Arusha (Caasimada Online) – Xubnaha Soomaaliya ku metalaya Baarlamaanka Bulshada Bariga Afrika (EALA) oo gaaraya illaa 9 Xildhibaan ayaa maanta lagu dhaariyay magaalada caasimada ah ee Arusha, sida uu shaacyay Danjiraha Soomaaliya u fadhiya dalka Tanzania iyo Ururka Bulshada Bariga Afrika (EAC), Mudane Ilyaas Cali Hasan oo warsaxaafadeed soo saaray.

Danjiraaha ayaa marka hore u hambalyeeyay guud ahaan dadka Soomaaliyeed, isaga oo xusay in talaabadan ay guul wayn u tahay Dowladda Federaalka iyo shacabka Soomaaliyeed, maadaama laga soo gudbay caqabado ay wajaheen xubnahan tan iyo markii loo diray magaalada Arusha.

Sidoo kale wuxuu tilmaamay in ka dowlad ahaan ay ku dadaali doonaan xoojinta xiriirka waddamada ku jira ururka iyo sidii looga faa’iideysan lahaa is-dhexgalka bulshada Bariga Afrika.

“Hambalyo: Waxaa hada lagu Dhaariyey magaalada Arusha, xubnaha dalkeena Soomaaliya ku matalaya Baarlamaanka Bulshada Bariga Afrika (EALA), Dowlada Soomaaliya waxaa ka go’an xoojinta Xiriirka, isdhexgalka, iskaashiga, nabada iyo hormarka Bulshada Bariga Afrika iyo guud ahaan Gobolka” ayuu yiri Danjire Ilyaas Cali Xasan.

Waxaa kale oo uu kusii daray oo uu u mahadceliyay madaxda qaranka, gaar ahaan Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, oo isagu door weyn ka qaatay dadaallada lagu xoojinayo ka qeybgalka Soomaaliya ee ururka EAC.

“Alhamdulillah, Maanta waa maalin taariikhi weyn iyo guul siyaasadeed u ah Dowlada iyo Shacabka Soomaaliya. Waxaana halkaan uga mahadnaqayaa guud ahaan madaxda qaranka oo ugu horeeyo Madaxweynaha JFS mudane Dr. Hassan Sheikh Mohamud” ayuu mar kale yiri Danjiraha Somalia ee Tanzania.

Soomaaliya ayaa noqotay xubinta siddeedaad ee Ururka Iskaashiga Geeska Afrika (EAC) dabayaaqadii sannadkii 2023, iyadoo dhammaystirtay hannaanka ansixinta horraantii sannadkan. Bishii Oktoobar, Baarlamaanka Federaalku wuxuu doortay sagaal xubnood oo dalka u mataaya EALA, kuwaas oo 5 kamid ah ay yihii rag, halka 4 kalena ay yihiin dumar, waxayna ka yihiin;-

1. Xuseen Xasan Maxamed 2. Fadumo Cabdullaahi 3. Sahra Cali Xasan 4. Cabdisalaam Hadliye 5. Fahma Axmed Nuur 6. Abuukar Mardaadi 7. Feysal Cabdi Rooble 8. Ilhaan Cali Garas 9. Cabdiraxmaan Bashiir Shariif.

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddoomiyaha Maamulka Gobolka Banaadir ahna Duqa Magaalada Muqdisho, Dr. Xasan Maxamed Xuseen (Muungaab) ayaa maanta ku dhawaaqay in maamulka gobolka uu bixin doono $288,000 si loogu horumariyo adeegyada waxbarashada, loona dhiso dugsiyo cusub.

Lacagtan ayaa la siin doonaa dugsiyada gobolka sanad dugsiyeedkiiba, iyadoo guddoomiyaha gobolka Banaadir uu sheegay in sanad walba la kordhin doono, si ay ula jaanqaado qorshayaasha lagu dhisayo dugsiyo waaweyn oo cusub.

“Waxaan dhawaan saxiixay lacag ku dhaw saddex boqol kun oo doolar oo loogu talagalay horumarinta dugsiyada waxbarashada gobolka Banaadir sanad dugsiyeedkiiba, taas oo aan sii kordhin doonno, iyadoo ay barbar socon doonaan qorshayaal dhawaan lagu dhisi doono dugsiyo waaweyn,” ayuu yiri guddoomiye Muungaab.

Sidoo kale, guddoomiyuhu wuxuu waalidiinta ugu baaqay in ubadkooda ay u diraan dugsiyada waxbarashada, si loo xoojiyo dadaallada lagula dagaallamayo jahliga iyo aqoon la’aanta ka jirta bulshada.

Dhinaca kale, Guddoomiyaha Gobolka Banaadir ayaa sheegay in la fududeeyay helitaanka shahaadada dugsiga dhexe, taas oo markii hore ay ka jireen culeysyo.

Muungaab ayaa waxa uu kula dar-daarmay bahda waxbarashada in si hufan oo cadaalad ah loo qaado imtixaanaadka sanad dugsiyeedka ee nagu soo fooda leh.

Ugu dambeyntiina, Duqa Muqdisho ayaa uga mahadceliyay Agaasinka Waxbarashada Gobolka Banaadir shaqada wanaagsan ee ay u hayaan bulshada, wuxuuna hoosta ka xariiqay in maamulka gobolka ay hortabin u leedahay horumarinta adeegga waxbarashada, si waalidiinta canshuur bixiyeyaasha ah ay ubadkooda ugu helaan waxbarasho lacag la’aan ah.

Hoos ka daawo muuqaalka

Washington (Caasimada Online) — Israa’iil ayaa toddobaadkan ku wargelisay dowladda Mareykanka inuu gabaabsi ku dhow yahay kaydkeeda gantaallada ka-hortagga iyo difaaca cirka ee riddada dheer (ballistic missile interceptors), xilli uu si xawli ah u sii xoogeysanayo dagaalka kala dhexeeya Iiraan, sida ay saraakiil Mareykan ah u xaqiijiyeen shabakadda Mareykanka ee Semafor.

Wararka ayaa sheegaya in Israa’iil ay dagaalkan hadda socda gashay iyadoo markii horeba ay hooseysay tirada gantaalladeeda difaaca, kuwaas oo in badan oo ka mid ah la riday intii uu socday dagaalkii xagaagii hore ee Iiraan.

Nidaamka difaaca riddada dheer ee Israa’iil ayaa culeys weyn kala kulmay weerarada joogtada ah ee Tehran; CNN ayaa werisay in Iiraan ay gantaaladeeda ku dartay kuwa wata madaxyada badan ee qarxa wata, taas oo la rumeysan yahay inay dadajisay gabaabsiga kaydka hubka ee Israa’iil.

Sarkaal Mareykan ah ayaa sheegay in Washington ay bilooyin ka hor ogeyd hoos u dhaca awoodda difaac ee Israa’iil, isagoo yiri: “Waa arrin aan fileynay oo aan sii saadaalinay.” Sarkaalkan ayaa carabka ku adkeeyay in Mareykanka laftiisu uusan wajihin gabaabsi la mid ah kan Israa’iil, hadalkaas oo imanaya xilli laga walwalsan yahay in dagaal daba-dheeraada uu sababi karo in Mareykanka qudhiisu uu kayd beelo.

Si kastaba ha ahaatee, Wasiirka Arrimaha Dibadda Israa’iil, Gideon Sa’ar, ayaa Axaddii beeniyay in dalkiisu uu wajahayo gabaabsi dhanka gantaallada difaaca ah, sida uu qoray wargeyska Jerusalem Post.

Weli ma cadda in Mareykanku uu isku dayi doono inuu ka iibiyo ama la wadaago Israa’iil gantaaladiisa difaaca, tallaabadaas oo haddii ay dhacdo culeys ku keeni karta saadka hubka ee gudaha Mareykanka.

Sarkaal Mareykan ah ayaa xusay inay haystaan wax kasta oo ay u baahan yihiin si ay u ilaaliyaan saldhigyadooda iyo ciidamadooda gobolka, isagoo raaciyay in Israa’iil ay la imanayso xalal ay wax kaga qabato gabaabsigeeda.

In kasta oo Israa’iil ay leedahay qaabab kale oo ay isaga caabiso gantaallada Iiraan, sida adeegsiga diyaaradaha dagaalka, haddana gantaallada difaaca (interceptors) ayaa ah hubka ugu waxtarka badan ee looga hortago weerarada riddada dheer. Nidaamkeeda difaaca ee Iron Dome ayaa inta badan loogu talagalay inuu iska caabiyo oo keliya weerarada riddada dhow.

Madaxweyne Donald Trump ayaa horraantii bishan sheegay in Mareykanku uu haysto kayd rasaaseed oo “aan xad lahayn”, inkastoo falanqeeyayaasha difaacu ay muddo dheer sheegayeen in kaydka Mareykanku uu ka hooseeyo heerka ay milaterigu jeclaan lahaayeen.

Sida ay sheegtay Xarunta Daraasaadka Istaraatiijiga ah iyo kuwa Caalamiga ah (CSIS), bishii Juun ee la soo dhaafay, Mareykanka ayaa riday in ka badan 150 gantaal oo ah nidaamka difaaca THAAD intii lagu jiray dagaalkii 12-ka maalmood ahaa ee lala galay Iiraan—taas oo lagu qiyaasay inay ahayd ku dhawaad rubuc ka mid ah kaydkii Mareykanka ee xilligaas. Sidoo kale, waxaa la rumeysan yahay in Mareykanku uu adeegsaday gantaallada difaaca ee Patriot oo qiimahoodu dhan yahay $2.4 bilyan shantii maalmood ee ugu horreysay dagaalkan haatan socda.

Bishii Janaayo, Waaxda Gaashaandhigga ee Pentagon-ka ayaa qaadday tallaabooyin ay si weyn ugu kordhinayso wax-soo-saarka nidaamka difaaca gantaallada ee THAAD. Afhayeenka ugu sarreeya Pentagon-ka, Sean Parnell, ayaa bayaan uu siiyay Semafor ku sheegay in waaxdu ay haysato “wax kasta oo ay u baahan tahay si ay u fuliso hawlgal kasta waqtiga iyo goobta” uu Trump doorto.

Afhayeenka Aqalka Cad, Karoline Leavitt, ayaa dhankeeda sheegtay in kaydka Mareykanku uu “in ka badan ku filan yahay” si loo gaaro yoolalka Trump, iyadoo xustay in madaxweynuhu uu diiradda saarayo xoojinta ciidamada qalabka sida.

Waxay carabka ku adkeysay in guulaha milateriga Mareykanka iyo ciidamada Israa’iil ay yihiin kuwo is-muujinaya, maadaama weeraradii diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee Iiraan ay hoos u dhaceen boqolkiiba 95%, halka weeraradii gantaallada riddada dheerna ay hoos u dhaceen boqolkiiba 90%, nidaamka Tehran-na xaaladiisu ay kasii dari doonto.

Dhanka kale, Waaxda Arrimaha Dibadda Mareykanka ayaa toddobaadkii hore ku dhawaaqday iibka 12,000 oo bambaanooyin culus ah oo laga iibinayo Israa’iil. Iibkan uma baahnaan doono oggolaanshaha Koongareeska; maamulka Trump ayaa iska indho-tiray baarlamaanka isagoo sabab uga dhigay “xaaladda deg-degga ah” ee jirta xilligan ay Mareykanka iyo Israa’iil dagaalka kula jiraan Iiraan.

In kasta oo Madaxweyne Trump uu sheegay in dagaalku uu “dhowaan” dhammaan karo, isagoo dhowaanahan ku sifeeyay inuu yahay “safar waqti gaaban ah”, haddana Trump, Israa’iil, iyo Iiraan ayaa dhammaantood muujinaya inay diyaar u yihiin inay dagaallamaan inta loo baahan yahay.

“Wuxuu socon doonaa inta loo baahan yahay,” ayuu yiri Trump fiidnimadii Jimcaha mar la weydiiyay waqtiga uu qaadan karo. “Waa la burburiyay. Dalku xaalad xun ayuu ku jiraa. Nidaamkii oo dhan ayaa dumaaya.”

Si kastaba ha ahaatee, la-taliyaha arrimaha dibadda ee Iiraan ayaa u sheegay shabakadda CNN toddobaadkan in dalkiisu uusan arkin wax waddo diblomaasiyadeed ah xilligan, wuxuuna ku adkeystay inay diyaar u yihiin dagaal dheer.

Xoghayaha Difaaca Mareykanka Pete Hegseth ayaa isna Jimcihii saxafiyiinta u xaqiijiyay in guud ahaan “awooddii wax-soo-saar ee gantaallada riddada dheer” ee Iiraan si dhab ah loo naafeeyay.

Marka (Caasimada Online) – Ciidanka xoogga dalka Soomaaliyeed, si gaar ah kumaandooska Gorgor iyo Danab ayaa maanta howl-gallo ka dhan ah kooxda Al-Shabaab ka fuliyey deegaanno ka tirsan gobolka Shabeellaha Dhexe, si gaar ahaan tuulooyin dhaca dhanka deegaanka Xaaji Cali.

Howl-galkan oo ahaa mid lagu xaqiijinayay amniga iyo ka sifeynta kooxda, iyagoo baaritaanno iyo hubin ku sameeyay deegaannada howl-galka laga sameeyay si looga hortago in Shabaabku ay dhibaateeyaan shacabka ku nool deegaannada howlgalka laga sameeyay.

Sidoo kale, howl-galkan waxaa lagu aasaasay saldhigyo ciidanka ay ka sameeyeen meelaha istiraatiijiga ah si loo xoojiyo joogitaanka amni.

Howl-galkan waxaa hoggaaminayay Gaashaanle Cabdiwali Januune, Taliyaha Ururka 184-aad ee Guutada 18-aad Kumaandooska Gorgor, iyo Dhamme Maxamed Cabdulqadir Diiriy Taliyaha Ururka 164-aad ee Guutada 16-aad Kumaandooska Danab.

Sidoo kale, Ciidamada xoogga dalka Soomaaliyeed oo kaashanaya ciidamada deegaanka ayaa isla maanta hawlgal ka fuliyay tuulooyinka Buulo Naageey iyo Busley Daa’uud oo ka tirsan gobolka Shabeellaha Hoose.

Hawl-galkaas ayaa lagu dilay 9 dhagarqabe oo ka tirsanaa maleeshiyaadka Khawaarijta, kuwaas oo dhibaato ku hayay shacabka deegaanka.

Ciidamada xoogga dalka Soomaaliyeed iyo kuwa deegaanka ayaa sii wadaya dadaallada lagu ciribtirayo Al-Shabaab, waxaana ka go’an difaaca shacabka iyo xoreynta guud ahaan deegaannada ay weli ku dhuumaaleysanayaan kooxaha argagixisadu.

Jabuuti (Caasimada Online) – Dowladda Jabuuti ayaa ciidamo cusub u soo dirtay Soomaaliya, si ay qayb uga noqdaan howlgalka Midowga Afrika ee AUSSOM.

Ciidamadan ayaa la filayaa in ay berri oo Isniin ah soo gaaraan dalka, sida uu xaqiijiyay sarkaal ka tirsan guutada 13-aad ee Hiil Walaal.

Sarkaalka ayaa sheegay in ciidamadan cusub ay qayb ka yihiin qorshe lagu xoojinayo howlgalka AUSSOM ee ka socda Soomaaliya, gaar ahaan dagaalka lagula jiro kooxda Al-Shabaab, oo weli ka dagaallanta qaybo ka mid ah dalka.

Wararka ayaa tilmaamaya in ciidamadan la geyn doono deegaanno ka tirsan gobolka Hiiraan ee dowlad-goboleedka HirShabelle, halkaas oo ay ku biiri doonaan ciidamo ka socda Jabuuti oo horay uga howlgeli jiray gobolkaas.

Saraakiil ka tirsan ciidamada ayaa sheegay in ujeeddada ugu weyn ee ciidamadan loo dirayo ay tahay in la xoojiyo ammaanka, isla markaana la kordhiyo howlgallada ka dhanka ah Al-Shabaab ee ka socda deegaannada gobolka Hiiraan.

Dhanka kale, Taliyaha Ciidamada Difaaca Jabuuti, Sakariye Sheekh Ibraahim ayaa kormeer ku sameeyay ciidamadan ka hor inta aan loo soo dirin Soomaaliya, isagoo kula dardaarmay in ay si hufan u gutaan waajibaadka ka saaran howlgalka nabad ilaalinta.

Taliyaha ayaa sidoo kale ciidamada ku booriyay in ay si dhow ula shaqeeyaan ciidamada dowladda Soomaaliya iyo kuwa kale ee ka socda howlgalka AUSSOM, si loo xaqiijiyo amniga iyo xasilloonida deegaannada ay ka howlgeli doonaan.

Si kastaba, Jabuuti iyo Soomaaliya ayaa hore u gaaray heshiis ku saabsan xoojinta dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab, iyadoo la qorsheynayo in la ballaariyo howl-gallada militari si loo gaarsiiyo deegaannada weli ka maqan gacanta dowladda federaalka iyo maamulka HirShabelle.

Mumbai (Caasimada Online) – Safiirka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya u fadhiya dalka India, Danjire Cabdullaahi Maxamed Odawaa ayaa xabsiga ku booqday muwaadiniin Soomaaliyeed oo muddo ku xirnaa dalkaas.

Danjiraha ayaa maalmihii la soo dhaafay safar shaqo ku joogay magaalada Mumbai ee gobolka Maharashtra, halkaas oo uu kula kulmay 44 muwaadin Soomaaliyeed oo ay hore u qabteen ciidanka ilaalada badda ee Hindiya xilli ay ku sugnaayeen badweynta Hindiya.

Safiirka ayaa tegay xabsiga ay ku xiran yihiin muwaadiniintaas, isagoo u kuur-galay xaaladdooda iyo duruufaha ay ku nool yihiin, isla markaana u muujiyay garab istaag iyo in dowladda Soomaaliya ay ka shaqeynayso sidii xal sharci iyo diblomaasiyadeed loogu heli lahaa.

Wararka ayaa sheegaya in muwaadiniintan Soomaaliyeed ay muddo dheer ku jireen xaalad maxkamad sugayaal ah, taasoo keentay walaac ay muujiyeen qoysaskooda iyo dadka Soomaaliyeed ee la socda xaaladdooda.

Si kastaba, dadaallo diblomaasiyadeed oo ay wadeen Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Soomaaliya iyo safaaradda Soomaaliya ee Hindiya ayaa ugu dambeyn suurageliyay in la qabto fadhigii koowaad ee maxkamadda ee lagu dhageysanayo dacwaddooda.

Fadhiga koowaad ee maxkamadda ayaa waxaa goobjoog ka ahaa Safiirka Soomaaliya ee dalka Hindiya Danjire Cabdullaahi Maxamed Odawaa, iyadoo la filayo in fadhiyada xiga la dedejiyo si kiiskan uu u gaaro gunaanad sharci.

Safiirka ayaa muujiyay rajo weyn oo ku aaddan in muwaadiniinta Soomaaliyeed ay dib u heli doonaan xorriyadooda, isagoo xusay in dowladda Soomaaliya ay sii wadi doonto dadaallada ay ugu jirto difaaca xuquuqda iyo daryeelka muwaadiniinteeda ku sugan dibadda.

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddoonka Dhalinyarada Gobolka Banaadir oo maanta la hadlay warbaahinta ayaa caddeeyay mowqifkooda ku aaddan xaaladda siyaasadeed ee daka, maadaama ay socdaan dhaq-dhaqaaqyo iska soo horjeeda oo u dhexeeya Dowladda Federaalka iyo mucaaradka.

Guddoomiyaha Dhalinyarada Gobolka Banaadir Cumar Faaruuq oo shir jaraa’id qabtay, isagoo ay hareero taagan yihiin guddoomiyeyaasha dhalinyarada degmooyinka ayaa kasoo horjeestay sida ay wax u wadaan mucaaradka, oo uu ku eedeeyay inay ka shaqeynayaan in dalka uu galo qalalaase amni.

“Mucaaradku waxay ka shaqeynayaan in ay qalalaase kiciyaan inay nabadda iyo ammaanka carqaladeeyaan, mana qirayaan dadaalka ciidan” ayuu yiri Cumar Faaruuq.

Sidoo kale, wuxuu farriin u dira dhalinyarada Soomaaliyeed, gaar ahaan kuwa Bajaajeyda, isagoo ugu baaqay in iska ilaaliyaan in laga horkeeno dowladooda.

“Waxaan ka codsanayaa dhalinyarada Bajaajta ku xamaalata in aan la’idin khaldin dowladdan waa dowladdii xalka idin keentay” ayuu mar kale yiri.

Guddoomiyaha dhalinyarada ayaa intaas sii raaciyay “Kuwa idin khaldaayo ilmahooda Xamar ma joogaan waa dad 10-kii dambe ee ugu dambeeyay Ramadaanka gartay inay abuuraan fowdo iyo deganaasho la’aan siyaasadeed”.

Si kastaba, Soomaaliya ayaa haatan taagan isgoys siyaasadeed oo xasaasi ah, iyadoo la’isku hayo hannaanka doorashooyinka iyo wax ka beddelka lagu sameeyay dastuurka, waxaana sii dheer xaalad kale oo ka dhalatay abaaraha ka jira dalka.

Jilib (Caasimada Online) – Dagaalyahannada kooxda Al-Shabaab ayaa maanta fagaare ku yaalla gudaha degmada Jilib ee xarunta gobolka Jubbada Dhexe ku toogtay rag ay kooxdu ku eedeysay inay ahaayeen basaasiin u shaqeynayey sirdoonnada dowladaha Mareykanka yo Soomaaliya.

Toogashada si gaar ah uga dhacday goob fagaare ah oo lagu dilay 5 nin oo ay Shabaab ku eedeysay inay ahaayeen basaasiin ku dhex-jirtay kooxda.

Sidoo kale, waxa kooxdu sheegtay in raggan ay mas’uul ka ahaayeen duqeymo kala duwan oo lagu beegsaday mas’uuliyiin ka tirsan Al-Shabaab, kadibna xukun lagu riday ugu dambeyn maanta lagu fuliyay.

Fagaaraha lagu toogtay raggan waxaa sidoo kale ku suganaa dadweyne iyo saraakiil ka tirsan Khawaarijta oo hadda si buuxda gacanta ugu haysa Jilib.

Maalmo kahor ayay ahayd markii sidaan oo kale ay Al-Shabaa toogasho uga fuliyeen magaalooyinka Kunyobarrow iyo Bu’aale, halkaas oo lagu dilay rag kale oo iyana kooxda ay ku eedeysay inay ahaayeen basaasiin u shaqeynayay dalal shisheeye.

Kooxda Al-Shabaab ayaa muddooyinkii ugu dambeeyay kordhisay dilalka toogashada ah, iyadoo u fuliso hal qaab oo ah in fagaare ay ugu yeerto dadka shacabka ah, si ay ugu cabsi geliyo toogashadaasi.

Si kastaba, dhacdooyinkaan ayaa ku soo beegmaya, xilli ay haatan kooxdu wajaheyso cadaadis xooggan oo ay kala kulmayaan howlgallada dowladda Soomaaliya iyo duqeymaha saaxibada caalamiga ah oo lagu cuuryaamiyay awooddii argagixisada, laguna laayay maleeshiyaad badan.

Riyadh (Caasimada Online) — Maamulka Madaxweyne Donald Trump ayaa iska diiday codsiyo uga yimid xulafadiisa Bariga Dhexe, kuwaas oo doonayay in la furo wadahadallo diblomaasiyadeed oo lagu soo afjarayo dagaalka Iiraan, oo galay toddobaadkii saddexaad. 

Dhankeeda, xukuumadda Tehran ayaa gebi ahaanba meesha ka saartay suurta-galnimada xabad-joojin kasta inta ay socdaan duqeymaha lala beegsanayo dalkeeda, sida ay wakaaladda wararka ee Reuters u xaqiijiyeen laba sarkaal oo sare oo Iiraaniyiin ah. Sidoo kale, waxay xuseen in dalal dhowr ah ay isku dayayeen inay dhex-dhexaadin ka sameeyaan sidii colaadda loo demin lahaa.

Rabitaan la’aanta ka muuqata Washington iyo Tehran ayaa muujineysa in labada dhinacba ay u diyaar-garoobayaan dagaal daba-dheeraada, xilli colaadda sii fideysa ay khasaare dhimasho iyo dhaawac ah gaarsiineyso dad rayid ah, go’doominta ay Iiraan ku sameysay Marinka Hormuz-na ay cirka u dirtay qiimaha shidaalka adduunka.

Duqeymaha uu Mareykanku habeenkii Jimcaha la beegsaday Jasiiradda Kharg, oo ah xudunta ugu weyn ee Iiraan ay ka dhoofiso saliidda, ayaa hoosta ka xariiqay sida Trump uu uga go’an tahay inuu sii wado ololihiisa milateri.

Dhanka kale, Hoggaamiyaha cusub ee Sare ee Iiraan, Mojtaba Khamenei, ayaa wacad ku maray in marinka Hormuz uu sii xirnaan doono, isagoo ku hanjabay inuu kordhin doono weerarada ka dhanka ah dalalka deriska ah.

Dagaalkan ayaa galaaftay nolosha in ka badan 2,000 oo qof, kuwaas oo u badan Iiraaniyiin, wuxuuna sababay carqaladeyntii ugu weyneyd abid ee ku timaada saadka saliidda adduunka, maadaama uu istaagay isu-socodka badda ee Marinka Hormuz oo ay marto shan-meelood meel shidaalka caalamka.

Isku-dayadii Khaliijka 

Dowladda Cumaan, oo dhex-dhexaadin wadday dagaalka ka hor, ayaa dhowr jeer isku dayday inay furto khad isgaarsiineed, balse Aqalka Cad ayaa si cad u sheegay inuusan xiiseyneynin arrintaas, sida ay xaqiijiyeen ilo xog-ogaal ah oo magacooda qariyay sababo diblomaasiyadeed.

Sarkaal sare oo ka tirsan Aqalka Cad ayaa xaqiijiyay in Trump uu diiday dadaalladaas, isagoo diiradda saaraya sii wadista dagaalka si uu si dhab ah u wiiqo awoodda milateri ee xukuumadda Tehran.

“Xilligan isagu dan kama leh arrintaas, howlgalkana si aan kala joogsi lahayn ayaan u sii wadeynaa. Waxaa iman karta maalin [la wada hadlo], laakiin hadda ma aha,” ayuu yiri sarkaalkan.

Toddobaadkii koowaad ee dagaalka, Trump ayaa bartiisa xiriirka bulshada ee Truth Social ku qoray in hoggaanka iyo milateriga Iiraan ay si ba’an u burburiyeen duqeymaha Mareykanka iyo Israa’iil, ayna doonayaan inay wada hadlaan, balse uu ugu jawaabay in “Waqtiga ayaa idinka dhacay!” .

Madaxweynaha, oo caan ku ah inuu mararka qaar isbed-beddelo dhanka siyaasadda arrimaha dibadda isagoo aan cidna sii ogeysiinin, ayaa haddana suurtagal ka dhigaysa in laga yaabo inuu mar uun tijaabiyo dib-u-soo-celinta diblomaasiyadda.

“Madaxweyne Trump wuxuu sheegay in hoggaanka cusub ee Iiraan ay muujiyeen inay rabaan wadahadal, aakhirkiina way wada hadli doonaan. Hadda, Howlgalka Epic Fury wuxuu u socdaa si aan hakad lahayn,” ayuu yiri sarkaal labaad oo ka tirsan Aqalka Cad.

Dalka Masar, oo isaguna qayb ka ahaa dhex-dhexaadinta intii uusan dagaalku bilaaban, ayaa isku dayday inay dib u furto wada-hadallada. Inkastoo aysan muuqan wax horumar ah, haddana waxay ku guuleysteen inay is-xakameyn dhanka milateriga ah ka helaan qaar ka mid ah dalalka deriska ah ee ay Iiraan weerartay.

Culeyska gudaha Mareykanka

Saameynta dagaalku ku yeeshay suuqyada shidaalka caalamka ayaa si weyn u kordhisay culeyska iyo qiimaha uu Mareykanku ku bixinayo colaaddan. Qaar ka mid ah saraakiisha Washington iyo la-taliyeyaasha Trump ayaa ku boorrinaya madaxweynaha in si dhaqso ah loo soo afjaro dagaalka, iyagoo ka digaya in sicir-bararka shidaalka uu dhaawac siyaasadeed oo weyn gaarsiin karo xisbigiisa Jamhuuriga, xilli ay soo dhow yihiin doorashooyinka Koongareeska ee xilliga dhexe.

Dhinaca kale, waxaa jira xubno ku cadaadinaya Trump inuu sii wado weerarada ka dhanka ah Jamhuuriyadda Islaamiga ah si loo burburiyo barnaamijkeeda gantaallada, loogana hortago inay weligood helaan hub nukliyeer ah.

Diidmada Trump ee diblomaasiyadda ayaa xilligan muujineysa in maamulku uusan qorsheynin soo afjarid degdeg ah. Mareykanka iyo Iiraan ayaa labaduba haatan u muuqda kuwo aan diyaar u ahayn in ay wada hadlaan, si ka duwan maalmihii hore ee dagaalka, markaas oo saraakiil sare oo Mareykan ah ay la xiriireen Cumaan si looga wada hadlo qaboojinta xiisadda.

Waxaa sidoo kale jiray isku dayo fashilmay oo sarkaalka sare ee amniga Iiraan, Cali Larijani iyo Wasiirka Arrimaha Dibadda Cabaas Araqchi ay ku doonayeen in Cumaan ay u noqoto buundo ay ugala hadlaan Madaxweyne Ku Xigeenka Mareykanka JD Vance arrimo la xiriira xabad-joojin.

Ilo wareed Iiraani ah ayaa sheegay in wixii horay looga wada hadlay dhanka diblomaasiyadda ay hadda yihiin kuwo aan shaqeyneyn, mowqifka Iiraanna uu noqday mid mayal adag.

“Ciidamada Ilaalada Kacaanka waxay si adag u aaminsan yihiin in haddii ay lumiyaan gacan-ku-haynta Marinka Hormuz, Iiraan ay waayi doonto dagaalka,” ayuu yiri sarkaalka, isagoo ula jeeda ciidamada awoodda badan ee IRGC oo maamula qaybo waaweyn oo ka mid ah dhaqaalaha dalkaas.

Sidaa darteed, ciidamadani ma aqbali doonaan xabad-joojin, hoggaamiyeyaasha siyaasadda Iiraanna kama qaybgeli doonaan wadahadallo noocaas ah inkastoo ay jiraan isku dayo ka imaanaya dalal dhowr ah.

Muqdisho (Caasimada Online) – Agaasimaha waaxda canshuuraha ee maamulka gobolka Banaadir, Hibo Maxamuud Cali (Farey) oo xalay kormeer ku tegtay qaar kamid ah degmooyinka gobolka Banaadir ayaa soo saartay amar saameynaya ganacsatada ku dhaqan magaalada caasimada ah ee Muqdisho.

Ugu horreyn Hibo Farey ayaa ka hadashay boorarka duugoobay ee ku dhegsan waddooyinka caasimada, waxayna fartay ganacsatada leh inay dib usoo cusbooneysiiyaan, isla markaana ay ka qayb qaataan bilicda caasimada.

“Magaalada Muqdisho caasimad waayay tabeelayaasha waxaa lagu xayeysiistaa ganacsi, kormeekeenna wuxuu ujeedkiisu ahaa sidii loo casriyeyn lahaa inaan ganacsatad u sheegno oo la sameeyo sidaan si ka duwan” ayay tiri Hibo Farey.

Sidoo kale waxa ay sii raacisay “Waxaan u baahanahay boorarkaas in la beddelo oo sidii loo soo sameyn jiray si ka duwan loo soo sameeyo, si ay bilicda iyo nadaafadda magaalada Muqdisho qayb uga qaataan”.

Waxaa kale oo ay amar dul-dhigtay ganacsatada qaar ee boorarkooda soo diiwangelin, isla markaana ku xayeysiista ganacsiyadooda, iyada oo sheegtay in laga rabo canshuurta ku waajibtay, haddii kalena tallaabo laga qaadi doono.

Agaasinka ayaa isla xalay mamnuucay boorar ku dhegsanaa waddooyin ku yaalla degmooyinka Hodan iyo Waabari oo uu gaaray kormeerku.

“Fursaddan waxaan uga faa’iideysanayaa boorar iyadoo aan la diiwaangelinin la’iska dhegsaday oo jidadka ku dheggan oo canshuurna laga qaadin ciddii soo dhegsatayne aan la ogeyn ganacsiyada iyo shirkadaha falkaas ku kacay waxaa uga digeynaa arrintan waxaana u sheegeynaa in in sida ugu dhaqsiyaha badan inay soo diiwaangeliyaan ganacsiyadooda, canshuurtana ay bixiyaan” ayay markale tiri agaasimaha waaxda canshuuraha ee maamulka gobolka Banaadir.

Si kastaba, Maamulka Gobolka Banaadir ayaa maalmahan waday qorshe guud oo lagu hormarinayo caasimada, waxaana dib loo dhisay waddooyin muhiim u ah shacabka, iyadoo sidoo kale wax laga qabtay nadaafadda caasimada.

Gaza (Caasimada Online) — Ururka Falastiiniyiinta ee Xamaas ayaa si kulul u cambaareeyay dagaalka ay Mareykanka iyo Israa’iil ku qaadeen dalka Iiraan, iyagoo ku tilmaamay duulaankaas mid si cad ugu xad-gudbaya shuruucda caalamiga ah, waxa ayna ugu baaqeen dalalka gobolka inay iska kaashadaan sidii loo joojin lahaa colaadda sii fideysa.

Bayaan rasmi ah oo ay kooxdu soo saartay Sabtidii, ayay ku sheegtay inay “cambaaraynayso gardarrada Mareykanka iyo Sahyuuniyadda ee ka dhanka ah Iiraan.” Ururka ayaa ku baaqay in la dardargeliyo dadaallada diblomaasiyadeed si loo soo afjaro dagaalka, iyagoo xusay in danta ummadda Islaamka iyo guud ahaan gobolkuba ay ku jirto in si degdeg ah loo joojiyo dhiigga daadanaya, loogana hortago in xaaladdu ay faraha ka baxdo.

Isla markaana, Xamaas ayaa ugu baaqday xukuumadda Tehran inay muujiso is-xakameyn oo aysan dagaalka ku fidin meel ka baxsan xuduudaheeda. Bayaanka ayaa si gaar ah loogu yiri, “Waxaan ugu baaqaynaa walaalaheen Iiraan inaysan beegsan dalalka deriska ah,” iyagoo dhanka kalena weydiistay dhammaan waddamada gobolka inay iska kaashadaan joojinta duulaankan.

Fariin gooni ah oo ka soo baxday Xamaas ayaa sidoo kale loogu hambalyeeyay Aayatullaahi Sayid Mojtaba Xuseeni Khamenei, kadib markii loo magacaabay Hoggaamiyaha cusub ee Sare ee Iiraan. Magacaabistan ayaa ka dambeysay geeridii aabbihiis, Aayatullaahi Cali Khamenei, kaas oo lagu dilay duqeymihii culusaa ee ay Mareykanka iyo Israa’iil dhowaan ku qaadeen caasimadda Tehran.

Maxamed Darwiish, oo ah Guddoomiyaha Golaha Hoggaaminta ee Xamaas, ayaa sheegay in dhaq-dhaqaaqoodu uu bogaadin diirran u dirayo hoggaamiyaha cusub. Darwiish ayaa u rajeeyay guul, isagoo xusay inay ku kalsoon yihiin xikmadda hoggaamiyaha cusub iyo awoodda uu u leeyahay inuu dalka ku hago marxaladdan xasaasiga ah, isla markaana uu ilaaliyo dhabbihii Kacaanka Islaamiga ah. Wuxuu intaas ku daray inay aaminsan yihiin inuu guul ka gaari doono cadowga Islaamka iyo Muslimiinta.

Ururka ayaa dib u xaqiijiyay rajada ay ka qabaan in Iiraan ay sii wadi doonto taageerada hiil iyo hooba leh ee ay siiso shacabka Falastiin. Darwiish ayaa carabka ku adkeeyay in Jamhuuriyadda Islaamiga ah ay tobannaan sano garab taagnayd qaddiyadda Falastiin iyo halgankooda, ayna ku kalsoon yihiin in taageeradaasi ay halkeedii ka sii socon doonto xilligan adag.

Dagaalka u dhexeeya Israa’iil iyo Iiraan, oo qarxay 28-kii bishii Febraayo kadib markii duqeymo wadajir ah oo ay qaadeen Mareykanka iyo Israa’iil lagu dilay saraakiil sare oo Iiraaniyiin ah iyo Hoggaamiyihii dalkaas, ayaa si weyn u ruxay xasilloonida Bariga Dhexe. Jawaabta Iiraan, oo ahayd gantaallo iyo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee lagu bartilmaameedsaday danaha Israa’iil iyo Mareykanka ee gobolka, ayaa sii kordhisay cabsida laga qabo in colaaddu isku beddesho dagaal goboleed baaxad leh oo daba-dheeraada.

Muqdisho (Caasimada Online) – Xisbiga Himilo Qaran ee uu hoggaamiyo madaxweynihii hore ee dowladdii KMG ka ahayd Sheekh Shariif Sheekh Axmed ayaa galabta lacag ku wareejiyay qaar kamid ah dhalinyaradii Bajaajleyda ee maalmahan u xirnaa dowladda, kuwaas oo maanta xabsiga laga sii daayay.

Ugu horreyn xisbiga ayaa soo dhaweeyay sii deysmada dhalinyaradan, isaga oo sidoo kale u muujiyay garab istaag wayn.

“Walaalaheenna haddii ay xirnaayeen waxay xirnaayeen iyaga oo sharaf leh, waxa lasoo daayay, iyaga oo sharaf leh” ayuu yiri mas’uulka u hadlay Xisbiga Himilo Qaran.

Sidoo kale, wuxuu ku wareejiyay isaga oo wakiil ka ah Sheekh Shariif lacag uu xisbiga ugu talagalay dhalinyaradan inay ku ciidaan, iyaga iyo carruurtooda.

“Waxaan u imaanay inaan garab istaag u muujino dhalinyaradan, sidaas daraadeed aniga oo wakiil ka ah madaxweynihii tododaad ee JFS Sheekh Shariif Sheekh Axmed iyo xisbigiisa waxaan ku wareejin doonaa lacag xaqul-ciid ah, si ay ciyaalkooda ula ciideystaan” ayuu sii raaciyay hadalkiisa.

Goor sii horreysay oo maanta ah Maxkamadda Gobolka Banaadir ayaa sii deysay dhalinyaradan, kadib markii ay ku weysay wax dambi ah, sida ay sheegeen qaarkood oo la hadlay warbaahinta madaxa bannaan.

“Dambiga nalagu haystay waxaa waayay banaanbax aan qabanay oo aan ku ku diideynay qiimaha shidaalka oo kor u kacay, shicibka Soomaaliyeed oo dhib ku qabay dartood ayaan u sameynay” ayuu yiri yiri Saan Miyaa oo ka mid ah ragga asii daayay

Waxaa kale oo uu sii raaciyay “Maanta Maxkamadda Gobolka Banaadr ayaa nala geeyay ugu dambeyn waxay nasoo siisay xorriyadeenna, maadaama wax dambi ah nalagu waayey”.

Horay Booliska Soomaaliya ayaa dhalinyaradan usoo xir-xiray, iyada oo xarrigooda uu dhaliyay dhaleeceyn xooggan, waxaana cambaareeyay xubnaha mucaaradka oo siyaabo kala duwan uga hadlay beegsiga Bajaajleyda.

Qansaxdheere (Caasimada Online) – Warar kala duwan ayaa kasoo baxaya khasaaraha ka dhashay dagaal culus oo maanta ka dhacay gudaha degmada Qansaxdheere ee gobolka Baay, kaas oo u dhexeeyay ciidamada maamulka Koonfur Galbeed iyo kuwa mucaaradka ee la baxay ‘badbaadada Koonfur Galbeed’.

Dagaalka oo saacado badan qaatay ayaa ku fiday xaafadaha degmada iyo duleedka, waxaana ka dhashay khasaare kala duwan oo isugu jiro dhimasho iyo dhaawac.

Ugu yaraan illaa 5 qof ayaa ku dhintay dagaalka, kuwaas oo isugu jiray labada dhinac iyo dad shacab ah, sida ay innoo xaqiijiyeen ilo dadka deegaanka ah.

Xaaladda ayaa weli kacsan, waxaana dhaq-dhaqaaqyo iska soo horjeedo laga dareemayaa gudaha degmada Qansaxdheere, iyada oo dhinacyadu ay helayaan gurmadyo, taas oo uga sii dari karta xiisadda.

Ma jiro wax hadal ah kasoo baxay Koonfur Galbeed oo ku aadan dagaalka maanta ka dhacay Qansaxdheere, ee lasoo wariyay in ay la wareegeen ciidamada taabacsan mucaaradka maamulkaasi.

Xiisaddan ayaa daba socoto arrimo la xiriira khilaafka ka taagan doorashada maamulkaas oo marar badan dib uga dhacday waqtigeeda, iyada oo hadda ay xiisadda isku rogtay gacan ka hadal.

Dhanka kale, degmada Buurhakaba ayaa iyana laga dareemayaa dhaq-dhaqaaqyo uu dhexeeya labada dhinac, iyada oo maalmo kahor mucaaradka ay hub geeyeen degmadaas, kaas oo loo qaybiyay ciidamada kasoo horjeedo Laftagareen.

Waxaa kasii ka horreeyay dagaal kale oo dhawaan ka dhacay magaalada Baydhabo, kaas oo looga adkaaday ciidamada mucaaradka, kadib markii laga saaray guri ay ku sugnaayeen oo ku yaalla magaaladaasi, kadib weerar ay ku qaadeen ciidamada amniga ee Maamul-goboleedka Koonfur Galbeed.