Amsterdam (Caasimada Online) – Kulan ay soo qabanqaabisay Dalladda Isu-tagga Ururada Soomaalida ee magacadeeda loo soo gaabiyo FSAN, oo ah dallad ay ku middeysan yihiin in ka badan 65 ururo Soomaali ah oo ka dhisan waddanka Nederland, ayaa lagu falanqeeyay arrimihii ugu dambeeyay ee ka dhacay geyiga Soomaaliya, qaasatan heshiiskii 1-dii bisha Janaayo ay Addisababa ku gaareen R/wasaaraha Itoobiya Abiy Ahmed & Madaxweynaha Somaliland Muuse Biixi; Heshiiskaas oo Itoobiya loogu oggolaaday inay isticmaasho qaybo kamid ah badda Soomaaliya. 

Kulankan oo lagu qabtay aaladda  fogaan-arag (Zoom)  ayaa aqoonyahanadii ka qeybgalay waxey si aan kala har laheyn u cambareeyeen damaca Itoobiya ku  dooneyso dhul-badeedkaa Soomaaliya,, iyada oo lagu balamay in la sii ambaqaado shirar ballaaran oo lagu xoojinayo sidii mushtamaca Soomaalida iyaga oo aan u kala harin ay arrintaasi cod-dheer ugu diidi lahaayeen. 

“Haddii aan nahay ummadda Soomaaliyeed ee dalkan ku dhaqan waxaa inala gudbooon in si aan kala har laheyn aan dareenkeena ku muujineyso in Itoobiya aysan ku dhici karin in ay qaadato taako ka mid ah baddeena,” ayuu yiri Cali yaxye oo ka mid ah aqoonyahanada Soomaalida ee ku dhaqan dalka Nederland, isaga oo ku tilmaamay Soomaalida dalkaasi in ay kuwa kaga duwan Soomaalida kale ee Yurub in mar walba oo lagu soo xadgudbo taako ka mid ah  dalka in ay si midnimo leh kaga falceliyaan. 

“Wax kasta oo kale waynu ku kala aragti duwanaan karnaa, wax waan isu diidi karnaa, waa is tuuryeyn karnaa, laakiin marka cadow dibedda ah uu dalkeena soo hunguriyeeyo waa waajib muqadas ah inaan u midowno,” ayuu yiri Xoghayaha FSAN Cali Iikar, isaga oo u mahadceliyay madaxdii ururada ee kulankaasi ka soo qeybgalay. 

Kulanka caawa dhacay ayaa ka dambeeyay shirka shir habeen hore ay isugu yimaadeen Guddiga FSAN; shirkaas oo guddiga FSAN markii ay derseen dareenka & walaaca dadka Soomaalida ah ay ku abuurtay heshiiska Itoobiya loogu xalaaleeyay badda Soomaaliya, ay iclaamiyeen shir ay ka soo qeybgalayaan hormuurka ururada si lagaga tashado waxa laga yeelayo arrintaas, 

Kulankan oo ay shir guddoominayeen Guddoomiye ku-xigeenka FSAN C/qaadir Cali (Nuune) & Xoghaye Cali Iikar oo ka mid ah Guddiga FSAN ayaa ahaa fagaare lagu dhageysanayay aragtida & afkaarta ay qabaan hogaanka ururada. 

“Farriinta caawa aan u gudbineyno waxeey tahay annaga oo ah mushtamaca Soomaalida ee waddankan ku dhaqan ah, inaan si mideysan ugu niraa” Itoobiya MAYA taako ka mid ah badda Soomaaliya” Ayuu yiri Guddoomiye ku-xigeenka FSAN C/qaadir Nuune oo isagu inuu ka tirsan guddiga FSAN ka sokow ahaa mas’uulkii abaabulay shirkan looga hadlayo in Soomaalida NL ay go’aan ka qaadato qadiyada ku saabsan damaca Itoobiya. 

Kulankan dadkii ka soo qeybgalay waxaa ka mid ahaa; Cali Waare, Mahad Axmed, Cali yaxye, Liibaan Honest, Ruqiyo Caddow,  Zahra Naaleeye, Salaado & xubno kale oo laf-dhabar u ah FSAN & Jaaliyadaha Soomaalida.  

Gabagabadii kulanka waxaa la isku afgartay in la magacaabo guddi gaar ah oo ka soo shaqeeya sidii codka Soomaalida NL u gaari lahaa Dowladaha caalamka.  

W/Q: Cabdishakuur Cilmi Xasan

Garoowe (Caasimada Online) – Magaalada Garoowe ee xarunta gobolka Nugaal maanta waxaa ka dhaceysa doorashada madaxweynaha iyo madaxweyne ku xigeenka maamulka Puntland, taas oo ay ku tartamayaan musharraxiin gaareysa illaa 22 musharrax.

Qaban-qaabadii ugu dambeysay ee doorashada ayaa haatan ka socota Garoowe, waxaana hoolka doorashada hadda diyaar ku ah xildhibaannnada iyo qaar kamid ah musharraxiinta.

Xilka madaxweynaha waxaa ku loolami doono illaa 11 musharrax oo uu ku jiro madaxweyne Saciid Deni oo loolan adag kala kulmaya xubnaha mucaaradka.

Sidoo kale waxaa xilka madaxweyne ku xigeenka u tartamaya 11 musharrax kale oo iyaguna u hanqal taagaya qabashada xilkaasi.

Dhammaan musharraxiinta ayaa shalay khudbadahooda iyo barnaamijkooda wax qabad ka hor jeediyay xildhibaannada, waxaana maanta la filayaa in lagu kala baxo doorashada.

Madaxweynaha cusub ee imaan doono ayaa noqonaya kii todobaad ee soo mara Puntland oo haatan jirsatay 25 sano, waxaana laga sugayaa inuu gaarsiiyo doorasho qof iyo cod ah.

Doorashadan oo ah mid xasaasi ah ayaa isha lagu wada hayaa, waxaana si toos ah loogala socdaan qaar kamid ah Telefishinnada Soomaalida iyo baraha bulshada intaba.

Dhinaca kale waxaa aad loo adkeeyay ammaanka, ayada oo bandow soo billowday xalay lagu soo rogay magaalada Garoowe, kaas oo soconayo inta ay dhamaaneyso doorashada.

Puntland ayaa maalmihii u dmabeeyay ku jirtay xaalad adag, waxaana sidoo kale taagnaa khilaaf kala dhexeeyay dowladda federaalka, kaas oo saameyn ku yeeshay labada dhinac.

Garoowe (Caasimada Online) – Magaalada Garoowe waxaa goordhow kusoo dhamaaday wareegga labaad ee doorashada madaxweynaha Puntland oo oo si weyn loogu loolamayo.

Doorashada ayaa waxaa wareegga labaad usoo gudbay saddex musharrax oo kala ah:- Saciid Deni, Dr Guuleed Saalax iyo Abshir Jaamac Huurse.

Saciid Deni oo hoggaanka haya ayaa helay 40 cod, halka Dr Guuleed Saalax Barre uu helay 17 cod, sidoo kale waxaa Abshir Huruuse oo haray ayaa helay 9 cod.

Wareegga saddexaad waxaa sidaas ugu gudbay musharrax Saciid Deni iyo Dr. Guuleed Saalax oo midkii guuleystaa uu noqon doono madaxweynaha 7-aad ee Puntland.

Madaxweynaha cusub iyo ku xigeenkiisa ee la dooran doono ayaa waxaa horyaalla shaqo adag oo ay ugu horreysao wax ka qabashada khilaafka haatan Puntland kala dhexeeya dowladda federaalka Soomaaliya iyo inay qabtaan muddo xileedkooda doorasho qof iyo cod ah.

Sidoo kale waxaa isla maanta la guda gali doonaa doorashada madaxweyne ku xigeenka labaad oo ay u taagan yihiin illaa 11 musharrax oo iyana shalay jeediyay khudbadahooda.

Dhanka kale, ammaanka ayaa sidoo kale aad loo adkeeyay, ayada oo bandow soo billowday xalay lagu soo rogayGaroowe, kaas oo soconayo inta ay dhamaaneyso doorashada.

Puntland ayaa maalmihii u dmabeeyay ku jirtay xaalad adag oo ka dhalatay muranka hareeyay doorashada maanta loo fadhiyo ee ka socota caasimada Garoowe.

Garoowe (Caasimada Online) – Waxaa soo dhammaaday wareegga koowaad tartanka doorashada xilka madaxweynaha maamulka Puntland oo haatan ka socoto magaalada Garoowe ee xarunta gobolka Nugaal, taas oo ay ku tartamayaan illaa 11 musharrax.

Wareeggan oo si weyn loogu loolamay ayaa waxaa kasoo gudbay saddex musharrax oo uu ugu horreeyo, hogggaankana uu u hayo madaxweyne Saciid Deni oo helay 35 cod.

Labada musharrax ee kale ayaa kala ah Dr. Guuleed Saalax Barre oo helay 9 cod iyo Abshir Cumar Jaamac (Huruuse) oo isna helay 8 cod, sida uu shaaciyay guddiga doorashada.

Musharraxiinta kale ee wareegan ku haray waxaa kamid ah Xasan Shire Abgaal oo helay 5 cod, Axmed Ciise Cawad oo helay 4 cod, Asad Diyaano oo helay 3 cod iyo Maxamed Faroole oo helay 2 cod, halka ay jiraan musharraxiin kale oo haray, kuwaas oo helin wax cod ah.

Sidoo kale waxaa haatan sii soconaya doorashada, iyada oo musharixii guuleysaa uu noqon doono madaxweynaha 7-aad ee maamul goboleedka Puntland

Madaxweynaha cusub iyo ku xigeenkiisa ee imaan doono ayaa waxaa horyaalla shaqo adag oo ay ugu horreysao wax ka qabashada khilaafka haatan Puntland kala dhexeeya dowladda federaalka Soomaaliya iyo inay qabtaan muddo xileedkooda doorasho qof iyo cod ah.

Dhanka kale, ammaanka ayaa sidoo kale aad loo adkeeyay, ayada oo bandow soo billowday xalay lagu soo rogayGaroowe, kaas oo soconayo inta ay dhamaaneyso doorashada.

Puntland ayaa maalmihii u dmabeeyay ku jirtay xaalad adag oo ka dhalatay muranka hareeyay doorashada maanta loo fadhiyo ee ka socota caasimada Garoowe.

Si kastaba, Doorashadan oo ah mid xasaasi ah ayaa isha lagu wada hayaa, waxaana si toos ah loogala socdaa qaar kamid ah Telefishinnada Soomaalida iyo baraha bulshada intaba.

Garoowe (Caasimada Online) – Waxaa haatan si rasmi ah u bilaabatay codeynta doorashada madaxweynaha Puntland, taas oo ay ku loolami doonaan illaa 11 musharrax oo uu ku jiro madaxweynaha hadda talada haya ee Saciid Cabdullahi Maxamed (Deni).

Hoolka doorashada ayaa waxaa diyaar ah musharraxiinta tartameysa, xidlhibaannada Puntland, guddoonka golaha, wasiiro, saraakiisha amniga, safiiro iyo marti sharaf kale.

Dhammaan musharaxiinta ayaa inta aysan bilaaban doorashada waxaa laga saxiixay warqad ay ku caddeynayaan inay aqbalayaan natiijada, haddii laga guulaysto.

“Aniga oo ah musharrax Saciid Cabdullaahi Deni, una tartamayo xilka madaxweynaha dowladda Puntland waxaan halkan ku caddeynayaa inaan aqbali doono natiijada kasoo baxda doorashada madaxweynaha Puntland oo aan u tartami doono, waana saxiixay”” ayuu yiri madaxweyne Saciid Deni oo loolan adag kala kulmaya isbaheysiga mucaaradka.

Dhanka kale waxaa xilka madaxweyne ku xigeenka u tartamaya 11 musharrax kale oo iyaguna u hanqal taagaya qabashada xilkaasi, kuwaas oo iyana ballan qaaday inay aqbalaan natiijada doorashada haatan ka socota magaalada Garoowe ee gobolka Nugaal.

Dhammaan musharraxiinta ayaa shalay khudbadahooda iyo barnaamijkooda wax qabad ka hor jeediyay xildhibaannada, waxaana maanta la filayaa in lagu kala baxo doorashada.

Madaxweynaha cusub ee imaan doono ayaa noqonaya kii todobaad ee soo mara Puntland oo haatan jirsatay 25 sano, waxaana laga sugayaa inuu gaarsiiyo doorasho qof iyo cod ah.

Ammaanka guud ayaa sidoo kale aad loo adkeeyay, ayada oo bandow soo billowday xalay lagu soo rogay magaalada Garoowe, kaas oo soconayo inta ay dhamaaneyso doorashada.

Si kastaba, Doorashadan oo ah mid xasaasi ah ayaa isha lagu wada hayaa, waxaana si toos ah loogala socdaa qaar kamid ah Telefishinnada Soomaalida iyo baraha bulshada intaba.

Jilib (Caasimada Online) – Kooxda Al-Shabaab ayaa maanta dad badan oo shacab iyo rag ay ku tilmaameen nabadoonada qaar ka mid ah beelaha Soomaaliyeed waxay isugu keeneen magaalada Jilib ee gobolka Jubbada Dhexe, halkaas waxaa ka dhacay Banaanbax weyn loo dadka reer Jilib ay kaga soo horjeedaan damaca guracan ee Itoobiya ay ku dooneyso badda Soomaaliya.

Wadaadkii ka soo baxday Hargeysa ee Sheekh Aadan Sunni ahaa ayaa ka mid ahaa xubnaha maanta fagaaraha Jilib kaga hadlay damaca Itoobiya, isagoo farriin u diray beesha uu ka dhashay ee Isaaq.

“Reer Sheekh Isxaaqow ceebta idin dul hogatay, ee Muuse idiin soo xambaaray, waad ka qubeysa doontaan ama taariikhda oo dhan ayaad ka dhici doontaan, waxaad heysataan Soomaali garab idiin ah oo maanta agoon uma tihidiin Xabashi,” ayuu yiri Aadan Sunni.

Al-Shabaab, waxay ku hanjabeen in 20-ka KM ee Muuse Biixi uu badda ka siiyey Itoobiya ay halkii KM u heli doonaan 1,000 dagaalame oo dhimata, taas oo ka dhigan in 20 kun oo maleeshiyaad ah oo u dhimata ay u helayaan 20-kaas KM.

“Saylac waxaa ka shisheysa in ka badan 100 KM oo dhul Soomalaiyeed ah, hadii 20 KM la bixiyey dhulka ka shisheeyana yaa qaada doona? Isagana Itoobiya ayaa qaadaneysa, dhulkaas yar ee la siiyey Xabashida wuxuu noqa doonaa halka ay Itoobiya ciidanka iyo Maraakiibteeda ka soo geli doonto dhulka Soomaaliya,” ayuu yiri wadaad kale oo ka tirsan argagixisada Al-Shabaab oo lagu magacaabo Jaamac Cabdisalaan.

Al-Shabaab waxay ku hanjabayaan in maanta ay iska dhici karaan, dalkana ka difaaci karaan ciidamada Itoobiya, iyagoo tusaale u soo qaadanaya dagaaladii Muqdisho k dhacay sanadihii 2006-2007.

Sidoo kale kooxda Al-Shabaab ayaa madaxweynayaasha Soomaaliya iyo Jabuuti ku eedeysay inay wax ka ogaayeen heshiiska Muuse Biixi uu u saxiixay Itoobiya, balse Caasimada Online waxay xaqiijisay in taasi been tahay oo Xasan Sheekh iyo Ismaaciil Cumar Geelle aysan waxaba ka ogeyn qorshaha Muuse Bixii uu ku saxiixay badda.

Haweenka ka soo qeybgalay banaanbixii maanta Jilib ka dhacay ayaa u goodiyey Itoobiyaanka, iyagoo yiri “Xabashidu ma ilowday in awooweyaasheen bareen oo ku qasbeen inay cunaan hilibka ciiriinka?”

“Muuse dowlad kasta oo ku aqoonsata ma dalkeenaad qeyb ka siinee? Umadda Soomaaliyeed waxay maanta leedahay sumcad, laakiin hadii arrintaas ay ka hortegi weyso waa dulowday, Wayaanadu siduu rabo hadey Saylac qaataan oo nabad ku seexdaan waa soo sikanayaan,” ayuu yiri Cabdiwaaxid Isxaaq oo ka mid ah odayaashii ka hadlay banaanbaxa Jilib ka dhacay.

Hargeysa (Caasimada Online) – Xildhibaan Maxamed Xuseen (Maydhane) oo kamid ah Xildhibaanada Golaha Wakiiladda Somaliland ee laga soo doorto gobolka Awdal ayaa si adag uga horyimid heshiis beeneedkii Addis Ababa ee Somaliland iyo Itoobiya.

Xildhibaan Maydhane ayaa marka hore dambiile qaran ku tilmaamay madaxweyne Muuse Biixi oo isagu Itoobiya u saxiixay qeybo kamid ah biyaha Soomaaliya, isaga oo ku dhowaaqay in reer Awdal difaacayaan baddooda.

“Ma aqbalayno hadaa reer Awdal nahay hadduu qof naga hadhayo. Marnaba ma aqbaleyno inta uu qof naga nool yahay in badda laga kireeyo ciddii damacaa ee dooneysa ee xoogga ku qaadaneysa, in laga kireeyo ama laga iibiyo marnaba ma aqbaleyno,” ayuu yiri Xildhibaan Maydhane.

Waxa uu intaas kusii daray “Caalamka kale waa laga kireyn karaa oo waa maalgashan karaan, laakiin ninkii hantidaada doonaya oo xoog ayaa ku qaadanaya ku cadeeyay, in aad tiraahdo heshiis ayaa lasoo galo ictiraaf ayaa ku bedeshay, oo umadda been loo sheego.”

Sidoo kale waxa uu ka dhawaajiyay in ictiraaf lagu bedelin karin dhul, islamarkaana ay Itoobiya u hayn Somaliland ictiraaf, taasi oo uu ku tilmaamay mid lagu socodsiinayo damacii soo jireenka ahaa ee Itoobiya.

“Waxba ma aqoonsan karto Itoobiya, nin isaguba ku dhaamin ayaa ictiraaf kasoo siistay ma aqbalayno haddaan reer Awdal nahay hadduu qof naga hadhayo,” ayuu hadalkiisa sii raaciyay Xildhibaan Maydhane.

Xildhibaanka ayaa ugu dambeyntiina taageeray banaanbax weyn oo maanta ka dhacay magaalada Boorama, kaasi oo looga soo horjeeday heshiiskii Addis Ababa ee dhawaan uu Muuse Biixi qeybo kamid ah biyaha Soomaaliya ugu saxiixay Itoobiya.

Dibad-baxaas oo ahaa mid nabdoon, oo looga soo horjeedo damaca Itoobiya ee baddeena, ayaa waxaa guul-dareystay isku-day ay ciidanka Booliska ku rabeen in ay ku joojiyaan dibad-baxaan oo ay ku kala kaxeeyaan dadweynaha, maadaama dad aad u tiro badan isku soo baxeen.

Si kastaba, heshiiskaasi ayaa la kulmay diidmo xooggan, ayada oo si weyn looga soo horjeestay maadaama uu yahay mid masiiri ah, oo xad-gudub ku ah qarannimada iyo madax-bannaanida Soomaaliya, uuna yahay damac soo jireen ahaa oo Itoobiya waligeed ku taameysay inay hesho Bad.

Hoos ka daawo muuqaalka

Muqdisho (Caasimada Online) – Xildhibaanno ka tirsan Golaha Shacabka ee Baarlamaanka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya ayaa gudbiyay mooshin culus oo la xiriira heshiisyo amni oo xukuumadda horey ula gashay dalalka Itoobiya iyo Imaaraadka.

Guddoonka Golaha Shacabka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya ayaa goordhoweyd xaqiijiyay qabashada mooshinkaasi, taasi oo uu ku wargeliyay xildhibaannadii soo gudbiyay.

“Waxaan ku cadeynayaa in laga qabtay mooshinka ujeedadiisu tahay codsi heshiisyadii amni ee xukuumadda Dan-Qaran la gaadhay Jamhuuriyadda Dimuquraadiga Federaalka Itoobiya iyo Dalka Isu-tagga Imaaraadka Carabta (UAE),” ayaa lagu yiri warqad kasoo baxday xafiiska xoghayaha guud ee Golaha Shacabka BJFS.

Dowladaha Soomaaliya iyo Ethiopia ayaa bishii December ee 2023-kii kala saxiixday in dib loo cusbooneysiiyo heshiiskii iskaashi ee difaaca labada dal, kaasi oo uu qalinka ku duugay wasiirka difaaca Soomaaliya Mr. Jaamac iyo dhiggiisa Itoobiya Abraham Belay.

Horay labada dowladood ayaa u kala saxiixday bishii February, 2014. Heshiiskan hadda ayaana lasii xoojin doona iskaashiga dhinacyada danaha labada dal oo sahlaya in si dhow la isaga kaashado xoojinta nabadda iyo ammaanka Soomaaliya iyo Ethiopia.

Sida lagu sheegay qoraalka heshiiskan waxa uu abuurayaa dhismaha guddiyo difaac oo wadajir ah oo ka shaqeyn doona xasiloonida amni ee Soomaaliya iyo Ethiopia.

Dhinaca kale, Dowladda federaalka Soomaaliya iyo Imaaraadka ayaa hore u gaaray heshiis iskaashi oo si gaar ah u quseeya dhinacyada iskaashiga militeriga, amniga iyo la-dagaalanka argagaxisada, kaasi oo uu qalinka ku duugay wasiirka gaashaandhiga Soomaaliya.

Heshiiskaas ayaa markaas la sheegay in dowladda Soomaaliya uu ka caawin doono in ay abuurto ciidamo ku filan, si ay si buuxda ugala wareegto howl-gallada amniga ee ATMIS, si waafaqsan aragtideena amniga.

Borama (Caasimada Online) – Banaanbax weyn ayaa maanta ka dhacay magaalada Boorama ee xarunta gobolka Awdal, kaasi oo looga soo horjeedo heshiiskii Addis Ababa ee dhawaan uu Muuse Biixi qeybo kamid ah biyaha Soomaaliya ugu saxiixay Itoobiya.

Shacab aad uga careysan in Itoobiya la siiyo dhul badeed dhan 20KM ayaa iskugu soo baxay waddooyinka waaweyn ee magaalada, ayaga oo ku dhowaaqayay ereyo ay ku muujinayaan diidmadooda heshiiskaasi.

“Baddeenu iib ma ahan,” ayaa kamid ah ereyada ay ku qeylinayeen dibad-baxayaasha. Sidoo kale waxaa kamid ahaa “Dooni meyno dhuuni qaate.”

Dibad-baxaan oo ahaa mid nabdoon, oo looga soo horjeedo damaca Itoobiya ee baddeena, ayaa waxaa guul-dareystay isku-day ay ciidanka Booliska ku rabeen in ay ku joojiyaan dibad-baxaan oo ay ku kala kaxeeyaan dadweynaha, maadaama dad aad u tiro badan isku soo baxeen.

Dibad-baxaan ayaa imanaya xilli maanta ay xukuumadda Muuse Biixi qorsheynaysay in ay Boorama ku qabato dibadbax lagu taageerayo heshiiskii Addis Ababa, kaasi oo fashilmay, kadib markii ay ka biyo diideen reer Boorama.

Madaxweyne Biixi ayaa toddobaadkii tegay heshiis is-afgarad magaalada Addis Ababa kula soo saxeexday ra’iisul wasaare Abiy Ahmed, kaasi oo uu Itoobiya ugu saxiixay dhul badeed dhan 20 KM, si ay saldhig uga dhigtaan Ciidanka Badda Itoobiya.

Heshiiskaas ayaa si weyn looga soo horjeestay maadaama uu yahay mid masiiri ah, oo xad-gudub ku ah qarannimada iyo madax-bannaanida Soomaaliya, uuna yahay damac soo jireen ahaa oo Itoobiya waligeed ku taameysay inay hesho Bad.

Madaxda sare ee dalka iyo shacabka Soomaaliyeed ayaa intooda badan si isku mid ah uga fal-celiyay arrintaan, ayaga oo meel adag iska taagay in Itoobiya ay dhul badeed ka hesho Soomaaliya.

Dowladda federaalka Soomaaliya ayaa sidoo kale soo saartay qaraar ay uga hortimid heshiiska Addis Ababa ee Muuse Biixi iyo Abiy Axmed, ayada oo xalay uu madaxweyne Xasan Sheekh uu saxiixay sharciga Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya ee burinta is-afgaradka Itoobiya iyo Somaliland.

Hoos ka daawo muuqaalka

Hargeysa (Caasimada Online) – Xukuumadda Somailand ayaa xalay weerar ku qaaday xarunta MM-TV oo ku yaalla magaalada Hargeysa ee caasimada Somaliland, iyaga oo jirdil iyo xarig u geystay guddoomiyaha Telefishinkaasi Maxamed Ilig iyo laba Wariye oo kale.

Weerarka ayaa dhacay xilli Tv-ga ay ka socotay dood ku saabsaneyd heshiiska badda ee ay Somaliland la gashay dowladda Itoobiya, waxaana marti ku ahaa oo khadka taleefanka uga qayb-galayay wasiirkii hore ee arrimaha dibadda Soomaaliya, Yuusuf Garaad iyo rag kale.

Qoraal kasoo baxay maamulka sare ee MM-TV ayaa waxaa looga hadlay dhacdadaasi, waxaana lagu sheegay warka in qalab la burburiyay, kuwa kalena ay qaateen ciidanka.

Hoose ka akhriso warsaxaafadeedka:-

Ciidamada falka gaystay ee sida fawdada ah usoo weeraray MM-TV, waxay burburiyeen qalabkii yaalay xarunta qaybna way qaateen, waxa kale oo ay joojiyeen dood ka socotay Barta Twitter-ka ee TV-ga dooddaas oo ku Saabsanayd —“ Faa’iidada iyo Halista uu yeelan karo Isfahamka Badda ee Somaliland iyo Ethiopia” dooddaas oo aanay marnaba ku jirin wax dambi iyo xadgudub ah oo uu ka qaybgalay Mudane Faysal Cali sheekh oo ah Masuul culus oo ka tirsan Xukuumadda Somaliland.

Askar  ka tirsan ciidanka Somaliland ayaa  xalay soo weeraray Xarunta MM-TV ee Magaalada Hargeisa, Halkaas oo ay dhibaato iyo gacan ka hadal ugu gaysteen Maamulka iyo xubno ka tirsan hawl-wadeenada shaqada ku sugnaa oo kala ah:-

1- Maxamed Abdi Ilig (Guddoomiyaha MM-TV), 2- Ilyaas Cabdinaasir, 3- Maxamed Cabdi Cabdilaahi (Andar).

Ciidamada falka gaystay ee sida fawdada ah usoo weeraray MM-TV, waxay burburiyeen qalabkii yaalay xarunta qaybna way qaateen, waxa kale oo ay joojiyeen dood ka socotay Barta Twitter-ka ee TV-ga dooddaas oo ku Saabsanayd —“ Faa’iidada iyo Halista uu yeelan karo Isfahamka Badda ee Somaliland iyo Ethiopia” dooddaas oo aanay marnaba ku jirin wax dambi iyo xadgudub ah oo uu ka qaybgalay Mudane Faysal Cali sheekh oo ah Masuul culus oo ka tirsan Xukuumadda Somaliland.

Dhanka kalena uu khadka kaga jiray Mudane Yuusuf Garaad Cumar, oo Xilal kala duwan kasoo qabtay xukuumadda Soomaaliya.

Mudane Faysal Cali Sheekh, ka hor intii aanu ka qaybgalin doodda waxaa la ogaa si dhawna ay usoo wada hadleen masuuliyiinta sare dawladda oo ka warqabay in uu doodda ku matalayo iyagu aqbalay oo ku ogaa, dood midho dhal ah ayuuna ka dhiibtay falanqaynta socotay.

Lama oga waxay qoonsadeen Mana jirto sabab wax aan dambi ahayn loogu dhibaateeyo Suxufiyiin iyo xarun warbaahineed oo ay shaqadeeda tahay in ay xaaladaha jira ay u tabiso umadda, oo warbixin iyo doodba laga sameeyo maadaama ay tahay shaqo saxaafadeed.

Maamulka iyo Shaqaalaha MM-TV, waxay cambaaraynayaan weerarka iyo xadhiga sharci darrada ah ee lagula kacay Maamulka MM-TV iyo xubnaha shaqaalaha ah.

Waa gaf, awood sheegasho, cabudhin, ku tumasho sharci iyo kalsooni darro haysata dadka arrintan ka dambeeyay.

Waxa aanu ugu baaqaynaa xukuumadda Somaliland in lasii daayo guddoomiyaha iyo xubnaha laga xidhay MM-TV, baadhitaana lagu sameeyo xadgudubka iyo Burburinta loo gaystay Xarunta MMTV oo ka ay leeyihiin muwaadiniin kana  Mid ah cashuur bixiyeyaasha waddanka.

Addis Ababa (Caasimada Online) – Taliska ciidanka milatariga waddanka Itoobiya ayaa markii ugu horreysay si faah-faahsan uga hadlay heshiiska badda ee ay dhowaan dowladdooda la gashay maamulka Somaliland, kana dhacay magaalada Addis Ababab.

Qoraal uu soo saaray milatariga, laguna baahiyay boggooda Fecebook-ga ayaa waxaa lagu sheegay in Itoobiya ay lahaan jirtay bad, xilli dalal badan oo Afrika ah la gumeysan jiray.

Sidoo kale milatariga wuxuu sheegay in ciidamada badda ee Itoobiya la dhisay sanadkii 1948, ayada oo ujeedadu ahayd inay sugaan amniga Badda Cas iyo Cadan.

Arrinta heshiiska oo keentay buuq xoogan waxa ay sheegeen in aysan dhag jalaq usiin doonin, isla-markaana ay naftooda u huri doonaan fulinta heshiiskaas oo ay ka carootay dowladda federaalka oo iyadu sheegtay inuu xagudub ku yahay madax banaanida dalka.

Talisku wuxuu isagu tilmaamay in heshiiskan uu yahay mid fursad dahabi ah siinaya dalka Itoobiya, uuna soo celinayo taariikhdii hore ee ay lahaayeen siday hadalka u dhigeen.

Sidoo kale waxa ay intaasi ku dareen in Itoobiya ganacsigeeda uu ku xiran yahay badda, ayna kordhayaan tirada Itoobiyaanka oo kusii socda 150 milyan, sidaas daraadeedna ay xaq u leeyihiin in laga fakiro mustaqbalka dadkaasi, si ay helaan bad iyo marin biyood.

Waxaa kale oo uu milatarigu ku dooday in badda Soomaaliya ay bahalo galeen noqotay, ayna ka faa’iideystaan burcad badeedda iyo argagixisada, sidaas daraadeedna ay arrintaasi halis ku tahay Itoobiya, kana hortegi doonaan, ayaga oo sugayo amniga biyahaasi.

Si kastaba, hadalkan ayaa sii hurinayo xiisadda ka dhalatay heshiiskii Somaliland iyo Itoobiya, kaas oo ay ka dhalatay dhaleeceyn xoogan oo ay la kulmeen labada dhinac.

Horay Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa u qaaday tallaabo ka dhan heshiiska Addis Ababa, ayada oo u yeertay safiirkeeda dalka Itoobiya, si ay ula sameyso latashi guud.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiiru dowlaha wasaaradda amniga Soomaaliya, Maxamed Cali Xagaa oo wareysi bixiyay ayaa shaaciyay xog cusub oo ku aadan dhulka la siiyay Itoobiya, kadib heshiiskii ay Addis Ababa kula galeen maamulka Somaliland.

Xagaa ayaa shaaca ka qaaday in dhulkaasi uu leeyahay kheyraad fara badan, ayna ku yaallaan laba ceel oo shidaal ah oo horay baaris loogu sameeyay, sida uu hadalka u dhigay.

“Waxaa ku jira meeshaan ay rabaan in la siiyo Itoobiya laba ceel oo shidaal ah oo horay baaris loogu sameeyay” ayuu yiri wasiiru dowlaha wasaaradda amniga Soomaaliya.

Somaliland ayuu ku eedeeyay inay khayraadkaas uu Alle siiyay dadka Soomaaliyeed ay u gacan gelineyso  wax uu ku sheegay cadow oo uu kala jeedo dowlada Itoobiya.

“Khayradkaas iyo kuwa kale oo uu Alle ku maneystay baddeena iyo dadka Soomaaliyeed ayaa waxaa gacanta loo gelinayaa cadow” ayuu hadalkiisa sii raaciyay.

Sidoo kale wuxuu weerar culus ku qaaday ninka saxiixay heshiiskaas oo ah Muuse Biixi Cabdi, wuxuuna sheegay in dhibaato u horseeday Ummadda Soomaaliyeed.

“Tallaabada uu Muuse u horseeday Soomaalida waa taariikh madow oo nin weyn oo 80 jir ah oo ciidan soo ahaa oo canshuurtii dalka wax lagu soo baray inuu maanta yiraahdo Itoobiya oo aan ognahay cadawaadda naga dhexeyso waa nasiib darro” ayuu yiri Xagaa.

Somaliland iyo Itoobiya ayaa todobaadkii hore heshiis is-afgarad ku gaaray Addis Ababa, kaasi oo Somaliland ku beddelatay in Itoobiya ay Somaliland u aqoonsato dal madax-banaan.

Muuse Biixi ayaa sheegay in Somaliland ay siineyso Itoobiya dhul-badeed dhan 20 km oo ay degaan ciidankooda badda, kaasi oo uu sheegay inuu yahay kiro.

Heshiiska ay Addis Ababa ku gaareen ra’iisul wasaraaha Itoobiya Abiy Ahmed iyo madaxweynaha maamulka Somaliland Muuse Biixi Cabdi ayaa la kulmay dhalleeceyn xooggan, maadaama uu yahay mid masiiri ah, oo xad-gudub ku ah qarannimada iyo madax-bannaanida Soomaaliya.

Garoowe (Caasimada Online) – Magaalada Garoowe ee xarunta gobolka Nugaal waxaa haatan ka socota qaban qaabadii ugu dambeysay ee doorashada madaxweynaha iyo madaxweyne ku xigeenka maamulka Puntland oo berri si weyn loogu tartami doono.

Maanta waxaa ayaa waxaa la dhageysan doonaa khudbadaha musharraxiinta u tartameysa xilka madaxweynaha iyo ku xigeenkiisa, ayada oo berrina ay dhaceyso doorashada guud.

Hoolka baarlamaanka waxaa haatan ku sugan illaa 22 musharrax oo barnaamijkooda wax qabad u jeedin doono xildhibaannada cusub ee Golaha Wakiilada Puntland.

Doorashadan ayaa waxaa ka qayb-galaya siyaasiiyin dhowr ah oo ay ku jiraan madax hore iyo kuwa cuusb oo haatan doonaya inay hoggaamiyaan maamul goboleedka Puntland.

Xubnaha tartamaya waxaa sidoo kale ku jira madaxweynaha haatan talada haya ee Saciid Cabdullaahi Deni oo loolankii ugu adkaa kala kulmaya mucaaradka oo isku baheystay sidii meesha looga saari lahaa, kadibna uu Puntland uga dhici lahaa isbeddal weyn.

Musharrax Maxamed Cabdiraxmaan Faroole oo kamid ah xubnaha maanta jeedinaya khudbadaha ayaa ka hadlay dareenkiisa, wuxuuna sheegay inay muddo dheer usoo dagaalameen in doorashada aysan dib uga dhicin waqtigeeda oo ah siddeeda January.

“Muddo ayaan kasoo shaqeyneynay in doorashada aysan dhaafin waqtigeeda, maanta waxaan leeyaha waa guul, Puntland waxay muujisay qaan-gaarnimo” ayuu yiri Maxamed.

Sidoo kale waxaa isna hadal kooban siiyay warbaahinta musharrax Axmed Ciise Cawad oo ah wasiirkii hore ee arrimaha dibadda Somalia, isaga oo kalsooni ka muujiyay doorashada.

“Faraxad ayay ii tahay waa fursad fiican waa sii wadida caadadii fiicneyd ee Puntland, markasta oo maamul waqtigiisa dhammaado siddeeda January ay dhici jirtay doorasho raalli la’iska yahay” ayuu yiri musharrax madaxweyne Axmed Ciise Cawad.

Si kastaba, Puntland ayaa haatan kasoo gudubtay xaaladdii adkayd ee hubanti la’aanta ahayd, taas oo ka dhalatay muranka daba dheeraaday ee hareeyay doorashada, kaas oo ugu dambeyn xal laga gaaray, ayadoo beri kama dambeys lagu kala bixi doono doorashada.

Muqdisho (Caasimada Online) – Allaha u naxariistee abaaduulihii guutada18aad ee Kumaandooska Gorgor Cabdi Maxamed Sheekh Xasan (Suulnuug) ayaa maanta aas loogu sameeyay magaalada Muqdisho, kaas oo ku dhintay dagaal ka dhacay gobolka Mudug.

Marxuumka ayaa waxaa maanta lagu aasay Qabuuro ku yaalla magaalada Muqdisho, ayada oo ay ka qayb-galeen mas’uuliyiin ka tirsan dowladda, saraakiil iyo boqolaal dadweyne ah.

Xilliga la dilayay taliyaha wuxuu hoggaaminayay howlgallada ka socda gobolka Mudug, isaga oo ku sugnaa deegaanka Jeex-jeex oo ah halka lagu toogtay.

Caasimada Online waxay xog ka heshay qaabkii loo dilay taliyaha, waxaana la hadalnay saraakiil ku sugneyd goobta dagaalka.

Ciidanka ayaa shalay weeraray dhufeysyo ay Al-Shabaab ka qoteen buurta Jeexjeex ee duleedka magaalada Caad, waxaana halkaas ka dhacay dagaal looga taag-roonaaday kooxda Al-Shabaab.

Ciidanku markii ay Shabaab ka saareen difaacooda ayaa la sheegay in taliyaha uu toogtay dagaalame Shabaab ah oo dhaawac looga tegay.

Xabad liif saar ah oo meel fog uu ka soo riday ninka dhaawacmay ee Shabaab-ka ahaa ayaa la sheegay in taliyaha ay uga dhacday meel u dhow wadnaha, dhaawacaas ayaa noqday mid culus.

Intaas kadib, ciidanka xoogga dalka ayaa dib uga baxay dagaalka, waxaana la qaaday dhaawacii Taliye Suulnuug, wuxuuna ku geeriyooday Shabeelow.

Dhaawaca Taliyaha waxaa loo sii waday Wisil, halkaas oo la doonayey in diyaarad Muqdisho ka soo baxday ay ka qaado, balse isaga oo meyd ah iyo dhaawaca askar kale ayaa laga qaaday Wisil.

Allaha u naxariistee Taliye Suulnuug wuxuu ahaa halyey ka tilmaamay fagaareyaasha dagaalka, waxaa jeclaa ciidanka uu hoggaamiyo, waxaana ka go’need in Al-Shabaab uu deg deg uga xoreeyo wadanka.