan oo lagu sheegay burcad-badeed Soomaali ah.

Ilaalada xeebaha Yemen ayaa sheegay in xaruntooda howlgalladu ay durba xiriir la sameysay hay’adaha caalamiga ah iyo ciidamada badda ee ka howlgala gobolka, si loo xaqiijiyo xaaladda markabka, loo dabagalo dhaqdhaqaaqiisa, loona ilaaliyo badqabka maraakiibta kale.

Xogtii ugu horreysay ayaa muujisay in ugu yaraan hal qof lagu arkay agagaarka buundada laga hago markabka, halka ASANA uu si tartiib ah ugu socday jihada koonfur-bari, dhanka xeebaha Soomaaliya.

Maraakiib ay leeyihiin ciidamada badda iyo ilaalada xeebaha Yemen ayaa loo diray goobta, halka diyaarado sahamin ah ay dusha sare ka ilaalinayeen dhaqdhaqaaqa markabka, sida lagu sheegay war kasoo baxay maamulka Yemen.

Hay’adda UK Maritime Trade Operations ee UKMTO ayaa iyaduna sheegtay in “dad aan loo oggolayn” ay xoog ku fuuleen markab marayay koonfurta magaalada Al-Mukalla ee Yemen.

UKMTO waxay dhacdada ku sheegtay inay ka dhacday qiyaastii 65 mayl-badeed koonfurta Al-Mukalla, halka ilaalada xeebaha Yemen ay masaafada ku sheegeen 26 mayl-badeed xeebaha Xadramuut. Kala duwanaanshahaas ayaan weli si rasmi ah loo sharraxin.

Hay’adda ayaa uga digtay maraakiibta maraysa aagga inay muujiyaan feejignaan dheeraad ah, ayna soo sheegaan dhaqdhaqaaq kasta oo shaki leh, iyadoo sheegtay in baaritaan lagu hayo dhacdada.

Shirkadda amniga badaha ee Ambrey ayaa sheegtay in burcad-badeed Soomaali ah looga shakisan yahay inay la wareegeen markabka, kaas oo aan la socon koox amni oo hubeysan. Markabka ayaa diray fariin gurmad ah, waxaana goobta kusii jeeday markab dagaal oo Kuuriyada Koonfureed leedahay.

Xogta raadraaca maraakiibta ayaa muujisay in ASANA uu ka diiwaangashan yahay Tanzania, isla markaana uu kusii jeeday magaalada Boosaaso ee Soomaaliya markii dhacdadu dhacday. Lama shaacin tirada shaqaalaha saaran, dalalka ay u dhasheen iyo xaaladdooda.

Soo laabashada burcad-badeedda

Afduubka ASANA ayaa noqonaya dhacdadii ugu dambeysay ee muujineysa dib u soo xoogeysashada burcad-badeedda Soomaalida, kaddib sannado ay weerarradoodu aad u yaraayeen.

Bishii Abriil, saddex markab ayaa lagu afduubtay muddo toddobaad gudaheed ah xeebaha Soomaaliya. Waxaa ka mid ahaa markabka saliidda qaada ee Honour 25 iyo markabka sibirka qaada ee Sward, oo ay burcad-badeeddu la wareegeen xilli uu kusii jeeday magaalada Mombasa ee Kenya.

Bishii May, markabka shidaalka ee Eureka ayaa sidoo kale lagu afduubtay xeebaha Yemen, kaddibna loo soo jiheeyay dhinaca Soomaaliya. Markabkaas oo ay saarnaayeen badmaaxiin Masaari ah ayaa la sheegay in burcad-badeeddu madax-furasho ka dalbadeen shirkadda iska leh.

Khubarada amniga badaha ayaa rumeysan in kooxaha burcad-badeeddu ay ka faa’iideysanayaan hoos u dhaca ciidamada caalamiga ah ee gaaf-wareegayay xeebaha Soomaaliya, iyadoo qayb ka mid ah awooddii ciidamada badda loo wareejiyay Badda Cas iyo marin-biyoodka Hormuz.

Jethro Norman oo ka tirsan Machadka Daraasaadka Caalamiga ah ee Denmark ayaa sheegay in shabakadaha burcad-badeeddu ay hadda ka qalab wanaagsan yihiin kooxihii hore, isla markaana ay adeegsadaan qalabka GPS-ka, isgaarsiinta dayax-gacmeedka iyo doomaha waaweyn ee ay saldhig ahaan uga duulaan.

Xasillooni-darrada gudaha Soomaaliya, shaqo la’aanta ka jirta deegaannada xeebaha, kalluumeysiga sharci-darrada ah iyo awoodda dowladeed ee kooban ayaa sidoo kale loo arkaa arrimo suuragelinaya dib u soo laabashada burcad-badeedda.

Burcad-badeedda Soomaalida ayaa heerkii ugu sarreeyay gaartay sannadkii 2011, markaas oo la diiwaangeliyay 212 weerar. Isbaheysi ciidan oo caalami ah, ilaaladii hubeysneyd ee maraakiibta iyo tallaabooyin amni oo ay qaateen shirkadaha maraakiibta ayaa markii dambe si weyn u dhimay weerarrada.

Bangiga Adduunka ayaa ku qiyaasay in burcad-badeeddu madax-furasho ahaan u dalbadeen in ka badan $400 milyan intii u dhexeysay Abriil 2005 iyo Diseembar 2012, muddadaas oo 179 markab lagu afduubtay xeebaha Soomaaliya iyo Geeska Afrika.

Hoos u dhaca khatarta ayaa sababay in warshadaha maraakiibtu ay 1-dii Janaayo 2023 meesha ka saaraan calaamaddii “aagga khatarta sare” ee Badweynta Hindiya, inkasta oo hay’adda badaha adduunka ee IMO ay xilligaas maraakiibta ku boorrisay inay sii wadaan feejignaanta.

Marinka istaraatiijiga ah

Gacanka Cadmeed wuxuu isku xiraa Badweynta Hindiya, marin-biyoodka Bab-al-Mandab, Badda Cas iyo Kanaalka Suweys, waana mid ka mid ah waddooyinka ugu muhiimsan ee ganacsiga badda ee isku xira Aasiya iyo Yurub.

Soo laabashada burcad-badeedda Soomaalida ayaa kusoo beegmeysa iyadoo maraakiibta ganacsigu ay sidoo kale wajahayaan khataro uga imanaya Xuutiyiinta Yemen iyo xiisadaha ka taagan Badda Cas iyo Bariga Dhexe.

Midowga Yurub ayaa Khamiistii heshiis cusub oo ciidamada la xiriira la saxiixday Jabuuti, si loo joogteeyo taageerada saadka iyo marin-u-helidda maraakiibta iyo diyaaradaha ka tirsan howlgallada Atalanta iyo Aspides.

Madaxa siyaasadda arrimaha dibadda Midowga Yurub, Kaja Kallas, ayaa sheegtay in howlgalka Aspides uu 29 bilood gudahood ilaaliyay in ka badan 670 markab oo ganacsi, badbaadiyay 128 badmaaxiin ah, kana hortagay tobannaan weerar oo Xuutiyiintu qaadeen.

Khubarada ayaa ka digaya in isku darka colaadaha Badda Cas, yaraanta ciidamada ilaalinta iyo soo laabashada burcad-badeedda Soomaalida ay sii kordhin karaan khatarta ka jirta marin-biyoodka muhiimka u ah ganacsiga caalamka.

Laascaanood (Caasimada Online) – Fahiima Yuusuf Cabdullaahi (Quuje) oo kamid ahayd xildhibaannada baarlamaanka dowlad-goboleedka Waqooyi Bari ayaa ku dhawaaqday inay iska casishay xilkii ay ka haysay baarlamaankaas.

Qoraal ay soo saartay Fahiima Quuje ayay ku sheegtay inay si rasmi ah uga tagtay xilkii iyo xubinnimadii Baarlamaanka Waqooyi Bari ee ay beesheeda ku meteleysay.

Waxay sidoo kale caddeysay inay ka tanaasushay aragtidii Soomaali-weyn, iyadoo shaacisay inay dib ugu laabatay “qarankeedii Somaliland”, sida ay hadalka u dhigtay.

Fahiima ayaa qoraalkeeda ku xustay in go’aankan uu yahay mid ay si buuxda uga fiirsatay, isla markaana ay faahfaahinta sababaha ku kalifay ay bulshada la wadaagi doonto maalmaha soo socda.

Go’aankan ayaa kusoo beegmaya xilli dad badan ay isweydiinayaan waxa sababay inay si lama filaan ah u beddesho mowqifkeedii siyaasadeed, maadaama ay hore uga tirsanaan jirtay baarlamaanka Waqooyi Bari.

Fahiima ayaa si weyn loogu xasuustaa kaalintii ay ku lahayd xilligii dagaalkii Goojacadde, oo ahaa dagaal sababay in ciidamada Somaliland laga saaro gobolka Sool.

Si kastaba, Fahiima ayaa haatan ku wajahan tahay magaalada Hargeysa, halkaas oo la filayo in si weyn loogu soo dhaweeyo, iyadoo dib ugu biireysa maamulka Somaliland.

Muqdisho (Caasimada Online) – Nin muddo ku dhow shan sano loogu raad-joogay dil ka dhacay magaalada Columbus ee gobolka Ohio ayaa laga soo qabtay Soomaaliya, kadib hawlgal ay iska kaashadeen hay’ado amni oo Mareykan iyo Soomaali ah.

Hay’adda U.S. Marshals Service ayaa Khamiistii ku dhawaaqday in Hanut Abdulle, oo 23 jir ah, laga soo gacan-geliyay magaalada Muqdisho, kadibna loo celiyay Mareykanka si uu u wajaho dacwad dil ah.

Abdulle ayaa lagu wareejiyay booliska magaalada Columbus, waxaana loo haystaa inuu ku lug lahaa toogashadii lagu dilay Bryce Persang oo 24 jir ahaa, sanadkii 2021-kii.

Waxaa lagu soo oogay hal dacwad oo dil ah, iyadoo hay’adaha Mareykanku sheegeen inuu dalka ka baxsaday wax yar kadib dhacdada.

Toogashadii Columbus

Dhacdada ayaa dhacday 16-kii September 2021, markaas oo booliska loogu yeeray xaafad ku taalla Floral Circle South, kadib markii la soo sheegay rasaas.

Markii ay goobta gaareen, askartu waxay Persang ka dhex heleen kursiga rakaabka ee gaari nooca Honda Fit ah, isaga oo qaba dhaawac rasaas ah.

Waxaa loola cararay isbitaal ku yaalla deegaanka, balse wuxuu markii dambe u geeriyooday dhaawicii soo gaaray.

Aabbaha dhalay Persang, Steve Persang, oo bishii November 2021 ka hadlay geerida wiilkiisa, ayaa sheegay inuu mar walba ka fikiro qofkii uu noqon lahaa haddii uusan dhiman.

“Waxaan is-weydiiyaa nooca aabbe ee uu noqon lahaa ama nooca nin ee uu isu beddeli lahaa,” ayuu yiri.

Wuxuu sidoo kale farriin u diray dadkii ka dambeeyay dilka wiilkiisa.

“Runtii waxaan rajeynayaa in la idin qabto, isla markaana aad bixisaan wixii aad sameyseen, si u dhiganta wixii lagu sameeyay wiilkeyga,” ayuu yiri Steve Persang.

Laba tuhmaneyaal

Booliska Columbus ayaa bishii June 2022 Abdulle iyo Tahir Said, oo hadda 24 jir ah, u aqoonsaday tuhmaneyaasha toogashada.

Kooxda U.S. Marshals Southern Ohio Fugitive Apprehension Strike Team, oo loo soo gaabiyo SOFAST, ayaa baaritaanka la wareegtay kadib markii ay la xiriirtay hooyada dhibbanaha.

Baarayaasha ayaa markii dambe ogaaday in Abdulle uu Mareykanka ka baxsaday wax yar kadib dilka, taas oo keentay raad-raac caalami ah oo lagu doonayay in lagu helo.

Hooyada Persang, Katherine Persang, ayaa Khamiistii sheegtay inay marar badan u muuqatay in helitaanka caddaaladdu uu ahaa riyo aad u fog.

“Waxaa jiray waqtiyo badan oo aan dareemayay in inaan caddaalad u helo wiilkeyga ay ahayd riyo aan la gaari karin,” ayay tiri.

Saraakiisha ayaa sheegay in Abdulle lagu soo qabtay iskaashi dhex maray Waaxda Caddaaladda Mareykanka, FBI-da iyo Ciidanka Booliska Soomaaliyeed.

Michael D. Black, oo ah U.S. Marshal-ka degmada koonfureed ee Ohio, ayaa sheegay in iskaashiga hay’adahaasi uu muhiim u ahaa helitaanka iyo soo celinta tuhmanaha.

“Iskaashigan wuxuu muhiim u ahaa in Soomaaliya laga helo oo lagu soo qabto ninkan baxsadka ahaa, kadibna dib loogu soo celiyo si uu caddaaladda u wajaho,” ayuu yiri.

Abdulle hadda wuxuu sugayaa inuu maxkamad horyimaado, iyadoo dacwadda loo haysto ay la xiriirto dilka Persang.

Tahir Said, oo ah tuhmanaha labaad ee kiiska, ayaa weli baxsad ah. Saraakiisha Mareykanka ayaa rumeysan inuu isaguna ku sugan yahay Soomaaliya.

Dhiibista Soomaali kale 

Wareejinta Hanut ayaa imaneysa xill ay dowladda Soomaaliya sidoo kale Mareykanka ku wareejisay Cabdikariim Cabdullaahi Iidle, oo lagu eedeeyay inuu ka mid ahaa shaqsiyaadkii ugu muhiimsanaa musuq-maasuqii weynaa ee Feeding Our Future, kadib toddobaadyo ay jireen caqabado sharci iyo cadaadisyo la xiriiray in loo gacan geliyo Washington.

Cabdikariim, oo 42 jir ah, ayaa Khamiistii la geeyay gobolka Minnesota, kadib markii Wasaaradda Cadaaladda Mareykanka ay sheegtay inuu si sharci ah isugu dhiibay Soomaaliya.

Dowladda Mareykanka ma aysan ku tilmaamin tallaabadan “dhiibis dambiile” ama extradition, mana aysan faahfaahin habka sharci ee lagu wareejiyay, maadaama Soomaaliya iyo Mareykanka aysan lahayn heshiis rasmi ah oo dambiilayaasha la isugu gudbiyo.

Saraakiil ka tirsan FBI-da iyo hay’adda dambi-baarista canshuuraha Mareykanka ee IRS ayaa Cabdikariim ka soo galbiyay Soomaaliya, kadib wada-shaqeyn dhex martay laamaha Mareykanka, Hay’adda Sirdoonka iyo Nabad-sugidda Qaranka Soomaaliya iyo Ciidanka Booliska Soomaaliyeed.

Cabdikariim, oo deggenaa magaalada Burnsville ee gobolka Minnesota, ayaa wajahaya 31 dacwadood oo ay ku jiraan shirqool lagu sameeyay khiyaano dhanka isgaarsiinta ah, laaluush la xiriira barnaamijyada dowladda iyo lacag-dhaqid.

Waxaa lagu wadaa inuu Jimcaha maanta ah markii ugu horreysay kasoo hor-muuqdo garsoore federaal ah oo ku sugan Minnesota.

Dacwadaha loo haysto weli waa eedeymo, waxaana sharciga Mareykanka uu u aqoonsan yahay qof aan dambi lahayn ilaa maxkamad ay ku caddeyso.

Garoowe (Caasimada Online) – Taliyaha Ciidanka Danab, Jeneraal Jimcaale Jaamac Takar ayaa caawa dib ugu laabtay magaalada Garoowe, kadib heshiis hordhac ah oo lagu gaaray wada-hadallo la sheegay inay u dhaxeeyeen isaga iyo Madaxweynaha Puntland, Siciid Cabdullaahi Deni.

Wararka laga helayo Garoowe ayaa sheegaya in soo laabashada Jeneraal Jimcaale ay timid kadib dadaallo dhex-dhexaadin ah oo ay wadeen guddi ka soo jeeda gobolka Nugaal.

Guddigan ayaa muddooyinkii dambe waday kulamo iyo wada-tashiyo lagu doonayay in lagu soo afjaro ismari-waaga siyaasadeed iyo kan amni ee u dhexeeyay labada dhinac.

Ilo xog ogaal ah ayaa sheegay in wada-hadalladii u dambeeyay ay horseedeen is-afgarad hordhac ah, inkastoo aan weli si rasmi ah loo shaacin heshiis faahfaahsan oo ay labada dhinac kala saxiixdeen. Ilo-wareedyadu waxay tilmaamayaan in weli ay socdaan wada-xaajoodyo lagu dhameystirayo qodobada harsan.

Sida ay sheegayaan ilo ku dhow wada-hadallada, qodobada laga wada hadlay waxaa ka mid ahaa in Jeneraal Jimcaale uu ka tanaasulo xiriirro iyo qorshayaal ciidan oo la sheegay inuu la lahaa Dowladda Federaalka Soomaaliya, iyadoo dhanka kalena ciidamadiisa loo xaqiijinayo xuquuqdooda iyo daryeelkooda gudaha Puntland.

Wararka ayaa sidoo kale sheegaya in Madaxweyne Deni uu ka shaqeynayo in Jeneraal Jimcaale loo aqoonsado darajada ciidan ee ugu sarreysa ee uu mudan yahay. Dhinacyada ayaa la sheegay inay isku aragti ka noqdeen in sugidda amniga Puntland ay tahay masuuliyad wada saaran dhammaan shacabka iyo hay’adaha ammaanka.

Dhex-dhexaadinta khilaafkan ayaa waxaa hormuud ka ahaa guddi uu garwadeen ka yahay Madaxweynihii hore ee Puntland, Senator Cabdiraxmaan Maxamed Faroole. Guddigan ayaa door muuqda ka qaatay isu soo dhoweeynta labada dhinac iyo abuuridda jawi lagu sii ambaqaadi karo wada-hadallada.

Inkastoo horumar laga sheegay wada-xaajoodyada, haddana wararka ayaa tilmaamaya in ay weli jiraan qodobo u baahan in labada dhinac ay isku fahmaan ka hor inta aan lagu dhawaaqin heshiis kama dambeys ah. Waxaa la filayaa in kulamo kale ay maalmaha soo socda ka dhacaan Garoowe si loo dhameystiro wada-hadallada.

Jeneraal Jimcaale Jaamac Takar oo dhawaan la sheegay in loo magacaabay Taliyaha Qeybta 54-aad ee ciidanka xoogga dalka Soomaaliyeed, inkastoo si rasmi ah loo shaacin magacaabistiisa. Arrintan ayaa qeyb ka ahayd qodobada si weyn looga hadal hayay intii uu socday khilaafka.

Jeneraal Jimcaale ayaa sidoo kale Garoowe ku leh ciidamo la sheegay inay mushaar ka qaataan Dowladda Federaalka Soomaaliya, taas oo muddooyinkii dambe abuurtay dood siyaasadeed iyo mid amni. Si kastaba, dhinacyada ayaa muujinaya rajo laga qabo in wada-hadallada socda ay horseedaan heshiis waara oo soo afjara khilaafka, isla markaana xoojiya wada-shaqeynta dhinaca amniga.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa sheegtay in natiijooyinka ugu horreeya ee sahminta ceelka shidaalka ee Curad-1 la filayo in la helo dhammaadka sannadkan, iyadoo shirkadda shidaalka qaranka Turkiga ee Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO) ay sii wado qodista ceelkan.

Ceelka Curad-1 oo ku yaalla qiyaastii 372 kiiloomitir waqooyi-bari kaga beegan Muqdisho, ayaa noqday ceelkii ugu horreeyay ee si rasmi ah looga qodo badda Soomaaliya. Mashruucan ayaa loo arkaa tallaabo taariikhi ah oo Soomaaliya u qaaday dhinaca sahminta iyo baarista khayraadka shidaalka ee ku jira baddeeda.

Qodista ceelkan ayaa timid kadib markii la soo gaba-gabeeyay sahmin dhulgariir oo casri ah (3D Seismic Survey) oo laga sameeyay saddex baloog oo badeed. Xogta laga helay sahmintaas ayaa lagu ogaaday meelo loo arkay inay leeyihiin fursado wanaagsan oo shidaal iyo gaas laga heli karo, taasoo sababtay in la guda galo qodista Curad-1.

Sida qorshuhu yahay, ceelka ayaa la filayaa inuu gaaro qoto dhan ku dhowaad 7,500 mitir, halka qodistiisuna ay qaadan karto ilaa 288 maalmood. Taas ayaa ka dhigeysa mid ka mid ah ceelasha shidaalka ee badda ugu qoto dheer ee haatan laga qodayo caalamka, iyadoo hawlgalku u baahan yahay farsamooyin casri ah iyo qalab heer sare ah.

Wasiirka Batroolka iyo Macdanta Soomaaliya, Daahir Shire Maxamed ayaa sheegay in howlaha qodista ay si habsami leh u socdaan, isla markaana la dhammeystiray falanqeynta xogihii hore ee sahminta. Wuxuu xusay in hadda diiradda la saarayo baaritaanka iyo qiimeynta ceelka Curad-1 si loo ogaado nooca iyo baaxadda khayraadka ku jira.

Wasiirka ayaa sidoo kale tilmaamay in dowladda ay rajeynayso in natiijooyinka ugu horreeya ee qodista la helo dhammaadka sannadkan, inkastoo uu carrabka ku adkeeyay in geeddi-socodka qiimeynta ceelka uu u baahan yahay baaritaanno farsamo oo dhammaystiran ka hor inta aan la soo saarin gunaanad rasmi ah.

Haddii ceelka Curad-1 laga helo kayd shidaal oo ganacsi ahaan loo soo saari karo waxay noqon doontaa helitaankii ugu horreeyay ee noocaas ah ee Soomaaliya. Arrintaas ayaa si weyn u beddeli karta mustaqbalka waaxda tamarta, waxayna furi kartaa fursado cusub oo maalgashi, shaqo-abuur iyo koboc dhaqaale oo dalka u horseeda ilo dakhli oo waara.

Si kastaba, ilaa iyo hadda ma jiro war rasmi ah oo xaqiijinaya in ceelka laga helay shidaal ama gaas ganacsi ahaan loo soo saari karo. Natiijada kama dambaysta ah ayaa la filayaa in lagu dhawaaqo marka la soo gaba-gabeeyo qodista iyo dhammaan baaritaannada farsamo ee lagu qiimeynayo waxa ku jira ceelka Curad-1.

Washington (Caasimada Online) – Madaxweyne ku-xigeenka Mareykanka JD Vance ayaa sheegay in maalqabeenkii dambiyada galmada lagu helay Jeffrey Epstein eegeeriyodoay uu xiriir la lahaa heerarka ugu sarreeya ee hay’adaha sirdoonka Mareykanka iyo Israel.

Vance ayaa hadalkan ku sheegay wareysi uu Isniintii siiyay barnaamijka Joe Rogan, isaga oo sheegay in xiriirrada Epstein aysan ku koobneyn siyaasiyiin iyo maalqabeenno, balse ay gaarsiisnaayeen gudaha hay’adaha sirdoonka.

“Wuxuu si cad xiriir ula lahaa heerarka sare, kuwa ugu sarreeya ee sirdoonka Mareykanka,” ayuu Vance yiri. “Wuxuu sidoo kale si cad xiriir ula lahaa heerarka ugu sarreeya ee sirdoonka Israel.”

Markii Rogan uu sheegay in dadka intooda badan ay rumeysan yihiin in Epstein uu xiriir la lahaa Mossad, oo ah hay’adda sirdoonka dibadda ee Israel, Vance ayaa ku jawaabay: “Mossad ama CIA, ama dowlad-hoosaad kale oo ku dhex jira Mareykanka, Israel ama dal kale — ama labadaba.”

Vance, oo isku tilmaamay qof muddo dheer ka shakiyay xaqiiqada ka dambeysa kiiska Epstein, ayaa sheegay in xiriirrada uu Epstein ku lahaa Israel ay si gaar ah ugu xirnaayeen xubno ka tirsan garabka bidixda dhexe ee nidaamka siyaasadeed iyo amni ee dalkaas.

Wuxuu si gaar ah u xusay ra’iisul wasaarihii hore ee Israel Ehud Barak.

“Ma ahayn qof si weyn ugu xirnaa garabka midigta dhexe ee siyaasadda Israel,” ayuu yiri Vance.

Tuhunka hay’adaha sirdoonka

Muddo dheer waxaa jiray hadal-heyn ku saabsan in Epstein uu xiriir la lahaa ama u shaqeynayay sirdoonnada Israel, Mareykanka ama xitaa Ruushka.

Epstein, oo lagu helay dambiyo galmo, wuxuu xiriir la lahaa dad badan oo maalqabeenno, siyaasiyiin iyo shaqsiyaad awood leh ah, kuwaas oo qaarkood uu ku martigelin jiray jasiiraddiisa gaarka ah.

Dadka lala xiriiriyay waxaa ka mid ahaa madaxweynihii hore ee Mareykanka Bill Clinton, maalqabeenka taageera Israel, Les Wexner, siyaasiga Britain Peter Mandelson iyo Andrew Mountbatten-Windsor, oo ah wiilka boqoraddii Britain, Elizabeth.

Xiriirradaas ballaaran ayaa dhaliyay tuhun ah in Epstein uu sannado badan uruurinayay xog xasaasi ah oo wax u dhimi karta dadka awoodda leh ee uu la macaamilayay.

La-taliye ka tirsan dowladda India, oo horraantii sanadkan la weydiiyay inuu rumeysan yahay in Epstein uu hanti ama wakiil u ahaa Mossad, ayaa ku jawaabay: “Boqolkiiba boqol.”

Si kastaba, ma jirto caddeyn kama dambeys ah oo xaqiijineysa in Epstein uu si rasmi ah ugu shaqeynayay hay’ad sirdoon.

Faylasha Epstein ayaa, hase yeeshee, muujinaya inuu dhaqaale siiyay ururro Israel ah, oo ay ku jiraan Friends of the Israel Defense Forces iyo ururka Jewish National Fund.

Dukumiintiyada ayaa sidoo kale muujinaya xiriir uu la lahaa xubno ka tirsan hay’adaha sirdoonka dibadda ee Israel.

Qoraal ay FBI-da diyaarisay bishii October 2020 ayaa sheegay in mid ka mid ah ilaha xogta siiya hay’adda uu rumeysnaa in Epstein uu ahaa wakiil ay Mossad adeegsanaysay.

Dokumiintiga ayaa sidoo kale Epstein ku tilmaamay qof loo tababaray basaasnimo, si uu ugu shaqeeyo sirdoonka Israel.

Olole ka dhan ah heshiiska Iran

Wareysiga Joe Rogan, Vance ayaa sidoo kale ka hadlay olole uu sheegay in si qarsoodi ah oo dhaqaale badan lagu bixiyay loogu talagalay in lagu carqaladeeyo wadahadallada Mareykanka iyo Iran.

Vance, oo hadalladiisa loo fasirtay inuu isu diyaarinayo inuu Donald Trump beddelo isla markaana isu sharaxo madaxtinimada Mareykanka doorashada 2028, ayaa sheegay inuu hoggaamiyay wadahadallada Iran.

Wadahadalladaas ayaa horseeday is-afgarad ay labada dal kala saxiixdeen bishii hore, balse heshiiska ayaa burburay, Mareykanka iyo Iran-na waxay mar kale bilaabeen inay is-weydaarsadaan weerarro.

“Waxaa jira dad saameyn ku leh Mareykanka oo lacag lagu siiyo inay weeraraan heshiiska,” ayuu yiri Vance, isaga oo sheegay in dhaqaalaha qaarkii uu ka yimid Israel.

Madaxweyne ku-xigeenka ayaa tixraacay warbixin ay toddobaadkan daabacday majaladda Time, taas oo faahfaahisay olole saameyn siyaasadeed oo Israel ay ku bartilmaameedsatay taageerayaasha dhaqdhaqaaqa MAGA.

Brad Parscale, oo ahaa la-taliyihii dhanka dijitaalka ee ololihii madaxtinimada Donald Trump ee 2020, ayaa la sheegay inuu bishii qaato 1.5 milyan oo dollar si uu ololahaas u maamulo.

Vance ayaa sheegay in warbixinta Time ay magacyadooda xustay dad lacag ka helay shaqsi hore uga tirsanaa ololaha Trump, kaas oo isaguna dhaqaale ka helayay xubno ka tirsan dowladda Israel.

“Dadkaas ayaa si aad ah ii weeraraya,” ayuu yiri.

Vance ayaa intaas ku daray inuu si buuxda u ogyahay in xubno ka tirsan dowladda Israel ay doonayeen inay Mareykanka ka leexiyaan siyaasadda wadahadalka Iran.

“Waxaan ogahay, si aan shaki ku jirin, inay jireen dad ka tirsan dowladda Israel oo isku dayayay inay naga leexiyaan siyaasaddaas, sababtoo ah waxay doonayeen in ololaha militari uu sii socdo,” ayuu yiri.

Wuxuu sheegay inay jiraan dad aad u taageersan dagaalka oo ka tirsan nidaamka Mareykanka, kuwaas oo weeraray heshiiska Iran, qaarkoodna isku dayay inay burburiyaan.

Vance ayaa sheegay inuu dadkaas mar walba weydiiyo qorshaha kale ee ay soo jeedinayaan.

‘Dhex-dhexaadiye macquul ah’

Madaxweyne ku-xigeenka ayaa isku tilmaamay “dhexdhexaadiye macquul ah” oo ku dhex jira doodda xooggan ee Mareykanka ka taagan ee taageerada iyo diidmada Israel.

Wuxuu sheegay in marar badan lagu eedeeyay inuu neceb yahay Yuhuudda, eedeyntaas oo uu ku tilmaamay mid aan macquul ahayn.

Markii la weydiiyay in Mareykanku geli lahaa dagaalkii ugu dambeeyay ee Iran haddii aysan jirin saameynta Israel, Vance ayaa ku jawaabay: “Haa, waan rumeysanahay.”

Si kastaba, wuxuu sheegay in Donald Trump uu si madax-bannaan u aaminsan yahay in Iran aan loo oggolaan karin inay hesho hub nukliyeer ah.

“Waxaan u maleynayaa in madaxweynaha, isaga oo aan ku xirneyn saameyn kasta oo Israel ka timaadda, uu si xooggan u rumeysan yahay in Iran aysan yeelan karin hub nukliyeer ah, aniguna taas waan ku raacsanahay,” ayuu yiri.

Vance ayaa sidoo kale diiday tuhunka sheegaya in Israel ay Trump ku cadaadineyso faylasha Epstein ama xog kale oo xasaasi ah.

“Fikradda ah in Donald Trump la handadayo waa mid aniga waalli ila ah,” ayuu yiri.

Garoowe (Caasimada Online) – Waxaa saaka degmada Jariiban ee gobolka Mudug laga fuliyay xukun qisaas ah oo lagu riday Ibraahim Kooshin oo ahaa ninkii lagu helay dilka Allaha u naxariistee Taliyihii Saldhigga Booliiska degmada Jariiban, Gaashaanle Guuleed Cabdulqaadir Kadleeye.

Xukunka ayaa la fuliyay kadib markii uu si deg-deg u soo maray dhammaan marxaladihii garsoorka, isla markaana ay isku afgarteen qoyska marxuumka iyo qoyska eedeysanaha.

Ibraahim Kooshin ayaa ciidamada ammaanku gacanta ku dhigay saacado yar kadib markii uu dhacay dilka taliyaha. Kadib baaritaanno iyo dacwad maxkamadeed, hay’adaha garsoorka Puntland ayaa ku riday xukun dil ah oo qisaas ah, kaas oo saaka si rasmi ah looga fuliyay degmada Jariiban.

Qoyska Marxuum Guuleed Kadleeye ayaa sheegay inay ku qanacsan yihiin caddaaladda la marsiiyay kiiska, iyagoo tilmaamay in fulinta xukunka ay qayb ka tahay xaqiijinta caddaaladda iyo ka hortagga falalka noocan oo kale ah. Waxay sidoo kale ku baaqeen in qof kasta oo geysta dil bareer ah si degdeg ah sharciga loo horgeeyo.

Waxay u mahadceliyeen ciidamada ammaanka Puntland oo si degdeg ah u soo qabtay eedeysanaha, inkastoo uu isku dayay inuu baxsado kadib markii uu geystay falka. Sida ay sheegeen, tallaabadaasi waxay muujisay sida ay ciidamada uga go’an tahay la dagaallanka dambiyada culus.

Fulinta xukunka qisaasta ayaa soo afjartay kiiska dilka Taliyihii Saldhigga Booliska degmada Jariiban, kaas oo toddobaadyadii la soo dhaafay si weyn looga hadal hayay deegaannada Puntland, maadaama uu ku lug lahaa sarkaal ka tirsanaa ciidamada ammaanka.

Allaha ha u naxariistee, Gaashaanle Guuleed Cabdulqaadir Kadleeye wuxuu ka mid ahaa ciidamadii Gorgor ee tababarka ku soo qaatay Turkiga xilligii dowladdii Madaxweyne Maxamed Cabdullaahi Farmaajo. Waxa uu ka tirsanaa saraakiishii dhowaan loo kala diray degmooyinka Puntland si loo xoojiyo amniga iyo howlaha booliska.

Marxuumka ayaa muddooyinkii u dambeeyay hormuud ka ahaa dadaallada lagu sugayay amniga degmada Jariiban, gaar ahaan la dagaallanka hubka sharci darrada ah, ka hortagga falalka amni-darrada ah iyo xoojinta howlaha Booliiska ee degmada.

Degmada Jariiban ayaa sidoo kale saldhig u ah ciidamo dhowaan laga qoray Dowladda Federaalka Soomaaliya, waxaana mararka qaar laga soo sheegaa dhaq-dhaqaaqyo uu maamulka Puntland ku tilmaamay kuwo amniga lid ku ah, oo si joogto ah ay ula tacaalaan ciidamada ammaanka.

Fulinta xukunkan ayaa ku soo beegmaysa xilli Puntland ay adkeyneyso tallaabooyinka lagula dagaallamayo dambiyada culus iyo falalka amni-darrada ah. Mas’uuliyiinta ammaanka ayaa marar badan ku celceliyay in qof kasta oo ku lug yeesha falal noocan oo kale ah la horgeyn doono caddaaladda, si loo xoojiyo kalsoonida shacabka ee nidaamka garsoorka iyo amniga.