Kismaayo (Caasimada Online) – Madaxweynaha Jubbaland, Axmed Maxamed Islaam (Axmed Madoobe) ayaa khudbad uu maanta ka jeediyay magaalada Kismaayo kadib salaaddii Ciidda si kulul ugu dhaliilay Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud iyo Dowladda Federaalka.

Axmed Madoobe ayaa Madaxweyne Xasan Sheekh ku eedeeyay inuu ku fashilmay hoggaaminta dalka iyo ilaalinta wada-shaqeynta siyaasadeed. Wuxuu sheegay in dowladda dhexe ee dalka ay lumisay kalsoonidii siyaasadeed, isaga oo ku dooday in aysan hadda jirin dowlad ay dhinacyada siyaasadda iyo dowlad-goboleedyadu si buuxda ula shaqeyn karaan.

Sidoo kale, wuxuu xusay in nidaamka hadda jira uu ka baxay wadatashigii iyo is-afgaradkii hore loogu maamuli jiray arrimaha masiiriga ah ee dalka.

Madaxweynaha Jubbaland ayaa sidoo kale dhaliilay hannaanka doorashooyinka ee ay Dowladda Federaalka waddo, isaga oo qorshaha doorashada qof iyo codka ah ku tilmaamay mid aan weli hirgelin, isla markaana horseeday, sida uu yiri, “doorasho dabran” oo horay loogu sii qorsheeyo cidda xilalka qabaneysa.

Dhinaca kale, Axmed Madoobe ayaa khudbaddiisa kaga hadlay xaaladda magaalada Muqdisho, isaga oo sheegay in dad badan laga barakiciyay caasimadda, isla markaana uu la qaybsanayo dhibaatada ay wajahayaan shacabka ku nool magaalada.

Sidoo kale, wuxuu eedeyn u jeediyay kooxo uu ku tilmaamay “dhul-boobayaal”, wuxuuna sheegay inay jiraan dad sharciyeynaya dhul si sharci-darro ah lagu qaatay, taas oo uu ku tilmaamay mid saameyn ku yeelan karta xasilloonida bulshada.

Axmed Madoobe ayaa ugu baaqay Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud inuu dib u mideeyo dhinacyada siyaasadda, isla markaana uu ka tanaasulo khilaafaadka sii kala fogeynaya saamileyda siyaasadda dalka. Wuxuu hoosta ka xarriiqay in Soomaaliya ay u baahan tahay dib-u-heshiisiin iyo in talada dalka dib loogu celiyo shacabka Soomaaliyeed.

Hadalka Axmed Madoobe ayaa kusoo aadaya xilli uu cirka isku sii shareerayo khilaafka siyaasadeed ee u dhexeeya Dowladda Federaalka, qaar kamid ah dowlad-goboleedyada iyo mucaaradka, kuwaas oo isku haya arrimaha doorashooyinka, wax-ka-beddelka dastuurka iyo hannaanka siyaasadeed ee dalka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud ayaa maanta boqolaal ka mid ah shacabka Soomaaliyeed kula tukaday Salaadda Ciidda Carafo Masjidka Isbahaysiga Islaamka ee magaalada Muqdisho.

Madaxweynaha ayaa kadib salaadda shacabka Soomaaliyeed ugu hambalyeeyay munaasabadda barakaysan ee Ciidda Carafo, isaga oo Alle uga baryay in dalka iyo dadka Soomaaliyeed uu ku manneysto nabad, barwaaqo iyo horumar waara.

Xasan Sheekh ayaa farriintiisa ku adkeeyay muhiimadda ay leedahay in bulshada Soomaaliyeed ay sii xoojiyaan dhaqamada wanaagsan ee lagu garto maalmaha barakaysan, gaar ahaan isku duubnida iyo is-garab istaagga.

“Kama tageyno in mar walba aynu is xusuusinno dhaqamada wanaagsan ee la sameeyo maalintan oo kale. Waxaa muhiim ah in aan xoojino midnimadeenna, iskaashiga iyo taageerada bulshada dhexdeeda si loo gaaro Soomaaliya nabdoon oo horumarsan,” ayuu yiri madaxweynaha.

Sidoo kale, madaxweynaha ayaa tilmaamay in geeddi-socodka dib u dhiska dowladnimada Soomaaliya uu marayo marxalad taariikhi ah, isaga oo xusay in doorka ugu weyn ay ku leeyihiin muwaadiniinta Soomaaliyeed.

Waxa uu carrabka ku adkeeyay in midnimada, wadajirka bulshada, is-caawinta iyo garab istaagga dadka nugul ay yihiin tiirarka lagu gaari karo Soomaaliya dib ugu soo laabata xasillooni iyo horumar.

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa ugu dambeyn shacabka ugu baaqay inay ka faa’iideystaan munaasabadda Ciidda si loo xoojiyo walaaltinimada, isu tanaasulka iyo wada noolaanshaha bulshada Soomaaliyeed.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Soomaaliya ayaa sheegtay inay dooneyso inay Turkiga la gasho heshiisyo cusub oo lagu sahminayo laguna horumarinayo macdanta dalka, xilli Muqdisho ay raadineyso inay ka faa’iideysato kheyraad dabiici ah oo muddo dheer aan si buuxda loo baarin.

Wasiirka Batroolka iyo Macdanta Soomaaliya, Daahir Shire Maxamed, ayaa sheegay in Soomaaliya ay leedahay kayd macdaneed ballaaran, oo ay ku jiraan macdano muhiim ah, ciidda silica iyo uranium, balse ay u baahan tahay khibrad farsamo, sahmin casri ah iyo maalgashi lagu ogaanayo baaxadda dhabta ah ee kheyraadkaas.

“Waxaan sidoo kale fileynaa heshiisyo dhinaca macdanta ah, maadaama Soomaaliya lagu yaqaan inay leedahay kayd macdano muhiim ah iyo kuwo kale oo qiimo leh,” ayuu wasiirka u sheegay wakaaladda wararka Turkiga ee Anadolu.

Hadalka wasiirka ayaa yimid kadib kulan uu magaalada Istanbul kula yeeshay Wasiirka Tamarta iyo Kheyraadka Dabiiciga ah ee Turkiga, Alparslan Bayraktar, kaas oo labada dhinac ay uga wadahadleen sidii loo dardar-gelin lahaa iskaashiga macdanta ee Soomaaliya iyo Turkiga.

Daahir Shire ayaa sheegay in labada dal ay doonayaan inay dib u eegaan heshiis is-afgarad oo ku saabsan macdanta, kaas oo Soomaaliya iyo Turkiga ay kala saxiixdeen sanadkii 2016, si loo qiimeeyo meelaha laga bilaabi karo iskaashiga cusub.

“Waxaan rabnaa inaan dib u eegno heshiiskaas, oo aan aragno halka aan ka bilaabi karno,” ayuu yiri. “Ugu yaraan waxaan rabnaa inaan dhisno guddi farsamo oo dib u eega xogta aan hayno.”

Tallaabadan ayaa muujineysa in dowladda Soomaaliya aysan weli ka hadlayn soo-saar degdeg ah oo macdan ah, balse ay marka hore dooneyso in la qiimeeyo xogta jirta, la sameeyo sahmin farsamo, lana helo sawir cad oo ku saabsan nooca, goobta iyo baaxadda macdanta dalka.

Soomaaliya ayaa muddo dheer lagu tilmaamay dal leh kheyraad dabiici ah oo ballaaran, balse dagaallo, dowlad la’aan, amni darro iyo hay’ado daciif ah ayaa curyaamiyay dadaalladii lagu sahmin lahaa ama lagu horumarin lahaa kheyraadkaas.

Wasiir Daahir Shire ayaa sheegay in Turkiga uu leeyahay khibrad farsamo oo Soomaaliya ka caawin karta khariidaynta, qiimeynta iyo horumarinta macdanta, gaar ahaan xilli dalal badan oo dunida ah ay kordhinayaan tartanka loogu jiro macdanaha muhiimka ah ee loo adeegsado warshadaha casriga ah, tamarta iyo teknoolojiyadda.

“Dalkeena wax badan ayuu dhulka hoostiisa ku leeyahay,” ayuu yiri wasiirka. “Waxaan rabnaa inaan soo saarno oo horumarino si nabad ah, macquul ah oo saaxiibtinimo ku dhisan.”

Warbaahinta Turkiga ayaa si gaar ah u xustay in Soomaaliya ay Turkiga ka raadineyso taageero lagu horumariyo kaydka uranium-ka iyo macdanaha muhiimka ah, iyadoo arrintan ay qeyb ka tahay dadaalka Muqdisho ee lagu ballaarinayo iskaashiga dhaqaale ee ay la leedahay Ankara.

Uranium-ka ayaa ka mid ah macdanaha ugu xasaasisan dunida, waxaana loo adeegsadaa warshadaha tamarta nukliyeerka iyo teknoolojiyadda la xiriirta. Sidaas darteed, khubaradu waxay sheegaan in dal kasta oo doonaya inuu sahmiyo ama horumariyo macdantaas uu u baahan yahay sharciyo adag, ilaalin deegaan, hannaan daah-furan iyo kormeer caalami ah.

Dowladda Soomaaliya ayaa sanadihii dambe isku dayeysay inay dib u dhisto hay’adaha maamula kheyraadka dabiiciga ah, si looga hortago heshiisyo aan daah-furneyn, muran siyaasadeed iyo musuq-maasuq curyaamin kara faa’iidada laga filayo macdanta.

Haddii iskaashiga cusub ee Turkiga uu meel maro, wuxuu Soomaaliya siin karaa fursad ay ku hesho xog farsamo oo casri ah, ku soo jiidato maalgashi, kuna abuurto shaqooyin cusub, gaar ahaan goobaha laga yaabo in sahmin iyo howlgal macdaneed laga bilaabo.

Xiriirka Soomaaliya iyo Turkiga ayaa si weyn u kobcay tan iyo sanadkii 2011, markaas oo Ankara ay door muuqda ka qaadatay gar-gaarka bani’aadannimo ee Soomaaliya. Tan iyo xilligaas, labada dal waxay yeesheen iskaashi ku saabsan difaaca, waxbarashada, caafimaadka, kaabayaasha dhaqaalaha, ganacsiga iyo tamarta.

Hadda, macdanta ayaa u muuqata inay noqon karto marxaladda xigta ee xiriirkaas, iyadoo Soomaaliya ay dooneyso in kheyraadkeeda dabiiciga ah loo horumariyo si ka faa’iideyn karta dhaqaalaha dalka, isla markaana ilaalin karta danaha qaranka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynihii hore ee HirShabelle Cali Cabdullaahi Cosoble ayaa si adag uga hadlay mowqifka madaxweynihii hore ee Soomaaliya Shariif Sheekh Axmed ee ku aaddan muddo xileedka Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, isagoo uga digay in uusan qaadin waddo uu ku tilmaamay mid dalka gelin karta khilaaf siyaasadeed oo daba dheeraada.

Qoraal uu soo dhigay bartiisa Facebook, Cosoble ayaa Shariif Sheekh Axmed la barbar dhigay marxaladihii siyaasadeed ee dalka ka dhacay horraantii burburkii dowladdii dhexe, gaar ahaan khilaafkii u dhexeeyay Jeneraal Maxamed Faarax Caydiid iyo Cali Mahdi Maxamed.

Cosoble ayaa sheegay in Caydiid uu sanadkii 1991 diiday in Cali Mahdi uu labo sano madaxweyne ka ahaado Soomaaliya, balse ay taasi ugu dambeyn keentay in Cali Mahdi uu sii ahaado madaxweyne ilaa sanadkii 2000, xilli dalka uu galay dagaallo sokeeye iyo burbur siyaasadeed oo daba dheeraaday.

“Jen Caydiid waxa uu sanadkii 1991 diiday labo sano oo uu Cali Mahdi madaxweyne ka ahaado Soomaaliya. Waxay dhashay Cali Mahdi inuu ahaa madaxweyne ilaa iyo sanadkii 2000,” ayuu yiri Cosoble.

Isagoo si toos ah ula hadlay Shariif Sheekh Axmed, ayuu Cosoble sheegay in haddii uu maanta diidan yahay hal sano oo uu ku tilmaamay sharci, ay arrintaasi dhalin karto xaalad ka sii fog muranka hadda taagan.

“Shariif Sheekh Axmed wuxuu diidan yahay hal sano oo sharci ah, waxayse dhali doontaa inuu Madaxweyne Xasan Sheekh dalka madaxweyne ka ahaado ilaa iyo inta ay ka dhaceyso doorasho qof iyo cod ah oo ay macquul tahay inay dhacdo sanadka 2050,” ayuu qoraalkiisa ku yiri.

Cosoble ayaa qoraalkiisa ku soo gabagabeeyay digniin kooban oo uu ku yiri: “Shariifow joog oo Caydiid kale ha noqon!”

Hadalka Cosoble ayaa kusoo aadaya xilli uu sii xoogeysanayo khilaafka siyaasadeed ee u dhexeeya Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud iyo mucaaradka uu hoggaamiyo Shariif Sheekh Axmed, kaas oo salka ku haya muddo xileedka hay’adaha federaalka, dastuurka cusub iyo nooca doorasho ee dalka ka dhaceysa.

Mucaaradka ayaa ku doodaya in muddo xileedka afarta sano ee Madaxweyne Xasan Sheekh uu dhammaaday 15-kii May 2026, maadaama uu xilka ku soo laabtay 15-kii May 2022. Waxay sheegayaan in aanay jirin heshiis siyaasadeed oo qaran oo oggolaanaya in muddo kordhin lagu saleeyo wax ka beddelka dastuurka.

Dhinaca kale, Madaxweyne Xasan Sheekh iyo dowladda federaalka ayaa ku adkeysanaya in wax ka beddelka dastuurka uu dhigayo muddo xileed shan sano ah, taas oo ay ku fasirayaan in muddo xileedka dowladda iyo baarlamaanka uu ku eg yahay 15-ka May 2027.

Villa Somalia ayaa ku doodaysa in arrintan aysan ahayn go’aan uu madaxweynaha keligiis qaatay, balse ay tahay natiijo ka dhalatay hannaan sharci iyo dastuur oo ay ansixiyeen hay’adaha dowladda ee awoodda u leh.

Muranka ayaa sii xoogaystay kadib markii baarlamaanka federaalka uu meel mariyay cutubyo ka mid ah dastuurka, kuwaas oo dowladda ay ku sheegtay in lagu dhisayo nidaam doorasho qof iyo cod ah, xisbiyo siyaasadeed iyo hannaan cusub oo lagu kala caddeynayo awoodaha hay’adaha dowladda.

Shariif Sheekh Axmed iyo siyaasiyiinta mucaaradka ah ayaa dhankooda ku doodaya in dowladda aysan si kali ah u beddeli karin heshiisyadii siyaasadeed ee lagu dhisay nidaamka federaalka, isla markaana aan la geli karin doorasho qof iyo cod ah iyada oo aan jirin heshiis ballaaran, jawi amni oo ku filan iyo hannaan doorasho oo ay dhinacyadu isku raacsan yihiin.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dhaqdhaqaaq cusub oo Mareykanku ku doonayo inuu ku yareeyo cunaqabateynta saaran Eritrea ayaa muujinaya isbeddel weyn oo ka socda Badda Cas iyo Geeska Afrika, xilli gobolka uu galay tartan cusub oo ku saabsan dekedaha, saldhigyada militari iyo marin-biyoodka muhiimka ah ee Bab el-Mandeb.

Arrintan ma ahan oo keliya in Washington ay dib u eegayso xiriirkeeda Asmara. Waxay si toos ah u taabaneysaa Soomaaliya, muranka Itoobiya iyo Somaliland, dekedda Berbera, iyo loollanka awoodaha shisheeye ee ku soo badanaya xeebaha Geeska Afrika.

Eritrea waxay leedahay xeeb dheer oo ku teedsan Badda Cas, dekedaha Massawa iyo Assab, iyo jasiirado badan oo istaraatiiji ah. Dekedda Assab ayaa si gaar ah muhiim u ah, maadaama ay aad ugu dhowdahay marin-biyoodka Bab el-Mandeb, oo ah halka Badda Cas uga xiranto Gacanka Cadmeed iyo Badweynta Hindiya.

Bab el-Mandeb waa mid ka mid ah meelaha ugu xasaasisan ganacsiga caalamka. Waxaa mara maraakiib muhiim u ah shidaalka, ganacsiga iyo isku xirka Yurub, Aasiya iyo Bariga Dhexe.

Weerarrada ka dhaca Badda Cas, xiisadda Yemen, dagaalka Sudan, cabsida laga qabo isku dhac cusub oo Itoobiya iyo Eritrea ah, iyo damaca Itoobiya ee helitaanka bad ayaa dhammaan kordhiyey qiimaha juqraafiyeed ee Eritrea.

Sidaas darteed, haddii Mareykanku dib ugu laabto Eritrea, waxaa si dabiici ah u daciifaya doodda ah in Berbera tahay albaabka keliya ee muhiimka ah ee reer Galbeedku ka heli karaan Gacanka Cadmeed iyo Badda Cas.

Doodda Somaliland

Somaliland waxay muddo dheer ku doodeysay in dekedda Berbera ay tahay hanti istaraatiiji ah oo u qalanta in lagu kasbado taageero caalami ah. Dooddaas ayaa sii xoogeysatay markii Itoobiya iyo Somaliland ay kala saxiixdeen heshiis is-afgarad ah oo Addis Ababa u oggolaanaya marin-badeed, kaas oo Muqdisho ay ku tilmaantay xadgudub ka dhan ah madax-bannaanida iyo midnimada dhuleed ee Soomaaliya.

Haddii Washington ay hadda aragto Assab oo ku taalla Eritrea inay ka dhowdahay, ka sahlan tahay, kana sharci ahaan caddahay Berbera, waxay meesha ka saareysaa qeyb ka mid ah doodda Somaliland ee ahayd in Berbera tahay fursad aan laga maarmin.

Eritrea waa dal la aqoonsan yahay, inkastoo dowladdeedu muddo dheer ahayd mid go’doon ku jirta, islamarkaana lagu eedeeyo xadgudubyo waaweyn oo ka dhacay gudaha dalkaas iyo dagaalkii Tigray.

Taasi waxay Mareykanka siin kartaa waddo uu ku helo xiriir amni ama marin istaraatiiji ah oo Badda Cas ah, isaga oo aan galin muranka aqoonsiga Somaliland, kaas oo ay si adag uga soo horjeedaan Soomaaliya, Midowga Afrika iyo dalal badan oo gobolka ah.

Laakiin Soomaaliya kama dhigan karto in arrintani ay si toos ah ugu guul tahay.

Casharka ugu weyn waa in dunidu mar kale qiimeynayso juqraafiyadda. Dalalka leh dekedo, xeeb dheer, marinno badeed iyo meel ay quwaduhu dan ka leeyihiin ayaa miiska ku soo laabanaya, xitaa haddii ay hore u ahaayeen kuwo go’doonsan ama lagu eedeeyay xadgudubyo culus.

Soomaaliya waxay leedahay xeebta ugu dheer qaaradda Afrika, waxayna ku taallaa meel isku xirta Badda Cas, Gacanka Cadmeed iyo Badweynta Hindiya. Haddana weli si buuxda ugama faa’iideysan awooddaas juqraafiyeed.

Muqdisho waxay si sax ah u diidday heshiis kasta oo Itoobiya la gasho Somaliland oo aan oggolaansho ka haysan dowladda federaalka. Laakiin diidmo keliya kuma filna siyaasadda gobolka ee maanta.

Soomaaliya waxay u baahan tahay qorshe cad oo Badda Cas ah. Waa inay sheegtaa in Itoobiya heli karto marin ganacsi oo sharci ah, balse aysan heli karin saldhig militari ama dhul Soomaaliyeed oo loo maro waddo sharci-darro ah.

Dowladda federaalka waa inay sidoo kale xoojisaa dekedaha dalka, iskaashiga amniga badda, iyo xiriirka ay la leedahay dalalka saameynta ku leh Badda Cas, sida Turkiga, Sacuudiga, Masar iyo Mareykanka.

Mareykanka uma muuqdo inuu hal dhinac si buuxda ula safanayo. Wuxuu isku dayayaa inuu isku dheellitiro Itoobiya iyo Eritrea, isaga oo eegaya danihiisa amni, ganacsi iyo militari. Taasi waxay muujineysaa in Washington aysan lahayn saaxiib joogto ah ama cadow joogto ah, balse ay leedahay dano is beddela.

Soomaaliya waa inay fahamtaa ciyaartan cusub.

Haddii Eritrea dib loogu soo celinayo miiska sababo juqraafiyeed dartood, Soomaaliya waxay leedahay juqraafiyad ka weyn oo ka muhiimsan. Su’aashu waxay tahay: Muqdisho ma u beddeli kartaa juqraafiyaddaas awood siyaasadeed, mise waxay sii ahaan doontaa dal dadka kale ka hadlaan marka la qaybinayo saameynta Badda Cas?

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Soomaaliya ayaa sheegtay inay filayso natiijooyin rajo leh dhammaadka sanadkan, kadib markii Turkiga uu billaabay qodis badeedkii ugu horreeyay ee shidaal iyo gaas ah oo laga sameeyo xeebaha Soomaaliya.

Wasiirka Batroolka iyo Macdanta Soomaaliya, Daahir Shire Maxamed, ayaa sheegay in mashruuca Soomaaliya iyo Turkiga uu galay marxalad cusub, kaddib markii la soo gabagabeeyay sahankii dhul-badeedka, lana falanqeeyay xogtii laga helay.

Markabka qodista shidaalka ee Çağrı Bey ayaa bishii hore gaaray xeebaha Muqdisho, si uu u bilaabo qodista ceelka Curad-1, oo loo arko mid ka mid ah tillaabooyinka ugu waaweyn ee Soomaaliya ay u qaaday dhinaca sahminta shidaalka badda.

“Wadashaqeynta Soomaaliya iyo Turkiga ee dhinaca hydrocarbons-ka waxay hadda gashay marxaladdii labaad, taas oo ah qodista,” ayuu wasiirku u sheegay wakaaladda Anadolu.

Wasiir Daahir Shire ayaa sheegay in xogtii laga soo ururiyay sahanka dhul-badeedka la dhammeystiray, lana fasiray, isla markaana hadda si rasmi ah loo bilaabay qodista ceelkii ugu horreeyay.

Ceelka la qodayo ayaa la filayaa inuu gaaro qoto dhan 7,500 mitir, taas oo ka dhigaysa mid ka mid ah howlaha qodista badda ee ugu qotada dheer caalamka.

Wasiirka ayaa sheegay in dowladda Soomaaliya ay rajo wanaagsan ka qabto in natiijooyin muuqda la helo dhammaadka sanadkan, inkastoo uu ka gaabsaday inuu saadaaliyo baaxadda kaydka shidaal ama gaas ee laga yaabo in laga helo.

“Waxaan aad ugu rajo weyn nahay inaan helno natiijo wanaagsan dhammaadka sanadkan,” ayuu yiri.

Daahir Shire ayaa sheegay in haddii la helo shidaal ama gaas ganacsi ahaan loo soo saari karo, ay arrintaasi door weyn ka qaadan karto kobaca dhaqaalaha Soomaaliya, shaqo abuurka iyo soo jiidashada maalgashi shisheeye.

Wuxuu intaas ku daray in heshiiska labada dal uusan ku koobnayn oo keliya sahminta iyo qodista, balse uu sidoo kale muhiimad siinayo tababarka, farsamo-barashada iyo dhisidda khibradda Soomaalida.

“Sida ku cad heshiiska is-afgaradka, khibradda gudaha waa in lagu tababaraa shaqada dhexdeeda,” ayuu yiri wasiirku. “Ugu dambeyn, Soomaalida waa inay awood u yeeshaan inay qabtaan shaqada ay hadda qabanayaan khubarada shisheeye.”

Wasiirka ayaa Turkiga ku tilmaamay “dal walaal ah” oo Soomaaliya garab istaagay xilligii abaartii iyo musiibadii bani’aadannimo ee 2011, wuxuuna sheegay in xiriirka labada dal uu tan iyo markaas si joogto ah u kobcayay.

“Turkiga wuxuu Soomaaliya yimid xilli dalku si weyn ugu baahnaa gargaar,” ayuu yiri. “Tan iyo markaasna Turkiga Soomaaliya kama tegin.”

Xiriirka Muqdisho iyo Ankara ayaa sanadihii dambe ka gudbay gar-gaar bani’aadannimo, wuxuuna gaaray difaaca, caafimaadka, waxbarashada, kaabayaasha dhaqaalaha, ganacsiga iyo hadda tamarta iyo macdanta.

Mashruuca qodista shidaalka ee Turkiga ayaa yimid kadib markii markabka sahanka seismic-ka ee Oruç Reis uu xog ka soo ururiyay qaybo ka mid ah badda Soomaaliya, taas oo horseedday in la doorto goobta ceelka Curad-1.

Howsha qodista oo uu fulinayo markabka Çağrı Bey ayaa la filayaa inay socoto lix ilaa sagaal bilood, iyadoo muddadaas ay saameyn ku yeelan karaan cimilada iyo xaaladaha badda.

Mashruucan ayaa Soomaaliya u ah tijaabo weyn oo ku saabsan awooddeeda shidaal iyo gaas, halka Turkigana uu u yahay howl-galkiisii ugu horreeyay ee qodis badeed qoto dheer ah oo uu ka sameeyo meel ka baxsan biyihiisa.

Labada dal ayaa rajeynaya in iskaashigan uu Soomaaliya u furo albaab dhaqaale oo cusub, isla markaana uu Turkiga ka caawiyo ballaarinta doorkiisa tamareed ee Geeska Afrika.

Muqdisho (Caasimada Online) – Imaaraadka Carabta iyo Bahrain ayaa ka baaqday inay dalalka Khaliijka kula biiraan dalal Carab iyo Muslim ah oo cambaareeyay qorshaha Somaliland ay ku sheegtay inay safaarad uga furaneyso magaalada Qudus, kadib markii Israel ay noqotay dalkii ugu horreeyay ee aqoonsaday gooni-isu-taagga Somaliland.

Wakiilka Somaliland ee Israel, Maxamed Xaaji ayaa sheegay Talaadadii in tallaabadan ay qeyb ka tahay xiriir cusub oo sii xoogeysanaya oo u dhexeeya Hargeysa iyo Tel Aviv.

“Israel sidoo kale waxay safaarad ka furan doontaa Hargeysa, taas oo ka tarjumeysa saaxiibtinnimo sii kordheysa, is-ixtiraam iyo iskaashi istiraatiiji ah oo dhexmaraya labada shacab,” ayuu yiri Xaaji, isaga oo ula jeeday caasimadda maamulka Somaliland.

Tallaabadan ayaa dhalisay cambaareyn ballaaran, maadaama Qudus Bari ay sharciga caalamiga ah ku tahay dhul ay Israel qabsatay. Israel ayaa magaaladaas kala wareegtay Jordan dagaalkii 1967-kii, balse inta badan dalalka caalamka ayaan u aqoonsaneyn Qudus inay tahay caasimadda Israel.

Wasiirrada arrimaha dibadda ee dalalka Iskaashiga Khaliijka ee Kuwait, Cumaan, Qatar iyo Sacuudi Carabiya ayaa ku biiray dalal ay ka mid yihiin Masar, Jordan, Turkiga, Pakistan, Indonesia, Jabuuti, Soomaaliya, Falastiin, Sudan, Yemen, Lubnaan, Mauritania, Algeria, Bangladesh iyo Morocco, kuwaas oo si wadajir ah u cambaareeyay “tallaabo sharci-darro ah oo aan la aqbali karin oo ay qaadday gobolka la magac baxay Somaliland, kuna saabsan furitaanka safaarad sheegasho ah oo ku taalla Qudus-ta la haysto.”

Laakiin Imaaraadka Carabta iyo Bahrain, oo labaduba xubno ka ah Golaha Iskaashiga Khaliijka, islamarkaana xiriir rasmi ah la leh Israel, kama aysan mid noqon cambaareynta ay dalalkaas soo saareen.

Xoghayaha guud ee Golaha Iskaashiga Khaliijka, Jasem Mohamed Albudaiwi, ayaa isna cambaareeyay qorshaha safaaradda, isaga oo sheegay inuu xadgudub ku yahay sharciga caalamiga ah iyo qaraarrada Qaramada Midoobay.

Arrintan ayaa kusoo aadeysa xilli xiriirka Somaliland iyo Israel uu galay marxalad cusub, kadib aqoonsigii Israel ee Somaliland. Tan iyo markaas, waxaa soo baxay warar sheegaya in saraakiil Somaliland ah ay ka hadleen suurtagalnimada in Israel ay saldhig militari ka dhisato dhulka Somaliland, inkastoo Wasaaradda Arrimaha Dibadda Somaliland ay hore u beenisay qorshe noocaas ah.

Saldhig Israel ay ku yeelato Somaliland ayaa siin kara Tel Aviv meel istiraatiiji ah oo u dhow Badda Cas iyo Yemen, halkaas oo Xuutiyiintu ay sanadihii dambe weerarro ku qaadeen maraakiibta maraysa marin-biyoodka Badda Cas. Xuutiyiinta ayaa weerarradaas ku sheegay kuwo ay uga jawaabayaan dagaalka Israel ee Gaza iyo dhibaatada shacabka Falastiin.

Somaliland ayaa ku dhawaaqday inay ka go’day Soomaaliya sanadkii 1991-kii, balse weli caalamku wuxuu u aqoonsan yahay inay tahay qeyb ka mid ah Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya. Qaramada Midoobay, Midowga Afrika iyo inta badan dowladaha caalamka ayaan aqoonsan madax-bannaanida ay Somaliland sheegato.

Imaaraadka Carabta ayaa muddo dheer xiriir dhow la lahaa Somaliland. Sanadkii 2017-kii, maamulka Hargeysa ayaa oggolaaday dalab Imaaraadku ku doonayay inuu saldhig militari uga sameysto Somaliland, iyadoo Hargeysa ay rajeyneysay in xiriirkaas uu xoojiyo dadaalkeeda aqoonsi-raadinta.

Dhinaca kale, Sacuudi Carabiya ayaa inta badan xiriirkeeda Soomaaliya ku wajahda dowladda federaalka ee fadhigeedu yahay Muqdisho, halka Imaaraadka uu xiriirro xooggan la leeyahay Somaliland iyo Puntland.

Farqigaas ayaa marar badan muujiyay kala duwanaanshaha istiraatiijiyadda Riyadh iyo Abu Dhabi ee ku wajahan Soomaaliya iyo gobolka Geeska Afrika.

Imaaraadka iyo Bahrain ayaan weli ka jawaabin codsiyo lagu weydiiyay mowqifkooda ku aaddan qorshaha safaaradda Somaliland ee Qudus.

Dowladda Soomaaliya ayaa muddo dheer ku celcelisay in aqoonsi kasta oo loo fidiyo Somaliland uu yahay xadgudub ka dhan ah madax-bannaanida iyo midnimada dhuleed ee Soomaaliya. Muqdisho ayaa sidoo kale ku adkeysata in heshiis kasta oo shisheeye lala galo Somaliland uusan sharci ahayn haddii aanay oggolaan dowladda federaalka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya Mudane Xasan Sheekh Maxamuud oo caawa farriin soo saaray ayaa guud ahaan shacabka Soomaaliyeed ugu hambalyeeyay  munaasabadda wayn ee Ciidul-Adxa isaga oo Alle ka baryay inuu naga aqbalo acmaasha wanagasan.

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa ku baaqay isku tanaasul iyo in la garab istaaggo dadka danta yar, si ay qayb uga noqdaan farxadda munaasabadda Ciida.

“Dhammaan shacabka Soomaaliyeed meel kasta oo ay joogaan, waxaan idiinku hambalyeynayaa munaasabadda barakeysan ee Ciidul-Adxa oo ah munaasabad xambaarsan qiime weyn oo diini ah, kuna dhisan isjacayl, isu tanaasul, walaaltinimo iyo garab istaagga dadka nugul. Waxaan Alle ka baryayaa in uu innaga aqbalo acmaasha wanaagsan, sanadkan sanadkiisana nagu gaarsiiyo nabad, caafimaad iyo barwaaqo,” ayuu yiri Madaxweynuhu.

Sidoo kale, wuxuu farriin u diray dhammaan Ciidamada Qalabka Sida oo uu ku amaanay doorka ay ka qaateen sugidda amniga dalka, maadaama ay naftooda u hureen dalka iyo dadka Soomaaliyeed.

“Waxaan halkaan uga mahadcelinayaa Ciidamada Qalabka Sida, geesiyaasha difaaca dalka iyo dhammaan shacabka Soomaaliyeed ee garab istaagay dowladnimada iyo xasilloonida dalka. Nafhurkooda iyo dadaalkooda ayaa horseeday guulaha muuqda ee maanta dalku ku tallaabsanayo,” ayuu mar kale yiri Xasan Sheekh Maxamuud.

Waxaa kale oo uu intaas ku daray “Waxaan si gaar ah hambalyo iyo bogaadin ugu dirayaa muwaadiniinta Soomaaliyeed ee ku guda jira gudashada waajibaadka Xajka. Waxaan Alle uga baryayaa in uu ka aqbalo acmaashooda wanaagsan, dalkeenna iyo dadkeenana ku manneysto nabad iyo kheyr”.

Ciida ayaa sanadkan kusoo aaday xilli xasaasi ah, isla markaana ay dalka ka taagan tahay xaalad bani’aadanimo oo aad u daran, taas oo si gaar u saameysay dadka nugul iyo kuwa danta yar ee ku dhaqan caasimada iyo gobollada dalka.

Waxaa kale oo taagan xiisad kacsanaan ah oo ka dhalatay marxaladda kala guurka ah, maadaama dowladda iyo mucaaradka ay isku hayaan hannaanka doorashooyinka dalka iyo wax ka beddelka dastuurka KMG ka ah.

Muqdisho (Caasimada Online) – Kulankii u dhexeeyay xubnaha mucaaradka iyo qaar kamid ah Odayaasha Dhaqanka Soomaaliyeed ee galabta ka dhacay hoteel Jasiira ayaa soo dhammaaday, kaas oo looga hadlay arrimo xasaasi ah oo ku aadan xaaladda siyaasadeed ee dalka.

Kulanka oo saacado badan qaatay ayaa diiradda lagu saaray xaaladda siyaasadeed ee dalka iyo dadaalladii dhex-dhexaadinta ee ay wadeen Odayaasha Dhaqanka.

Garaad Jaamac Garaad Cali oo kulanka ka hadlay ayaa sheegay in iyagu ay dalbadeen kulanka, wuxuuna sheegay inay fashilmeen dadaalladii ay wadeen ee lagu dhex-dhexaadinayay dowladda iyo mucaaradka, si xal loo gaaro.

Sababta waxa uu ku sheegay in guddgii ay ku heshiiyeen odayaasha uu dhismi waayay, isla markaana caqabadda ay ka timid dhaqanka Muqdisho, sida uu hadalka u dhigay.

Sidoo kale, wuxuu intaas ku daray in kulankooda uu daarnaa in warbixin ay kusoo celiyaan mucaaradka, iyaguna ay haatan dib ugu laabanayaan deegaannadoodii.

“Madasha Samatabixinta Soomaaliyeed waxaan kulankan uga codsanay si aan ugu sheegno ergadii ay na fareen inay suuroobi wayday inaan u gudbino dhinicii kale arrinta ay u suuroobi waysay ma aha inaan dhinaca dowladda war ka weynay ee odayaasha dhaqanka Soomaaliyeed guddiga ay ku ballansanaayeen ayaa soo dhammaystirmi waayay weliba guddigii beesha Hawiye ee magaaladan degta,” ayuu yiri Garaad Jaamac Garaad Cali.

Waxaa kale oo uu intaasi kusii daray “Annagu meelo kala duwan ayaa ka nimid haddii uu guddigu soo dhammaystirmo halkeenna ayaan uga jirnaa, laakiin waxay nala ahaan wayday inaanu iska tegno annaga oo wax war ah Golihii Samatabixinta aan kusoo celinin”.

Dhankooda mucaaradka ayaa sheegay in odayaasha dhaqanka ay uga mahad-celinayaan dadaalka ay sameeyeen, ayna ka xun yihiin in uu miro-dhali waayay.

“Waxaan ugu tacsiyaynaynaa Odayaashii dadaalka ay wadeen in uusan mira dhalin, qof aan dirnay oo nagu soo noqday waa waynay,” ayuu yiri  Cabdiraxmaan Cabdishakuur Warsame oo ka hadlay kulanka.

Soomaaliya ayaa haatan wajaheysa marxalad xasaasi ah oo ka dhalatay hannaanka doorashooyinka dalka, iyada oo ay si wayn isugu hayaan madaxda Dowladda Federaalka, mucaaradka iyo qaar kamid ah dowlad-goboleedyada.

Muqdisho (Caasimada Online) – Agaasimihii hore ee Hay’adda NISA, Mudane Cabdullahi Maxamed Cali (Sanbaloolshe) oo qoraal soo saaray ayaa weerar afka ah ku qaaday Villa Somalia, isaga oo ka horyimid qorshaha muddo kororsiga.

Sanbaloolshe ayaa shaaca ka qaaday haddii la ogolaado hal sano ah oo sharci darro ah ay keeneyso in la aqbalo 10 sano oo sharci darro ah, sida uu hadalka u dhigay.

“Haddii maanta la aqbalo hal sano oo sharci-darro ah oo lagu kordhiyo dowlad uu hoggaaminayo madaxweyne muddo-xileedkiisu dhammaaday, berri waddadaas waxay nagu ridi doontaa in la aqbalo toban sano oo sharci-darro ah,” ayuu qoraalkiisa ku yiri Cabdullahi Maxamed Cali (Sanbaloolshe).

Sidoo kale, wuxuu fasiraad ka bixiyay qoraallo kala duwan oo uu maalmahan ku daabacayay bartiisa Facebook-giisa, kuwaas oo ku qornaa luqadda Engilishka.

Hoos ka akhriso warsaxaafadeedka oo dhammaystiran;-

Maalmahan waxaan bartayda Facebook ku daabacayay qoraallo ku qoran af Ingiriisi. Inta aanan sharxin dulucda qoraalkaygii ugu dambeeyay, waxaan rabaa in aan dhowr arrimood hoosta ka xarriiqo.

Midda koowaad, waxaa jirta oraah Ingiriisi ah oo tiraahda: “All the devils are here and hell is empty.” Micnaheedu waa: dadkii cadaabka lagu tuuri lahaa adduunka ayay dhooban yihiin, naartiina waa faaruq oo way haawanaysaa. Arrintaasi waxay u baahan tahay in dadka looga digo ii aysan gurigooda inala aadin.

Midda labaad, waxaan aaminsanahay in Facebook ay isticmaalaan dad badan oo aqoon-yahanno ah, kuwaas oo ku hadla luqado kala duwan. Sidaas darteed, uma arko in luqaddu tahay caqabad weyn, gaar ahaan marka aan fiiriyo falcelinta ka soo noqota qoraallada aan soo dhigo.

Midda saddexaad waa sheeko duluc leh. Waxa la yiri; xilligii dalku ku jiray fowdada ba’an, waxaa la afduubi jiray dadka ka dhashay beelaha aan hubeysneyn, waxaana loo heysan jiray madax-furasho. Waxaa la sheegay in nin reer Banaadiri ah ay koox afduubatay, iyagoo lacag madax-furasho ah ka doonaya. Afduubayaashii ayaa ninkii weydiiyay reerkiisa si lacagta madax-furashada ay uga raadsadaan. Ninkii afduubnaa markii la weydiiyay cidda u afduuban tahay, wuxuu ku jawaabay:
“Axmed Naaji ma taqaanniin?”
Waxaa lagu yiri: “Haa.”
Wuxuu yiri: “Inta kale ku darso.”
Haddana waxaa la weydiiyay reerka uu Axmed Naaji ka yahay. Wuxuu yiri:
“Faaduma Qaasim ma taqaanniin?”
Waxaa lagu yiri: “Haa.”
Wuxuu yiri: “Inta kale ku darso.”

Dulucda sheekadu waxay tahay: farriimaha aan qoray qof walba si ha u fasirto, inta ka dhimanna haku darso.
Aan u imaado dulucda oraahdii ugu dambeysay ee aan qoray oo ahayd: “If you forgive the fox for stealing your chickens, he will take your sheep.” Micnaheedu waa: haddii aad dawaco ka cafiso inay digaag kaa xaddo, berri waxay kaa qaadan doontaa ari.

Soomaalidu waxay ku maahmaahdaa: waddada yari waxay kugu riddaa waddada weyn. Si kale haddii loo dhigo, xumaan kasta waxay ku billaabataa farakacayar. Haddii maanta la aqbalo hal sano oo sharci-darro ah oo lagu kordhiyo dowlad uu hoggaaminayo madaxweyne muddo-xileedkiisu dhammaaday, berri waddadaas waxay nagu ridi doontaa in la aqbalo toban sano oo sharci-darro ah.

Muqdisho (Caasimada Online) – Xubnaha mucaaradka oo maalmahan dhaq-dhaqaaqyo culus ka waday magaalada Muqdisho ayaa haatan shir xasaasi ah hoteel Jasiira kula leh odayaasha dhaqanka Soomaaliyeed, kaas oo looga hadlayo xaaladda siyaasadeed ee ka taagan gudaha dalka.

Shirka oo goordhow furmay ayaa dhinacyadu waxay uga arrisanayaan xiisadda kasii dareysa ee u dhexeysa Villa Somalia iyo mucaaradka, maadaama illaa iyo hadda aan heshiis laga gaarin hannaanka doorashooyinka Soomaaliya.

Odayaasha ayaa horay ula soo kulmay labada dhinac, waxayna weli wadaan dadaallo isku soo dhaweyn ah, si loo gaaro xal waaro oo muhiim ah.

Xaaladda ayaa labadii maalmood ee u dambeysay sii laba kacleysay, waxaana Muqdisho ka dhacay dibadbaxyo iska soo horjeedo oo ay soo kala abaabuleen dowladda iyo mucaaradka, kuwaas oo si weyn looga dareemay caasimada.

Didbadbixii mucaaradka ee shalay ayaa isagu watay rabsho, iyada oo ciidamo hubeysan oo ilaalinayay dibadbaxayaasha lagu arkay aagga mucaaradka, taas oo keentay cabsi amni oo ku aadan in labada dhinac ay is fara saaraan.

Saraakiisha amniga dowladda oo dhankooda hadlay, waxay hanjabaad u direen hoggaamiyeyaasha mucaaradka, iyaga oo sheegay in ay tallaabo adag ka qaadi doonaan, haddii ay isku dayaan inay qalqalgeliyaan amniga guud ee caasimada.

Si kastaba, lama oga sida ay wax noqon doonaan waxaase laga war sugayaa natiijada kulamada socda, inkastoo wada-hadalladii hore ay fashilmeen.

Kismaayo (Caasimada Online) – Maamulka Jubaland ayaa si adag u cambaareeyay Dowladda Federaalka Soomaaliya kadib markii ay ku eedeysay inay hor istaagtay diyaarad rayid ah oo ay leedahay shirkadda Maandeeq Air, taas oo ka duushay magaalada Kismaayo kuna sii jeeday Dhoobley.

War-saxaafadeed kasoo baxay Wasaaradda Warfaafinta Jubaland ayaa lagu sheegay in diyaaradda oo lambarkeedu yahay 5Y IFY lagu qasbay inay u leexato magaalada Muqdisho ama ay ka degto garoonka diyaaradaha ee Wajeer ee dalka Kenya.

Tallaabadan ayuu maamulka Jubaland ku tilmaamay “mid sharci darro ah” iyo fara-gelin lagu sameeyay duulimaad rayid ah.

Jubaland ayaa sidoo kale sheegtay in tallaabadan ay khatar ku tahay badqabka rakaabka, xorriyadda isu socodka shacabka iyo kalsoonida nidaamka duulimaadyada rayidka ah ee dalka, iyadoo ugu baaqday hay’adaha caalamiga ah ee qaabilsan duulista rayidka inay si dhow ula socdaan arrintan.

“Falkaan wuxu si cad uga hor imaanayaa xeerarka iyo heshiisyada caalamiga ah ee maamulaya duulimaadyada rayidka ah, kuwaas oo dhigaya in aan duulimaadyada shacabaka iyo adeegyda rayidka loo adeegsan dano siyaasadeed ama faragelin aan sharci ahyn,” ayaa lagu yiri war-saxaafadeedka Jubaland.

Sidoo kale waxaa lagu yiri “Waxaa nasiib darro ah in Dowladda Federaalka ee waqtigeedu dhammaaday ay mar kale hawada Soomaaliya u adeegsanyso aalad siyaasadeed, halkii ay ka ahaan lahayd adeeg qaran oo si siman loogu adeego dhammaan shacabka Soomaaliyeed.”

Hoos ka aqriso war-saxaafadeedka oo dhameystiran:

Dowladda Jubaland waxay si adag u cambaaraynaysaa tallaabada sharci darrada ah ee Dowladda Federaalka ee waqtigeedu dhammaaday ay maanta ku hor istaagtay diyaarada rayidka ah ee Maandeeq Air, lambarkeeduna yahay 5Y IFY, taas oo dad shacab ah ka qaaday magaalada Kismaayo kuna sii jeeday magaalada Dhoobley, laguna qasbay in ay u leexato magaalada Muqdisho ama ay ka degto Garoonka diyaaradaha Wajeer ee dalka Kenya.

Falkaan wuxu si cad uga hor imaanayaa xeerarka iyo heshiisyada caalamiga ah ee maamulaya duulimaadyada rayidka ah, kuwaas oo dhigaya in aan duulimaadyada shacabaka iyo adeegyda rayidka loo adeegsan dano siyaasadeed ama faragelin aan sharci ahyn.

Dowladda Jubaland waxay u aragtaa arrintaan mid khatar ku ah badqabka rakaabka, xorriyadda isu socodka shacabka Soomaaliyeed, iyo kalsoonida guud ee nidaamka duulimaadyada rayidka ah ee dalka.

Waxaa nasiib darro ah in Dowladda Federaalka ee waqtigeedu dhammaaday ay mar kale hawada Soomaaliya u adeegsanyso aalad siyaasadeed, halkii ay ka ahaan lahayd adeeg qaran oo si siman loogu adeego dhammaan shacabka Soomaaliyeed.

Dowladda Jubaland waxay ugu baaqaysaa hay’adaha caalamiga ah ee qaabilsan duulista rayidka ah, gaar ahaan Hay’adda Caalamiga ah ee Duulista Rayidka (ICAO) iyo dhammaan bahda caalamka, in ay si dhow ula socdaan xadgudubyadaan soo noqnoqday ee ka dhanka ah duulimaadyada rayidka ah iyo xorriyadda socdaalka shacabka.

Ugu dambayn, dowladda Jubaland waxay caddeynaysaa in aan la aqbali karin in shacabka Soomaaliyeed lagu cadaadiyo go’aamo siyaasadeed oo halis gelin kara badqabkooda iyo xuquuqdooda aasaasiga ah.

DHAMMAAAD.

Baydhabo (Caasimada Online) – Waxaa lagu dhawaaqay xilliga la qabanayo doorashooyinka dowlad-goboleedka Koonfur Galbeed Soomaaliya, iyadoo Guddiga Madaxa Bannaan ee Doorashooyinka iyo Xuduudaha uu si rasmi ah u muddeeyay doorashooyinkaas.

Jadwalka cusub ee uu soo bandhigay guddiga doorashooyinka ayaa muujinaya in doorashada Guddoomiyaha Baarlamaanka Koonfur Galbeed la qaban doono 2-da June 2026, halka doorashada Madaxweynaha loo qorsheeyay inay dhacdo 10-ka June 2026.

Sidoo kale, Guddiga Doorashooyinka ayaa soo gudbiyay, isla markaana shaaciyay, liiska xubnaha ku guuleystay Golaha Wakiillada dowlad-goboleedka Koonfur Galbeed, kadib markii Maxkamadda Sare ee dalka ay si rasmi ah u ansixisay natiijada doorashooyinkii golayaasha deegaanka iyo wakiillada ee dhowaan ka dhacay maamulka Koonfur Galbeed.

Go’aanka ansixinta ah ayaa lagu gaaray fadhi ay yeesheen garsoorayaasha qaybta doorashooyinka ee Maxkamadda Sare, waxaana saxiixay dhammaan xubnaha guddiga oo ka kooban shan garsoore.

Guddiga Doorashooyinka ayaa sheegay in guud ahaan Golaha Wakiillada Koonfur Galbeed uu ka kooban yahay 95 xubnood, balse xubnaha la soo gudbiyay ay yihiin 92 xildhibaan, halka saddexda kursi ee harsan la sheegay in ay ku xiran yihiin ururrada siyaasadeed oo aan weli soo gudbin xubnahooda.

Guddiga Doorashooyinka ayaa sheegay in mudnaan gaar ah la siinayo dhameystirka hay’adaha dastuuriga ah ee dalka iyo qabashada doorashooyin loo marayo hannaan sharci ah oo waafaqsan xeerarka doorashada.

Waxa uu guddigu ugu baaqay musharraxiinta, ururrada siyaasadda iyo bulshada inay ilaaliyaan xasilloonida iyo hufnaanta geeddi-socodka doorashada.

Doorashooyinkii ka qabsoomay Koonfur Galbeed ayaa waxaa ka qeyb-galay 32 urur siyaasadeed oo u tartamay Golaha Wakiillada, taasoo dhalisay muran ku saabsan qaabka codeynta iyo guulaha laga gaaray, kahor inta aysan Maxkamadda Sare go’aan ka soo saarin.

Kuraasta Golaha Wakiillada oo dhan 95 ayaa waxaa hoggaanka u haya ururka JSP ee Madaxweyne Xasan Sheekh, kaasoo helay 51 kursi, halka kaalinta labaad uu ku jiro ururka NPU oo helay 14 kursi.

Waxaa la filayaa in doorashooyinka guddoonka baarlamaanka iyo madaxweynaha Koonfur Galbeed ay natiijadoodu noqon doonto mid hore loo sii og yahay, maadaama cidda ku soo bixi karta ay muuqato, wax walbana ay u dhici doonaan sida ay ku qanacsan tahay Villa Somalia.

Muqdisho (Caasimada Online) – Taliyaha Qaybta Booliska Gobolka Banaadir, Gaashaanle Sare Mahdi Cumar Muumin (Macallin Mahdi) ayaa sheegay in ciidamada ammaanka ay wadaan howl-gallo lagu soo qabanayo rag hubeysan oo la socda dibadbaxayaasha mucaaradka dowladda.

Taliyaha ayaa sheegay in shaqsiyaadkaas ay handadaad u geysteen ciidamo ka tirsan kuwa ammaanka, isla markaana la hayo xogtooda oo dhameystiran. Waxa uu xusay in boolisku hayo sawirrada, magacyada iyo macluumaad kale oo suurtagelin kara in si degdeg ah loo soo qabto.

Macallin Mahdi ayaa sheegay in dadka hubeysan iyo cid kasta oo gacan siisa ay la kulmi doonaan tallaabooyin sharciyeed, isaga oo shacabka uga digay inay ku lug yeeshaan falal lid ku ah amniga. Wuxuu carrabka ku adkeeyay in hay’adaha ammaanku ay si dhow ula socdaan dhaq-dhaqaaqyada la xiriira dibadbaxyada.

“Maleeshiyaadka iyo dadka la jooga guryahooda waxa aan leenahay waa la idinla xisaabtamayaa. Magacyadiinna, sawirradiinna iyo xogtiinna waa la hayaa, qof walbana NIRA ayuu leeyahay, waana lala xisaabtamayaa,” ayuu yiri Taliyaha qaybta booliska gobolka Banaadir.

Sidoo kale, wuxuu ugu baaqay shacabka inay ka fogaadaan wax kasta oo qalqal gelin kara amniga magaalada Muqdisho, gaar ahaan abaabullada la xiriira bannaanbaxyada mucaaradka. Waxa uu tilmaamay in ciidamada ammaanka ay heegan buuxa ku jiraan si looga hortago falal amni darro abuuri kara.

Dhanka kale, muuqaallo lagu baahiyay baraha bulshada ayaa muujinayay ciidamo ku kala labisan dareyska booliska iyo ciidanka xoogga dalka, kuwaas oo dhex joogay dad watay boorar ay ku muujinayeen cabashooyin iyo dibadbaxyo siyaasadeed. Arrintan ayaa dhalisay hadal-heyn xooggan oo ku saabsan xaaladda amni iyo siyaasadeed ee caasimadda.

Hadallada kasoo baxay Taliye Macallin Mahdi ayaa kusoo aadaya xilli magaalada Muqdisho ay ka socdaan abaabullo iyo dhaq-dhaqaaqyo siyaasadeed oo ay kala wadaan Dowladda Federaalka iyo mucaaradka, iyadoo laga cabsi qabo in xiisaddaasi saameyn ku yeelato amniga caasimadda.

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddiga madaxa-bannaan ee doorashooyinka qaranka iyo soohmdimaha ayaa shaaciyay liiska xubnaha ku guulaystay Golaha Wakiillada doorashadii isku-sidkanayd ee 10-kii bishan ka dhacday dowlad-goboleedka Koonfur Galbeed.

Xildhibaannada cusub ee baarlamaanka maamulka Koonfur Galbeed ayaa tiradoodu dhan tahay 92 xubnood, kuwaas oo intooda badan kasoo baxay xisbiga Caddaaladda iyo Wadajir (JSP) ee uu hoggaamiyo Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud.

Shaacinta liiska xildhibaannada cusub ayaa imaneysa kadib markii Maxkamadda Sare ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya ay shalay si kama dambays ah u ansixisay natiijada doorashada.

Maxkamadda Sare ayaa go’aankeeda ku caddeysay in aysan jirin wax cabasho rasmi ah oo laga gudbiyay natiijada doorashada muddadii sharciga ahayd, taas oo sahashay in si degdeg ah loo ansixiyo natiijada doorashada, sida ku cad qodobka 73-aad ee xeerka doorashooyinka qaranka.

Doorashooyinka Koonfur Galbeed ayaa waxaa ka qeyb-galay 32 urur, oo u tartamay golaha wakiilada, iyadoo ay codeeyeen illaa 132,430 qof oo qaatay kaararka cod-bixinta, sida uu sheegay guddiga doorashooyinka.

Kuraasta golaha wakiilada oo ah 95 ayaa waxaa hoggaanka u haya ururka JSP ee Madaxweyne Xasan Sheekh oo helay 51 kursi, halka kaalinta labaad uu ku jiro NPU oo helay 14 kursi.

Si kastaba, doorashadan ayaa kusoo aaday xilli xasaasi ah oo ay taagan tahay xiisad culus oo ka dhalatay sida ay dowladda u wajaheyso xaaladda kala guurka, waxaana doorashooyinka diidan mucaaradka, Jubbaland iyo Puntland.

Hoos ka aqriso liiska la shaaciyay:

Makka (Caasimada Online) – Muslimiinta ayaa maanta oo Talaado ah ku tukanayo Buurta Carafo, halkaas oo ah gundhigga iyo meesha ugu sarreysa ee gudashada acmaasha xajka, iyadoo maalinta beri ay ku beegan tahay maalinta 10-aadka ee Udxiyada loona dabaal degayo Ciida.

Tan iyo markii ay waagu baryey, boqolaal kun xujey ah oo xiran dharka cad ee ixraamka ayaa aayado ka tirsan Qur’aanka kariimka ah ku dhex akhrisanayey buurta Carafo oo dhererkeedu yahay 70 mitir, kuna dhow magaalada Maka. halkaas oo Nebi Muxammad (Naxariis iyo Nabadgelyo Eebbe Alaha Ha Siiyo) uu ka jeediyey khutbaddiisii ugu dambaysay.

Markay ka baxaan Buurta Carafo, xujeydu waxay habeenka u hoyan doonaan Musdalifa, halkaas oo ay ka soo uruurin doonaan dhagaxaan yar yar oo ay u isticmaali doonaan rasmiga astaanta  sheeydaan tuurka ee ka bilaabanaysa dooxada Mina maalinta Arbacada ah.

In ka badan 1.5 milyan oo qof ayaa waajibaadka Xajka sannadkan gudanaya, inkastoo ay jirto xiisada dagaalka Bariga Dhexe ee  dowladdaha Maraykanka iyo Israa’iil ay ku qaadeen dalka Iiraan.

Ciidamada ammaanka iyo kooxaha garoonka ku sugnaa ayaa maareynayay socodka dadweynaha ee waddooyinka gawaarida iyo kuwa dadka lugaynaya, halka dhammaan adeegyadii caafimaadka, ambalaasta, iyo agabkii kale ee loogu talagalay caawinta xujeyda ay si buuxda u diyaarsanaayeen.

Xajka, oo ka mid ah shanta Tiir ee Islaamka, waa inuu gudaa ugu yaraan hal mar qof kasta oo Muslim ah oo awood u leh.

Heer kulka magaalada Makka ayaa gaaray 44 digrii maalmihii la soo dhaafay, iyadoo mas’uuliyiinta Sacuudigu ay ku booriyeen xujeyda inay cabbaan biyo badan, iskana ilaaliyaan qorraxda inta lagu guda jiro acmaasha u badan bannaanka, kuwaas oo qaadan kara shan maalmood ama ka badan si loo dhammaystiro.

In ka badan 30,000 oo reer Iiraan ah ayaa u sanadkaan xajinaayo, taas oo qiyaastii ah saddex meelood meel ka mid ah 86,000 oo markii hore la filayay. Wakaaladda wararka rasmiga ah ee Iiraan IRNA ayaa sheegtay in xaaladda rasmiga ah ee dagaalka ay tahay sababta keentay hoos u dhacaas.

In kasta oo uu dagaalku jiro, mas’uuliyiinta Sacuudiga ayaa dhammaadkii toddobaadkii hore sheegay in xujaaj ka badan kuwii sannadkii 2025 ay sannadkan dibadda ka yimaadeen.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa ku dhawaaqday olole ballaaran oo looga hortagayo cudurka Ebola, xilli uu cudurkan saameyn xooggan ku yeeshay qaar kamid ah dalalka dhaca qaaradda Afrika.

Wasaaradda Caafimaadka Soomaaliya ayaa si gaar ah uga digtay halista cudurkaasi iyo suurtagalnimada inuu ku faafo dalalka gobolka. Wasaaradda ayaa sheegtay in la xoojiyay tallaabooyinka ka hortagga iyo baaritaanka dadka looga shakiyo cudurka Ebola, iyadoo Isbitaalka Martiini ee magaalada Muqdisho loo asteeyay xarunta ugu weyn ee lagu baarayo kiisaska looga shakiyo cudurkaasi.

Qoraal kasoo baxay Wasaaradda Caafimaadka ayaa lagu sheegay in qof kasta oo looga shakiyo cudurka Ebola lagu sameyn doono baaritaanno caafimaad oo lagu xaqiijinayo inuu cudurka qabo iyo in kale, si looga hortago faafitaanka xanuunkaasi halista ah.

Sidoo kale, dowladda Soomaaliya ayaa shaacisay in la dardargelinayo dadaallada wacyigelinta bulshada iyo xoojinta nidaamka caafimaadka, si loo yareeyo qatarta cudurka Ebola oo horey u galaaftay nolosha dad badan oo ku nool dalal kala duwan oo Afrika ah.

Dalka Uganda ayaa kamid ah waddamada uu si weyn uga dilaacay cudurka Ebola, taas oo sare u qaaday walaaca laga qabo inuu cudurku ku faafo dalalka kale ee gobolka, gaar ahaan Soomaaliya oo ay joogaan ciidamo iyo shaqaale ajaaniib ah.

Soomaaliya waxaa ku sugan ciidamada howlgalka Midowga Afrika ee AUSSOM, iyo sidoo kale shaqaale iyo ciidamo ilaaliya xarumaha Qaramada Midoobay, kuwaas oo si joogto ah isaga kala goosha dalalka gobolka, arrintaas oo sii kordhin karta cabsida la xiriirta gudbinta cudurka.

Isbitaalka Martiini ayaa horey Dowladda Federaalka Soomaaliya ugu asteeysay xaruntii lagula tacaalay cudurkii Covid-19, waxaana lagu qalabeeyay agab caafimaad iyo deeqo kala duwan oo loogu talagalay ka hortagga iyo daaweynta cudurrada faafa ee halista ah.