Muqdisho (Caasimada Online) – Xeer Ilaaliyaha Guud ee Qaranka, Suleymaan Maxamed Maxamuud ayaa shaaca ka qaaday in dhawaan maxkamad la horgayn doono Sacdiyo Macalin Cali Xasan, oo ahayd darawalad mooto Bajaaj, si looga go’aan gaaro kiiskeeda.

Xeer Ilaaliyahay ayaa sheegay in kiiskeedu marayo heer gaba-gabo ah oo dhinaca baarista iyo dacwad-oogista ah, iyada oo uu sheegay in hay’adaha caddaaladdu ay dhameystireen inta badan habraacyadii la xiriiray baarista kiiska, isla markaana hadda la sugayo jadwalka dhageysiga dacwadda ee maxkamadda awoodda u leh.

Xeer Ilaaliyaha ayaa sidoo kale ka hadlay wararka la xiriira kiiska Sacdiyo, isagoo sheegay in muddooyinkii dambe ay soo bateen xogaha aan saxda ahayn ee lagu faafinayo baraha bulshada iyo warbaahinta qaarkood, kuwaas oo uu ku tilmaamay kuwo dhaawacaya kalsoonida lagu qabo hay’adaha caddaaladda iyo amniga dalka.

Suleymaan Maxamed Maxamuud ayaa sheegay in Sacdiyo la xiray 21-kii April 2026, isla markaana muddo 48 saacadood gudahood ah lagu horgeeyay maxkamad, si waafaqsan qodobada dastuurka dalka. Wuxuu xusay in maxkamaddu markaas dhageysatay warbixintii hordhaca ahayd ee baarista, kadibna ay sharciyeysay xariggeeda.

Waxa uu intaas ku daray in hay’adaha baaristu ay si rasmi ah ugu wareejiyeen faylka dacwadda xafiiska xeer ilaalinta, halkaas oo laga sii gudbiyey maxkamadda awoodda u leh qaadista kiiska, iyadoo la filayo in dhawaan si rasmi ah loo guda galo dhageysiga dacwadda.

Xeer Ilaaliyaha Guud ayaa muujiyey walaac uu ka qabo waxa uu ku tilmaamay kororka wararka been-abuurka ah iyo marin-habaabinta bulshada, isagoo sheegay in arrimaha noocaas ah ay saameyn ku yeelan karaan sumcadda hay’adaha dastuuriga ah iyo kalsoonida dadweynaha.

“Xorriyadda hadalka iyo helitaanka macluumaadka waa xuquuq uu damaanad qaaday dastuurku, balse waa in aan lagu xadgudbin amniga qaranka, badqabka bulshada iyo xuquuqda dadka kale,” ayuu yiri Xeer Ilaaliyaha Guud.

Sidoo kale, wuxuu carrabka ku adkeeyey in dhammaan muwaadiniinta Soomaaliyeed ay sharciga hortiisa u siman yihiin, isla markaana qof kasta oo loo haysto fal-dambiyeed uu leeyahay xuquuqaha difaaca iyo helitaanka caddaaladda oo uu dammaanad qaaday dastuurka dalka.

Hadalkan kasoo baxay Xeer Ilaaliyaha Guud ee Soomaaliya ayaa imanaya ku dhowaad 24 saac kadib markii Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed ay Dowladda Federaalka ku eedeeyeen caburin siyaasadeed, xarig sharci-darro ah iyo cadaadis lagu hayo dhalinyarada iyo shacabka Soomaaliyeed.

Golaha ayaa sheegay in nidaamka hadda jira uu ku shaqeynayo cabsi-gelin iyo awood adeegsi, eedeymahaas oo dowladda aysan weli si rasmi ah uga jawaabin.

Muqdisho (Caasimada Online) – Waxaa maanta Madaxtooyada Soomaaliya ka qabsoomay kulan muhiim ah oo u dhexeeyey Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud iyo xubno ka socday bulshada rayidka ah ee Soomaaliyeed.

Kulanka ayaa diiradda lagu saaray dhammaystirka hannaanka dimuqraadiyadeed ee dalka, xoojinta dowladnimada iyo horumarka laga sameeyey dhinacyada amniga, maamul wanaagga iyo hirgelinta doorashooyinka qof iyo codka ah.

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa carrabka ku adkeeyey muhiimadda ay bulshada rayidku ku leeyihiin dhismaha dowlad casri ah, ilaalinta midnimada qaranka iyo kobcinta ka qaybgalka shacabka ee geeddi-socodka dimuqraadiyeynta dalka.

Waxa uu sidoo kale sheegay in Dowladda Federaalka Soomaaliya ay mudnaan gaar ah siinayso dhismaha hay’adaha dowladda, horumarinta adeegyada bulshada iyo xaqiijinta hannaan doorasho oo toos ah, si shacabka Soomaaliyeed ay u helaan xuquuqdooda dastuuriga ah.

Madaxweynaha ayaa tilmaamay in bulshada rayidka ahi ay laf-dhabar u tahay dadaallada lagu xoojinayo nabadda iyo dib-u-heshiisiinta, isaga oo bogaadiyey doorka ay ka qaadanayaan wacyigelinta bulshada, ilaalinta xuquuqda muwaadiniinta iyo horumarinta wadajirka bulshada Soomaaliyeed.

Kulanka ayaa sidoo kale lagu falanqeeyey sidii loo dardar-gelin lahaa wada-shaqaynta u dhaxaysa dowladda iyo bulshada rayidka, si loo xoojiyo kalsoonida shacabka iyo taageerada ay u hayaan hay’adaha dowladda.

Dhankooda, xubnaha bulshada rayidka ah ayaa Madaxweynaha la wadaagay talooyin iyo aragtiyo ku saabsan xoojinta dimuqraadiyadda, daahfurnaanta dowladnimada, horumarinta adeegyada bulshada iyo adkaynta wada shaqaynta dowladda iyo shacabka Soomaaliyeed.

Muqdisho (Caasimada Online) – Maxkamadda sare ee dalka ayaa si rasmi ah u ansixisay natiijada doorashooyinkii goleyaasha deegaanka iyo wakiillada ee dhawaan ka dhacay maamulka Koonfur Galbeed.

Go’aankan ansixinta ah ayaa lagu gaaray fadhi ay maanta yeesheen garsoorka maxkamadda sare qeybteeda doorashooyinka, waxaana saxiixay dhammaan xubnaha guddiga oo ka kooban 5 garsoore.

Go’aanka maxkamadda ayaa daba socda codsi guddiga doorashooyinka qaranka ay 19-kii bishan maxkamadda, kaas oo ay ku codsanayeen in maxkamaddu si kama dambeys ah u ansixiso natiijada doorashada isku sidkaneyd ee maamul-goboleedka Koonfur Galbeed ka qabsoontay 10-kii May 2026.

“Maxkamaddu waxay ansixisay si kama dambeys ah natiijada doorashada isku sidkaneyd ee Golaha Wakiillada iyo Goleyaasha Deegaanka Dowlad-Gobaleedka KGS, taas oo uu horay si KMG ah ugu dhawaaqay Guddiga Madaxabannaan ee Doorashooyinka Qaranka iyo Soohdimaha,” ayaa lagu yiri go’aanka maxkamadda sare.

Maxkamadda Sare ayaa go’aankeeda ku caddeysay in aysan jirin wax cabasho rasmi ah oo laga gudbiyay natiijada doorashada muddadii sharciga ahayd, taas oo sahashay in si degdeg ah loo ansixiyo natiijada doorashada, sida ku cad qodobka 73-aad ee xeerka doorashooyinka qaranka.

Doorashooyinka Koonfur Galbeed ayaa waxaa ka qeyb-galay 32 urur, oo u tartamay golaha wakiilada, iyadoo ay codeeyeen illaa 132,430 qof oo qaatay kaararka cod-bixinta, sida uu sheegay guddiga doorashooyinka.

Kuraasta golaha wakiilada oo ah 95 ayaa waxaa hoggaanka u haya ururka JSP ee Madaxweyne Xasan Sheekh oo helay 51 kursi, halka kaalinta labaad uu ku jiro NPU oo helay 14 kursi.

Si kastaba, doorashadan ayaa kusoo aaday xilli xasaasi ah oo ay taagan tahay xiisad culus oo ka dhalatay sida ay dowladda u wajaheyso xaaladda kala guurka, waxaana doorashooyinka diidan mucaaradka, Jubbaland iyo Puntland.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Turkiga ayaa ballaarisay barnaamijka tababarka milateri ee ay siiso ciidamada sida gaarka ah u tababaran ee Gorgor, iyadoo markii ugu horreysay lagu daray isticmaalka taankiyada culus iyo gaadiidka gaashaaman.

Tallaabadan ayaa muujineysa in tababarka ciidamada Gorgor uu ka gudbayo howlgaladii hore ee ku koobnaa dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab, weerarrada degdegga ah iyo xeeladaha ku dhufoo ka dhaqaaqda, una wareegayo dagaal dhul oo culus oo ku dhisan taankiyo, gaadiid gaashaaman iyo dhaqdhaqaaq ciidan oo ballaaran.

Warbixin lagu daabacay bogga Military Africa ayaa sheegtay in ciidamada Gorgor hadda loo diyaarinayo awood cusub oo ka mid ah dib-u-dhiska Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed, xilli Muqdisho ay isku diyaarineyso inay si buuxda ula wareegto mas’uuliyadda amniga gudaha ee dalka.

Tababarka cusub waxaa loo qeybiyay laba waddo. Qeyb ka mid ah waxaa lagu bixinayaa xarunta tababarka milateri ee TurkSom ee Muqdisho, halka qeybta kale lagu bixinayo xarumaha gaarka ah ee ciidamada kumaandooska Turkiga ku leeyihiin magaalada Isparta ee dalka Turkiga.

Turkiga ayaa tobankii sano ee la soo dhaafay tababaray dhowr guuto oo ka tirsan ciidamada Soomaaliya, balse ku darista taankiyada, makaanikada gaadiidka culus iyo xeeladaha dagaalka gaashaaman ayaa muujineysa heer cusub oo uu gaaray iskaashiga difaaca ee labada dal.

Barnaamijkan ayaa si gaar ah diiradda u saaraya ku shaqeynta qalabka milateri ee Turkigu siiyay Soomaaliya, kuwaas oo isugu jira taankiyo dib loo dayactiray iyo gaadiid casri ah oo u adkaysta qaraxyada miinooyinka.

14-kii Febraayo 2026, markabka ciidamada badda Turkiga ee TCG Sancaktar ayaa dekedda Muqdisho ka dejiyay taankiyo lagu qiyaasay 10 illaa 15 xabbo oo noocyadoodu yihiin M48 iyo M60 Patton.

Shixnaddaas ayaa markii ugu horreysay muddo ka badan soddon sano dib u soo celisay taankiyo silsilad ku socda oo ka mid noqda awoodda dagaal ee Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed, tan iyo burburkii hay’adihii dowladda ee 1991.

Taankiyadan ayaa la filayaa inay ka barbar shaqeeyaan gaadiidka kale ee gaashaaman ee Turkigu hore u siiyay Soomaaliya, oo ay ku jiraan ugu yaraan 20 gaari oo ah BMC Kirpi MRAP, kuwaas oo lagu wareejiyay Soomaaliya intii u dhaxeysay 2020 iyo 2021.

Qaar ka mid ah taankiyada la keenay ayaa ah M48 Patton oo hore uga tirsanaa ciidamada Turkiga. Turkiga ayaa haysta tiro badan oo ka mid ah taankiyadan, iyadoo qaarkood la casriyeeyay horraantii 1990-meeyadii, laguna sameeyay isbeddello farsamo oo kordhiyay awooddooda.

Nooca M48A5T2, oo ah mid ka mid ah noocyada la casriyeeyay, waxaa laga saaray matoorkii hore ee shidaalka ku shaqeynayay, waxaana lagu beddelay matoor diesel ah oo 750-horsepower ah. Taankigan oo culeyskiisu yahay ku dhowaad 45 tan ayaa gaari kara xawaare ku dhow 48 kiilomitir saacaddii, wuxuuna socon karaa masaafo ku dhow 499 kiilomitir.

Sidoo kale, waxaa lagu rakibay madfac 105mm ah oo awood u leh inuu rido rasaasta caadiga ah ee NATO, nidaam lagu hago bartilmaameedka, qalab kuleylka wax ka arka iyo qalab cabbira fogaanta bartilmaameedka. Arrimahan ayaa u oggolaanaya ciidanka inay bartilmaameed ku arkaan qiiq, boor iyo mugdi.

Hase yeeshee, taankiyadan ayaa sidoo kale wata caqabado. Inkastoo ay leeyihiin gaashaan adag oo ka difaaci kara rasaasta culus, madaafiicda fudud iyo qaraxyada qaar, haddana ma haystaan nidaamyada casriga ah ee ka hortaga gantaallada lidka taankiyada iyo qaraxyada waaweyn ee miinooyinka, kuwaas oo weli ka mid ah xeeladaha ay adeegsato Al-Shabaab.

Caqabadda kale ayaa ah dayactirka iyo sahayda. Ku shaqeynta taankiyo 45 tan ah waxay u baahan tahay shidaal badan, qalab dayactir oo gaar ah, farsamoyaqaanno tababaran iyo silsilad sahay oo joogto ah. Soomaaliya, oo ciidankeeda muddo dheer la daalaa-dhacayay dhaqaale iyo qalab yari, arrintan waxay u noqon kartaa tijaabo weyn.

Warbixinta ayaa sheegtay in macallimiinta Turkiga ay arrintan uga hortagayaan in tababarka lagu daro casharro farsamo oo ku saabsan dayactirka matoorada, nidaamka hydraulic-ga iyo qalabka xasiliya madfaca taankiga, si cutubyada Soomaaliyeed ay ugu yaraan u sameyn karaan dayactirka aasaasiga ah iyaga oo aan si joogto ah ugu tiirsanaan khubaro shisheeye.

Dhinaca kale, Turkiga ayaa toddobaadkan Soomaaliya ku wareejiyay saddex helikobtar oo dagaal oo nooca T-129 ATAK ah, kuwaas oo loogu talagalay inay ka caawiyaan dowladda dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab.

Wareejintaas ayaa timid kadib wada-hadal telefoon oo dhex maray Madaxweynaha Turkiga Recep Tayyip Erdoğan iyo Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud, kaas oo Erdoğan ku ballanqaaday in Ankara ay sii wadi doonto taageerada ay siiso Soomaaliya ee dhanka la-dagaallanka argagixisada.

Turkiga ayaa sidoo kale ciidanka badda Soomaaliya siiyay laba helikobtar oo utility ah, taas oo qeyb ka ah heshiiskii difaaca ee Muqdisho iyo Ankara kala saxiixdeen bishii Febraayo 2024, kaas oo ka mid ahaa qorshe ballaaran oo lagu dhisayo awoodda badda Soomaaliya.

Tababarka cusub ee dagaalka gaashaaman ayaa ku soo beegmaya xilli Soomaaliya ay ku jirto marxalad amni oo xasaasi ah. Hawlgalka AUSSOM ayaa beddelay ATMIS, iyadoo weli ay socdaan dadaallo lagu taageerayo ciidamada Soomaaliya inta ay dowladda federaalka isku diyaarineyso inay si buuxda ula wareegto mas’uuliyadda amniga.

Gorgor ayaa la filayaa inay door muhiim ah ka qaataan howlgalada waaweyn ee lagu bartilmaameedsanayo saldhigyada Al-Shabaab ee bartamaha iyo koonfurta Soomaaliya, gaar ahaan meelaha u baahan awood gaadiid culus, difaac ballaaran iyo sugidda goobaha istiraatiijiga ah.

Falanqeeyayaasha milateriga ayaa rumeysan in cutubyada ugu horreeya ee taankiyada lagu tababaray ay marka hore xoogga saari doonaan difaaca xarumaha muhiimka ah, sugidda waddooyinka waaweyn iyo ilaalinta aagagga istiraatiijiga ah, halka gaadiidka fudud iyo cutubyada lugta ah loo adeegsan doono howlgalada dhaq-dhaqaaqa badan.

Haddii tababarkan uu guuleysto, wuxuu Soomaaliya siin karaa awood ay muddo dheer weyday: ciidan leh awood dhul oo culus, gaadiid gaashaaman, taankiyo iyo taageero cirka ah oo isku xiran. Laakiin guusha qorshahan waxay ku xirnaan doontaa awoodda Soomaaliya u yeelato inay dayactirto qalabkan, ilaaliso sahaydiisa, una adeegsato si joogto ah oo ka baxsan bandhig milateri oo keliya.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiirka Wasaaradda Dekadaha iyo Gaadiidka Badda, Mudane Cabdulqaadir Maxamed Nuur (Jaamac) oo qoraal soo saaray ayaa weerar culus oo afka ah ku qaaday siyaasiyiinta mucaaradka ee haatan dhaq-dhaqaaqyada ka wada gudaha magaalada Muqdisho.

Jaamac ayaa u jawaabay xubnaha mucaaradka oo ka cawday baraha koontarool ee Muqdisho, isaga oo kula taliyay inay u guuraan daafaha caasimada, gaar ahaan Degmooyinka Dayniile iyo Gubadley ee Gobolka Banaadir.

“Ilma adeerayaalow, madasha calaacalkaay, maadaama aad ka cabateen checkpointska amniga caasimadda lagu sugaayo, waxaad u guurtaan daafaha Daayniile, Suuqa Xoolaha iyo Gubadleey, iyagaa idiin sahlane,” ayuur yiri Jaamac.

Wasiirka ayaa sidoo kale sheegay in ay u fududeyn doonaan haddii ay guurayaan, isla markaana lagala hadli doono saraakiisha amniga, sida uu hadalka u dhigay.

“Hadeey idinku cuslaato, noo soo sheega aan hay’adaha amniga idiin waydiino in ay cabashadiina tixgaliyaan oo ugu yaraan idinka qaadaan koontaroollada Danwadaagta iyo Km4/Warta, wadada airportkana idiin furaan,” ayuu raaciyay.

Waxaa kale oo uu ku daray “Guryaha xaafaddaasna waa noo raqiisi lahaayeen markaad ka qaxdaan, oo aad Nairobi isku wareysataan, ama qaarkiina aan Nairobi tagi karin ay Stanbul cajaladaha ka soo duubaan iyagoo shuwaarmada ruugaayo sidi uu xaalkiinna ahaa inta aadan helin amniga aad caasimadda ugu damaashaadeysaan oo ay dhaliyeen wiilasha qaraxyada isku dhiga ee checkpointska taagan 24ka saac si ay amnigiina u sugaan, idinkuna aad ijaafaynaysaan har iyo habeen”.

Hadalkan kasoo yeeray Wasiirka Dekadaha iyo Gaadiidka Badda ayaa kusoo aaday, xilli dhawaan mucaaradka ay isku kala qaybiyeen qaar kamid ah degmooinka gobolka Banaadir, si ay ugu qabtaan dibadbaxyo, balse waxaa ka hortegay dowladda Soomaaliya, taas oo keentay inuu dhicisoobo qorshahooda.

Mucaaradka ayaa mar kale hadda qorsheynaya inay banaanbax dhigaan 4-ta bisha soo socoto ee June, kaas oo ay ku diidan yihiin muddo kordhinta halka sano ee Madaxweyne Xasan Sheekh iyo barakicinta dadka shacabka ah.

Garoowe (Caasimada Online) – Madaxweynaha dowlad goboleedka Puntland Saciid Cabdullahi Deni ayaa u dhoofay dalalka Imaaraadka Carabta iyo Itoobiya oo xiriir xoogan kala dhaxeeyo maamulkiisa, waxaana la sheegay in Safarkaan uu ahaa mid aan la shaacin.

Saciid Deni ayaa oo shalay gelinkii danbe ka baxay Garoowe ayaa lagu soo waramayaa in uu gaaray magaalada Addis Ababa ee caasimada Itoobiya, halkaasi oo uu shirar kula yeelan doono mas’uuliyiin ka tirsan xukuumadda Addis Ababa.

Waxaa kaloo la xaqiijiyay in lugta labaad ee safarkiisa inuu ku tegi doono magaalada Abuu Dhabi ee dalka Isu-taga Imaaraadka Carabta halkaasi oo sidoo kale kula shiri doono mas’uuliyiin ka socoto Imaaraadka.

Sida ay ku warameen illo ku dhow dhow Saciid Deni ayaa sheegay in safarka deg dega ah ee loogu yeeray inuu la xiriiro arrimo siyaasadeed iyo wadatashiyo ku saabsan marxalada kala guurka ee Soomaaliya gashay.

Saciid Deni oo ka mid ah Golaha Mustaqbalka Soomaaliya ayaa la ogsoon yahay inuu xiriir adag kala dhaxeeyo dowladda Imaaraadka Carabta oo la aaminsan yahay inay taageerto maamulkiisa.

Ilo aad ugu dhow Deni ayaa Caasimada Online horay ugu sheegeen in madaxweynaha Puntland, uu xilligan wajahayo caqabad dhaqaale oo saameyn ku yeelan karta ololihiisa doorashada madaxtinimada Soomaaliya.

Ilahan ayaa sheegay in Imaaraadka Carabta uu Deni u caddeeyay inuusan xilligan awoodin  dhaqaale uu ku bixiyo ololihiisa doorashada, sababo la xiriira culeysyo dhaqaale iyo amni oo ka dhashay xiisadaha Bariga Dhexe, gaar ahaan dagaalladii iyo kacsanaantii la xiriirtay Iiraan iyo xulafada Mareykanka.

Imaaraadka Carabta ayaa taageera mashruuca weyn ee ballaarinta Dekedda Boosaaso oo gacanta ay ku hayso shirkadda P&O Ports oo hoostagta DP World iyo dhismaha garoonka diyaaradaha Boosaaso, inkastoo markii ay dowladda Soomaaliya xiriirka u jartay Imaaraadka ay ka rarteen qalabkooda garoonka diyaaradaha Boosaaso, haddana waxaa weli la aaminsan yahay inay adeegsadaan garoonkaasi iyadoo si qarsoodi ah ay isaga kala gudbaan diyaaraddaha aadaya Abuu Dhabi ilaa kooxda mucaaradka Suudaanta ay taageeraan.

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddoomiyaha Maamulka Gobolka Banaadir, ahna Duqa Magaalada Muqdisho Xasan Maxamed Xuseen (Muungaab) oo xalay jeediyay khudbad xasaasi ah ayaa la garnaqsaday Madaxweynaha Puntland oo ay si weyn isku hayaan Dowladda Federaalka Soomaaliya.

Muungaab ayaa ku eedeeyay Saciid Deni inuu fawdo iyo rabsho ka abaabulo Muqdisho, isla markaana uu kicinayo shacabka, si ay u banaabaxaan, balse uusan rabin in la qalqalgeliyo amniga magaalooyinka waa wayn ee Puntlalnd.

“Waxaan rabaa hal odey inaan la garnaqsado oo la yiraahdo Saciid Cabdullahi Deni diyaarad ayuu Garoowe ka soo raacayaa Muqdisho ayuu imaanayaa wuxuu leeyahay reer Muqdishow mudaharaada dowladda halaga horyimaado xaafadaha ha lagala deg-dego ha su’aal haddii aan waydiiyo war inta aadan Garoowe kasoo tegin so magaalo Soomaaliyeed ma ahan? mudaharaadka maad halkaas ka sameysid Boosaaso maa ka sameysid,” ayuu yiri Muungaab.

Sidoo kale, wuxuu tilmaamay in uu suurad-xumeynayo amniga caasmada, markii uu yimaadana uusan soo dhaafin gudaha xerada Xalane ee magaalada Muqdisho.

“Shacabka Garoowe haddii uu yiraahdo mudaharaada dowladda iyo madaxweynaha JFS ku madaharaada maka yeelaayaan laakiin wuxuu rabaa inuu diyaarad soo raaco Xalane gudaheeda meel xero ah uu dago dabadeedna uu yiraahdo Muqdisho amno ma ahan”.

Dhanka kale, wuxuu farriin u diray Shacabka ku dhaqan magaalada Muqdisho oo uu ugu baaqay in aysan ka qayb qaadan banaanbaxyada haatan laga abaabulayo caasimada, kuwaas oo ay horkacayaan xubnaa mucaaradka dalka.

Si kastaba, Mucaaradka ayaa maalmahan ku doodayay in Xasan uu sharci darro ku joogo Villa Somalia, isla markaana uu yahay Madaxweyne hore oo lamid ah madaxdii dalka soo martay, sida ay hadalka u dhigeen.

Soomaaliya ayaa haatan ku jirto marxalad xasaasi ah, iyadoo weli la’isku hayo hannaanka doorashooyinka iyo wax ka beddelka dastuutka kumeel gaarka ah.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya, Mudane Xasan Sheekh Maxamuud oo weli sii wada kulamada Beelaha ayaa xalay xarunta madaxtooyada kula kulmay waxgaradka Beesha Ciise Harti ee uu ka dhashay Taliyihii hore ee Ciidamada Xoogga Dalka Soomaaliyeed, Jeneraal Odowaa Yuusuf Raage, inkastoo uusan goobjoog ahayn kulankan.

Kulanka oo ahaa mid xasaasi ah ayaa waxaa ka qayb-galay odayaal, waxgarad iyo ganacsato kasoo jeeda Beesha Ciise Harti, sida ay muujinayaan sawirrada kulanka oo lagu baahiyay baraha bulshada.

Intiisa badan waxaa kulanka diirada lagu saaray arrimo ay kamid yihiin dardargelinta dib u xoreeynta deegaannada ay Al-Shabaab kaga suganyihiin maamulka Hirshabelle, dowlad wanaaga iyo taageerada ay u hayaan Dowladda Federaalka Soomaaliya.

Sidoo kale, waxgaradka la kulmay Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa boggaadiyey amniga caasimada oo ay ku amaaneen hay’adaha amniga ee dalka.

Dhankiisa Madaxweynaha ayaa sheegay in doorka odayaasha dhaqanka ee nabada uu yahay mid ay dowladda ka mahad-celineyso, loona baahanyahay in laga wada shaqeeyo si isku duubni iyo wadajir leh.

Kulankan waxaa ka horreeyay mid kale oo uu xalay Madaxweynaha la qaatay waxgaradka Beesha Murasade ee ka tirsan beelweynta Hawiye. Xubnahaasi oo isugu jiray xildhibaano, hoggaamiye dhaqameed, waxgarad, ganacsato iyo qeybaha bulshada ayaa waxaa hoggaaminayay wasiirka Wasiirka Cadaalada iyo Dastuurka Xasan Macalin.

Kulankaas ayaa sidoo kale ahaa mid xambaarsan miisaan siyaasadeed iyo mid amni, iyada oo ujeedada ay ahayd sidii  looga wada qeyb qaadan lahaa xoojinta amniga caasimada iyo ku taageerida dowladda iyo laamaha amniga, maadaama beesha Murusade saameyn ku leedahay degmooyinka Dayniile iyo agagaarkeeda.

Si kastaba, ha’ahaatee kulamadan ayaa kusoo aadaya xilli xasaasi, isla markaana ay taagan tahay xiisad culus oo u dhexeysa Villa Somalia iyo mucaaradka, taas oo si weyn looga dareemayo gudaha magaalada Muqdisho oo ay dhaq-dhaqaaqyo iska soo horjeedo ka wadaan labada dhinac.

Hargeysa (Caasimada Online) – Madaxweynaha maamulka Somaliland, Cabdiraxmaan Maxamed Cabdullaahi (Cirro), ayaa Britain ku eedeeyay inay ku dhaqmayso laba wajiilenimo, kadib markii ay aqoonsatay dowladda Falastiin balse ay weli diiddan tahay inay aqoonsato Somaliland.

Cirro oo wareysi siiyay wargeyska The Telegraph ayaa sheegay in Somaliland ay Britain ka fileyso taageero, isaga oo sabab uga dhigay xiriirka taariikhiga ah ee Hargeysa iyo London, doorashooyinka ka dhacay Somaliland iyo xasilloonida ay sheegato tan iyo markii ay ku dhawaaqday inay ka go’day Soomaaliya sanadkii 1991.

“Xiriirka naga dhexeeya Britain waa mid aan la jebin karin, balse waxaan ka fileynaa Britain inay na aqoonsato,” ayuu yiri Cirro. “Haddii Britain ay taageerto xuquuqda aadanaha, xorriyadda hadalka iyo xasilloonida dimoqraadiyadeed, waa inay na siisaa taageeradeeda.”

Somaliland waxay ahaan jirtay maxmiyad British ah ka hor inta aysan xornimada qaadan sanadkii 1960, kadibna ay la midoobin Koonfurta Soomaaliya oo Talyaanigu maamuli jiray, si loo dhiso Jamhuuriyadda Soomaaliya.

Hargeysa ayaa sanadkii 1991 dib ugu dhawaaqday gooni-isu-taag kadib burburkii dowladdii dhexe ee Soomaaliya, balse weli ma helin aqoonsi caalami ah oo ballaaran.

Dowladda Soomaaliya ayaa ku adkeysanaysa in Somaliland ay ka mid tahay dhulkeeda, waxayna marar badan ka digtay in dalal shisheeye ay qaadaan tallaabo kasta oo sharciyeyn karta gooni-isu-taagga Hargeysa.

Eedeynta laba wajiilenimada

Cirro ayaa Britain ku eedeeyay isburin siyaasadeed, isaga oo sheegay in London ay aqoonsatay Dowladda Falastiin balse ay diidday Somaliland.

Sida uu qoray The Telegraph, Cirro ayaa ku dooday in Somaliland ay buuxisay shuruudaha dowladnimo ee lagu xusay Axdiga Montevideo, oo ay ka mid yihiin dad joogto ah, dhul la yaqaan, dowlad shaqeyneysa iyo awood ay xiriirro diblomaasiyadeed kula yeelan karto dalal kale.

Mas’uuliyiinta Somaliland ayaa muddo dheer ku doodayay in Hargeysa ay dhistay hay’ado ka xasilloon kuwa dalal badan oo aqoonsi haysta, iyaga oo tusaale u soo qaata doorashooyin soo noqnoqday, ciidamo u gaar ah, baarlamaan, maxkamado iyo lacag u gaar ah.

Laakiin Britain ayaa weli qabta in xaaladda Somaliland lagu xalliyo wada-hadal dhex mara Muqdisho iyo Hargeysa. London waxay taageertaa madax-bannaanida, midnimada dhuleed iyo wadajirka Soomaaliya, mowqifkaas oo ay sidoo kale qabaan Midowga Afrika iyo inta badan dowladaha reer Galbeedka.

Arrintaas ayaa caro ku abuurtay hoggaanka Somaliland, oo ku doodaya in in ka badan 30 sano oo is-maamul ah ay ka miisaan badnaan karto mowqifka beesha caalamka ee ku dhisan ilaalinta xuduudihii Soomaaliya.

Muranka ayaa sii xoogaystay kadib markii Israel ay aqoonsatay madax-bannaanida Somaliland, tallaabo ay dowladda Soomaaliya ku tilmaantay xadgudub ka dhan ah madax-bannaanideeda iyo midnimadeeda dhuleed.

Cirro ayaa difaacay xiriirka Hargeysa iyo Israel.

“Bilowgii hore, xiriirkeenna wuxuu ahaa mid furan, daacad ah oo saaxiibtinimo leh,” ayuu u sheegay The Telegraph. “Kuwa na dhaliilaya arrimahooda ha ku ekaadaan. Waxaan sanadkan booqasho rasmi ah ku tagi doonaa Qudus.”

Muhiimadda Badda Cas

Goobta ay Somaliland ku taallo ayaa doodda aqoonsiga siisay miisaan istaraatiiji ah oo cusub.

Xeebteeda waxay ku wajahan tahay Gacanka Cadmeed, waxayna u dhowdahay marin-biyoodka Bab al-Mandab, oo isku xira Badda Cas iyo Badweynta Hindiya. Marin-biyoodkaas ayaa si gaar ah muhiim u noqday tan iyo markii kooxda Xuutiyiinta Yemen ay billaabeen weerarro ka dhan ah maraakiibta isaga kala goosha gobolka.

Dekedda Berbera, oo ah dekedda ugu weyn Somaliland, ayaa sidoo kale soo jiidatay danaha quwadaha gobolka iyo kuwa caalamiga ah, kadib maalgelin weyn oo ay ku sameysay shirkadda DP World ee Imaaraadka Carabta.

Hargeysa waxay rajeyneysaa in Berbera ay noqoto marin ganacsi oo muhiim u ah Itoobiya, isla markaana ay noqoto beddel istaraatiiji ah oo la tartama Jabuuti, oo ay ku sugan yihiin danaha amni ee Mareykanka iyo Shiinaha.

The Telegraph ayaa qoray in falanqeeyayaal ay sheegeen in Washington ay eegayso fursado ku saabsan Somaliland, taas oo qeyb ka ah dadaal ballaaran oo lagu xakameynayo saameynta Shiinaha ee Badda Cas.

“Waa ciyaar istaraatiiji ah oo weyn, iyadoo Washington ay isku dayeyso inay Shiinaha ku xakameyso Badda Cas,” ayuu wargeyska u sheegay falanqeeyaha gobolka Rashid Abdi. “Hormuz wuxuu muujiyay muhiimadda marin-biyoodyada.”

Somaliland ayaa sidoo kale xiriir dhow la yeelatay Imaaraadka Carabta, oo danihiisa dekedaha iyo saadka ee Berbera ay xoojiyeen booska Hargeysa ee gobolka. Turkiga, Qatar, Shiinaha iyo dalal kale oo Khaliijka ah ayaa iyaguna saameyn ku leh Soomaaliya iyo Geeska Afrika.

Halista xiisad cusub

Inkasta oo Somaliland ay dardar gelisay ololaheeda aqoonsi, haddana arrintaas waxay weli tahay mid siyaasadeed oo qarax dhalin karta.

Soomaaliya waxay sheegtay in aqoonsi kasta oo la siiyo Somaliland uu jabinayo madax-bannaanideeda, isla markaana uu halis gelinayo xasilloonida gobolka. Midowga Afrika ayaa isaguna muddo dheer ka digayay in wax laga beddelo xuduudihii gumeysiga, isaga oo ka cabsi qaba in hal gooni-isu-taag oo la aqoonsado uu dhiirrigelin karo kuwa kale oo ka dhasha qaaradda.

Sheegashada dhuleed ee Somaliland ayaa sidoo kale wajahaysa caqabado ka jira bariga, halkaas oo maamulka Waqooyi Bari, oo hore loo oran jiray Khaatumo State, uu gacanta ku hayo dhul ballaaran, isla markaana ah qeyb ka mid ah nidaamka federaalka Soomaaliya.

Murankaas ayaa dhaawacaya doodda Hargeysa ee ah inay si buuxda oo aan lagu muransaneyn u maamusho dhammaan dhulka ay sheegato.

Omar Mahmood, oo ah falanqeeye sare oo ka tirsan International Crisis Group, ayaa The Telegraph u sheegay in Britain ay dan ku leedahay inay xiriir la yeelato Soomaaliya iyo Somaliland labadaba, iyada oo aan dhinac dooran.

“Looma baahna in dhinac la doorto,” ayuu yiri. “Marka laga eego dhinaca amniga, Britain waxay dano ku leedahay Soomaaliya, oo ay khatar ku tahay Al-Shabaab, iyo Somaliland.”

Wuxuu ka digay in aqoonsi degdeg ah uu sii hurin karo xiisadaha.

“Uma maleynayo in in laga hormaro aqoonsiga Somaliland ay wax tar leedahay,” ayuu yiri Mahmood. “Waxay abuuri kartaa dagaal wakiillo, taas oo ah waddo khatar ah.”

Laascaanood (Caasimada Online) – Ciidamada Booliska ee Maamulka Waqooyi Bari ayaa gacanta ku dhigay shan nin oo loo haysto inay geysteen kufsi wadareed, halka nin lixaad oo lala xiriirinayo falkaasi uu weli baxsad yahay, sida ay sheegeen saraakiisha ammaanka.

Howlgalka lagu soo qabtay eedeysanayaasha ayaa yimid kadib baaritaanno ay sameeyeen laamaha ammaanka, kuwaas oo la xiriiray dhacdada kufsiga ah oo Laascaanood ka dhacday 23-kii bishan May, kadib markii kufsi wadareed loo gaystay gabar kasoo jeeda deegaanka.

“Ciidanka Booliska Dowlad Goboleedka Waqooyi Bari Soomaaliya, gaar ahaan Ciidanka Booliska Qaybta Gobolka Sool, iyagoo gudanaya waajibaadkooda shaqo ee ilaalinta ammaanka, badqabka bulshada iyo sugidda caddaaladda, ayaa ku guulaystay dabagal ay ku sameeyeen fal-danbiyeed kufsi ah oo ka dhacay magaalada Laascaanood taariikhdu markay ahayd 23 May 2026.

Howlgalkaasi kadib, Ciidanka Boolisku waxay gacanta ku soo dhigeen shan (5) eedaysane oo loo haysto kiiskaasi, halka hal eedaysane oo kale uu weli baxsad yahay, isla markaana ay ku raadjoogaan laamaha ammaanku,” ayaa lagu yiri warsaxaafadeedka.

Ragga lasoo qabtay ayaa kala ah;-  1-Maxamed Cabdi Ismaaciil Faarax Ina Farduus Xasan Saalax L/28 Jir Ah, 2-Sharmaake Cabdi Cali Cabdilaahi Ina Safiya Daahir Obsiiye L/22 Jir Ah, 3-Sahal Maxamed Cabdi Samatar Ina Deeqa Axmed Ducaale L/22 Jir Ah, 4-Axmed Cabdiqaadir Ashkir Ina Muxubo Jaamac Ciise L/24 Jir ah, 5-Cabdicasiis Jaamac Shire Ina Yurub Kaariye Bulaale L/21 Jir Ah iyo 6-Maqane Cabdiraxmaan Maxamed Muuse Warsame oo maqane ah.

Sidoo kale warsaxaafadeedka ayaa lagu caddeeyay in kiiskan ay dhibbane ka tahay muwaadinad reer Waqooyi Bari ah, sidoo kalena uu khuseeyaa ilaalinta sharciga iyo ammaanka guud ee Dowlad Goboleedka Waqooyi Bari Soomaaliya.

Booliska ayaa sidoo kale shaaca ka qaaday in baaritaanku si buuxda u socdo, isla markaana warbixin dhammaystiran ay wadaagi doono bulshada marka ay soo gebageboobaan baaritaannada socda.

“Eedaysanayaasha gacanta lagu hayo waxaa sida ugu dhakhsiyaha badan loogu gudbin doonaa hay’adaha garsoorka si loo marsiiyo habraaca sharciga waafaqsan,” ayaa mar kale lagu yiri qoraalka Booliska.

Ugu dambeyn, Ciidanka Boolisku ayaa bulshada u sheegay in uusan jirin war rasmi ah oo kasoo baxay hay’adaha ammaanka, kana horreeyay war-saxaafadeedkan, sidaas darteedna dhammaan wararka lagu faafiyey baraha bulshada ee la xiriira kiiskan ee aan kasoo bixin hay’adaha rasmiga ah ay yihiin warar aan xaqiiqo ku dhisnayn, kuwaas oo carqaladayn kara hannaanka caddaaladda iyo shaqada ay hayaan ciidamada ammaanku.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dekedda weyn ee magaalada Muqdisho ayaa sanadihii u dambeeyay sameysay horumar muuqda oo dhinacyo badan leh, kadib markii maamulkeeda loo dhiibay Danjire Maxamed Cali Nuur (Ameeriko). Horumarkaasi wuxuu taabanayaa maamulka dekedda, adeegyada ganacsiga iyo qorshayaasha fog ee ballaarinta mustaqbalka.

Guulaha laga gaaray dekedda, gaar ahaan marka la eego qiimeynta Bangiga Adduunka iyo kooxda khubarada teknoolojiyadda ee S&P Global, oo sheegay in ay noqotay dekedda labaad ee ugu waxqabadka fiican dalalka Afrika ee Saxaraha ka hooseeya, waa guul weyn oo taariikhi ah, marka loo eego tartanka adag ee dekedaha gobolka sida Mombasa iyo Jabuuti. Warbixintu waxay sidoo kale muujisay in Dekedda Muqdisho ay gashay kaalinta 163aad ee 407 dekedood oo caalami ah.

Tan iyo markii uu maamulka la wareegay Danjire Maxamed Cali Nuur, waxaa mudnaanta koowaad la siiyay dib-u-habeynta hufnaanta shaqada iyo dhismaha kalsoonida shaqaalaha.

Dekedda Muqdisho waxay gaartay rikoor cusub oo taariikhi ah marka la eego xamuulka la maareeyay. Hal bil gudaheed ayay dekeddu maareysay 160,703 metric tonnes oo xamuul ah, taas oo noqotay waxqabadkii ugu sarreeyay ee taariikhda dekedda tan iyo markii la aasaasay.

Maamulka dekeddu wuxuu qaaday tallaabooyin waaweyn oo lagu dhiirrigelinayo ganacsiga caalamiga ah iyo kan maxalliga ah. Waxaa la ballaariyay, laguna soo kordhiyay, isticmaalka nidaamyada elektaroonigga ah ee lagula socdo xamuulka, taas oo yareysay waqtigii ay ganacsatadu ku qaadan jireen inay hantidooda kala baxaan dekedda.

Marka laga hadlayo dhinaca amniga, waxaa si weyn loo adkeeyay amniga gudaha dekedda iyo kan badda, iyadoo la kaashanayo ciidamada amniga iyo qalabka casriga ah ee lagu baaro kunteenarrada, taas oo dekedda ka dhigtay mid buuxisay shuruudaha badqabka caalamiga ah.

Adeegga shaqaalaha ayaa sidoo kale la horumariyay, waxaana la kordhiyay saacadaha shaqada dekedda si loo yareeyo ciriiriga maraakiibta, loona dardargeliyo dhoofinta iyo soo-dejinta.

Arrimaha bogaadinta mudan ee maareeyaha dekeddu ku soo kordhiyay waxaa ka mid ah nidaamka lagula dagaallamayo musuqmaasuqa, iyadoo la hubiyay in dakhliga dekeddu si toos ah ugu dhaco khasnadda dowladda. Waxaa sidoo kale kor loo qaaday xirfadda shaqaalaha dekedda si ay ula jaanqaadaan isbeddellada casriga ah ee dekedaha caalamiga ah.

Maareeyaha dekeddu wuxuu xoojiyay xiriirka iyo kormeerka shirkadda Al-Bayrak ee gacanta ku haysa maamulka iyo shaqada dekedda, si loo xaqiijiyo inay u adeegto danta guud ee dalka iyo ganacsatada Soomaaliyeed.

Si dekeddu u qaaddo culeyska ganacsi ee sii kordhaya, waxaa la qorsheeyay in lagu sameeyo dib-u-habeyn, gaar ahaan qodista iyo ballaarinta moolalka, si maraakiibta waaweyn ee xamuulka qaada ay si toos ah ugu soo xiran karaan. Sidoo kale, waxaa qorshaha ku jirta in la kordhiyo meelaha ay maraakiibtu ku soo xirtaan iyo goobaha lagu keydiyo kunteenarrada.

Qorshaha fog ee maamulka ayaa ah in Dekedda Muqdisho aysan noqon oo keliya mid u adeegta Soomaaliya, balse ay noqoto marin ganacsi oo ay isticmaali karaan waddamada deriska ah ee aan badda lahayn, sida Itoobiya.

Hoggaanka Danjire Maxamed Cali Nuur (Ameeriko) wuxuu dekedda u horseeday hufnaan maamul iyo kalsooni ganacsi. Isbeddellada maaliyadeed iyo kuwa amni waxay fure u noqdeen in Dekedda Muqdisho ay dakhli xooggan u soo xareyso Dowladda Federaalka, isla markaana ay door muhiim ah ka qaadato kobcinta dhaqaalaha qaranka.

Soomaaliya iyo Turkiga ayaa bilowgii sanadkan gaaray heshiis lagu horumarinayo mashaariic cusub oo dhanka kaabayaasha dhaqaalaha ah, kuwaas oo laga fulinayo Dekedda Muqdisho. Waxaa sidoo kale heshiiskaas qeyb ka ah hirgelinta deked ballaaran, iyadoo dabayaaqada sanadkan la rajeynayo in la bilaabo qorshaha fulinta heshiiska Turkiga iyo Soomaaliya. Heshiiska ayaa ujeeddadiisu tahay in lagu xoojiyo ganacsiga, laguna kordhiyo dakhliga dowladda, isla markaana kor loogu qaado hufnaanta marinka ugu weyn ee badda ee dalku leeyahay.

Abu Dubai (Caasimada Online) – Dowladda Isu Tegga Imaaraadka Carabta ayaa illaa iyo hadda ka hadlin tallaabada Somaliland ee ku aadan safaaradda ay sheegtay inay ka furineyso magaalada Qudus, si ay u xoojiso xiriirka kala dhexeeya maamulka Israa’iil.

Imaaraadka oo haatan xiriir wanaagsan la leh maamulka Hargeysa ayaan jawaab ka bixin tallaabadan oo ay si wayn uga soo horjeesteen dhammaan dalalka Carabta iyo kuwa Islaamka oo garab istaag u muujiyay madax banaanida dhuleed ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya.

Arrintan ayaa muujineyso in Imaaraadka uu ka goos adeegayo tallaabada Somaliland, waxayna u muuqataa inuu ku xumeynayo Dowladda Federaalka oo horay xiriirkii ugu jartay, kadib markii ay ka baxday dhammaan heshiisyadii ay horay ula gashay.

Goor sii horreysay Jamhuuriyadda Carabta Masar, Boqortooyada Sacuudi Carabiya, Dowladda Qatar, Boqortooyada Hashimiyiinta ee Urdun, Jamhuuriyadda Turkiga, Jamhuuriyadda Islaamiga ah ee Pakistan, Jamhuuriyadda Indonesia, Jamhuuriyadda Jabuuti, Dowladda Falastiin, Saldanadda Cumaan, Jamhuuriyadda Suudaan, Jamhuuriyadda Yemen, Jamhuuriyadda Lubnaan iyo Jamhuuriyadda Islaamiga ah ee Mauritaaniya, oo bayaan wadajir ah soo saaray ayaa si adag u cambaareeyay tallaabada sharci darrada ah ee aan la aqbali karin ee ay qaaday Waqooyi galbeed ee ku saabsan furitaanka wax loogu yeeray safaarad ku taalla magaalada Qudus ee la haysto.

Bayaankan ayey dowladaha mar kale ku  xaqiijiyeen in tallaabooyinka noocaas ahi ay si cad ugu xadgudbayaan sharciga caalamiga ah iyo qaraarrada khuseeya ee caalamiga ah, isla markaana ay si toos ah u dhaawacayaan xaaladda sharci iyo mida taariikheed ee magaalada Qudus ee la haysto.

Waxaa kale oo ay ku celiyeen diidmadooda buuxda ee dhammaan tallaabooyinka hal dhinac ah ee lagu doonayo in sharciyad lagu siiyo qorshayaal iyo heshiisyo ka hor imanaya sharciga caalamiga ah iyo qaraarrada Qaramada Midoobay ee khuseeya.

Ugu dambeyn, 14-kan dal ayaa adkeeyey in bariga Qudus uu yahay dhul Falastiiniyiin ah oo la haysto tan iyo sanadkii 1967, isla markaana tallaabo kasta oo lagu doonayo in lagu beddelo xaaladdiisa sharci iyo taariikheed ay tahay waxba kama jiraan oo aan lahayn wax saameyn sharci ah.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul wasaarihii hore ee Soomaaliya, Xasan Cali Kahyre oo maanta ka hadlay shir jaraa’id oo ay mucaaradka ku qabteen Muqdisho ayaa digniin culus u diray taliyaha qaybta guud ee Booliska Gobolka Banaadir Macallin Mahdi oo maalmahan howlgal ka waday caasimada.

Khayre ayaa sheegay in Macallin Mahdi uu ka shaqeeyay in lasoo xir-xiro dhalinyaro cabiray fikirkooda, isla markaana uu u shaqeynayo Madaxweyne Xasan Sheekh oo uu tilmaamay inuu dhamaaday muddo xileedkiisa.

Ra’iisul wasaarihii hore ayaa sheegay in ay diyaarinayaan liiska saraakiisha ku howlan ku xadgudubka shacabka, ayna u gudbin doonaan caalamka.

“Booliska gobolka Banaadir oo uu hoggaamiy Macallin Mahdi ee dhalinarada soo xir-xiraayo waxaan leeyahay ka jooga, Golaha Mustaqbalka Soomaliyeed waxay go’aansadeen shaqana ka wadaan inaan sameyno liis dhammaystiran oo dadka Soomaaliyeed iyo dunidaba lala wadaagi doono saraakiisha dhalinyarada Soomaaliyeed beegsata,” ayuu yiri Xasan Cali Khayre.

Sidoo kale, wuxuu ka digay howlgalka ciidamada ee habeennadii lagu beegsado guryaha dadka shacabka ah, isaga oo tilmaamay in dad badan lagu dhibaateeyay, sida uu hadalka u dhigay.

“Waan ka digeynaa dhaqanka soo kordhay ee dadka Saq dhexe Guryahooda loogu dhacayo iyadoo lagu gambanayo baaritaan, Maxaa 4-sano Baaritaan loo sameyn waayey?” ayuu mar kale yiri Mudane Xasan Cali Khayre.

Musharraxa oo hadalkiisa sii wata ayaa sii raaciyay  “Dowladdu ma awoodo shacabka Soomaaliyeed oo dhan inay xirto dhalinyaradu waa inay dhiiranaaan muujiyaan ogow xuquuqdaada adiga oo fadhiyo kuu imaan mayso”.

Si kastaba, Mucaaradka ayaa maalmahan ku doodayay in Xasan uu sharci darro ku joogo Villa Somalia, isla markaana uu yahay Madaxweyne hore oo lamid ah madaxdii dalka soo martay, sida ay hadalka u dhigeen.

Soomaaliya ayaa haatan ku jirto marxalad xasaasi ah, iyadoo weli la’isku hayo hannaanka doorashooyinka iyo wax ka beddelka dastuutka kumeel gaarka ah.

Muqdisho (Caasimada Online) – Warsaxaafadeed kasoo baxay Wasaaradda Arrimaha Dibadda Soomaaliya ayaa si weyn loogu dhaweeyay bayaankii wadajirka ahaa ee kasoo baxay wasiirada arrimaha dibadda 14 dal oo ka mid ah dalalka Islaamka, kuwaasi oo si adag uga horyimid qorshaha ay Somaliland ku dooneyso inay safaarad kaga furato magaalada Qudus, si ay u xoojiso xiriirkeeda Israa’iil.

Dowladda Federaalka ayaa si cad u sheegtay in aysan aqbali doonin tallaabooyinka gurracan ee labada dhinac, waxayna soo dhaweysay go’aanka ay gaareen wasiirrada carbeed oo si xooggan u cambaareeyay tallaabada sharci darrada ah ee aan la aqbali karin ee ay qaaday xukuumadda Hargeysa.

“Wasaaraddu waxay si gaar ah u soo dhoweynaysaa adkeynta cad ee Wasiirradu ku muujiyeen taageeradooda buuxda ee midnimada, madaxbannaanida, iyo wadajirka dhuleed ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, iyo sidoo kale diidmadooda aan mugdi ku jirin ee tallaabo kasta oo hal dhinac ah oo wiiqaysa midnimada dhulka Soomaaliya ama ku xadgudbaysa madaxbannaanideeda,” ayaa lagu yiri bayaanka.

Hoos ka akhriso warsaxaafadeedka oo dhammaystiran;-

Wasaaradda Arrimaha Dibadda iyo Iskaashiga Caalamiga ah ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya waxay soo dhoweynaysaa bayaanka wadajirka ah ee ay soo saareen Wasiirrada Arrimaha Dibadda ee Jamhuuriyadda Carabta Masar, Boqortooyada Sacuudi Carabiya, Dowladda Qatar, Boqortooyada Hashimiyiinta ee Urdun, Jamhuuriyadda Turkiga, Jamhuuriyadda Islaamiga ah ee Pakistan, Jamhuuriyadda Indonesia, Jamhuuriyadda Jabuuti, Dowladda Falastiin, Saldanadda Cumaan, Jamhuuriyadda Suudaan, Jamhuuriyadda Yemen, Jamhuuriyadda Lubnaan iyo Jamhuuriyadda Islaamiga ah ee Mauritaaniya, kaas oo si adag loogu cambaareeyay tallaabada sharci darrada ah ee aan la aqbali karin ee ay qaaday Waqooyi galbeed ee ku saabsan furitaanka wax loogu yeeray safaarad ku taalla magaalada Qudus ee la haysto.

Bayaanku ayeey Dowladaha mar kale ku  xaqiijiyeen in tallaabooyinka noocaas ahi ay si cad ugu xadgudbayaan sharciga caalamiga ah iyo qaraarrada khuseeya ee caalamiga ah, isla markaana ay si toos ah u dhaawacayaan xaaladda sharci iyo mida taariikheed ee magaalada Qudus ee la haysto.

Wasiirradu waxay sidoo kale ku celiyeen diidmadooda buuxda ee dhammaan tallaabooyinka hal dhinac ah ee lagu doonayo in sharciyad lagu siiyo qorshayaal iyo heshiisyo ka hor imanaya sharciga caalamiga ah iyo qaraarrada Qaramada Midoobay ee khuseeya.

Waxay carrabka ku adkeeyeen in Bariga Qudus uu yahay dhul Falastiiniyiin ah oo la haysto tan iyo sanadkii 1967, isla markaana tallaabo kasta oo lagu doonayo in lagu beddelo xaaladdiisa sharci iyo taariikheed ay tahay waxba kama jiraan oo aan lahayn wax saameyn sharci ah.

Wasaaraddu waxay si gaar ah u soo dhoweynaysaa adkeynta cad ee Wasiirradu ku muujiyeen taageeradooda buuxda ee midnimada, madaxbannaanida, iyo wadajirka dhuleed ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, iyo sidoo kale diidmadooda aan mugdi ku jirin ee tallaabo kasta oo hal dhinac ah oo wiiqaysa midnimada dhulka Soomaaliya ama ku xadgudbaysa madaxbannaanideeda.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynihii hore ee dowladdii KMG ka ahayd, Sheekh Shariif Sheekh Axmed oo maanta ka hadlay shir jaraa’id oo ay mucaaradka ku qabteenMuqdisho ayaa ka hadlay qorshaha Villa Soomaaliya ee ku aadan maamul-goboleedyada dalka ee uu waqtigoodu dhammaaday.

Shariif ayaa ku eedeeyay Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud inuu awood ku maquuninayo madaxda dowlad-goboleedyada, si uu meesha uga saaro, kadibna iskuugu ballaariyo si sharci darro ah.

Madaxweynihii hore ee dalka ayaa tusaale usoo qaatay wixii ka dhacay magaalada Baydhabo, isaga oo sheegay in hadda arrintu ku socoto Galmudug, maadaama ay kasoo cusboonaadeen xiisado siyaasadeed oo horleh.

“Xasan sheekh Maamul-goboleedyadii markuu sharci daro ku haayay dhowr sano kadib ayuu leeyahay mid kasta meesha ka tag ama xabad aan kuu qaadanaa,” ayuu yiri Sheekh Shariif Sheekh Axmed.

Sidoo kale wuxuu sii raaciyay “Waad ogtihiin waxa ka dhacay Baydhabo, Galmudug hadda waxa ka socda waad ogtihiin HirShabelle waxa ka socdo waad ogthiin wax cad waayay”.

Dhinaca kale, waxa uu digniin u diray ciidamada qalabka sida oo uu ku eedeeyay in loo adeegsanayo siyaasad iyo in lagu gaar dano gaar ah, sida uu hadalka u dhigay.

“Ciidankii la rabay inay amni sugaan ma sugaanee waxay ka shaqeeyaan in dadka lagu caburiyo, gaar ahaan siyaasiyiinta,” ayuu markale yiri Shariif.

Hadalkan ayaa kusoo aadayo, iyada oo Madaxtooyada Soomaaliya ay haatan go’aansatay in musharaxeeda hoggaanka Galmudug uu noqdo siyaasi Liibaan Axmed Xasan (Shuluq). Sida ay ogaatay Caasimada Online, xaflad lagu shaacinayo taageerada Liibaan ayaa la qorsheynayaa in lagu qabto xarunta xisbiga Cadaaladda iyo Wadajirka (JSP) ee uu hoggaamiyo Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud.

Si kastaba, Arrimahan ayaa kusoo aadaya xilli ay sare u sii kacayaan loollanka iyo is-xulafeysiga siyaasadeed ee la xiriira doorashooyinka maamul-goboleedka Galmudug, iyadoo dhinacyada siyaasadda gobolka ay bilaabeen dhaq-dhaqaaqyo lagu xoojinayo saameyntooda siyaasadeed.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya, Mudane Xasan Sheekh Maxamuud ayaa xarunta madaxtooyada ku qaabilay waxgaradka beesha Murasade ee ka tirsan beelweynta Hawiye.

Xubnahaasi oo isugu jiray xildhibaano, hoggaamiye dhaqameed, waxgarad, ganacsato iyo qeybaha bulshada ayaa waxaa hoggaaminayay wasiirka Wasiirka Cadaalada iyo Dastuurka Xasan Macalin.

Kulankan dhex-maray Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud iyo hoggaanka dhaqameedka, waxgaradka, iyo ganasatada beesha Murusade ayaa ahaa mid xambaarsan miisaan siyaasadeed iyo mid amni oo wax ka qabanaya xaalada amni ee magaalada Muqdisho.

Ujeedada kulanka ayaa ahaa sidii looga wada qeyb qaadan lahaa xoojinta amniga caasimada iyo ku taageerida dawladda iyo laamaha amniga, maadaama beesha Murusade saameyn ku leedahay degmooyinka Dayniile iyo agagaarkeeda.

Waxay xubnaha kulanka ka qeyb-galay iyo madaxweynaha isla garteen muhimada amniga caasimada iyo in si wada jir ah looga wada shaqeeyo xoojintiisa.

Waxgaradka, odayaasha iyo xildhibaanada beesha Murusade waxay uga mahad celiyeen madaxweynaha iyo dowladdiisa doorkii ka qeybgalka munaasabada lagu duubayay Ugaaska Guud ee Beesha Murusade iyo garab-isgtaagii agabkii ay dowladda ku bixisay in munaasabadaas ay u dhacdo si nabad iyo deganaan leh.

Madaxwyenaha ayaa sidoo kale u mahad celiyay  waxgaradka beesha iyo qeybaha bulshada, isagoo sheegay in Madaxweynuhu inuu ogsoonyahay in nabadgelyada caasimadda aysan ku filnayn kaliya ciidanka dowladda, balse ay u baahantahay kalsoonida iyo xog-wadaagga dadka deegaanka.

Madaxweynaha yaa sheegay in kulankan uu xoojinayo in bulshada iyo odayaashu ay noqdaan indhaha iyo dhegaha laamaha amniga si looga hortago falalka nabad-diidka ah.

Kulankani ma ahayn oo kaliya is-arag, balse wuxuu xambaarsanaa is-afgarad istiraatiiji ah oo dowladda ay ku heshay taageerada mid ka mid ah beelaha ugu saameynta badan caasimadda si loo xaqiijiyo amniga iyo xasilloonida, halka beeshuna ay heshay aqoonsi iyo qaddarin heerkeedu sarreeyo oo ku aaddan hoggaankooda dhaqanka iyo doorkooda horumarineed.

Degmada Dayniile ayaa xudun u aheyd mudooyinkii u danbeeyay rabshado iyo dibadbaxyo looga soo horjeeday mashruuca guryo burburinta iyo goobaha danta guud ee shacabka deganaayeen, waxaana dibadbaxyadaasi ka faa’iideystay kooxaha mucaaradka oo u arkay fursad ay kaga faa’iideystaan danahooda.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa si ku-meel-gaar ah u hakisay in dalka Masar loogu safro oggolaanshaha safarka ee loo yaqaan (OK-to-Board).

War-saxaafadeed kasoo baxay hay’adda socdaalka iyo jinsiyadda ayaa lagu sheegay in dowladda ay si dhow ula socotay xaaladda muwaadiniinta Soomaaliyeed ee u safrayay dalka Masar, kuwaas oo caqabado kala kulmay ka bixitaanka garoomada diyaaradaha, taas oo sababtay go’aankan cusub.

Hay’adda Socdaalka iyo Jinsiyadda ayaa shaacisay in laga bilaabo maanta oo ay taariikhdu tahay 24-ka May 2026, si ku-meel-gaar ah loo joojiyay adeegsiga warqadda OK-to-Board ee hore loogu geli jiray safarrada dalka Masar.

Sidoo kale, hay’adda ayaa caddeysay in muwaadiniinta Soomaaliyeed ee doonaya inay u safraan Jamhuuriyadda Carbeed ee Masar hadda kadib looga baahan yahay dal-ku-gal rasmi ah oo ay bixiso qunsuliyadda Masar, iyadoo meesha laga saaray nidaamkii hore ee oggolaanshaha safarka.

Qoraalka kasoo baxay hay’adda ayaa lagu xusay in go’aankan uu yahay mid lagu xallinayo caqabadaha joogtada noqday ee ay wajahayeen rakaabka Soomaaliyeed, gaar ahaan kuwa lagu celin jiray ama lagu xanibi jiray garoomada diyaaradaha ee dalka Masar.

Hay’adda Socdaalka iyo Jinsiyadda ayaa sidoo kale sheegtay inay sii wadeyso wada-shaqeynta iyo xiriirka kala dhexeeya dowladda Masar, si loo helo hannaan fudud oo sharciyeysan oo ay muwaadiniinta Soomaaliyeed ugu safri karaan dalkaas.

Dowladda Soomaaliya ayaa muwaadiniinta ugu baaqday inay si taxaddar leh ula socdaan wargelinnada rasmiga ah ee la xiriira safarrada dibadda, isla markaana aysan adeegsan waddooyin ama dokumentiyo aan waafaqsaneyn shuruudaha cusub ee la dejiyay.

Ugu dambeyntiina, hay’adda socdaalka ayaa xoojisay muhiimadda xiriirka saaxiibtinimo iyo iskaashiga labada dowladood ee Soomaaliya iyo Masar, iyadoo muujisay in tallaabooyinkan ay yihiin kuwo lagu ilaalinayo badqabka iyo xuquuqda muwaadiniinta Soomaaliyeed ee u safraya dalkaas.