Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa war kasoo saartay dab qabsaday xarun lagu xanaaneeyo carruurta agoonta ah oo ku taalla degmada Al-Mohammedia ee caasimadda dalka Aljeeriya.

Bayaan kasoo bxay Wasaaradda Arrimaha Dibadda Soomaaliya ayaa tacsi tiraanyo leh loogu diray shacabka iyo dowladda Aljeeriya, maadaama uu dabka gaystay khasaare isugu jiro dhimasho, dhaawac iyo burbur xooggan.

“Wasaaradda Arrimaha Dibadda iyo Iskaashiga Caalamiga ah ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya waxay tacsi tiiraanyo leh u diraysaa Jamhuuriyadda Dimuqraadiga Shacabka ee Aljeeriya, hoggaankeeda, dowladdeeda iyo shacabkeeda, kaddib dabkii ka kacay xarun lagu daryeelo carruurta oo ku taalla degmada Mohammadia ee magaalada Algiers, kaas oo sababay dhimashada dhowr carruur ah iyo dhaawaca tiro kale,” ayaa lagu yiri bayaanka.

Soomaaliya ayaa si gaar ah farriin ugu dirtay waalidiinta iyo ehellada carruurta ku geeriyootay dhacdadaas, iyadoo Alle uga bariday inuu samir iyo iimaan ka siiyo, marxuumiintiina uu naxariistiisa janno ku mannaysto.

Sidoo kale, Dowladda Federaalka ayaa xilligan adag garab istaag buuxa u muujisay dowladda Aljeeriya, iyada oo sheegtay inay la qayb-saneyso murugada.

“Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya waxay garab taagan tahay walaalaheeda Jamhuuriyadda Dimuqraadiga Shacabka ee Aljeeriya xilligan murugada leh, iyadoo tacsi iyo murugo la wadaagaysa qoysaska iyo ehellada ay carruurtoodu ku geeriyoodeen masiibadaas,” ayaa lasii raaciyay bayaanka.

Ugu dambeyn Dowladda Federaalka ayaa Jamhuuriyadda Aljeeriya iyo shacabkeeda u rajaysay nabad, amni iyo xasillooni waarta.

Hargeysa (Caasimada Online) – Wasiirka Arrimaha Gudaha Somaliland, Mudane Cabdalle Maxamed Carab (Sandheere) oo ka hadlay soo dhaweynta ay u sameeyeen Fahiima Yuusuf Cabdullahi Quuje oo maanta ku laabtay magaalada Hargeysa ayaa shaaca ka qaaday inay cafis guud u fidiyeen Madaxweynaha Maamulka Waqooyi Bari Soomaaliya, Cabdulqaadir Firdhiye.

Wasiirka ayaa sheegay in dhammaan shacabka reer Sool ay cafis yihiin, isla markaana ay soo dhaweyneyso dowladdooda, sida uu hadalka u dhigay.

“Firdhiye waxaan leenahay cafis ayaa tahay waan kusoo dhaweyneynaa shacabka reer Sool ee Somaliland waddankooda iyo guryahooda ayay imaanayaan,” ayuu yiri Wasiirka Arrimaha Gudaha ee Maamulka Somaliland.

Sandheere ayaa intaas ku daray in cid kasta oo kusoo laabaneysa Somaliland aan loo haysan dambi, isla markaana gacmo furan lagu soo dhaweynayo.

Dhankeeda Fahiima Yuusuf Quuje oo goobta ka hadashay ayaa sii xoojisay hadalka wasiirka, waxayna sheegtay in dadkeeda aanu dambi ka gelin Somaliland, balse ay yihiin dad tabasho ku maqan oo la dulmiyay.

“Gabar Reer Somaliland oo lagu kalifay Tuutaha in ay gashato oo dulmi iyo gardarro lagu sameeyey baan ahaa, waxaan cadeynayaa qof reer Sool ah oo dambi leh in uusan jirin, Dowladdii SL ee aan dhisanay oo aan dastuurkeeda qornay iyo canshuur bixiyaha ka aheyn ayaa noo geysatay ficil kasta oo lamid ah intii Burco iyo Berbera kacaankii ka geystay ee madax banaanida nagu riixday,” ayay tiri Fahiima Quuje markii ay degtay magaalada Hargeysa.

Dhawaan Maamulka Waqooyi Bari ee uu hoggaamiyo Cabdulqaadir Firdhiye ayaa dhankiisa horyimid tallaabada ay qaaday Fahiima Quuje oo horay u shaacisay inay ka laabatay aragtidii Soomaali weyn, iyada oo xasaanaddii lagala noqday, kadibna lagu eedeeyay qiyaano qaran, sida lagu sheegay qoraal kasoo baxay xafiiska Xeer Ilaaliyaha Guud ee Waqooyi Bari.

Si kastaba, Go’aanka Fahiima Yuusuf Cabdullahi (Quuje) ayaa dhaliyay hadal-heyn xooggan iyo xasaasiyad wayn, maadaama ay ahayd gabar firfircoon oo hormuud u ahayd dhismihii maamulkan iyo ololaha midnimada dalka, balse hadda la kaabatay fikirkeedii hore, kuna noqday deegaannada Somaliland

Muqdisho (Caasimada Online) – Waxaa maanta oo Isniin ah dib u bilowday is aragga labaad ee wada-hadallada xasaasiga ah ee u dhexeeya Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo saddexda garab ee mucaaradka, kuwaas oo kala ah Golaha Mustaqbalka, Golaha Midnimo Qaran iyo Isbaheysiga Nabad iyo Nolol.

Shirka ayaa goordhow ka furmay hoteelka Decale oo ku dhex-yaalla garoonka diyaaradaha Aadan Cadde ee magaalada Muqdisho, iyada oo ay is horfadhiyaan guddiyo kala metelaya Dowlada Federaalka iyo xubnaha kala duwan ee mucaaradka. Sidoo kale, waxaa kulanka qayb ka ah safiirrada dhex-dhexaadinta wada ee Mareykanka, Midowga Yurup UK, Turkiga iyo UN-ka.

Labada dhinac ayaa sii amba-qaaday dadaallada lagu raadinayo is-afgaradka siyaasadeed oo ku saabsan hannaanka doorashooyinka dalka, si loo soo afjaro khilaafka daba dheeraaday ee uga sii daray xaaladda kala guurka ah ee dalka.

Waxaa kale oo la filayaa in kulankan si qoto dheer loogu guda galo doodihii ka bilowday shirkii dhacay 9-kii Luulyo, kaas oo labada dhinac ay ku soo bandhigeen aragtiyahooda ku aaddan hannaanka doorashooyinka. Inkastoo kulankaasi uu horseeday isku soo dhawaansho ballaaran, haddana ma uusan dhalin heshiis rasmi ah oo laga gaaro qodobbadii ugu adkaa ee la isku hayay.

Ujeedada ugu wayn ee wada-hadalladan ayaa ah kuwa lagu doonayo in lagu jiheeyo nooca doorasho ee dalka, qaabka ay u dhacayso iyo waqtiga ugu macquulsan ee lagu qaban karo, maadaama uu dhammaaday muddo xileedkii rasmiga ahaa ee hay’adaha dowladda.

Villa Soomaaliya iyo dhinacyada mucaaradka ayaa weli ku kala aragti duwan dhowr arrimood oo muhiim ah, inkastoo dhinacyadu ay muujiyeen inay diyaar u yihiin sii wadista wada hadallada si loo gaaro is-afgarad siyaasadeed.

Qodobka ugu weyn ee miiska saaran ayaa ah hannaanka doorashooyinka, iyadoo mucaaradku aysan weli si rasmi ah uga doodin ama uga hadlin hannaanka dhammaystirka Dastuurka ee ay dowladda Federaalka ansixisay bishii Maarso. Arrintan ayaa kamid ah qodobbada weli u baahan in labada dhinac ay ka yeeshaan aragti mideysan.

Sidoo kale, waxaa jira kala aragti duwanaansho ku saabsan goobaha ay doorashooyinku ka dhici doonaan. Qaar kamid ah mucaaradka ayaa qaba in doorashada lagu koobo magaalooyin cayiman, halka dowladda Federaalka iyo xubno kale oo mucaaradka ka tirsan ay ku doodayaan in doorasho qof iyo cod ah laga qabto guud ahaan dalka.

Qodob kale oo xasaasi ah ayaa ah qaab-dhismeedka guddiga doorashooyinka. Mucaaradka ayaa soo jeediyay in la sameeyo laba heer oo guddiyo ah, kuwaas oo kala ah heer federaal iyo heer dowlad-goboleed, halka dowladda iyo qayb ka mid ah mucaaradkuba ay taageersan yihiin in la dhiso hal guddi doorasho oo heer qaran ah.

Qaahira (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa markii ugu horreysay Mareykanka kala hadashay taageerada uu ka joojiyay howlgalka UNSOS oo ay hoos yimaadaan Ciidamada AUSSOM ee Midowga Afrika.

Wasiirka Arrimaha Dibadda Soomaaliya Mudane Cabdisalaan Dhaay oo Qaahira kula kulmay Mudane Massad Boulos, oo ah La-taliyaha Sare ee Madaxweynaha dalka Mareykanka Donald Trump u qaabilsan Arrimaha Carabta iyo Afrika ayaa ka hadlay go’aanka uu qaatay Mareykanka iyo arrimo kale oo xasaasi ah.

Wasiirka iyo La-taliyaha ayaa sidoo kale is dhaafsaday aragtiyo ku saabsan xaaladaha ka taagan Geeska Afrika, iyo doorka xafiiska taageerada Qaramada Midoobay ee Soomaaliya (UNSOS) ee taageeridda mudnaanta amniga Soomaaliya.

Sidoo kale, labad dhinac ayaa meel adag ka istaagey in laga hortago waxkasta oo dhaawaci kara Amniga Badda Cas.

Inta uu socday kulanka waxaa kale oo lagu soo qaaday xoojinta xiriirka Soomaaliya iyo Mareykanka, dib u xaqiijinta taageerada loo hayo madax-bannaanida, midnimada iyo wadajirka dhuleed ee Soomaaliya, horumarinta iskaashiga amniga, la dagaallanka argagixisada, iyo ballaarinta iskaashiga dhaqaale iyo maalgashiga.

Labada mas’uul ayaa markale carabka ku adkeeyay, sida ay uga go’an tahay nabadda iyo xasilloonida gobolka, iyo sii wadidda iskaashiga lagu horumarinayo amniga iyo horumarka waara ee Soomaaliya.

Si kastaba, kulankan ayaa yimid, kadib markii dhawaan Mareykanka uu shaaciyay inuu joojin doono taageerada uu siiyo xafiiska taageerada Qaramada Midoobay ee Soomaaliya (UNSOS), marka uu dhammaado muddada howlgalka AUSSOM ee 31-ka December 2026, iyada oo go’aankaas si toos ah loogu wargeliyay Ururka Midowga Afrika.

Go’aankan ayaa kusoo beegmay xilli Dowladda Federaalka ay weli ku tiirsan tahay taageerada caalamiga ah ee dhinacyada amniga, dhaqaalaha iyo tababarka ciidamada, inkastoo ay sheegto inay kordhisay awoodda ciidanka qaranka iyo howlgallada ka dhanka ah Al-Shabaab.

AUSSOM ayaa billowday shaqadeeda 1 January 2025, kadib markii ay beddeshay howlgalka ATMIS. Waxaa loo sameeyay inay taageerto dowladda Soomaaliya xilli dalka uu ku jiro marxalad kala-guur ah oo la doonayo in mas’uuliyadda amniga si tartiib ah loogu wareejiyo ciidamada Soomaaliya.

Si kastaba, Haddii taageerada UNSOS meesha ka baxdo, waxay taasi abuuri kartaa cadaadis cusub oo saaran dowladda Soomaaliya, Midowga Afrika iyo dalalka ciidamada ku biiriya howlgalka, kuwaas oo horey uga cabanayay maalgelin aan joogto ahayn iyo kharashaad sii kordhaya.

Marka (Caasimada Online) –Xiisad u dhexeysa maleeshiyaad kasoo kala jeeda laba beel ayaa ka taagan beer weyn oo xashiish lagu beero, taas oo ku taalla deegaanka Gurshiini ee gobolka Shabeellaha Hoose, sida ay ilo-wareedyo deegaanka ah u sheegeen Caasimada Online.

Maleeshiyaadka isku horfadhiya beerta ayaa isku haya cidda la wareegeysa gurashada xashiishka, xilli muddo bil ah ay ka harsan tahay waqtiga la filayo in dalagga la goosto.

Beerta, oo cabbirkeeda lagu sheegay ku dhowaad 30 hektar, ayaa la sheegay inay muddooyinkii dambe gacanta ku hayeen maleeshiyaad hubeysan, iyadoo dhinac walba uu doonayo inuu keligiis ka faa’iideysto dhaqaalaha laga filayo dalagga.

Ilo-wareedyada ayaa sheegay in beerta markii hore uu xashiishka ku beeray nin lagu magacaabo Gumac, balse markii dambe ay dagaal kula wareegeen maleeshiyaad kasoo jeeda beel kale.

Maleeshiyaadkaas ayaa tan iyo xilligaas la sheegay inay maamulayeen beerta. Hase yeeshee, waxaa dhowaan dib ugu soo laabtay maleeshiyaad taageersan ninkii markii hore beeray, kuwaas oo doonaya inay dib ula wareegaan goobta ka hor inta aan la gaarin xilliga gurashada.

Wararka ayaa intaas ku daraya in labada dhinac ay hadda isku horfadhiyaan deegaanka, taas oo dhalisay cabsi laga qabo inuu halkaas ka qarxo dagaal beeleed.

Ciidamo tegay beerta

Dowladda federaalka ayaa la sheegay inay ciidamo u dirtay beerta kadib markii ay heshay xog ku saabsan muranka iyo xashiishka lagu beeray goobta.

Saraakiisha tegay deegaanka waxaa kamid ahaa taliyihii hore ee Guutada 14-ka Oktoobar, Cabdiraxiim Maxamed Munye, ka hor inta aan xilka laga qaadin, iyo saraakiil kale oo ka kala tirsan ciidamada ka howlgala Janaale iyo Marka.

Ciidamada ayaa la sheegay inay burburiyeen qiyaastii saddex hektar oo kamid ah beerta, balse ay ka tageen inta badan dalagga xashiishka ah.

Ilaa hadda ma cadda sababta aan loo burburin dhammaan beerta, mana jiro war kasoo baxay dowladda federaalka ama saraakiisha ciidamada oo faahfaahinaya howlgalkaas.

Warar ay heshay Caasimada Online ayaa sidoo kale sheegaya in saraakiil ciidan iyo mas’uuliyiin degmo lagu eedeeyay inay lug ku leeyihiin beerta iyo muranka ka taagan.

Qaar kamid ah taliyeyaasha Guutada 14-ka Oktoobar ayaa si gaar ah loogu eedeeyay inay qeyb ka yihiin arrintan, inkasta oo Caasimada Online aysan si madax-bannaan u xaqiijin karin eedeymahaas.

Ganacsiga xashiishka

Deegaannada Gurshiini, Janaale iyo dhulka ku teedsan webiga Shabeelle ayaa muddo dheer lagu yaqaanay beerashada dalagyo kala duwan, balse waxaa sidoo kale laga soo sheegay beero lagu beero xashiishka.

Ka hor inta aan Al-Shabaab laga saarin qaar kamid ah deegaannadaas, kooxda ayaa la sheegay inay dhaqaale ka sameyn jirtay canshuuraha laga qaado beeraha xashiishka iyo ganacsatada ka shaqeysa.

Al-Shabaab ayaa inta badan sheegata inay ku dhaqanto shareecada Islaamka, balse kooxda ayaa marar badan lagu eedeeyay inay dhaqaale ka sameyso ganacsiyo iyo badeecooyin ay si kale u mamnuucdo.

Wararka laga helayo Shabeellaha Hoose ayaa sidoo kale sheegaya in xubno kamid ah ciidamada dowladda lagu eedeeyo inay ka qeybqaataan qaadista iyo soo gelinta xashiishka magaalada Muqdisho.

Qeyb weyn oo kamid ah xashiishka lagu isticmaalo Muqdisho iyo gobollada kale ee dalka ayaa la rumeysan yahay inuu kasoo go’o gobollada Shabeellaha Hoose iyo Shabeellaha Dhexe, iyadoo shabakado ay ku lug leeyihiin maleeshiyaad, ganacsato iyo saraakiil ciidan lagu eedeeyo inay ka shaqeeyaan gaarsiintiisa suuqyada.

Dowladda federaalka iyo maamulka Koonfur Galbeed weli kama aysan hadlin xiisadda ka taagan beerta Gurshiini iyo eedeymaha ku saabsan saraakiisha lagu sheegay inay ku lug leeyihiin.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Mareykanka ayaa ku ammaanay Soomaaliya wada-shaqeynta dhinaca sharci-fulinta, kadib markii mas’uuliyiinta Muqdisho ay gacan ka geysteen in laba nin oo loo raadinayay kiisas kala duwan oo musuq-maasuq iyo dil ah dib loogu celiyo Mareykanka.

Safaaradda Mareykanka ee Muqdisho ayaa sheegtay in iskaashiga dhow ee labada dal uu muujinayo sida wada-shaqeyn lagu saleeyo ixtiraamka shuruucda iyo nidaamyada dal walba ay gacan uga geysan karto xoojinta amniga iyo ka hortagga in Soomaaliya ay gabbaad u noqoto dad dambiyo culus lagu eedeeyo.

“Mareykanku wuxuu qadarinayaa wada-shaqeynta joogtada ah ee dhinaca sharci-fulinta ee kala dhexeysa Dowladda Federaalka Soomaaliya,” ayay safaaraddu ku sheegtay qoraal ay soo saartay.

Waxay intaas ku dartay in iskaashiga noocan ah uu ilaalin karo muwaadiniinta labada dal, isla markaana uu dambiilayaasha ka hor istaagi karo inay ka baxsadaan cadaaladda.

“Waxaan rajeyneynaa in wada-shaqeyntan ay noqoto halbeeg adag oo lagu saleeyo dadaallada mustaqbalka,” ayay safaaraddu tiri.

Inkasta oo safaaraddu aysan si toos ah u magacaabin kiisaska ay ka hadlayso, haddana bayaanka ayaa yimid maalmo kadib markii Soomaaliya laga soo qaaday laba eedeysane oo kala ah Cabdikariim Iidle iyo Hanut Cabdulle.

Cabdikariim Iidle

Cabdikariim, oo 42 jir ah oo deganaa gobolka Minnesota, ayaa ka mid ah dadka lagu eedeeyay fadeexadda ballaaran ee Feeding Our Future, oo ah kiis la xiriira boqolaal milyan oo dollar oo laga lunsaday barnaamij loogu talagalay quudinta carruurta xilligii cudurka Covid-19.

Waaxda Caddaaladda Mareykanka ayaa sheegtay in Cabdikariim lagu wareejiyay saraakiil Mareykan ah 16-kii July, kadib markii ay ku tilmaantay inuu si sharci ah isku dhiibay isaga oo ku sugnaa Soomaaliya.

Waxaa lagu soo oogay 31 dacwadood oo ay ku jiraan khiyaano dhinaca isgaarsiinta ah, laaluush la xiriira barnaamijyada dowladda iyo lacag-dhaqid.

Dacwad-oogayaasha Mareykanka ayaa ku eedeeyay inuu gacan ka geystay qorista iyo ansixinta xarumo cunto oo been-abuur ah, kuwaas oo xiriir la lahaa hay’adda Feeding Our Future.

Hay’addaas ayaa udub-dhexaad u ahayd qorshe lagu eedeeyay in lagu lunsaday lacag gaareysa ku dhowaad 250 milyan oo dollar oo loogu talagalay barnaamij nafaqeynta carruurta.

Dacwad-oogayaasha ayaa sidoo kale sheegay in in ka badan shan milyan oo dollar oo laaluush, gunno sharci-darro ah iyo lacago kale ay mareen akoonno lala xiriiriyay shirkado magac-u-yaal ah oo uu maamulayay Cabdikariim.

“Qabashadiisa iyo dib loogu soo celiyay Minnesota waxay muujinayaan inta ay gaari karto gacanta hay’adaha sharci-fulinta Mareykanka,” ayuu yiri xeer-ilaaliyaha Mareykanka Daniel Rosen.

Waaxda Caddaaladda ayaa sheegtay in howlgalka ay ka wada shaqeeyeen Hay’adda Sirdoonka iyo Nabadsugidda Qaranka Soomaaliya, Booliska Soomaaliyeed, Wasaaradda Caddaaladda iyo Arrimaha Dastuurka, FBI-da iyo hay’adda canshuuraha Mareykanka.

Hanut Cabdulle

Kiiska labaad wuxuu khuseeyaa Hanut Cabdulle, oo 23 jir ah, kaas oo dib loogu celiyay magaalada Columbus ee gobolka Ohio, halkaas oo uu wajahayo dacwad dil ah.

Hanut ayaa lagu eedeeyay inuu ku lug lahaa dilkii Bryce Persang, oo 24 jir ahaa, kaas oo lagu toogtay Columbus bishii September 2021.

Booliska ayaa Persang oo dhaawac ah ka helay gudaha gaari, waxaana markii dambe uu ku geeriyooday isbitaal.

Baarayaasha ayaa sheegay in Persang uu qorsheeyay inuu la kulmo Hanut iyo qof kale ka hor inta aan la toogan. Amar lagu soo xirayo Hanut ayaa la soo saaray sanadkii 2022, hase yeeshee markii dambe waxaa la ogaaday inuu ku sugan yahay Soomaaliya.

Soo gacan-gelinta labada nin ayaa sidoo kale dhalisay su’aalo ku saabsan habraaca sharci ee la adeegsaday, maadaama Soomaaliya iyo Mareykanka aysan lahayn heshiis rasmi ah oo isu-celinta eedeysanayaasha ah.

Dastuurka Kumeel-gaarka ah ee Soomaaliya ayaa dhigaya in qof eedeysan ama la xukumay dal kale loogu wareejin karo oo keliya hab waafaqsan sharciga iyo heshiis caalami ah oo Soomaaliya qeyb ka tahay.

Saraakiisha Mareykanka ayaa ka fogaaday inay kiiska Cabdikariim ku tilmaamaan “isu-dhiibid rasmi ah”, iyaga oo adeegsaday erayga wareejin kadib is-dhiibid sharci ah.

Labada dowladood weli si faahfaahsan ugama hadlin habraaca sharci ee lagu fuliyay wareejinta, mana aysan shaacin dukumentiyo muujinaya sida ay maxkamadaha ama hay’adaha Soomaaliya u ansixiyeen.

Si kastaba, bayaanka safaaradda Mareykanka ayaa muujinaya in Washington ay doonayso in iskaashiga noocan ah uu noqdo qeyb joogto ah oo ka mid ah xiriirka labada dal, kaas oo muddo dheer xoogga saarayay la-dagaallanka Al-Shabaab iyo kooxda Daacish.

Tallaabooyinka ugu dambeeyay waxay muujinayaan in xiriirka amni ee Soomaaliya iyo Mareykanka uu hadda ka sii gudbayo la-dagaallanka argagixisada, kuna sii fidayo baarista dambiyada caadiga ah, raadinta eedeysanayaasha iyo ka hortagga in Soomaaliya ay meel ay ku dhuuntaan u noqoto dadka ay dalal kale raadinayaan. 

Muqdisho (Caasimada Online) – Ciidamada Kumaandooska Danab ee Xoogga Dalka Soomaaliyeed ayaa xalay u daatay maleeshiyaad iyo horjoogayaal ka tirsanaa kooxda Al-Shabaab oo ku sugnaa gudaha deegaanka Hantiwadaag ee gobolka Shabeellaha Hoose.

Howlgalka oo ahaa mid qorsheysan ayaa waxaa lagu dilay ugu yaraan 9 xubnood oo isugu jiray maleeshiyaad iyo horjoogihii hoggaaminayey, kuwaas oo ku dhuumaalaysanayey deegaanka ay ciidamada ka sameeyeen howlgalka.

Sidoo kale, ciidamada ayaa soo bandhigay maydka horjoogaha la khaarijiyay oo watay qoray AK47 ah, iyaga oo sheegay inuu dhibaato ku hayay shacabka deegaanka Hantiwadaag ee gobolka Shabeellaha Hoose.

Saraakiisha Danab ee howlgalka hoggaaminayay ayaa sidoo kale shaaca ka qaada inay sii wadi doonaan hawlgallada ka dhanka ah khawaarijta, isla markaana ciidamadu ay awood u leeyihiin inay gaaraan goob kasta oo ay isku dayaan inay ku dhuumaalaysato kooxdu.

Waa howlgalkii labaad oo isla deegaankan ka dhacayo maalmo gudahood, iyada oo dhawaan lagu dilay horjooge Cabdisalaan Macallin Abuukar oo kooxda Al-Shabaab u qaabilsanaa qorista maleeshiyada cusub iyo uruurinta baadda ee ay Al-Shabaab ka qaadaan dad shacabka ah.

Horjooge Cabdisalaan Macallin oo ay ciidamadu si dhow ula socdeen dhaq-dhaqaaqiisa ayaa lagu bartilmaameedsaday howlgal gaar ah oo la fuliyay 10-kii Luulyo 2026, xilli uu ku sugnaa guri ku yaalla deegaanka Hantiwadaag oo ugu dambeyn lagu khaarijiyay.

Maalmihii u dambeeyay dowladda Soomaaliya ayaa kordhisay weerarrada ka dhanka ah argagixisada, waxaana sidoo kale socda diyaar garow ku aaddan dagaal cusub oo uu markale iclaamiyay Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud.

Jowhar (Caasimada Online) – Wararka ka imaanaya Gobolka Shabeellaha Dhexe ayaa sheegaya in caawa diyaarado dagaal ay duqeymo culus ka fuliyeen deegaanka Biyo Cadde oo ay weli gacanta ku hayaan maleeshiyaadka Al-Shabaab.

Duqeymo is xig-xigay ayaa ka dhacay gudaha magaalada, iyada oo khasaare lixaad leh lagu gaarsiiyay xubno ka tirsan kooxda, sida ay innoo xaqiijiyeen ilo wareedyo xilkas ah.

Weerarka koowaad ayaa lagu beegsaday guri uu shir uga socday horjoogayaal sar sare oo ka tirsan Al-Shabaab, ayna ku jiraan saraakiil ajaaniib ah, kuwaas oo la sheegay in dhimasho iyo dhaawac ay ku noqdeen duqeynta lala eegtay.

Sidoo kale, waxaa la gubay illaa saddex gaari oo nooca dagaalka ah oo tiilay guriga uu shirka uga socday madaxda Al-Shabaab, sida ay sheegeen saraakiil sirdoon oo xog hordhac ah ka bixiyay weerarka.

Duqeynta labaad oo iyana ahayd bartilmaameed ayaa lala beegsaday maleeshiyo kale oo gurmad ku yimid, kuwaas oo lasoo wariyay in khasaaro kale lagu gaarsiiyay goobta.

Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo saaxibada caalamiga ah oo inta badan iska kaashada weerarrada dhanka cirka ah ayaa la filayaa inay faah-faahin ka bixiyaan weerarkan iyo khasaaraha rasmiga ah ee lagu gaarsiiyay Al-Shabaab.

Xaaladda Biyo Cadde ayaa caawa ah mid kacsan, iyada oo laga dareemayo raadka duqeymaha culus ee ka dhacay deegaankaas, sidoo kale waxaa ka socda dhaq-dhaqaaqyo ciidan oo cabsi ku beeray shacabka deegaanka.

Maalmihii u dambeeyay deegaannada Maamul Goboleedka HirShabelle, waxaa ka socday guluf ka dhan ah Khawaarijta, iyada oo dib loo bilaabay howlgalladii ka socday labada gobol ee Hiiraan iyo Shabeellaha Dhexe.

Dhuusamareeb (Caasimada Online) – Magaalada Guriceel ee Gobolka Galgaduud ayaa galabta dirtay farriin lamid ah tii ay shalay dirtay magaalada Dhuusamareeb ee caasimada Galmudug oo si weyn loogu soo dhaweeyay musharraxa Xisbiga JSP ee Galmudug, Liibaan Axmed Xasan (Shuluq).

Shacabka Dhuusamareeb ayaa Sabtidii usoo banaanbaxay soo dhaweynta Liibaan Shuluq OO Villa Soomaaliya uu waddo Madaxweynaha Galmudug, iyada oo shacab fara badan iyo masuuliyiin ay la qayb-galeen bandhigaasi siyaasadeed.

Si lamid ah Guriceel ayaa Galabta muujisay inay diyaar u tahay doorashada tooska ah ee Galmudug, waxaana wacdaro ka dhigay Xisbiga Towqfiiq ee uu hoggaamiyo Sheekh Maxamed Shaakir Cali Xasan oo taageero wayn ku leh gobollada dhexe.

Sheekha ayaa maanta si weyn loogu soo dhaweeyay Guriceel, waxaana soo dhaweyntiisa ka qayb-galay maamulka degmada, waxgaradka deegaanka iyo kumanaan kun oo shacab ah oo isugu baxay bartamaha magaaladaas.

Sidoo kale, Isu soo baxa oo u dhacay si nabad ah ayaa ka tarjumaya rajada iyo ka qaybgalka bulshada ee geeddi-socodka doorashooyinka qof iyo codka ah ee ay hadda Dowladda Federaalka ka qaybaneyso maamul-goboleedyada.

Sheekh Maxamed Shaakir Cali Xasan oo la hadlay taageerayaashiisa ayaa u mahad-celiyay, sidoo kalena wuxuu ku booriyay ka qayb-galka doorashada.

Waxaa kale oo uu ka codsaday in xisbigiisa ay codka siiyaan, sidoo kalena ay soo dhaweeyaan ururrada kale ee tartamaya maadaama la galayo loollan adag.

“Ururka Towfiiq codka siiya ururrada kale yaan la qadin far kaliya fool ma dhaqdo waxaan jeclahay inaan is garabsano oo horay loo socdo,” ayuu yiri Guddoomiyaha Xisbiga Towfiiq, Mudane Sheekh Maxamad Shaakir Cali.

Dhammaan degmooyinka Galmudug ayaa waxaa haatan si weyn uga socda ololaha doorashooyinka isku sidkan ee maamulkaasi, waxaana socda diyaar garowgii ugu dambeeyay, maadaama dhawaan la guda galayo doorashada.

Si kastaba, Doorashadan oo ah mid xasaasi ah ayaa waxaa ka qayb-galaya 35 Xisbi, kuwaas oo hadda olole xooggan ka wada magaalooyinka maamulkaas.

Muqdisho (Caasimada Online) – Maamulka Gobolka Banaadir ayaa maanta qaaday tallaabo muhiim ah oo farxad-gelisay shacabka Muqdisho, kadib markii uu dhagax-dhigay mashruuc 20 waddo looga dhisayo gudaha caasimada.

Mashruucan oo ah mid ballaaran ayaa waxaa maanta Axad ah dhagax-dhigay guddoomiye ku xigeenka hawlaha guud ee Gobolka Banaadir, Mudane Cabdimajiid Daahir Aadan, iyada oo ujeedadu tahay in 20 waddo oo Interloog ah laga dhiso waaxyaha Axmed Gurey iyo Sayidka ee degmadaasi.

Cabdimajiid Daahir ayaa sheegay in qorshahan uu qayb ka yahay dadaallada maamulka Gobolka Banaadir ee lagu horumarinayo kaabayaasha dhaqaalaha, bilicda caasimadda iyo adeegyada guud ee bulshada.

Sidoo kale, wuxuu intaas ku daray in maamulka Gobolka uu mudnaan gaar ah siinayo hirgelinta mashaariicda horumarinta kaabayaasha dhaqaalaha ee caasimadda, isaga oo xusay in waddooyinka Interloogga ah ay wax weyn ka tari doonaan adeegyada bulshada, fududeynta isku-socodka gaadiidka iyo dadka, iyo kor-u-qaadista bilicda magaalada.

Guddoomiye ku xigeenka ayaa sidoo kale shacabka degmada Hawlwadaag ugu baaqay inay xoojiyaan wadashaqeynta kala dhaxaysa maamulkooda, si loo dardargeliyo hirgelinta mashaariicda horumarineed, loona ilaaliyo kaabayaasha bulshada ee la dhisayo.

Waxaa kale oo uu hoosta ka xarriiqay in iskaashiga bulshada iyo maamulka uu laf-dhabar u yahay horumarka waara iyo qurxinta Caasimadda Muqdisho.

Munaasabadda dhagax-dhigga waxaa goob joog ka ahaa madax heer gobol iyo degmo, mas’uuliyiinta maamulka degmada Hawlwadaag, waxgarad, haween, dhallinyaro iyo wakiillo ka socday qaybaha kala duwan ee bulshada, kuwaas oo soo dhaweeyay hirgelinta mashruucan muhiimka ah ee wax ka beddelaya bilicda iyo isku-socodka deegaanka.

Si kastaba, Maamulka Gobolka Banaadir ee uu hoggaaminayo Xasan Maxamed Xuseen (Muungaab) ayaa horay u sheegay in ololahiisa ku aadan hormarinta caasimada iyo bilic soo celinteeda ay sii socon doonto, iyadoo la adkeynayo fulinta awaamiirta la xiriirta nadaafadda guud ee magaalada Muqdisho.

Washington (Caasimada Online) – Sababta uu militariga Mareykanka u cuskanayo duqeymaha joogtada ah ee uu ka fuliyo Soomaaliya ayaa ku saleysan halis argagixiso oo aan dhab ahaan ku soo wajahneyn gudaha Mareykanka, sida lagu sheegay warbixin cusub oo ku baaqday in Washington ay soo afjarto faragelinteeda militari ee Soomaaliya.

Machadka Defense Priorities oo fadhigiisu yahay Washington ayaa warbixin uu soo saaray Talaadadii ku sheegay in Al-Shabaab iyo faraca kooxda Daacish ee Soomaaliya aysan weligood muujin awood iyo damac ay halis weyn ugu geysan karaan Mareykanka.

Warbixinta ayaa sheegtay in labada kooxood ay inta badan xoogga saarayaan dagaallada maxalliga ah ee ka socda gudaha Soomaaliya, halka duqeymaha Mareykanka iyo taageerada militari ee socotay sannado badan aysan ku guuleysan inay jebiyaan ama soo afjaraan awooddooda.

“Mareykanku dano aad u kooban ayuu Soomaaliya ku leeyahay, ha noqdaan kuwo amni ama kuwo kale,” ayuu qoray William Walldorf, oo ah cilmi-baare sare oo ka tirsan Defense Priorities.

Warbixinta ayaa intaas ku dartay in Al-Shabaab, Daacishta Soomaaliya iyo kooxaha la midka ah “aysan wax halis ah ku hayn gudaha Mareykanka,” isla markaana ay suuragal tahay in hawlgallada militari ee Washington ay xitaa sii xoojiyeen kooxahaas.

Natiijada warbixintan ayaa kusoo beegmeysa xilli Mareykanku si weyn u kordhiyay duqeymaha uu ka fulinayo Soomaaliya, kuwaas oo hadda ku socda heer aan hore loo arag.

Taliska Mareykanka ee Afrika ee AFRICOM ayaa ku dhawaaqay ku dhowaad 80 weerar oo uu Soomaaliya ka fuliyay sanadkan, kadib qiyaastii 125 duqeyn oo la fuliyay sanadkii hore.

Kororka weerarrada ayaa yimid kadib amar uu sanadkii hore bixiyay xoghayaha gaashaandhigga Mareykanka Pete Hegseth, kaas oo taliyeyaasha AFRICOM siiyay awood dheeraad ah oo ay ku go’aamin karaan goorta la fulinayo duqeymaha.

Si kastaba, wali ma cadda saameynta dhabta ah ee ay weerarradu ku yeesheen Al-Shabaab, oo muddo labaatan sano ah ka dagaallameysay Soomaaliya, isla markaana doonaysa inay meesha ka saarto dowladda dalka.

Sanadkii 2025, Al-Shabaab ayaa sameysay horumar dhuleed oo ballaaran, iyadoo dib u qabsatay deegaanno ay dowladdu gacanta ku dhigtay laba sano ka hor, sida lagu sheegay warbixin ay bishii hore soo saartay hay’adda International Crisis Group, balse dowladda Soomaaliya ay beenisay.

Inkasta oo ciidamada dowladda ay markii dambe dib isu abaabuleen, ayna sugeen deegaanno ku dhow Muqdisho, haddana qeybo ballaaran oo ka mid ah bartamaha Soomaaliya ayaa weli gacanta ugu jira maleeshiyada, taas oo labada dhinac gelisay xaalad aan midkoodna guul cad gaarin.

Dood ka taagan halista Al-Shabaab

Saraakiisha militariga Mareykanka ayaa sannadihii lasoo dhaafay ku doodayay in howlgalka AFRICOM ee Soomaaliya uu si toos ah ula xiriiro ilaalinta amniga Mareykanka.

Howlgalka ayaa inta badan ku saleysan tababarka iyo la-talinta ciidamada dowladda Soomaaliya, iyo sidoo kale taageerada cirka ee la siiyo ciidamada la dagaallamaya kooxaha hubeysan.

Taliyeyaal kala duwan oo Mareykan ah ayaa sheegay in kooxaha Islaamiyiinta ah ee Soomaaliya iyo dalalka kale ee Afrika ay leeyihiin damac ay weerarro uga geystaan meelo ka baxsan qaaradda.

Taliyaha hadda ee AFRICOM, Jeneraal Dagvin Anderson, ayaa dhageysi ka dhacay Senate-ka bishii May ku sheegay in “xudunta argagixisada caalamka ay hadda tahay Afrika.”

“Hoggaanka Daacish waa Afrikaan, halka mishiinka dhaqaale ee Al-Qaacida uu yaallo Afrika,” ayuu yiri Anderson.

“Labada kooxoodba waxay leeyihiin rabitaan iyo damac ay ku weeraraan dalkeenna.”

Hase yeeshee, heerka khatarta ay kooxahaas ku hayaan Mareykanka ayaa muddo dheer ahaa arrin muran ka taagan yahay.

Xoghayihii hore ee gaashaandhigga Mareykanka Mark Esper ayaa buuggiisii xusuus-qorka ee la daabacay 2022 ku sheegay in isku daygiisii ahaa in la yareeyo howlgalka Soomaaliya uu iska caabin kala kulmay AFRICOM.

Esper ayaa sheegay inuu u arkayay halista Al-Shabaab mid xaddidan, balse taliska AFRICOM uu ku khilaafsanaa qiimeyntaas.

“Qiimeyn noocaas ah waxay khatar gelin lahayd kheyraadkooda,” ayuu Esper qoray, isaga oo ula jeeday dhaqaalaha iyo awoodaha loo qoondeeyo taliska.

Madaxweyne Donald Trump ayaa ciidamadii Mareykanka ka saaray Soomaaliya dhammaadkii muddo-xileedkiisii koowaad, balse waxaa dib loogu celiyay dalka bilowgii maamulkii madaxweynihii hore Joe Biden, waxayna weli ka howlgalaan Soomaaliya.

Kharash badan iyo natiijo aan caddayn

Warbixinta Defense Priorities ayaa ku doodday in dhaqaalaha iyo kheyraadka Mareykanka ee lagu bixiyo Soomaaliya loo wareejiyo meelo kale, iyadoo sheegtay in “kharashka ku baxaya sii joogitaanka ciidamada uusan u qalmin.”

Qiimaha guud ee howlgalka Mareykanka ee Soomaaliya si rasmi ah looma oga, sababtoo ah wasaaradda gaashaandhigga Mareykanka si furan uma shaaciso xogtaas.

Hase yeeshee, warbixinta ayaa qiyaastay in ololaha militari uu Mareykanka ku kacay boqollaal milyan oo dollar.

Machadka ayaa ugu baaqay maamulka Trump inuu muddo bilo ah si tartiib-tartiib ah usoo afjaro howlgallada Soomaaliya, isla markaana mas’uuliyad dheeraad ah ku wareejiyo dalalka iyo saaxiibada kale ee gobolka.

“Marka la soo koobo, waxaa jira dalal badan oo Soomaaliya dano uga waaweyn kuwa Mareykanka ku leh, kuwaas oo go’aamin kara waddada loo marayo xal,” ayay warbixintu kusoo gabagabeysay.

Warbixinta ayaa imaneysa xilli dowladda Mareykanka ay horraantii Bishan sheegtay inay joojin doonto taageerada ay Qaramada Midoobay siiso howlgalka nabad-ilaalinta Midowga Afrika ee Soomaaliya laga bilaabo bilowga sanadka soo socda, sida ay muujinayaan laba dukumenti oo ay aragtay Caasimada Online.

Tallaabadan ayaa saraakiil xog-ogaal ah ku tilmaameen mid halis gelin karta sii jiritaanka howlgalka AUSSOM, oo kaalin muhiim ah ka qaata taageerada dowladda federaalka Soomaaliya iyo dagaalka lagula jiro kooxda Al-Shabaab.

Howlgalka ayaa si weyn ugu tiirsan xafiiska taageerada Qaramada Midoobay ee Soomaaliya, UNSOS, kaas oo bixiya adeegyo muhiim ah oo ay ka mid yihiin raashin, biyo, shidaal, adeeg caafimaad iyo gaadiidka ciidamada.

Ma cadda haddii Washington ay tallaabadan raacin doonto in ay ka wada bado Soomaaliya.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud ayaa maanta Xarunta Villa Soomaaliya ku qaabilay Madaxweynihii hore ee dalka Chile, Marwo Michelle Bachelet oo haatan u sharraxan xilka Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay, taasoo booqasho ku timid Muqdisho.

Ugu horreyn Michelle Bachelet ayaa Madaxweyne Xasan Sheekh ka codsatay inuu ku taageero ololaha ay ugu jirto kursiga Xoghayaha Guud ee QM, iyadoo ballan-qaaday in ay si dhow ula shaqeyn doonto dowladda Soomaaliya.

Sidoo kale waxa ay sheegtay in ay ixtiraameyso midnimada iyo madax-bannaanida Soomaaliya oo qeyb ka ah dalalka Golaha Ammaanka, isla markaasna leh go’aanka doorashada xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay.

Dhankiisa, Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud oo soo dhoweeyay booqashada Michelle Bachelet ayaaa uga mahadceliyay imaatinkeeda Muqdisho oo muujinayo in Soomaaliya ay meel fiican ka taagan fagaaraha caalamka.

Haweeneydaan ayaa laba jeer soo qabatay xilka Madaxweynaha dalka Chile, waxayna hadda dooneysa inay qabato xilka Xoghayaha Guud ee QM, oo loogu jiro loollan xooggan.

Dhowaan waxaa sidoo kale Muqdisho yimid Madaxweynihii hore ee dalka Senegal, Macky Sall oo isna u sharraxan xilka Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay, kaas oo isaguna kulan la yeeshay Madaxweyne Xasan Sheekh.

Macky Sall ayaa Dowladda Federaalka ka codsaday inay garab istaagto, isla markaana ay ku taageerto xilka uu doonayo, isaga oo sameeyay ballan-qaadaayo kala duwan oo ay ugu horreyso inuu ilaalinayo midnimada Soomaaliya.

Waxaa kale oo uu intaas ku daray haddii loo doorto xilkaas inuu ka shaqeyn doono xoojinta codka Afrika iyo horumarinta nabadda, amniga iyo iskaashiga caalamiga ah.

Si kastaba, ha’ahaatee, Macky Sall ayaa soo noqday Madaxweynaha Senegal intii u dhaxeysay sanadihii 2012 ilaa 2024, isaga oo door muuqda ka qaatay horumarinta dhaqaalaha dalkiisa iyo dadaallada diblomaasiyadeed ee Afrika.

Ankara (Caasimada Online) – Madaxweynaha Turkiga Recep Tayyip Erdogan ayaa baarlamaanka dalkiisa ka codsaday inuu laba sano oo kale kordhiyo muddada ay ciidamada Turkiga uga howlgalayaan Soomaaliya, si ay usii wadaan taageerada dhinacyada amniga, tababarka ciidamada iyo la-dagaallanka argagixisada.

Mooshin loo gudbiyay Golaha Qaranka Turkiga ayaa lagu sheegay in ammaanka iyo xasilloonida Soomaaliya ay muhiim u yihiin nabadda guud ee Geeska Afrika, isla markaana sii joogitaanka ciidamada Turkiga uu Ankara u oggolaanayo inay joogteyso taageerada ay siiso hay’adaha difaaca iyo amniga Soomaaliya.

Haddii baarlamaanku ansixiyo codsiga, ciidamada Turkiga ayaa sii wadi doona tababarrada militariga, la-talinta, taageerada farsamo iyo iskaashiga kale ee difaaca ee ku saleysan heshiisyada ay kala saxiixdeen Ankara iyo Muqdisho. Codsigan ayaa daba socda oggolaanshihii laba sano ahaa ee baarlamaanka Turkiga ansixiyay bishii July 2024.

Mooshinka ayaa lagu sheegay in dowladda federaalka Soomaaliya ay si rasmi ah uga codsatay Turkiga inuu sii wado taageerada militari ee uu ku bixiyo heshiiska iskaashiga difaaca iyo dhaqaalaha ee labada dal.

Heshiiskaas ayaa Turkiga siinaya door ballaaran oo ku saabsan dib-u-dhiska ciidamada Soomaaliya, horumarinta awoodda difaaca badda iyo ilaalinta xeebaha dheer ee dalka.

Saameyn dhaqaale xumo

Qoraalka loo gudbiyay baarlamaanka Turkiga ayaa lagu sheegay in ciidamada difaaca iyo amniga Soomaaliya ay haystaan ciidamo iyo qalab, balse caqabadaha dhaqaale ay weli saameyn ku leeyihiin awooddooda howlgaleed.

Turkiga ayaa sheegay in kordhinta muddada ciidamadiisu ay muhiim u tahay sidii loo xaqiijin lahaa in tababarrada, la-talinta iyo taageerada farsamo aysan hakad u gelin, iyadoo dowladda Soomaaliya ay weli dagaal kula jirto kooxda Al-Shabaab.

Ankara ayaa sidoo kale sheegtay in taageeradeedu aysan ku koobneyn la-dagaallanka argagixisada, balse ay qeyb ka tahay qorshe lagu xoojinayo hay’adaha difaaca Soomaaliya, si ciidamada qaranku mustaqbalka si madax-bannaan ugu sugi karaan ammaanka dalka.

Mooshinka ayaa xusay in taageerada Turkiga ay Soomaaliya ka caawin doonto wax ka qabashada argagixisada, burcad-badeedda, kalluumeysiga sharci-darrada ah, tahriibinta dadka iyo khataraha kale ee ka jira berriga iyo badda.

Waxa kale oo lagu sheegay in joogitaanka Turkiga uu gacan ka geysanayo ilaalinta marinnada ganacsiga ee muhiimka ah ee Gacanka Cadmeed, Badda Carabta iyo biyaha ku dhow xeebaha Soomaaliya.

Deegaannadaas ayaa ka mid ah marinnada ugu muhiimsan ee isku xira Badweynta Hindiya, Badda Cas iyo Kanaalka Suweys, waxaana mara qeyb weyn oo ka mid ah ganacsiga caalamka.

Xiriir soo bilowday 2011

Turkiga iyo Soomaaliya ayaa si weyn isugu soo dhowaaday tan iyo 2011, markaas oo Erdogan, oo xilligaas ahaa ra’iisul-wasaare, uu booqasho ku yimid Muqdisho xilli dalka ay ka jirtay abaar daran.

Tan iyo waqtigaas, Ankara ayaa ballaarisay joogitaankeeda Soomaaliya, iyadoo maalgelisay mashaariic caafimaad, waxbarasho, kaabayaal dhaqaale, gargaar bani’aadannimo iyo tababarka ciidamada.

Turkiga ayaa Muqdisho ku leh saldhigga TURKSOM, oo ah xarunta ugu weyn ee tababarka ciidamada Turkiga ku leeyahay meel ka baxsan dalkiisa. Saldhiggaas ayaa lagu tababaray kumannaan askari oo Soomaali ah, oo ay ku jiraan ciidamada sida gaarka ah u tababaran ee Gorgor.

Ankara ayaa sidoo kale tababar iyo taageero siisay ciidamada booliska Soomaaliya, gaar ahaan cutubyada sida gaarka ah u tababaran ee Haramcad.

Iskaashiga labada dal ayaa si gaar ah u ballaartay sanadihii ugu dambeeyay, kaddib markii bishii February 2024 la saxiixay heshiis toban sano soconaya oo ku saabsan difaaca iyo dhaqaalaha.

Heshiiskaas waxaa ka mid ah taageerada Turkiga ee dhismaha awoodda ciidamada badda Soomaaliya iyo ilaalinta kheyraadka ku jira biyaha dalka, xilli ay dowladda Soomaaliya la tacaaleyso kalluumeysi sharci-darro ah iyo khataro kale oo ka jira xeebaha.

Baarlamaanka Turkiga ayaa bishii July 2024 ansixiyay in ciidamada Turkiga loo diro Soomaaliya iyo biyaheeda, si ay uga taageeraan sugidda amniga iyo fulinta heshiiska difaaca.

Qaraarka Golaha Ammaanka

Mooshinka Erdogan ayaa sidoo kale tixraacay qaraar uu Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ansixiyay 1-dii December 2023, kaas oo meesha looga qaaday cunaqabateyntii hubka ee muddada dheer saarneyd dowladda federaalka Soomaaliya.

Qaraarka 2714 ayaa dowladda Soomaaliya u fududeeyay inay si sharci ah u hesho hub iyo qalab ay ku dhisto ciidamadeeda, inkasta oo beesha caalamku ay ku baaqday in la xoojiyo nidaamka maamulka iyo ilaalinta hubka.

Turkiga ayaa sheegay in taageeradiisu ay gacan ka geysan doonto xasilloonida muddada dheer ee Soomaaliya, awoodda ay ku ilaalin karto kheyraadkeeda iyo dhismaha hay’ado difaac oo shaqeyn kara.

Codsiga cusub ayaa muujinaya in Ankara ay doonayso inay sii xoojiso kaalinteeda Soomaaliya, xilli labada dal ay sidoo kale ballaarinayaan iskaashiga dhinacyada tamarta, dhaqaalaha iyo ilaalinta badda.

Baarlamaanka Turkiga ayaa la filayaa inuu ka doodo mooshinka, hase yeeshee ansixintiisa ayaa loo arkaa mid aad u badan, maadaama xisbiga Erdogan iyo xulafadiisu ay aqlabiyad ku leeyihiin golaha.

Muqdisho (Caasimada Online) – Magaalada Muqdisho waxaa berri oo Isniin ah, kuna beegan 20-ka July, markale ka furmaya wareeg cusub oo ka mid ah wada-hadallada u dhexeeya Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo mucaaradka, kuwaas oo uu garwadeen ka yahay Turkiga.

Shirkan ayaa lagu wadaa inuu noqdo mid sii amba-qaadaya dadaallada lagu raadinayo is-afgarad siyaasadeed oo ku saabsan hannaanka doorashooyinka dalka.

Kulankan ayaa qorshuhu yahay inay isku hor fariistaan wakiillada Dowladda Federaalka iyo saddexda garab ee mucaaradka, kuwaas oo kala ah Golaha Mustaqbalka, Golaha Midnimo Qaran iyo Isbaheysiga Nabad iyo Nolol.

Ujeeddada ugu weyn ayaa ah in xal looga gaaro arrimaha la xiriira nooca doorasho ee Soomaaliya ay yeelan doonto iyo qodobbada weli la isku mari la’yahay.

Waxaa la filayaa in kulanka berri si qoto dheer loogu guda galo doodihii ka bilowday shirkii dhacay 9-kii Luulyo, kaas oo labada dhinac ay ku soo bandhigeen aragtiyahooda ku aaddan hannaanka doorashooyinka. Inkastoo kulankaasi uu horseeday isku soo dhawaansho ballaaran, haddana ma uusan dhalin heshiis rasmi ah oo laga gaaro qodobbadii ugu adkaa ee la isku hayay.

Wararka laga helayo wadaxaajoodyada ayaa sheegaya in dowladda iyo mucaaradku ay weli ku kala aragti duwan yihiin dhowr arrimood oo muhiim ah, inkastoo labada dhinacba ay muujiyeen inay diyaar u yihiin sii wadista wada hadallada si loo gaaro is-afgarad siyaasadeed.

Mas’uul ka tirsan wafdiga dowladda Federaalka ee ku jira wadaxaajoodyadan ayaa xaqiijiyay in dhankooda ay diyaar u yihiin qabsoomidda shirka berri.

Mas’uulkan ayaa sheegay in dowladda ay ka go’an tahay in wada-hadalladu miro-dhalaan, balse aysan marnaba gorgortan ka geli doonin waxa uu ku tilmaamay masiirka iyo rabitaanka shacabka Soomaaliyeed.

Mas’uulkaasi oo la hadlay warbaahinta Mustaqbal ayaa sidoo kale rajo wanaagsan ka muujiyay in wejigan cusub ee wada-hadallada lagu gaaro natiijo wax ku ool ah, isagoo xusay inay hadda sugayaan oo keliya in dhinaca mucaaradku uu si buuxda uga soo qeyb-galo kulanka si wadaxaajoodyadu u bilaabmaan.

Qodobka ugu weyn ee miiska saaran ayaa ah hannaanka doorashooyinka, iyadoo mucaaradku aysan weli si rasmi ah uga doodin ama uga hadlin hannaanka dhammaystirka Dastuurka ee ay dowladda Federaalka ansixisay bishii Maarso. Arrintan ayaa kamid ah qodobbada weli u baahan in labada dhinac ay ka yeeshaan aragti mideysan.

Sidoo kale, waxaa jira kala aragti duwanaansho ku saabsan goobaha ay doorashooyinku ka dhici doonaan. Qaar kamid ah mucaaradka ayaa qaba in doorashada lagu koobo magaalooyin cayiman, halka dowladda Federaalka iyo xubno kale oo mucaaradka ka tirsan ay ku doodayaan in doorasho qof iyo cod ah laga qabto guud ahaan dalka.

Qodob kale oo xasaasi ah ayaa ah qaab-dhismeedka guddiga doorashooyinka. Mucaaradka ayaa soo jeediyay in la sameeyo laba heer oo guddiyo ah, kuwaas oo kala ah heer federaal iyo heer dowlad-goboleed, halka dowladda iyo qayb ka mid ah mucaaradkuba ay taageersan yihiin in la dhiso hal guddi doorasho oo heer qaran ah.

Si kastaba, kulanka berri ayaa la filayaa in diiradda lagu saaro sidii la isugu soo dhaweyn lahaa aragtiyahaas kala duwan, loona soo saari lahaa hal qorshe oo ay ku mideysan yihiin dowladda iyo mucaaradka.