Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda federaalka Soomaaliya ayaa shaacisay inay dagaal diyaar u tahay oo ay difaaceyso madax-banaanideeda haddii ay xiisadda badda ee kala dhaxeysa Itoobiya ay isku rogto gacan ka hadal.

Wasiirka Cadaaladda iyo Arrimaha Dastuurka XFS Mudane Xasan Macallin oo khudbad xasaasi ah ka jeediyay xiritaanka Shirka Madasha Garyaqaanadda Soomaaliyeed ayaa sidoo kale sheegay in Soomaaliya ay dadaal kasta gelineyso difaaca baddeenna, ayna kaga guuleysaneyso Itoobiya, si looga hortego damaceeda gurracan.

“Waa ku guuleysaneynaa dooda socota, sababtoo ah xaq ayaan ku taaganahay” ayuu yiri wasiirka cadaaladda iyo arrimaha dastuurka dowladda federaalka Soomaaliya.

Wasiirka ayaa intaas ku daray in hadda dagaalka diblomaasiyadda ay ku gacan sarreyso Soomaaliya, isla markaana Itoobiya ay ku jirto go’doon caalami ah, sida uu hadalka u dhigay.

“Diblomaasiyaddii Soomaaliya way shaqeysay, Itoobiya iyadaa hadda cusri ku jirta oo go’doon ah daan-daansigeedii iyada wuxuu ku yahay culays” ayuu ku daray Xasan.

Sidoo kale wuxuu Itoobiyaanka xasuusiyay sida ay Soomaaliya uga guuleysatay Kenya, kadib kiiskii badda ee maxkamadda cadaaladda adduunka ee ICJ.

“Waxaa xusid mudan Soomaaliya sanadkii hore waxay ku guuleysatay kiis baddeeda lagu qabsaday oo waddanka dariska ah ee Kenya la yiraahdo nagu qabsaday oo aan ICJ uga soo guuleysanay” ayuu mar kale khudbaddkiisa ku yiri wasiir Xasan Macallin.

Dhinaca kale wuxuu tilmaamay haddii xittaa ay dagaal isku rogto xiisadda badda ay Soomaaliya diyaar u tahay difaaca madax bannaanideeda, isaga oo sheegay in horay Itoobiya looga saaray dalka, kadib abaabul ay sameeyeen shacabka Soomaaliyeed, hadane ay sidii ay kasii xoog badan yihiin, maadaama la dhisay hay’adihii dowladda iyo ciidamada.

“Haddii ay gacan tegtaa Soomaaliya oo dowladddeedu ay xooganeyn oo aysan tabar lahayn dhowr iyo toban sano kahor ayay ahayd markii Itoobiyaanka lagu qasbay inay Soomaaliya ka baxaan dadweyne Soomaaliyeed oo is biirsaday ayayna ahaayeen, hadda annaga oo dowlad qabna oo xoogeysanay oo 15 sano da’deena ay ku korortay waxaan is leeyahay intii hore waan ka fiicanahay” ayuu kusoo gabagabeeyay wasiirka cadaalada Soomaaliya.

Jowhar (Caasimada Online) – Howl-gal qorsheysan oo dhanka cirka ah ayaa goordhoweyd lagu beegsaday horjoogayaal ka tirsan kooxda Al-Shabaab iyo sidoo kale dagaal-yahaano kale.

Howl-galkaan ayaa ka dhacay deegaanka Fiidow oo hoos taga degmada Mahadaay ee gobolka Shabeellaha Shexe.

Wararka ayaa sheegaya in howl-galkan ay fuliyeen diyaaradaha aan duuliyaha laheyn ee Drones-ka, ayna iska kaashadeen Ciidanka Qaranka Soomaaliya iyo Saaxiibada Caalamka

Si rasmi ah weli looma shaacin horjoogayaashada la beegsaday iyo waxa kasoo gaaray howl-galkan dhanka cirka ah, inkasta oo ay soo baxayaan warar sheegaya in kooxda lagu gaarsiiyay khasaare xooggan.

Waa tallaabo kale oo dowladda federaalka Soomaaliya oo kaashaneysa Saaxiibada Caalamiga ay qaadeen oo qeyb ka ah dhabar-jabinta Al-Shabaab ee khatarta ku ah nabadda iyo horumarka shacabka Soomaaliyeed iyo kuwa gobolka intaba.

Dowladda federaalka Soomaaliya oo taageero ka helaysa dadkeeda iyo saaxiibada caalamiga ah ayaa horey u sheegtay inay ka go’an tahay “xididda siibka horjoogayaasha iyo maleeshiyaadka Al-Shabaab” si loo gaaro Soomaaliya nabad ah oo xasiloon , lagana suuliyay argagixisada.

Muqdisho (Caasimada Online) – Waxaa isa soo taraya baaqyada loo jeedinayo Soomaaliya iyo Itoobiya inay qaboojiyaan xiisadda diblomaaisyadeed ee u dhaxaysa, kadib markii murankii ka dhashay is-afgaradkii 1-dii bishan ay wada saxiixdeen Itoobiya iyo Somaliland.

Baaqii ugu dambeeyey waxa uu ka yimid urur-goboleedka IGAD oo ka kooban 8 waddan, labada waddanna ay ka mid ahaayeen kuwii aas-aasay.

Madaxda IGAD ayaa meel uga soo wada jeestay xad-gudubka dowladda Ethiopia ay ku sameysay madax-banaanida dhuleed ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, iyagoo u hiiliyey Soomaaliya.

Shir Madaxeedkaan oo deg deg ahaa wuxuu noqonayaa kii 42-aad ee Ururka Goboleedka IGAD, waxaana shalay lagu qabtay magaalada Kampala ee dalka Uganda, ayada oo kulankaasi uu guddoomiyey madaxweynaha Jabuuti, ayna ka soo qeyb-galeen madaxweynaha Soomaaliya iyo madaxweynayaasha dalalka kale ee IGAD.

Madaxda urur-goboleedka IGAD ayaa kulankaasi ku adkeeyay in heshiis walba oo Soomaaliya lala galayo ay waajib tahay inay saxiixdo dowladda federaalka Soomaaliya.

“Madaxda IGAD ayaa isku raacay in lama taabtaan ay tahay Madax banaanida dhuleed ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya,” ayaa sidoo kale lagu yiri bayaanka IGAD.

Itoobiya ayaa markii la iclaamiyey shirkaan sheegtay in aysan ka qeyb geli karin, iyadoo soo jeedisay in dib loogu dhigo shirkaas, balse madaxda IGAD ayaa ku adkeysatay in la qabto shirkaas.

Xoghayaha guud ee IGAD oo ka soo jeeda dalka Itoobiya, islamarkaana soo noqday wasiirka arrimaha dibadda Itoobiya ayaa ka qeyb-galay shirka, waxaana bayaanka soo baxay ku saxiixan xoghaya, taas oo Itoobiya ka dhigeysa mid wax ku leh go’aanka ka soo baxay IGAD.

“In la xushmeeyo dhamaan mabaadiida aasaasiga ah ee xushmada karaamada, midnimada iyo xuduuda dhuleed ee dawladda federaalka Soomaaliya, iyo in hashiis kasto lagu dhawro madaxbanaanidaas. Sidoo kale heshiis kasta waa in la hayo ogolaanshaha dawladda Soomaaliya” ayaa lagu yiri bayaanka.

Nairobi (Caasimada Online) –Madaxweynayaasha labo ka mid ah dowlad goboleedyada dalka ayaa dalka dibadiisa ka wada kulamo la xiriira damaca Itoobiya ay ku dooneyso badda Soomaaliya, waxaana Axmed Madoobe iyo Cabdicasiis Laftagareen.

Labadaas Madaxweyne ayaa ku sugan magaalada Nairobi ee dalka Kenya, waxayna saacadihii lasoo dhaafay kula kulmeen diblomaasiyiin ka soo jeeda dalal intooda badan Itoobiya ku taageersan damaca ay ku raadineyso badda Soomaaliya.

Inkastoo dowladda federaalka aysan weli go’aan ka soo saarin xiriirka la sheegay in dowlad goboleedyada qaar ay si hoose ula sameysanayaan Itoobiya, hadana waxaa isisoo taraya carada dadweynaha Soomaaliyeed ee ka gilgishay damaca Itoobiya ay ku raadineyso badda Soomaaliya.

Axmed Madoobe iyo Cabdicasiis Laftagareen ayaa kulamo gaar gaar ah oo xiisadda Soomaaliya iyo Itoobiya ku saabsan Nairobi kula yeeshay diblomaasiyiin u badan safiirro ay dalalkoodu Itoobiya ku garab taagan yihiin damaceeda badda Soomaaliya.

Ugu horeyn Madaxweynaha Jubaland Axmed Maxamed Islaam (Axmed Madoobe) ayaa Nairobi kula kulmay safiirada dowladda Norway iyo Sweden ee Soomaaliya, waxaana qoraalo lagu baahiyey bogga Facebook ee Madaxtooyada Jubbaland lagu sheegay in kulamadaas looga hadlay arrimo ku saabsan gargaarka iyo hormarinta.

Dhankiisa, Madaxweynaha Koonfur Galbeed Cabdicasiis Xasan Maxamed (Laftagareen) oo isla Nairobi ka wada kulamo noocaan ah ayaa sameeyey kulamo ka badan kuwa uu sameeyey Axmed Madoobe.

Safiirrada Sweden, France iyo Madaxa Arimaha hormarinta Safaarada Ingiriiska, waxayna K/Galbeed sheegtay in dhammaan kulamadaas looga hadlay artimo khuseeya hormarinta, balse xogo hoose ayaa sheegaya in lagu soo hadal qaaday xiisadda Soomaaliya iyo Itoobiya.

Xogaha la helayo waxay sheegayaan in Laftagareen iyo Axmed Madoobe ay Nairobi ku tageen qorshe ay wadato Itoobiya, isla markaana ay halkaas kula kulmeen xubno ka socda dowladda Itoobiya, si ay kaga qeyb qaataan dhaqan gelinta heshiis beenaadkii uu Muuse Biixibadda ugu soo saxiixay Itoobiya.

Madaxweynayaasha K/Galbeed iyo Jubbaland ayaa la sheegay inay wataan damac xasaasi ah, kaas oo ah inay Itoobiya garab uga rabaan sidii ay u sii joogi lahaayeen xukunka, halka Itoobiyana ay dooneyso inay damaceeda ku fushato iyadoo isticmaaleysa awoodooda.

Kampala (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud ayaa maanta khudbad xasaasi ah ka jeediyey shirkii deg degga ahaa ee madaxda IGAD ay isugu yimaadeen, taas oo diiradda uu ku saaray xadgudubka Itoobiya ay ku heyso midnimada iyo madax-banaanida iyo wadajirka dhuleed ee Soomaaliya.

Hoos ka akhriso Khudbadda Madaxweynaha oo dhameystiran:

Mudanayaal iyo Marwooyin,

Waxaan maanta isugu nimid shir-madaxeedkan aan caadiga ahayn ee IGAD si aan uga hadalno arrin aan qusayn Soomaaliya oo keliya balse sidoo kale quseysa gobolkayaga – waa falkii foosha xumaa ee sharci-darrada ahaa ee ay Itoobiya dhawaan qaadday.

1-dii Janaayo, 2024, Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya Abiy Axmed iyo mid ka mid ah hoggaamiyeyaasha maamul goboleedyada Soomaaliya, Muuse Biixi ayaa galay heshiis is afgarad. Heshiis ku sheegaan waxaa uu u ogolaanaya Itoobiya in ay hesho 20 KM oo ka mid ah xeebaha Soomaaliya iyo marinka dhulka ee soohdinta gacanka Cadmeed si ay ganacsi ahaan iyo ciidan ahaanba u isticmaasho muddo 50 sano ah.

Is-afgaradkan sharci-darrada ah waxaa la saxiixay iyadoo aan oggolaansho laga helin Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, ma ahan oo keliya ku xad-gudbida dastuurka dalkeenna ee wuxuu baalmarsan yahay shuruucda iyo xeerarka caalamiga ah ee loo dejiyay. Haddaba, ficilka Itoobiya wuxuu si cad ugu xad-gudbay mabaadi’da madax-bannaanida, madaxbannaanida dhuleed, ixtiraamka xudduudaha iyo faragelinta la’aanta ee ku xusan qodobka 4-aad ee Xeerka Aasaaska Midowga Afrika, Qodobka 6 (A) ee Dukumentiga lagu aasaasay IGAD, Qodobka 2aad. ee Axdiga Qaramada Midoobay iyo qodobo badan oo ku jira Axdiga Qaramada Midoobay ee Sharciyada Badaha.

Marka dib loo eego, tallaabadan aan horay loo arag ee Ra’iisul Wasaare Abiy ayaa ah mid aan la yaab lahayn, marka loo eego hadalladii gardarada ahaa ee uu bilihii la soo dhaafay ku sheegay in la helo marin joogto ah oo dhanka badda ah, iyadoo loo marayo wado kasta oo lagu heli karo.

Tusaale ahaan, Noofambar 2023, PM Abiy waxa uu soo xigtay dagaal-oogihii Itoobiya ee qarnigii 19-aad Ras Caluula, isaga oo ku andacoonaya Badda Cas inay tahay xuduudda dabiiciga ah ee Itoobiya. Ujeedka Itoobiya ay ku doonayso in ay ku qabsato dhulka Soomaalida waxa si cad loogu sheegay warsaxaafadeed ka soo baxay Wasaaradda Arrimaha Dibadda 4-tii January 2024, kaas oo ku saabsanaa heshiiskii is-afgaradka ahaa ee ay la galeen maamul-goboleedka Soomaaliyeed ee Muuse Biixi.

Mudanayaal,

 Ra’iisul Wasaare Abiy waxaa uu ku doodayaa in Itoobiya oo aan bad lahayn ay dhibaato ay haysato dhibaato dhaqale dhaqaale maadaama aysan galangal toos ah u heli karin badda. Si kastaba ha ahaatee, waxaa xusid mudan in Itoobiya iyo dalalka kale ee Afrika ee aan badda lahayn sida Botswana, ay noqdeen qaar ka mid ah wadamada ugu heersareeya sarreeya ee dhaqaalahoodu uu kobcayay 15kii sano ee u dambeeyay.

Wadahadaladii ugu dambeeyay ee aan la yeeshay RW Abiy, waxaan xoogga saaray sida ay Soomaaliya diyaarka ugu tahay inay ka qayb-gasho wada-xaajoodyo ku aaddan heshiisyo ganacsi iyo kuwo ganacsi oo faa’iido leh waafaqsanna xeerarka caalamiga ah. Nidaamyada gobolka iyo kuwa caalamiga ah, sida Hindisaha Geeska Afrika iyo Istaraatiijiyadda Badda Cas ee IGAD, waxay bixinayaan fursado iskaashi dhab ah oo ilbaxnimo leh sida midka ka dhexeeya Uganda iyo Kenya oo aan bad lahayn. Si kastaba ha ahaatee, in dhul dal kale la qabsado, ama aniga oo ah Madaxweynaha Soomaaliya ama madaxda gobollada sida Muuse Biixi uu ogolaado in dhul Soomaaliyeed la bixiyo, waa sharci-darro, iyo mid aan dastuurka waafaqsaneyn, oo aan la aqbali karin.

Halkii ay Itoobiya dhaqaalaheeda ku xoojin lahayd xeerarka caalamiga ah iyo qawaaniinta caalamiga ah, waxay door biday inay wiiqdo madax-bannaanida deriskeeda. Laga soo bilaabo 1963dii, Axdiga Midowga Afrika wuxuu si aan leexleexad lahayn u ilaalinayay madaxbannaanida iyo wadajirka dhuleed ee waddamada xubnaha ka ah. Haddaba, waa arrin aan habboonayn in dalka martigelinaya Midowga Afrika uu isku dayo in uu kala gooyo waddan kale oo xubnaha ka mid ah.

Cawaaqibka dhow iyo midka fog ee ka dhalanaya in si buuxda loo qaato Is-afgaradkaas waxay masiibo ku noqon doontaa Soomaaliya iyo guud ahaan gobolka. Dhalashada Al Shabaab ee bishii December 2006 waxay si toos ah ugu xiran tahay duullaankii Itoobiya ee Muqdisho iyo Koonfurta Soomaaliya. Waxayna Al Shabaab durba u adeegsatay waxa loogu yeero Is-afgaradka nidaam ay maleeshiyaad cusub ku qorato iyagoo wacad ku martay in ay la dagaalami doonan shisheeyaha soo duulay.

Mudanayaal,

 Iyadoo maamulkaygu uu horumaro la taaban karo ka sameeyay dagaalka lagula jiro Al Shabaab, haddana tallaabada Itoobiya waxay siinaysaa kooxda argagixisada ah nolol cusub. Qaar badan oo ka mid ah dalalkiina ayaa la kulmay weeraro toos ah oo kaga imaanaya Al Shabaab tobankii sano ee la soo dhaafay, mana rabno in aan aragno amni darro soo cusboonaaday Soomaaliya iyo meelo ka baxsan oo ay sabab u tahay argagixisadu.

Soomaalida wadanka joogta iyo kuwa adduunka oo dhan ayaa diiday MOU-gan sharci darrada ah. Haddii ay Itoobiya ku sii socoto dhaqangelinteeda, waxaa jirta fursad weyn oo colaad gudaha ah ay uga qarxi karto gobolada Somaliland.

Qalalaasahan ayaa soo ifbaxaya xilli dalkaygu uu ku tallaabsanayo horumar la taaban karo, taasoo ka marag kacayso qaadista cunaqabataynta hubka ee Qaramada Midoobay, cafinta daymaha ee hoos yimaada HIPC, ku biirista bulshada Bariga Afrika, iyo bilawga geedi-socod dib-u-eegis dastuurka ee loo dhan yahay iyada oo loo marayo heshiisyo siyaasadeed oo heer qaran. Haddii ay Itoobiya ku sii adkaysato fulinta heshiiska sharci darada ah, waxay dib u dhac wayn ku noqon doontaa guulihii aynu ka gaarnay siyaasadda, dhaqaalha iyo amniga.

 Mudanayaal,

Marka la eego arrimahaas, waxaa lama huraan ah in dalalka IGAD ay qaataan mowqif mabda’ ah oo lagu ilaalinayo madax-bannaanida, midnimada iyo wadajirka dhuleed ee Soomaaliya. Waxaan ka fileynaa wadamada xubnaha ka ah inay soo saaraan bayaan adag oo adag oo ay ku cambaareynayaan xadgudubka cad ee Itoobiya ee Axdiga IGAD iyo shuruucda caalamiga ah. Cawaaqib xumada ka dhalan karta in xadgudubka noocaan ah loo ogolaado in uu sii socodo waa mid aad u baaxad weyn, oo aan khatar galinayn kaliya horumarka amniga iyo dhaqaalaha ee aynu gaadhnay, balse sidoo kale waxa ay khatar galinaysaa guulihii adkaa ee lagaga soo horjeeday argagixisada ee mandaqadayada.

 Inta aan xal dublamaasiyadeed u raadinayno qalalaasahan, bal aan si cad u sheego—Soomaaliya, xaalad kasta, ma aqbali doonto in dib loo sawiro xuduudka iyo in dalkeenna la kala gooyo. Waxaan adeegsan doonnaa wax walba oo aan heli karno si aan u difaacno madax-bannaanida iyo wadajirka dhulkeenna.

Kampala (Caasimada Online) – Waxaa la soo gabagabeeyey shir madaxeedkii Urur goboleedka IGAD, waxaana laga soo saaray war-saxaafadeed loogu hiiliyey Soomaaliya.

Madaxda IGAD ayaa meel uga soo wada jeestay xadgudubka dowladda Ethiopia ay ku sameysay madax banaanida dhuleed ee JFS.

Shir Madaxeedkaan oo deg deg ahaa wuxuu noqonayaa kii 42-aad ee Ururka Goboleedka IGAD, waxaa maanta lagu qabtay magaalada Kampala ee dalka Uganda, waxaana laga soo saaray dhowr qodob oo xasaasi ah, waxaana ugu muhiimsan labo qodob oo kala ah:

1 – Madaxda IGAD ayaa isku raacay in lama taabtaan ay tahay Madax banaanida dhuleed ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya.

2 – Madaxda ayaa soo jeediyey in Heshiis walba oo Soomaaliya lala galayo ay waajib tahay inay saxiixdo dowladda federaalka Soomaaliya.

Madaxweynaha Jabuuti Ismaaciil Cumar Geelle ayaa shir guddoomiyey kulankaan deg degga ah ee IGAD, waxaana ka soo qeyb galay madaxweynaha Soomaaliya iyo madaxweynayaasha dalalka kale ee IGAD.

Itoobiya ayaa markii la iclaamiyey shirkaan sheegtay in aysan ka qeyb geli karin, iyadoo soo jeedisay in dib loogu dhigay shirkaas, balse madaxda IGAD ayaa ku adkeysatay in la qabto shirkaas.

Xoghayaha guud ee IGAD oo ka soo jeeda dalka Itoobiya, isla markaana soo noqday wasiirka arrimaha dibadda Itoobiya ayaa ka qeyb galay shirka, waxaana bayaanka soo baxay ku saxiixan xoghaya, taas oo Itoobiya ka dhigeysa mid wax ku leh go’aanka ka soo baxay IGAD.

“In la xushmeeyo dhamaan mabaadiida aasaasiga ah ee xushmada karaamada, midnimada iyo xuduuda dhuleed ee dawladda federaalka Soomaaliya, iyo in hashiis kasto lagu dhawro madaxbanaanidaas. Sidoo kale heshiis kasta waa in la hayo ogolaanshaha dawladda Soomaaliya” ayaa lagu yiri war-murtiyeedka.

Hargeysa (Caasimada Online) – Hay’adda Duulista Hawada Somaliland ayaa jawaab rasmi ah ka bixisay tallaabada dowladda federaalka Soomaaliya oo maanta sheegtay in hawada Soomaaliya laga celiyay diyaarad xamuul ah oo ku socotay magaalada Hargeysa, kana soo baxday magaalada Sharjah, taas oo ka diiwaangashan dalka Thailand.

“Hay’adda Duulista Rayidka Soomaaliyeed , iyadoo gudanaysa waajibaadkeeda shaqo maanta oo Khamiis ah. 18/01/2024 waxay dib ugu celisay hawada Soomaaliya diyaarad nooca xamuulka qaada (cargo) oo ka diiwaangashan waddanka Thailand (registration P4-JAG), taasoo isku dayeysay inay u kala duusho Sharjah iyo Hargaysa” ayaa lagu yiri warxaafadeed ay soo saartay Hay’adda Duulista Rayidka Hawada Soomaaliyeed.

Somaliland oo ka jawaabeysay go’aankan ayaa beenisay in diyaarad laga celiyay Hargeysa, waxayna sheegtay inay maanta si caadi ah usoo dageen duulimaadyadii la filayay.

“Hayadda Duuulista iyo Madaarada JSL waxay bulshada la wadaagaysaa in Madaarka Caasimada ee Cigaal  iyo Madaarada kale ee dalkuba ay maanta marti galiyeen duulimaadyadii joogtada ahaa” ayaa lagu yiri qoraalka Hay’adda Duulista Somaliland.

Waxaa kale oo qoraalka lasii raaciyay “Ma jirto diyaarad laga leeyahay Thailand oo xamuul ah oo maanta imanaysay Somaliland ama soo kacday  oo hawada laga celiyay”.

Dhinaca kale Hay’adda Duulista Somaliland ayaa sheegtay inay socdaan shirar gaar gaar ah oo looga arrinsanayo arrimaha soo kordhay, gaar ahaan maamulka hawada.

“Waxa kale oo Hayadda Duulista iyo Madaarada JSL ay dadweynaha ogaysiinaysaa inay socdaan shirar muhiim ah oo ku saabsan arimaha Hawada JSL, Goaanada shirarkaasna ay wakhtiga ku haboon bulshada la wadaagi doonto” ayaa mar kale lagu yiri warsaxaafadeedka.

Arrimahan ayaa kusoo aadayo, ayada oo shalay sidaan oo kale ay dowladda dhexe hawada dalkeenna uga celisay diyaarad wafdi Itoobiyaan ah u waday Hargeysa, kana soo duushay magaalada Addis Ababa ee caasimada dalkaas xilli ay sii xoogeysaneyso xiisada labada dal.

Galdogob (Caasimada Online) – Wararka naga soo gaaraya gobolka Mudug ayaa sheegaya in maanta koox hubeysan oo cabtoy ah ay weerar khasaare gaystay ka fuliyeen degmada Goldogob ee gobolkaasi, halkaas oo ay isku fara saareen ciidamada Puntland.

Kooxdan oo Qamri waday ayaa la sheegay inay markii hore ay xoog kusoo dhaafeen kastamka Tuurdibi oo ay ku sugnaayeen ciidanka ammaanka, kaas oo yaalla dhanka Itoobiya, ayagoo soo dilay 1 askari oo ku sugnaa goobta kadibna ay soo galeen Goldodob.

Sidoo kale waxa ay isla Goldogob gudaheeda ku dileen ugu yaraan saddex qof oo ay ku jiraan wiil iyo aabihiis, halka qofka saddexaad uu ahaa nin ganacsade ah.

Wararka ayaa intaasi kusii daraya in mid kamid ah kooxda cabtoyda ah iyagana la dilay hal nin, ayna baxsadeen raggii kale oo watay gaari, sida ay sheegeen dadka deegaanka.

Weerarkan ayaa si weyn looga dareemay magaalada, waxaana haatan socda dhaq-dhaqaaqyo ay ka wadaan laamaha amniga.

Ma jiro illaa iyo hadda wax hadal ah oo kasoo baxay saraakiisha amniga oo ku aadan dhacdadaasi, marka laga tago in weli baaritaano ay socdaan.

Inta badan deegaanada Puntland waxaa dhibaatooyin ka gaystay kooxo hubeysan oo ka ganacsada maandooriyaha, iskana kala goosha magaalooyinka maamulkaasi.

Ciidamada iyo kooxaha ayaa marar badan isku dhacay, waxaana ka dhashay khasaare soo kala gaara labada dhinac iyo dad shacab ah, sida maanta dhacday oo kale.

Muqdisho (Caasimada Online) – Xubnaha Golaha Wasiirada Soomaaliya ayaa maanta shirkoodii caadiga ahaa ku yeeshay magaalada Muqdisho, waxaana guddoomiyay ra’iisul wasaare Xamza Cabdi Bare, ayada oo ay goobjoog ahaayeen inta badan xubnaha golaha.

Kulankan ayaa waxaa looga hadlay arrimaha soo kordhay ee xiisadda badda, xaaladda guud ee dalka, arrimaha ammaanka iyo dagaalka lagula jiro kooxda Al-Shabaab.

Golaha Wasiirada waxaa maanta sidoo kale hortegay taliyeyaasha Booliska iy Nabad-Sugidda, Sulub Axmed Firin iyo Mahad Salaad, kuwaas oo ka qayb-galay kulanka.

Labada taliye ayaa golaha la wadaagay warbixinno la xiriira amniga iyo difaaca guud ee dalka, taas oo qayb ka ah qorshaha dowladda ee ku aadan xiisadda Itoobiya.

Sidoo kale taliyeyaasha ayaa faahfaahin dheeraad ah ka bixiyay howlgallada socda ee difaaca dalka, sugidda amniga, xasillinta iyo ciribtirka kooxaha Khawaarijta ah.

Dhanka kale. Golaha Wasiirrada  Soomaaliya ayaa soo dhaweeyay go’aankii ka soo baxay shirkii aan caadiga ahayn ee Ururka Jaamacadda Carabta ee ku saabsanaa taageerada madax bannaanida, gobonimada iyo midnimada Soomaaliya.

Waxaa kale oo shirka lagu meel-mariyey Siyaasadda Qaran ee Bad-qabka iyo Caafimaadka Goobaha shaqada iyo heshiis is-afgarad oo u dhexeeya dowladaha Soomaaliya iyo Cumaan.

Ugu dambeyn golaha ayaa ansixiyay soo jeedinta Wasaaradda Maaliyadda ee magacaabista marwo Fatxiya Maxamed Yuusuf oo ka mid noqonaysa xubnaha maamulka Guddiga Sare ee Bangiga Dhexe ee  Soomaaliya.

Hargeysa (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa mar kale maanta hawada dalka ka celisay diyaarad ka diiwaangashan dalka Thailand, isla markaana ku socotay dhinaca magaalada Hargeysa ee caasimada maamulka Somaliland.

Diyaaradda oo aheyd Cargo registration P4-JAG P4-JAG ayaa xilliga la celinayay kasoo duushay magaalada Sharjah ee dalka Imaaraadka, ayada oo ku socotay Hargeysa.

“Hay’adda Duulista Rayidka Soomaaliyeed , iyadoo gudanaysa waajibaadkeeda shaqo maanta oo Khamiis ah. 18/01/2024 waxay dib ugu celisay hawada Soomaaliya diyaarad nooca xamuulka qaada (cargo) oo ka diiwaangashan waddanka Thailand (registration P4-JAG), taasoo isku dayeysay inay u kala duusho Sharjah iyo Hargaysa” ayaa lagu yiri warxaafadeed ay soo saartay Hay’adda Duulista Rayidka Hawada Soomaaliyeed.

Sidoo kale waxa ay hay’addu sheegtay in diyaaraddu  ay ku guul-daraysatay inay bixiso macluumaadka Cargo ay wado, taasna ay keentay shaki, kadibna sidaas loogu diiday inay soo gasho hawada.

Diyaaradda ayaa ku guul-darraysatay inay bixiso macluumaadka xamuulka ay waddo (cargo), waxayna qaadatay Hay’adda Duulista Rayidka Soomaaliyeed go’aanka sharciga ah oo dhigaya inaysan hawada Soomaaliya soo geli karin diyaaraad aan la hayn maclumaadka ujeedka safarka iyo waxa ay sido , waxaana dib looga celiyay diyaaradaa inay soo gasho hawada Soomaaliya” ayaa mar kale lagu yiri qoraal kasoo baxay Hay’ada Duulista Rayidka.

Ma jiro war rasmi ah oo kasoo baxay Somaliland oo ku aadan diyaaradda maanta laga celiyay deegaanadeeda, gaar ahaan caasimadooda Hargeysa.

Shalay ayay ahayd markii sidaan oo kale dowladda dhexe ay hawada dalkeenna uga celisay diyaarad wafdi Itoobiyaan ah u waday magaalada Hargeysa, kana soo duushay magaalada Addis Ababa ee caasimada dalkaas, xilli ay sii xoogeysaneyso xiisadda labada dowladood.

Tallaabadan waxa ay si gooni ah u saameysay Somaliland oo weli aan helin ictiraaf, waxaana hawada laga maamulka magaalada Muqdisho ee caasimada dalka Soomaaliyeed.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa ku gacan seertay dalab culus oo uga yimid guddiga nabadda iyo ammaanka AU, kaas oo ku aadanaa dhex-dhexaadinta Soomaaliya iyo Itoobiya oo haatan isku haya heshiiska badda.

Wasaaradda arrimaha dibadda Soomaaliya oo warsaxaafadeed soo saartay ayaa shaaca ka qaaday in aaney jirin wax dhex dhexaadin ilaa inta ay Itoobiya dib uga laabaneyso is afgaradkii sharci daradaa ahaa ee ay la gashay Somaliland.

Qoraalka ayaa lagu sheegay in dowladda Soomaaliyeed aysan wax gorgortan ah ka geli doonin baddeeda, ayna lama taabtaan tahay madax bannaanida Soomaaliya.

Sidoo kale wasaaradda arrimaha dibadda waxaa qoraalkeeda lagu soo dhoweeyay guddiga aabadda iyo ammaanka ee Midowga Afrika ee ahaa in la liaaliyo madax bannaanida iyo midnimada dhuleed ee dalalka xubnaha ka Ururka Midowga Afrikaa.

“Waxaan uga mahadcelinayaa Golaha ammaanka iyo nabadda Midowga Afrika xaqiijinta ku aaddan madaxbannaanida waddamada xubnaha ka ah AU, Itoobiya waxay heshiis sharci darro ah la saxeexatay gobolka waqooyi (Somaliland), taasoo xadgudub ku ah madax-banaanida Soomaaliya, dhex dhexaadin ma jirto ilaa Itoobiya ay taas saxdo oo ay ka noqoto MOU-ga sharci darada ah” ayaa lagu yiri qoraalka wasaaradda arrimaha dibadda.

Go’aanka dowladda ayaa kusoo aadayo, ayada oo maanta oo Arbaco ah ay Uganda shir ku leeyihiin waddamada IGAD, kaas oo looga hadlayo xiisadaha Soomaaliya iyo Itoobiya.

Shirka oo ah mid xasaasi ah ayaa waxaa ka qayb-galaya madaxweyne Xasan Sheekh, hayeeshee waxaa diiday oo ka cudur daartay ra’iisul wasaare Abiy Axmed taas oo fursad siineysa Soomaaliya, si ay garteeda usoo saarto miiska, una caddeyso gar-darrada ay ku sameysay Itoobiya.

Qoraal kooban oo kasoo baxay Villa Soomaaliya ayaa waxaa lagu yiri “Madaxda Urur-Goboleedka IGAD ayaa ka arrinasanaya farogelinta Itoobiya ay ku sameysay madax-bannaanida iyo midnimada dhuleed ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya”.

Dowladda Federaalla Soomaaliya ayaa horay uga carootay is-afgaradkii ay Itoobiya la gashay Somaliland. Is-afgaradka ayaa dhigayey in Somaliland ay dhul dhan 20km oo bad ah ka kirayso Itoobiya, taa beddelkeedna ay Itoobiya aqoonsato Somaliland, sida ay sheegtay Somaliland, inkasta oo Itoobiya aysan weli xaqiijin arrinta aqoonsiga.

Xudur (Caasimada Online) – Wararka naga soo gaaraya gobolka Bakool ayaa sheegaya in maanta shil diyaaradeed oo khasaare gaystay uu ka dhacay degmada Ceel-barde ee gobolkaasi, kadib markii ay ku dhacday diyaarad sidday deeq gargaar ah oo ka baxday Muqdisho.

Ilo wareedyo lagu kalsoonyahay ayaa innoo sheegay in diyaaraddu ay ka baxday dhabaha garoonka, taas oo keentay inay shilka gasho.

Diyaaradda ayaa sidoo kale ka baxday gebi ahaan garoonka, waxayan dhex gashay guryo ka agdhowaa oo ku yaalla halkaasi, sida aanu kasoo xiganay dadka deegaanka.

Wararka ayaa intaasi ku daraya in duuliyaha diyaaradda uu geeriyooday, sidoo kalena dhaawac uu soo gaaray caawiyihii diyaaradda oo isna goobta lagala cararay.

Xaaladda ayaa hadda ah mid deggan, waxaana goobta gaaray ciidamo ka tirsan kuwa ammaanka oo ku baxay shilkaasi diyaaradeed.

Dhanka kale, ma jiro wax hadal ah oo kasoo baxay Koonfur Galbeed iyo dowladda Soomaaliya oo ku aadan shilkaasi diyaaradeed ee maanta ka dhacay Ceel-barde.

Ma’a shilkii ugu horreeyay ee ka dhaca garoomada gudaha, waxaana badanaa lasoo wariyaa dhacdooyin ka dhasha shilalkan, maadaam aynan dhisneyn garoomadaasi.

Soomaaliya ayaa haatan kasoo kabaneysa burbur sanadooyin ku dhacay, kaas oo la degay kaabayaashii muhiimka u ahaa dhaqaalaha guud dalka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Itoobiya ayaa mar kale qaaday tallaabo kale oo ka dhan ah Soomaaliya kadib markii ay kusoo fasaxday biyo fara badan oo wata daadad xoogan, sida uu shaaciyay guddoomiyaha Hay’adda Maareynta Musiibooyinka ee SoDMA.

Maxamuud Macallin Cabduulle oo maanta Wariyeyaasha kula hadlay magaalada Muqdisho ayaa sheegay in tani ay uga sii dareyso cadaawadda ay Itoobiya u qabto Soomaaliya, wuxuuna ku eedeeyay inay kusoo deysay biyo xoogleh, maadaama ay wabiyadu ka yimaadaan dalkeeda.

“Waxaan rabaa Ummadda Soomaaliyeed inaan la wadaago dowladda Itoobiya oo aad aragteen cadowtinimada iyo culeyska ay hadda nagu hayso waxay maalmahan dhoweyd billowday inay soo fasaxdo haaman waa weyn oo ay biyo ugu xirnaayeen” ayuu yiri.

Sidoo kale guddoomiyaha ayaa farriin u culus u diray shacabka deggan hareeraha wabiyada, isaga oo ugu baaqay inay ka digtoonaadaan arrintaasi.

“Ummadda deggan wabiyada hareerahooda waxaan rabnaa inay arintaas ka digtoonaadaan dowladda Itoobiya cadowtinimada ay qabto meel kasto ayay ka muuqaataa” ayuu raaciyay.

Guddoomiyaha Hay’adda SoDMA ayaa intaasi kusii daray in arrintan ay kusoo aadeyso, xilli Soomaaliya ay dhawaan ku dhufatay xaaladda Elnino oo si weyn looga dareemay qaybo badan oo kamid ah dalka, kadib markii ay ku dhufteen roobab xoogan oo daadad wata.

“Waad ogtihiin hadda ayaan ka badbaadnay marxalad runtii Elnino ay sababtay oo fatahaado ah” ayuu mar kale shirkiisa jaraa’id ku yiri Maxamuud Macallin Cabdulle.

Hadalkan ayaa kusoo aadayo, ayada oo haatan ay taagan tahay xiisad diblomaasiyadeed oo u dhexeyso Soomaaliya iyo Itoobiya, taas oo ka dhalatay heshiiskii badda ee ay kowdii bishaan Addis Ababa ku gaareen madaxweynaha maamulka Somaliland iyo Abiy Axmed.

Kampala (Caasimada Online) – Waxaa lagu wadaa in maanta oo Khamiis ah Kampala uu ka furmo shir ay leeyihiin waddamada Ururka IGAD, kaas oo kusoo aaday xilli xasaasi ah.

Shirkan oo ah kii 42-aad oo aan caadiga ahayn ayaa waxaa isugu imaanaya madaxda dalalka IGAD, waxaana shirkan looga wadahadalayaa colaadda Sudan iyo xiisadda u dhaxaysa Soomaaliya iyo Itoobiya oo haatan gaartay meeshii ugu xumeyd.

Dowladda Jabuuti oo iyadu hoggaanka shirka haysa ayaa soo qaban-qaabisay, si go’aan looga gaaro arrimaha soo kordhay iyo xaaladaha ka jira gobolka.

Soomaaliya waxaa shirkan ku metalaya madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud oo shalay gaaray magaalada Kampala, halkaas oo uu kusoo dhoweeyay dhiggiisa Uganda.

Sidoo kale waxaa madaxweynaha wehlinaya rag kale oo uu kamid yahay Ra’isul Wasaare ku xigeenka xukuumadda Saalax Axmed Jaamac, si ay u caddeeyaan go’aankooda ku aadan xadgudubka ay Itoobiya kula kacday madax bannaanida dhuleed ee Soomaaloya.

Qoraal kooban oo kasoo baxay Villa Soomaaliya ayaa waxaa lagu yiri “Madaxda Urur-Goboleedka IGAD ayaa ka arrinasanaya farogelinta Itoobiya ay ku sameysay madax-bannaanida iyo midnimada dhuleed ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya”.

Dhanka kale, dowladda Itoobiya ayaa qoraal ay u dirtay Urur Goboleedka IGAD 13-kii bishan ku xaqiijisay in aysan ka qeybgaleyn shirkan, taas oo fursad siineysa Soomaaliya, si ay garteeda usoo saarto miiska, una caddeyso gar-darrada ay ku sameysay Itoobiya.

Si kastaba, Dowladda Federaalla Soomaaliya ayaa horay uga carootay is-afgaradkii ay Itoobiya la gashay Somaliland. Is-afgaradka ayaa dhigayey in Somaliland ay dhul dhan 20km oo bad ah ka kirayso Itoobiya, taa beddelkeedna ay Itoobiya aqoonsato Somaliland, sida ay sheegtay Somaliland, inkasta oo Itoobiya aysan weli xaqiijin arrinta aqoonsiga.

Muqdisho (Caasimada Online) – Shir deg deg oo ay isugu yimaadeen Wasiirrada Arrimaha dibadda dalalka Jaamacadda Carabta, oo uu khudbad dhanka fogaaan arag ah ka jeediyay Ra’iisul Wasaare Xamse Cabdi Barre, loogana hadlay damaca Guracan ee Itoobiya ku raadinayso qayb ka mid ah dhulka Jamhuuriyadda Soomaaliya ayaa laga soo saaray Qaraar lambar-kiisu yahay 8988.

Wasiirrada ayaa isku raacay in la xoojiyo taageerada amniga, xasilloonida, midnimada, madax-bannaanida iyo wadajirka dhulka Soomaaliya, sidoo kalena la ilaaliyo madaxbannaanida Soomaaliya ee berriga, badda iyo cirka.

Wasiirrada ayaa tilmaamay in Soomaaliya ay xaq u leedahay inay si sharci ah ku difaacdo dhulkeeda, sida ku cad qodobka 51-aad ee Axdiga Qaranneed Qaramada  Midoobay iyo kan Jaamacadda Carabta, iyadoo la taageerayo tallaabo kasta oo ay go’aansadaan inay qaadaan.

Golaha ayaa isku raacay in taageero buuxda lala garab istaago mowqifka dawladda Soomaaliya ee ku aadan  heshiis beenaadkii 1-dii bishaan ay Addis Ababa ku kala saxiixdeen Itoobiya iyo Somaliland, kaas oo ay sheegeen in uusan waxba ka jirin oo aan la aqbali karin, maadaama uu xad-gudub bareer ah loogu geystay mabaadi’da sharciga caalamiga ah iyo madax-bannaanida iyo wadajirka dhuleed ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya.

Golaha ayaa sheegay inay Soomaaliya ku taageerayaan inay u gudbiso Maxkamadda Caalamiga ah ee Cadaaladda Adduunka dacwad ka dhan ah xadgudubka Itoobiya, iyadoo laga qaadanayo diidmo buuxda heshiis beenaadkaas.

Qodobada ka soo baxay golaha ayaa sidoo kale lagu xaqiijiyay in Somaliland tahay qeyb kamid ah dhulka Jamhuuriyadda Soomaaliya, loona baahanyahay ilaalinta Madaxbanaanida dhuleed ee JFS, iyadoo la tix-raacayo Axdiga Jaamacadda Carabta iyo Mabaadi’diisa iyo kan Axdiga Qaramada Midoobay.

Golaha ayaa tilmaamay halista uu leedahay xadgudubka Itoobiya oo gobolka ka dhigeysa mid xasilloonidiisa meesha ka saareysa, iyagoo arrintaan u xilsaarray goleyaasha safiirada Carabta ee magaalooyin New York, Goya, Viana, Bruxem, Addis Ababa, Washington, iyo LodenParis, Beijing iyo Mexico, u gudbinta go’aankan ka soo baxay Wasaaradaha Arrimaha Dibadda wadamada ay joogaan.

Ugu dambeyn wasiirrada ayaa ka codsaday Xoghayaha Guud ee Jamacada Carabta in qodobada ka soo baxay loo sameeyo guddi heer wasiir ah oo dabagal ku sameeya dhaqangelinta go’aannada ka soo baxay, si looga hortago damaca gurracan ee Itoobiya ku raadinayso qayb ka mid ah dhulka Jamhuuriyadda Soomaaliya.