Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul Wasaare Ku-xigeenka Soomaaliya, Saalax Axmed Jaamac ayaa weerar ku qaaday siyaasiyiinta mucaaradka oo uu sheegay inay isku dayayaan inay isu muujiyaan kuwo go’aamin kara mustaqbalka doorashooyinka Soomaaliya.

Saalax ayaa sheegay in go’aanka ku saabsan nooca doorasho ee dalka ka dhaceysa uu yahay mid u yaalla shacabka Soomaaliyeed, isla markaana aysan jirin cid gaar ah oo awood u leh inay go’aamiso hannaanka doorashooyinka dalka.

Ra’iisul Wasaare Ku-xigeenka ayaa ku dooday in awoodda go’aaminta doorashada ay leedahay oo keliya shacabka Soomaaliyeed, halka siyaasiyiintaasi aysan lahayn awood ay ku go’aamiyaan hannaanka doorashada.

“Kuwa waxaad arkeysaan waxay leeyihiin doorashada dalka ayaan go’aamineynaa, haddana waxba kuma dhex jiraan,” ayuu yiri Saalax, oo weerar afka ah ku qaaday siyaasiyiinta mucaaradka ee ka soo horjeeda dowladda.

Mudane Saalax ayaa sheegay in qodobka ugu weyn ee la isku hayo uusan ahayn qabashada doorashada lafteeda, balse uu yahay nooca doorasho ee Soomaaliya ay qaadaneyso, isagoo xusay in arrintaasi ay tahay doodda dhabta ah ee u dhexeysa dowladda iyo siyaasiyiinta mucaaradka.

“Waa in la isweydiiyo nooca doorasho aan rabno; ma tii odayaasha gacanta ugu jirtay mise doorasho ay shacabka si toos ah ugu doortaan qofka ay rabaan? Taasi waa dooda u dhexeysa mucaaradka iyo dowladda,” ayuu hadalkiisa sii raaciyay ra’iisul wasaare ku-xigeenka.

Wuxuu sheegay in Dowladda Federaalka ay aaminsan tahay in shacabka Soomaaliyeed ay xaq u leeyihiin inay codkooda ku soo doortaan hoggaankooda, halkii lagu sii jiri lahaa nidaamyadii hore ee ku saleysnaa doorasho dadban, isagoo xusay in dowladda ku howlan hirgelinta hannaan doorasho oo shacabka fursad u siinaya inay si toos ah u doortaan madaxda ay doonayaan.

Hadalka Saalax ayaa ku soo aadaya xilli ay weli socdaan doodaha siyaasadeed ee la xiriira hannaanka doorashooyinka dalka, iyadoo Dowladda Federaalka iyo qaar ka mid ah siyaasiyiinta mucaaradka ay weli ku kala aragti duwan yihiin nooca doorasho ee Soomaaliya ka qabsoomeysa.

Si kastaba, arrinta doorashada ayaa weli ah mid ka mid ah qodobbada ugu xasaasisan ee horyaalla siyaasadda Soomaaliya, iyadoo la sugayo in wada-xaajoodyada socda ay dhinacyadu ku gaaraan is-afgarad ku saabsan hannaanka doorashooyinka dalka.

Ankara (Caasimada Online) – Shirkadda caalamiga ah ee maraakiibta iyo gaadiidka xamuulka ee MAERSK ayaa ku dhawaaqday inay dhaqan-gelinayso lacag dheeraad ah oo lagu kordhinayo qiimaha xamuulka ka yimaada Turkiga ee loo soo raro Soomaaliya.

Lacagtan oo loo yaqaan Peak Season Surcharge (PSS) ayaa lagu dabaqi doonaa konteenarrada la soo raro, iyadoo shirkaddu soo bandhigtay qiimaha cusub ee lagu kordhinayo noocyada kala duwan ee konteenarrada.

Sida lagu sheegay war-saxaafadeed ay MAERSK soo saartay, konteenarka cabbirkiisu yahay 20 fiit waxaa lagu kordhin doonaa $200, halka konteenarrada cabbirkoodu yahay 40 iyo 45 fiit lagu kordhin doono $300.

Shirkaddu waxay sheegtay in lacagahan dheeraadka ah lagu dabaqi doono dhammaan xamuulka cusub ee ka soo baxaya Turkiga kuna wajahan Soomaaliya.

MAERSK ayaa sidoo kale caddeysay in go’aankan uu si rasmi ah u dhaqan-geli doono 28-ka Luulyo, 2026. Waxay intaas ku dartay in lacagta cusub aysan saameyn doonin dalabaadkii hore loo diiwaangeliyay, balse ay quseyn doonto oo keliya xamuulka la dalbado wixii ka dambeeya taariikhdaas.

Lacagta loo yaqaan Peak Season Surcharge (PSS) waa khidmad dheeraad ah oo ay shirkadaha maraakiibtu inta badan soo rogaan xilliyada ay sare u kacdo baahida adeegyada xamuulka. Ujeeddadeedu waa in lagu daboolo kharashaadka dheeraadka ah ee ka dhasha isbeddellada ku yimaada suuqyada maraakiibta iyo gaadiidka badda.

Khubarada gaadiidka badda ayaa sheegaya in PSS badanaa la soo rogo marka ay yaraadaan maraakiibta xamuulka qaada, dekeduhuna ay la kulmaan ciriiri iyo mashquul badan. Sidoo kale, kororka degdegga ah ee dalabaadka xamuulka, sare u kaca qiimaha shidaalka ama dib u dhaca safarrada ayaa ka mid ah sababaha shirkadaha ku qasba inay kordhiyaan khidmadaha noocan ah.

Inkasta oo MAERSK ay shaacisay lacagaha cusub iyo waqtiga ay dhaqan-gelayaan, haddana shirkaddu si rasmi ah uma aysan sheegin sababta gaarka ah ee ka dambeysa go’aankan.

Si kastaba, waxaa weli jira culaysyo dhanka isu-socodka ganacsiga caalamiga ah, kuwaas oo ay sabab u yihiin isbeddellada ka taagan suuqyada tamarta iyo xiisadaha amni ee ka jira Bariga Dhexe. Arrimahaasi waxay saameyn ku yeesheen qiimaha shidaalka iyo howlaha maraakiibta, inkastoo MAERSK aysan si toos ah ugu xiriirin go’aankeeda xaaladahaas.

Go’aankan ayaa la filayaa inuu saameyn ku yeesho ganacsatada Soomaaliyeed ee badeecadaha ka soo dhoofsada Turkiga, maadaama qiimaha dheeraadka ah uu kordhin karo kharashaadka soo dejinta. Taasi waxay ugu dambeyn saameyn ku yeelan kartaa qiimaha badeecadaha lagu iibiyo suuqyada gudaha, haddii ganacsatadu u gudbiyaan kharashaadkaas macaamiisha.

Boosaaso (Caasimada Online) – Madaxweynaha Dowlad-goboleedka Puntland, Siciid Cabdullaahi Deni ayaa markii ugu horreysay ka hadlay xiisadda ka taagan dekedda Boosaaso, taas oo sababtay in ganacsatada ay joojiyaan shaqadii dekedda.

Deni ayaa caddeeyay in maamulka Puntland uusan wax canshuur cusub ah ku soo rogin ganacsatada, balse ay dib-u-habeyn iyo cusboonaysiin ku sameysay khidmadaha adeegyada laga qaado maraakiibta isticmaasha dekedda Boosaaso.

Waxa uu sheegay in Puntland ay mudnaanta koowaad siisay horumarinta kaabeyaasha dhaqaalaha, gaar ahaan dekedaha, garoomada diyaaradaha iyo isku xirka waddooyinka, si loo abuuro jawi ganacsi oo xooggan, loona kordhiyo wax-soo-saarka iyo maalgashiga, isagoo tilmaamay in ballaarinta dekedda Boosaaso ay laf-dhabar u tahay qorshaha dowladda ee lagu kobcinayo dhaqaalaha Puntland.

Sida uu sheegay madaxweynuhu, wararka la isla dhexmarayo ee sheegaya in canshuurta dekedda la kordhiyay aysan waxba ka jirin. Wuxuu sheegay in isbeddelka la sameeyay uu quseeyo oo keliya khidmadaha adeegyada laga qaado maraakiibta shisheeye ee badeecadaha keena dekedda, halka canshuurihii rasmiga ahaa ee dowladda ay sidoodii u sii jiraan.

Deni ayaa xusay in dib-u-eegista khidmadahaasi ay ahayd arrin muddo qorsheysneyd, balse dib loo dhigay sababo la xiriiray duruufaha dhaqaale ee dalka iyo dadaallada maamulka ee lagu garab istaagayay ganacsatada xilliyadii adkaa.

Wuxuu sheegay in hadda la gaaray waqtigii la waafajin lahaa khidmadahaasi baahiyaha adeegyada dekedda iyo horumarinteeda.

Madaxweynaha Puntland ayaa sidoo kale been abuur ku tilmaamay wararka sheegaya in dekedda Boosaaso ay xiran tahay ama shaqadeedu istaagtay. Wuxuu ku dooday in howlaha dekeddu ay si caadi ah u socdaan, maraakiibtuna ay weli ku soo xirtaan dekedda, shidaalkuna uu si joogto ah uga soo dago, halka howlaha dhoofinta iyo soo dejintuna aysan hakad gelin.

Sidoo kale wuxuu tilmaamay in albaabada ay xireen qaar ka mid ah ganacsatada waaweyn ee magaalada Boosaaso aysan ka dhignayn in dekeddu shaqadii joojisay, isagoo xusay in adeegyada dekedda ay weli socdaan, isla markaana maamulka dekeddu uu gudanayo waajibaadkiisa maalinlaha ah.

Deni ayaa sheegay in maamulka Puntland uu diyaar u yahay wada-shaqeyn iyo wada-tashi lagu xallinayo wixii tabashooyin ah ee jira, iyadoo la ilaalinayo danaha guud.

“Dhamaan dhinacyada ay arrintu khuseyso waa inay ka fogaadaan faafinta wararka aan la hubin iyo xogaha marin-habaabinta ah ee abuuri kara jahawareer,” ayuu yiri hoggaamiyaha maamulka Puntland.

Madaxweynaha ayaa carrabka ku adkeeyay in maamulka ay ka go’an tahay ilaalinta ganacsiga iyo dhiirrigelinta maalgashiga, isla markaana aysan jiri doonin tallaabo dhaawaceysa kobaca dhaqaalaha, isagoo xusay in casriyeynta dekedaha, garoomada diyaaradaha iyo waddooyinka ay muhiim u yihiin tartanka dhaqaale iyo soo jiidashada maalgashiga gudaha iyo kan dibadda.

Hadalka Deni ayaa ku soo beegmaya xilli ay cirka isku shareertay cabashada ganacsatada waaweyn ee isticmaasha dekedda Boosaaso, kuwaas oo maalmahan sameeyay shaqo-joojin ay uga soo horjeedaan lacagaha ay sheegeen in lagu kordhiyay adeegyada dekedda.

Ganacsatadu waxay ku doodayaan in kororkaasi uu sare u qaadayo kharashaadka ganacsiga, isla markaana uu saameyn ku yeelanayo qiimaha badeecadaha.

Muranka u dhexeeya maamulka Puntland iyo ganacsatada ayaa saameyn ku yeeshay dhaq-dhaqaaqii ganacsiga ee magaalada Boosaaso, iyadoo xarumo ganacsi oo waaweyn ay maalmo badan albaabada u xiran yihiin.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul Wasaaraha Soomaaliya, Xamza Cabdi Barre ayaa booqasho ku tagay safaaradda dowladda Qatar ee magaalada Muqdisho, si uu uga tacsiyeeyo geerida ku timid Allaha u naxariistee Amiirkii hore ee Qatar, Marxuum Sheekh Hamad bin Khalifa Al Thani.

Ra’iisul Wasaaraha oo uga tacsiyeeyay Amiirka dowladda Qatar Sheekh Tamim bin Hamad Al Thani, shacabka iyo dowladda walaaalaha ah ee Qatar ayaa sheegay in dowladda iyo shacabka Soomaaliyeed ay murugada geerida Amiirkii hore ay la-qeybsanayaan walaalahooda Qatar.

Mudane Xamza ayaa xusay in shacabka Soomaaliyeed ay dareensan-yihiin xiriirka walaaltinimo ee kala dhexeeya shacabka iyo dowladda Qatar, sidaas darteedna ay la qeybsanayaan murugada iyo tacsida.

Waxa uuna Alle uga baryey marxuumka in uu hoygiisa ka dhigo Jannatul Firdowsa, Amiirka Dowladda Qatar, qoyska reer Al-Thani iyo guud ahaab shacabka Qatarna. uu Samir iyo iimaan ka siiyo.

“Waxa aan qirsanahay doorka shariifka ah ee dowladda iyo shacabka Qatar ay ku leeyihiin garab istaagga walaalahooda Soomaaliyeed iyo guud ahaan shucuubta Carbeed. Tani waxay ka tarjumaysa sida ay shacabka iyo dowladda Sooomaaliyeed u dareemeen xanuunka geerida ku timid Amiirkoodii hore ee Qatar,” ayuu yiri ra’iisul wasaare Xamza.

Dowladda Soomaaliya ayaa si weyn Qatar ugu muujisay garab istaageeda, xilli ay ku jirto maalmo baroor-diiq qaran ah. Calanka Soomaaliya ayaa Isniintii hoos loo dhigay kadib geerida Amiirkii hore ee dalka Qatar Sheekh Hamad Bin Khalifa Al Thani.

Sheekh Hamad Al Thani ayaa Qatar hoggaaminayay intii u dhexeysay 1995 illaa 2013. Intii uu talada hayay, wuxuu hormuud ka noqday isbeddello waaweyn oo dalkaas ka hirgalay, kuwaas oo sare u qaaday doorka Qatar ee gobolka iyo caalamkaba.

Sannadkii 2013 ayuu Sheekh Hamad Bin Khalifa Al Thani si iskiis ah xilka ugu wareejiyay wiilkiisa, Amiir Tamim Bin Hamad Al Thani oo weli haya xukunka.

Baydhaba (Caasimada Online) – Madaxweynaha cusub ee Dowlad Goboleedka Koonfur Galbeed Soomaaliya, Mudane Sheekh Aadan Maxamed Nuur (Aadan Madoobe) ayaa maanta macsalaameeyay Wasiirradii hore ee maamulka, isaga oo kuwa cusubna hordhigay 4 qodob oo xasaasi ah.

Aadan Madoobe oo kulan gaar ah la yeeshay golaha xukuumaddii hore ayaa uga mahadceliyey doorkii ay ka soo qaateen dhismaha iyo horumarinta dowladnimada Koonfur Galbeed, isaga oo xusay in dowladdu ay ka faa’iideysan doonto khibradaha iyo talooyinka masuuliyiinta hore si loo dardargeliyo adeegyada bulshada iyo horumarka guud ee dowladnimada.

Dhankooda Wasiiraddii hore ayaa bogaadiyey hoggaanka cusub, iyaga oo muujiyey sida ay uga go’an tahay inay la shaqeeyaan, kana qeyb qaataan dadaallada lagu xoojinayo nabadda, dib-u-heshiisiinta, midnimada bulshada iyo horumarka deegaannada Dowladda Koonfur Galbeed.

Sidoo kale, Hoggaamiyaha Koonfur Galbeed ayaa kulan kale oo gaar ah la yeeshay Wasiirrada cusub ee Koonfur Galbeed ee uu dhowaan magacaabay, isaga oo kala hadlay dardar-gelinta howlaha horyaalla xukuumadda iyo hirgelinta qorshayaasha horumarineed ee Dowladda Koonfur Galbeed.

Waxaa kale oo kulanka  diiradda lagu saaray xoojinta wada-shaqeynta Golaha Wasiirrada, dardargelinta adeegyada bulshada, adkeynta maamul-wanaagga, isla markaana la isku waafajiyo qorsheyaasha Wasaaradaha si ay u noqdaan kuwo wax ku ool ah oo ka jawaaba baahiyaha shacabka Dowladda Koonfur Galbeed.

Intaas kadib Aadan Madoobe ayaa Golihiisa Wasiirrada kula dardaarmay 4 qodob oo xasaasi ah, kuwaas oo kala inay si hufan oo daacadnimo leh u gutaan waajibaadkooda, sidoo kale mudnaan in ay siiyaan deegga bulshada, isla-xisaabtanka, iyo fulinta barnaamijyada horumarineed ee Dowladda.

Ugu dambeyn, Wasiirrada magacaaban ayaa uga mahadceliyey Hoggaamiyaha kalsoonida uu siiyey, waxayna ballanqaadeen inay si wadajir ah uga shaqeyn doonaan horumarinta hay’adaha Dowladda, kor u qaadidda adeegyada bulshada, iyo xaqiijinta himilooyinka Dowladda Koonfur Galbeed.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynihii hore ee Maamul Goboleedka HirShabelle, Cali Cabdullaahi Cosoble oo qoraal kooban soo saaray ayaa ka hadlay xaaladda Puntland, isaga oo farriin u diray Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud.

Cali Cosoble oo kamid ah siyaasiyiinta taabacsan Villa Soomaaliya ayaa ugu baaqay Madaxweynaha Soomaaliya inuu mudnaanta koowaad siiyo xal u helidda xaaladda siyaasadeed iyo amni ee ka jirta deegaannada Puntland, isaga oo si gaar ah uga dalbaday inuu badbaadiyo Hooyada Federaalka.

Sidoo kale, wuxuu intaas ku daray in hadallo iyo faan siyaasadeed aanay xal u noqon karin caqabadaha ka jira Puntland, balse loo baahan yahay ficil muuqda oo lagu wajahayo arrimaha siyaasadeed ee taagan.

Waxaa kale oo uu carrabka ku dhuftay in xilligan adag lo baahan yahay in la qaado tallaabooyin wax ku ool ah oo lagu xasillinayo Puntland, sida uu hadalka u dhigay.

“Madaxweyne Xasan Sheekh, Puntland badbaadin ayay u baahan tahay. Faan been ah waxba ma taro ee haloo hooyo Puntland,” ayuu yiri Cali Cosoble.

Hadalkan ayaa imanaya xilli uu weli jiro khilaaf siyaasadeed oo u dhexeeya Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo Puntland, kaas oo saameeyay wada-shaqeyntii labada dhinac.

Khilaafkaas ayaa salka ku haya arrimo la xiriira wax-ka-beddelka dastuurka, nidaamka doorashooyinka, iyo awood-qaybsiga dowladda.

Arrimahan ayaa sidoo kale keenay in dhaq-dhaqaaqyo laga dareemo gudaha Puntland, kadib markii la sheegay in dowladda dhexe ay ciidamo ka qoratay deegaanno kamid ah maamulkaas, iyada oo tallabadaas uu ka horyimid Saciid Deni

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiirka Arrimaha Dibadda Soomaaliya, Mudane Cabdisalaan Cabdi Cali (Dhaay) oo shir muhiim ah ka furay Muqdisho ayaa ka hadlay arrimo ku aadan xaaladda siyaasadeed ee dalka, gaar ahaan khilaafka u dhexeeya Dowladda Federaalka iyo dhinacyada mucaaradka.

Wasiir Cabdisalaan ayaa qiray in haatan dalka kuu jiro marxalad adag,isla markaana uu jiro is-jiidjiid dhinaca siyaasadda, balse laga gudbi doono.

“Siyaasaddu marka ay mareyso marxaladaha maanta oo kale aan joogno waxaa iska jiid-jiid laakiin iyada lafteyda waxay muujineysaa biseyl siyaasadeed inuu jiro,” ayuu yiri Wasiir Cabdisalaan Dhaay.

Sidoo kale, wuxuu soo hadal qaaday wada-hadallada u socda labada dhinac ee ay garwadeenka ka tahay Beesha Caalamka, isaga oo rajo wanaagsan ka muujiyay in kulmada socda ay guuleysan doonaan, laguna gaari doono natiijo wax ku ool ah.

“Meel wanaagsan ayuu marayaa wada-hadalka u dhexeeya Dowladda iyo Mucaaradka oo aan rajaynayno inuu wax wanaagsan inooga soo baxo,” ayuu mar kae yiri Wasiirka Arrimaha Dibadda Xukuumadda Federaalka Soomaaliya.

Si kastaba, Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo garabyada mucaaradka ayaa si guud uga mideysan in dalka loo jiheeyo doorasho toos ah, lagana gudbo doorashadii dadbaneyd ee muddada dheer lagu soo dhaqmay. Inkastoo weli ay socdaan wada-hadallo xasaasi ah oo ku saabsan qaabka loo wajahayo doorashooyinka qof iyo codka ah, haddana waxaa taagan khilaafyo siyaasadeed iyo aragtiyo is-diiddan oo ku saabsan hannaanka loo marayo hirgelintooda.

“In go’aan la gaaro oo doorasho la qabto waa iska sahlan tahay wax micno wayna kuma fadhido, laakiin waxaa la gefay doorashada sidee loo hirgelinayaa?, sidee noqoneysaa?, xaggee loo maraa?” ayay tiri Xaliimo Yarey oo ah Guddoomiyihii hore ee Guddigga Doorashooyinka Qaranka.

Soomaaliya ayaa haatan isku diyaarinayso go’aanno muhiim u ah geeddi-socodka dimuqraadiyeynta, dhismaha hay’adaha dowliga ah iyo qabashada doorashooyin dadweyne oo toos ah.

Kismaayo (Caasimada Online) – Faah-faahinno kala duwan ayaa kasoo baxaya howlgallo qorsheysan oo ay iska kaashadeen ciidamada sida gaarka ah u tababaran ee Kumaandooska Danab iyo kuwa Daraawiishta maamulka Jubbaland oo maanta ka dhacay deegaanno ka tirsan gobolka Jubbada Hoose.

Ciidamada oo qaaday howlgal si weyn looga taxadaray ayaa beegsaday fariisimo ay Al-Shabaab ku lahaayeen deegaannada Xawaalo-afwaax, Weelmaarow iyo Lafagari oo ka tirsan gobolkaasi, iyagoo khasaare u gaystay.

Wararka ayaa sheegaya in ciidamada ay gudaha u galeen saddexda deegaan, isla markaana ay burburiyeen godad ay Al-Shabaab ka qoteen halkaasi, kuwaas oo difaacyo u ahaa, waxaana lala simay dhulka.

Sidoo kale, ciidamada ayaa cagta mariyay xarumo iyo saldhigyo ay ku kaydsan jirin agabka oo ku yaalla halkaasi, sida ay shaaciyeen saraakiisha Danab.

Goobaha ay la wareegeen ciidamada ayaa sidoo kale la sheegay in Al-Shabaab ay kasoo abaabuli jireen weerarro qorsheysan, iyada oo ujeedka uu ahaa in laga hortego abaabulka Khawaarijta.

Ciidamada Danab oo ka duulaya amarkii uu bixiyay Madaxweyne Xasan Sheekh oo dhawaan ku dhawaaqay dagaal kama dambeys ah ayaa maalmihii u dambeeyay xoojiyay howlgallada ay ka wadaan koonfurta Soomaaliya, iyaga oo habeen hore xilli saq-dhexe ah gudaha u galay degmada Sablaale ee gobolka Shabeellaha Hosoe, kadibna kusoo dilay 7 xubnood oo uu ku jiro sarkaal sare oo muhiim ah.

Howlgalkaas waxaa ka horreeyay mid kale oo isna ka dhacay deegaanka Hantiwadaag ee Gobolka Shabeellaha Hoose, kaas oo lagu dilay horjooge Cabdisalaan Macallin Abuukar oo kooxda u qaabilsanaa qorista maleeshiyada cusub iyo uruurinta baadda ee ay Al-Shabaab ka qaadaan dad shacabka ah.

Horjooge Cabdisalaan Macallin oo ay ciidamadu si dhow ula socdeen dhaq-dhaqaaqiisa ayaa lagu bartilmaameedsaday howlgal gaar ah oo la fuliyay 10-kii Luulyo 2026, xilli uu ku sugnaa guri ku yaalla deegaanka Hantiwadaag oo ugu dambeyn lagu khaarijiyay.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya, Mudane Xasan Sheekh Maxamuud oo haatan ku sugan magaalada Doha ayaa maanta kulan la yeeshay Amiirka dalka Qatar, Tamiim Bin Xamad, isaga oo uga tacsiyeeyay geerida ku timid Aabihiisa, ahaana Amiirkii hore, Sheekh Hamad Bin Khalifa Al Thani.

Kulankan ayaa waxaa labada mas’uul ku wehlinayay mas’uuliyiin sare oo ka kala tirsan dowladaha Soomaaliya iyo Qatar, sida ay baahisay Wakaaladda Wararka Qatar ee loo yaqaano QNA.

Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ayaa dowladda iyo shacabka Qatar uga tacsiyeeyay geerida Amiirkii hore ee dalkaas, isaga oo u muujiyay garab istaag buuxa xilligan murugada.

Sidoo kale, waxaa lagu wadaa inuu ka qayb-galo aaskiisa oo ay Doha u tageen wafuud kala duwan oo ka kala socda waddamo badan, oo ay ka mid yihiin Sacuudi Carabiya, Isutegga Imaaraadka Carabta, Baxrayn, Kuwait, Cumaan, Ciraaq, Suuriya, Pakistan, Itoobiya, Kazakhstan, Maldives, Rwanda, Lubnaan, Marooko iyo Liibiya.

Dhinaca kale waxaa magaalada Muqdisho ka socda baroor-diiqda Amiirkii hore ee dalka Qatar, iyada oo dowladda Soomaaliya ay calanka hoos u dhigtay muddo saddex cisho ah, kadib amar kasoo baxay Madaxweyne Xasan Sheekh.

Waxaa kale buug qaran oo tacsi ah laga furay safaaradda Qatar ee magaalada Muqdisho, halkaas oo uu maanta tegay Wasiirka Wasaaradda Arrimaha Dibadda Soomaaliya, Mudane Cabdisalaan Cali oo saxiixay buugga tacsida isla-markaana gaarsiiyay dhambaal tacsi tiiraanyo leh uu ka siday Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo shacabka Soomaaliyeed, taas oo ku aadan geerida ku timid Aabaha dhalay Amiirka Dalka Qatar ahaana Amiirkii hore Sheekh Hamad Bin Khalifa Al Thani. Wasiirka waxaa soo dhaweeyay Safiir ku xigeenka Dowladda Qatar u fadhiya Muqdisho, Dr. Cabdullaahi bin Saalem Al Nuceymi.

Allaha u naxariistee, Sheekh Hamad Bin Khalifa Al Thani ayaa dalka Qatar hoggaaminayay intii u dhexeysay 1995 illaa 2013. Intii uu talada hayay, wuxuu hormuud ka noqday isbeddello waaweyn oo dalkaas ka hirgalay, kuwaas oo sare u qaaday doorka Qatar ee gobolka iyo caalamkaba. Sannadkii 2013 ayuu Sheekh Hamad Bin Khalifa Al Than si iskiis ah xilka ugu wareejiyay wiilkiisa, Amiir Tamim Bin Hamad Al Thani.

Si kastaba, Dowladda Qatar ayaa hadda wada qaban-qaabadii ugu dambeysay aaska loo sameynayo Amiirkii hore, iyada oo ku dhawaaqday 4 maalmood oo baroordiiq ah oo ka bilaabatay shalay, sidoo kale waxay hoos u dhigtay calanka dalka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo dhinacyada mucaaradka ayaa si guud uga mideysan in dalka loo jiheeyo doorasho toos ah, lagana gudbo doorashadii dadbaneyd ee muddada dheer lagu soo dhaqmay.

Inkastoo weli ay socdaan wada-hadallo xasaasi ah oo ku saabsan qaabka loo wajahayo doorashooyinka qof iyo codka ah, haddana waxaa taagan khilaafyo siyaasadeed iyo aragtiyo is-diiddan oo ku saabsan hannaanka loo marayo hirgelintooda.

Haddaba maxaa khaldan haddii la’isku raacsan yahay doorasho dadweyne?

Guddoomiyihii hore ee Guddiga Doorashooyinka Qaranka, Xaliimo Yarey oo wareysi siisay Somali Cable Tv, ayaa sheegtay in go’aan ka gaarista nooca doorashada aysan adkayn, balse caqabadda dhabta ahi ay tahay sida loo hirgelinayo.

Sidoo kale waxa ay hoosta ka xariiqday in hannaankii lagu dhisay geeddi-socodka doorashada uu markii horeba lahaa khaladaad, kuwaas oo sida ay sheegtay horseeday in khilaafka siyaasadeed uu sii daba dheeraado.

“In go’aan la gaaro oo doorasho la qabto waa iska sahlan tahay wax micno wayna kuma fadhido, laakiin waxaa la gefay doorashada sidee loo hirgelinayaa?, sidee noqoneysaa?, xaggee loo maraa?” ayay tiri Xaliimo Yarey.

Guddoomiyihii hore ee Guddiga Doorashooyinka oo la waydiiyay ‘Maxaa soo cel-celiyay murannada doorashada ayaa ku jawaabtay “Aas-aaskeeda ayaa khalad ahaa haddii aas-aaskeeda saxan yahay muran kama imaadeen”.

Hadalkan ayaa kusoo aadayo, xilli haatan Soomaaliya ay isku diyaarinayso go’aanno muhiim u ah geeddi-socodka dimuqraadiyeynta, dhismaha hay’adaha dowliga ah iyo qabashada doorashooyin dadweyne oo toos ah.

Inkastoo weli ay jiraan kala aragti duwanaansho ku saabsan qaabka loo dhisayo guddiga doorashada iyo habraacyada lagu maamulayo doorashada, haddana xogaha la helayo waxay muujinayaan in inta badan dhinacyada siyaasadeed ay isku raacsan yihiin muhiimadda ay leedahay in Soomaaliya ay u gudubto doorasho qof iyo cod ah.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa ka hadashay xaaladda kasoo cusboonaatay gudaha dalka Yemen, kadib markii dowladda caalamku aqoonsan yahay dakaas ee uu taageero Sacuudiga, ay qaaday weerarro ka dhan ah Xuutiyiinta.

Sidoo kale, wuxuu soo jeediyay in xaaladda dalka Yemen iyo xalkeeda looga dambeeyo shacabka dalkaasi, fursadna loo siiyo in iyagu ay gaaraan go’aanka kama dambeysta ah.

“In Yemen loo soo waarido dagaal dibadda ah ma ahan wax la aqbali karo, waxaan ku baaqeynaa in xalka xaaladda dalkaasi looga dambeeyo dadka reer Yemen, iyagoo kaashanaya Qaramada Midoobay,” ayuu yiri Maxamed Rabiic.

Waxaa kale oo uu intaas ku daray in Dowladda Federaalka Soomaaliya ay ka xun tahay xaaladaha kasii darayo ee Yemen, gaar ahaan dhibaatada ay wajahayaan shaqaalaha gargaarka e u xiran kooxda Xuutiyiinta ee dalkaasi.

Ugu dambeyn, Danjire Maxamed Rabiic ayaa ku baaqay in la ilaaliyo madaxbannaanida dalkaasi, sidoo kalena ay miiska wada-hadalka isugu yimaadaan dhinacyada is haya, si loo gaaro xal waaro.

“Waxaan sidoo kale ka xunahay shaqaalaha arrimaha Binu Aadanimada ee u xiran Xuuttiyiinta, waxaan ku baaqeynaa in dhinacyada is haya ay iskugu yimaadaan Miiska wada hadalka” ayuu sii raaciyay Danjiruhu

Hadalka DFS ayaa kusoo aadayo, iyada oo weerarkii ugu weynaa shalay lagu qaaday garoonka diyaaradaha ee Sanca, xilli diyaarad ay leedahay shirkadda Mahan Air ee laga leeyahay Iiraan ay isku dayaysay inay halkaas ka dejiso wafdi ka tirsan Xuutiyiinta oo ka soo laabtay aaska hoggaamiye sare oo Iiraan ah.

Dowladda Yemen ayaa dhankeeda sheegtay inay ka hortagtay diyaaradda, iyadoo ku doodday inay ka jawaabayso xad-gudub ay Iiraan ku hayso hawada dalka.

Kadib weerarkii Sanca, afhayeenka garabka militariga Xuutiyiinta, Yaxye Sariic ayaa isna sheegay in weerarkaas uu “soo afjaray marxaladdii xabbad-joojinta,” isagoo ku hanjabay inay qaadi doonaan jawaab militari oo ka dhan ah dowladda Yemen iyo Sacuudiga. Saacado uun kadib, Xuutiyiintu waxay dhankooda bilaabeen weerarro gantaallo ah oo ay ku beegsadeen gudaha Sacuudiga. Wararka ayaa sheegaya in gantaallo lagu weeraray saldhigga ciidamada cirka ee Boqor Khaalid, halkaas oo qiiq laga arkay, waxaana sidoo kale la beegsaday garoonka diyaaradaha Abha oo ku yaalla koonfur-galbeed Sacuudiga, meel qiyaastii 120KM u jirta xadka Yemen.

Doha (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya, Mudane Xasan Sheekh Maxamuud, ayaa maanta gaaray magaalada Doha ee caasimada dalka Qatar, halkaas oo ay kusoo dhaweeyeen mas’uuliyiin ka tirsan dowladda Qatar iyo safiirka Soomaaliya ee dalkaasi.

Ujeedka safarka Madaxweynaha ayaa la xiriira ka qayb-galka aaska Amiirkii hore ee dalkaas, Sheekh Hamad Bin Khalifa Al Thani oo Axaddii geeriyooday.

Sidoo kale, Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ayaa la filayaa inuu kulan la yeesho madaxda Qatar oo uu ugu horreeyo Amiirka dalka, Sheekh Tamiim Bin Xamad Aal Thaani oo uu uga tacsiyeyn doono geerida Amiirkii hore.

Doha waxaa sidoo kale gaaray madax iyo wafuud kala duwan oo ka kala socda waddamo badan, oo ay ka mid yihiin Sacuudi Carabiya, Isutegga Imaaraadka Carabta, Baxrayn, Kuwait, Cumaan, Ciraaq, Suuriya, Pakistan, Itoobiya, Kazakhstan, Maldives, Rwanda, Lubnaan, Marooko iyo Liibiya. Dhammaan wafuudan caalamiga ah ayaa dowladda iyo shacabka Qatar uga tacsiyeeyay geerida Amiirkoodii hore.

Sheekh Hamad Bin Khalifa Al Thani ayaa Qatar hoggaaminayay intii u dhexeysay 1995 illaa 2013. Intii uu talada hayay, wuxuu hormuud ka noqday isbeddello waaweyn oo dalkaas ka hirgalay, kuwaas oo sare u qaaday doorka Qatar ee gobolka iyo caalamkaba.

Sannadkii 2013 ayuu Sheekh Hamad Bin Khalifa Al Than si iskiis ah xilka ugu wareejiyay wiilkiisa, Amiir Tamim Bin Hamad Al Thani.

Dhanka kale, dowladda Qatar ayaa ku dhawaaqday 4 maalmood oo baroordiiq qaran ah oo ka bilaabatay shalay, iyadoo calanka dalka hoos loo dhigay. Dowladda ayaa sidoo kale hadda wada qaban-qaabada aaska rasmiga ah ee loo sameynayo Amiirkii hore.

Si kastaba, Qatar ayaa kamid ah dalalka Carbeed ee taageerada kala duwan siiya Dowladda Federaalka, taas oo keentay in Soomaaliya ay hoos u dhigto calankeeda muddo saddex cisho ah, kadib amar kasoo baxay Madaxweynaha.

Islamabad (Caasimada Online) – Wasiirka Wasaaradda Qoyska iyo Horumarinta Xuquuqul Insaanka ee Soomaaliya, Amb. Khadiija Maxamed Al-Makhzoumi ayaa kulan doceedyo la yeelatay madax iyo mas’uuliyiin sare oo ka kala socday hay’adaha iyo dowladaha xubnaha ka ah ururka iskaashiga Islaamka (OIC) intii uu ka socday magaalada Islamabad shirka haweenka Islaamka.

Wasiirka ayaa kulan doceedyada la qaadatay agaasimaha fulinta Guddiga Madaxbannaan ee Joogtada ah ee Xuquuqda Aadanaha ee OIC (IPHRC), wasiirka shaqada iyo amniga bulshada ee Jamhuuriyadda Turkiga Waqooyiga Qubrus (TRNC) iyo agaasimaha guud ee xarunta cilmi-baarista iyo tababarka dhaqaalaha, bulshada iyo tirakoobka ee dalalka Islaamka (SESRIC).

Sidoo kale, kulamadan waxaa qeyb ka ahaa wasiirka arrimaha haweenka, carruurta iyo daryeelka bulshada ee Bangladesh, guddoomiyaha golaha qaranka haweenka ee Masar iyo xoghayaha guud ee golaha arrimaha qoyska ee Boqortooyada Sacuudi Carabiya.

Intii ay socdeen kulamadu, waxaa diiradda lagu saaray xoojinta xiriirka iyo iskaashiga u dhexeeya Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya iyo dalalka xubnaha ka ah (OIC), gaar ahaan dhinacyada horumarinta qoyska, ilaalinta xuquuqul insaanka, awood-siinta haweenka, daryeelka carruurta, horumarinta bulshada iyo is-dhaafsiga khibradaha iyo aqoonta.

Kulamadu waxay ku soo dhammaadeen is-afgarad ku saabsan sii ballaarinta iskaashiga iyo kor u qaadidda wada-shaqeyn miro-dhal ah oo wax ka tari doonta horumarinta adeegyada bulshada iyo hirgelinta barnaamijyada mudnaanta u leh Soomaaliya.

Wasiir Khadiija ayaa sidoo kale ka qeyb gashay kulamo kale oo lagu xoojinayay xiriirka Soomaaliya iyo dalalka xubnaha ka ah Ururka Iskaashiga Islaamka (OIC), iyadoo xoogga lagu saaray sidii loo horumarin lahaa barnaamijyada bulshada iyo adeegyada la xiriira qoyska.

Wasiir Khadiijo waxaa kulamada ku weheliyey Safiirka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya u fadhiya Pakistan, Danjire Sheekh Nuur Maxamed Xasan.