Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo dowlad goboleedyada dalka ayaa xalay yeeshay shir gaar ah oo ku qabsoomay khadka taleefoonka, kaas oo looga hadlayay arrimaha maaliyadda ee guud ahaan dalka.

Shirkan ayaa waxaa soo qaban-qaabisay wasaaradda maaliyadda xukuumadda Soomaaliya, waxaana ka qayb-galay wasiir Biixi Cige iyo wasiirada maaliyadda maamullada dalka.

Inta uu socday shirka ayaa  ayaa looga wada-hadlay arrimo badan oo ku saabsan horumarinta Maaliyadda Dalka maadaama Dowladda Federaalka Soomaaliya laga cafiyay deymihii lagu lahaa, kuwaa oo cuuryaamiyay dhaqaalaha Soomaaliya.

Haddaba maadaama dowladda Soomaaliya ay gashay waji cusub oo horumarin dhaqaale ah iyo sanad cusub oo la hiigsanayo meel sare, wuxuu Wasiirka Maaliyadda XFS Biixi Iimaan Cise uu shir muhiim la qaatay Wasiirada Maaliyadda heer Dowlad-goboleed” ayaa lagu yiri war-murtiyeed laga soo saaray shirka.

Ujeedka shirkan ayaa ahaa mid uu wasiirka maaliyadda ee dowladda dhexe kula tashanayay wasiiradda maaliyadda ee maamul goboleedyada, si fikirkooda ugu darsadaan waddada cusub ee loo qaadayo horumarinta dhaqaalaha dalka.

Wasiirku wuxuu kala tashanayay fikirka ay ka qabaan waddada cusub ee horumarinta maaliyadda dalka” ayaa mar kale lagu yiri warsaxaafadeedka.

Qodobada kale ee laga wada-hadlay waxaa kamid ahaa hannaanka dib u habeynta maaliyadda dalka, mashaariicda horumarineed ee saaxibada caalamiga ah ay ku taageeraan guud ahaan Soomaaliya iyo hadafka koowaad ee dowladda federaalka Soomaaliya iyo dowladaha xubnaha ka ah

Soomaaliya ayaa maalmihii u dambeeyay dadaal ku bixineysay horumarinta dhaqaalaha, maadaama dhowaan uun laga cafiyay dhammaan daymihii lagu lahaa dalkeenna

Muqdisho (Caasimada Online) – Taliska Ciidamada Booliska Soomaaliyeed ayaa markii ugu horreysay war kasoo saaray dhacdadii argagaxa lahayd ee 26-kii bishii hore ka dhacday degmada Dharkenley, taas oo uu seygeedii ku gubay marxuumad Luul Sheekh Cabdicasiis oo shalay ku geeriyootay isbitaalka Digfer ee magaalada Muqdisho.

Booliska ayaa sheegaya inay eedeysanaha oo baxsaday, laguna magacaabo Sayd Cali Macallin Daa’uud ay ka raadinayaan Muqdisho iyo gobollada dalka.

“Eedeysane Sayid-cali Macalin Daa’uud oo ku eedeysan in uu 26 Jan 2024 gubay xaaskiisii Marxuumad Luul Shiikh Cabdi Jaziira, isla markaana baxsaday. Baadi goobka eedeysanaha ayaa ka socda Caasimada iyo Gobolada dalka oo la rumeysanyahay inuu u baxsaday” ayaa lagu yiri qoraal kasoo baxay taliska booliska Soomaaliyeed.

Sidoo kale waxaa farriin loo diray guud ahaan dadka Soomaaliyeed oo looga codsaday inay soo sheegaan ciddii aragta eedeysanaha/

“Qofkii helaa xogtiisa, waxaa ka codsaneynaa inuu la wadaago barta Ciidanka Amaanka ee ugu dhow, lambarka gaaban ee 991 ama baraha bulshada” ayaa mar kale lagu yiri.

Waxaa kale oo lasii raaciyay “Howgalo lagu baadi goobaya ayaa socda waxaan rajeynaynaa in dhawaan gacanta lagu soo dhigo si’uu cadaalad u maro”.

Booliska ayaa sidoo kale abaal-marin u ballan qaaday qof kastaa oo keenya xogta eedeysanaha ka dhuumanaya cadaaladda ee gubay xaaskiisa oo uur u lahayd.

“Waxaan ummadda Soomaaliyeed ka codsaneynaa in ciddii aragtaa ay la wadaagto laamaha amniga ee ugu dhow. Qofkii xog ku saabsan nala wadaagta waxaan siin doonaa abaal-marin” ayaa lagu yiri fariinta kasoo baxday taliska ciidamada Booliska Soomaaliyeed.

Muqdisho (Caasimada Online) – Xildhibaanada Baarlamaanka Soomaaliya oo maanta kulan ku yeeshay magaalada Muqdisho ayaa ka hadlay dhacdadiid argagaxa laheyd ee lagu gubay marxuumad Luul Cabdicasiis oo seygeeda uu si arxan darro ah ugu dilay Muqdisho.

Xildhibaannada ayaa dalbaday in si deg deg loo soo qabto eedeysanaha oo lagu magacaabop Sayd Cali Macallin Daa’uud, kaas oo baxsad ka ah laamaha amniga.

Cabdiqaadir Sheekh Cali (Baraka) oo kamid ah xubnaha ka hadlay falkan ayaa sheegay in Booliska looga fadhiyo soo qabashada eedeysanaha, si cadaalad loo horkeeno.

“Waxaa la rabaa haddii ay dhacdo dhacdo Booliska Soomaaliyeed waa in ay si deg deg ah uga hortegaan oo ay soo qabteen ninka gaysta fal dambiyeedka, waxaa nagu maqaalo ah ilaa hada inaan lasoo qaban qofka dambiga gaystay”ayuu yiri xildhibaan Cabdulqaadir Baraka.

Sidoo kale wuxuu intaasu kusii daray “In la sameeyo ka horteg ayaan rabnaa iyo wacyigelin in bulshada loo sameeyo”.

Xildhibaan Nasro Sheekh Mahdi oo kamid ah Golaha Shacabka ayaa sheegtay in gabdhaha Soomaaliyeed loo soo dhigtay, isla markaana uu sii kordhay tacaddiyada loo gaysanayo, ayada oo soo hadal qaaday dhacdii labaad ee Qoryooley oo nin kale xaaskiisa uu ku dilay.

“Waxaan rabnaa hay’adaha ku shaqada leh ee amniga inay sida ugu dhaqsiyaha badan kusoo qabtaan ninka dambiilaha ah ee gubay gabadha Soomaaliyeed, waxaan leeyahay gabdhihii waa lasoo dhigtay waa in cadaalad ay helaan gabdhaha”. ayay tiri Nasro.

Dhankiisa Xildhibaan Maxamed Cabdiraxmaan Nadiif ayaa isna dowladda ugu baaqay inay kafaalo qaado nolosha carruurta agoonta ah ee ay ka geeriyootay Luul Cabdicasiis.

“Xuquuqda iyo xanaanaynta caruurtii ay ka tagtay Gabdhii uu ninkeeda dilay, Dowladduna waa in ay la wareegtaa cadaaladana ay horkeentaa Dambiilaha dilay” ayuu yiri Nadiif.

Qoryooley (Caasimada Online) – Wararka naga soo gaaraya gobolka Shabeelaha Hoose ayaa sheegaya in xalay dhacdo xanuun badan, isla markaana argagax leh ay ka dhacday degmada Qoryooley ee gobolkaasi, kadib markii nin watay mindi uu gowracay xaaskiisa.

Falkan ayaa si gaar ah xalay maqribkii uga dhacay xaafadda Wadajir ee degmadaasi, sida ay innoo xaqiijiyeen qaar kamid ah dadka deegaanka.

Ninka ayaa la sheegay inuu si arxan darro ah u dilay xaaskiisa, isaga oo gowracay kadibna jarjaray, sida ay muujiyaan sawirro laga soo qaaday marxuumadda oo lagu baahiyay baraha bulshada.

Sidoo kale waxaa dhacdadan ka warbixiyay saraakiisha ammaanka ee degmada, kuwaas oo sheegay in gacanta lagu soo dhigay eedeysanaha oo isku dayay inuu goobta ka baxsado.

“Mindi ayuu ku dhuftay saddex meelood camal way dhimatay gabadha isbitaal ayaa loola cararay, balse dhex ayay ku geeriyootay” ayuu yiri taliye ku xigeenka Qoryooley.

Waxaa kale oo uu intaasi kusii daray in haatan ay wadaan baaris dheeri ah oo ku aadan sida ay wax u dhaceen, maadaama lasoo xiray eedeysanaha.

“Eedeysanaha waa haynaa waxaan wadnaa baaritaanka, marka berri ayaan jawaabta rasmiga ah ka bixin doonaa dhacdada” ayuu hadalkiisa sii raaciyay.

Waa dhacdadii labaad oo ku aadan arrimo qoys, ayada oo shalay Muqdisho ay ku geeriyootay Luul Cabdicasiis oo uu todobaadkii hore dab qabad-siiyay seygeeda oo la sheegay inuu maseeray, waxayna dhacdadaas ka dhacday degmada Dharkenley ee gobolka Banaadir, taas oo illaa hadda taagan, maadaama la raadinayo eedeysanaha oo baxsad ah.

Xarardheere (Caasimada Online) – Warar kala duwan ayaa kasoo baxaya dagaal culus oo maanta ka dhacay deegaanka Shabeelow ee koonfurta Mudug, kaas oo u dhexeeyay ciidamada dowladda oo kaashanaya dadka deegaanka iyo kooxda Al-Shabaab oo dhinac ah.

Dagaalka ayaa yimid, kadib markii ay dagaalayamayaasha Al-Shabaab weerar ku qaadeen deegaankaasi, waxaana kadib iska hor imaad kala hortegay ciidamada huwanta ah.

Wararka ayaa sheegaya in dagaal lagu hoobtay uu ka dhacay halkaasi, kaas oo khasaaraha ugu badan lagu gaarsiiyay kooxda Al-Shabaab.

Saraakiisha dagaalka hoggaamineysay ayaa sheegay inay hayeen xogta weerarka, ayna iska difaaceen Al-Shabaabka soo weeraray deegaanka Shabeelow ee gobolka Mudug.

Sidoo kale waxa ay intaasi ku dareen inay dileen 21 ka mid ahaa raggii weerarka soo qaaday, ayna gubeen 4 gaari oo nooca dagaalka ah, sida ay hadalka u dhigeen.

Ma shaacin saraakiishu khasaare soo gaaray dhanka ciidamada dowladda iyo kuwa deegaanka ee dagaalka adag maanta la galay Al-Shabaab.

Dhanka kale ma jiro wax hadal ah oo weli kasoo baxay kooxda Al-Shabaab oo ku aadan weerarkaasi iyo dagaalka xigay ee ay guulaha ka sheegteen ciidamada dowladda.

Xaaladda ayaa haatan ah mid deggan, waxaana goobaha lagu dagaalamay ku sugan ciidamada huwanta oo dhaq-dhaqaaqyo culus ka wada halkaasi.

Muqdisho (Caasimada Online) – Sheekh Xuseen Cali Jabuuti oo ka mid ah culimada Soomaaliyeed ee waaweyn oo maalmahaan ku sugnaa magaalada Muqdisho, kana yimid dalka dibadiisa ayaa maanta khudbad muhiim ah ka jeediyey Masjidka Isbaheysiga Islaamka ee magaalada Muqdisho.

Khudbadda Shiiqa waxaa dhageysanayey oo Masjidka Salaadii Jimcaha ku soo dukaday masuuliyiin badan oo ka tirsan hey’adaha dowladda, qaar badan oo ka mid ah shaqaalaha dowladda, saraakiil ciidan iyo dad kale oo isugu jiray culimo, aqoonyahano iyo ganacsato.

Sheekh Xuseen Jabuuti ayaa khudbadiisa uga hadlay seddax qodob oo muhiim ah oo dadka Soomaaliyeed hadii ay sameeyaan ay kaga fogaa karaan waxyaabo aan fiicneyn oo hadda dhexdooda ku soo badanaya, kuwaas oo kala ah:

1- In dadka Soomaaliyeed ay ka fogaadaan qabyaaladda oo ay qalbiga ku heystaan diinta Islaamka iyo wax kasta oo wanaag ah oo xiriirka Alle wanaajinaya.

2- In xoogga la saaro cadaaladda umadda oo dalka iyo dadka Soomaaliyeed lagu maamulo cadaalad, taas oo Soomaaliya u fududey karta inay ka baxdo dhibaatada ku raagtay, si gaar ah masuuliyiinta dowladda ayuu Sheekh Xuseen ka codsaday inay cadaaladda ku dhaqmaan.

3- Amaanada umadda – Sheekh Xuseen Jabuuti ayaa madaxda dowladda iyo qof kasta oo masuul ah ugu baaqay inay amaanada umadda ilaaliyaan oo ka fogaado xatooyada iyo musuq maasuqa, maadaama ay xaaraam tahay in qofku lunsado xoolo uusan xaq u laheyn.

3-daan qodob ee Sheekh Xuseen Jabuuti uu maanta ka hadlay ayaa kamid ah aafooyinka heysta dadka Soomaaliyeed, maalmo ka hor Muqdisho waxaa lagu soo gabgabeeyey ciyaaraha kubada cagta ee dowlad goboleedyada iyo gobolka Banaadir, waxaana muuqatay in taageerayaashu ay qabyaaladeeyeen ciyaarta, taas oo muujineysa dhibaatada ay qabyaaladu ku heyso Soomaalida.

Sidoo kale musuqa iyo xatooyada xoolaha dadweynaha kaalinta koowaad ayey Soomaaliya ka gashay dunida kadib qiimeyn caalami ah oo soo baxday maalin ka hor, waxayna xatooyadu ka mid aheyd qodobadii uu Sheekh Xuseen dadka Soomaaliyeed uga digay maanta.

Hoos ka daawo

Balcad (Caasimada Online) – Faahfaahino dheeraad ah ayaa laga helayaa weerar jid-gal oo kooxda Al-Shabaab ay maanta ka geysatay inta u dhaxeysa magaalooyinka Balcad iyo Jowhar ee gobolka Shabellada Dhexe.

Dagaalamayaal ka tirsan kooxda ayaa jidka u galay gaari Qaad sidat oo ka soo baxay Jowhar una socday Balcad, waxaana weerarkaas ka dhashay khasaare culus oo fan iyo maalba leh.

Ugu yaraan toddoba qof ayaa dhimasho iyo dhaawac ku noqday weerarkaas dad kale oo tiradooda rasmiga ah aan weli la xaqiijina nolosha ayey ku wadatay kooxda Al-Shabaab.

Dad la hadlay Caasimada Online ayaa noo sheegay in gaariga jirka loo galay oo noociisu uu ahaa Caasi ama Home ay Al-Shabaab ku gubeen wadada dhexdeeda, iyagoo dadkii saaraa ka dhigay mid dhintay, mid dhaawac ah iyo kuwo ay nolosha ku wateen.

Kooxda ayaa dadkii ay afduubatay la aaday dhulka howdka ah, wuxuuna weerarkaasi ka dhacay inta u dhaxeysa deegaanada Qalimow iyo Ceelka-geelow.

Dad goobjoogayaal ah ayaa sheegay in gaariga oo xawaare sare ku socda ay kooxda Al-Shabaab oo jidka ku jirtay ay ku fureen rasaas sababtay in gaariga uu iskiis u istaago, kadib markii darawalkii gaariga uu ka mid noqday dadka ku geeriyooday rasaasta.

Ilaa hadda ma jirto cid shaacisay khasaaraha rasmiga ah ee weerarkaas ka dhashay, tirada dadka la beegsaday inta dhimatay iyo inta nolosha lagu watay toona.

Sidoo kale masuuliyiinta maamulka HirShabeelle weli kama aysan hadlin weerarkii ay maanta Shabaab ka geysteen, inta u dhaxeysa Jowhar iyo Balcad.

Tan iyo markii ay sanad ka hor dowladda Soomaaliya dagaal culus ku qaaday kooxda Al-Shabaab, waxaa hagaagsanaa amniga wadada muhiimka ah ee xiriirisa Muqdisho iyo Jowhar, waxaana aad u yaraaday cabsidii dadka iyo weeraradii dadka badan lagu leyn jiray ee kooxdu ka geysa jirtay wadadaas.

Hadda waxaa dib u soo laabtay beegsigii kooxda Al-Shabaab ay ka geysan jirtay inta u dhaxeysa Muqdisho iyo Jowhar, cabsi badan ayaana soo wajahday shacabka adeegsada wadada xiriirisa magaalooyinka Muqdisho iyo Jowhar.

Muqdisho (Caasimada Online) – Xildhibaan Cabdiraxmaan Cabdishakuur oo ka jawaabay eedeyntii taliyihii hore ee NISA Fahad Yaasiin uu u jeediyey dalka Jabuuti ayaa si qota dheer u qeexay muhiimadda jiritaanka qaran Soomaaliyeed uu u leeyahay Jabuuti.

Xildhibaan Cabdiraxmaan ayaa sheegay inuu aqriyey qoraalkii uu Fahad Yaasiin ku sheegay in Jabuuti aysan jecleyn soo kabashada iyo dhismaha qaran Soomaaliyeed, iyadoo aan taas ka dhex arkeyn danaheeda mustaqbalka, sida uu hadalka u dhigay.

Ugu horeyn Cabdiraxmaan Cabdishakuur ayaa hadalkii Fahad ku qeexay ‘garaad yari’ wuxuu sheegay in markii xil sidaas u weyn (Taliyaha Sirdoonka) loo dhiibo nin dhalinyaro ah oo aan ilbax aheyn ay dhici karaan waxaan oo kale.

Sidoo kale Cabdiraxmaan wuxuu sheegay in hadalka Fahad uu dhaawac weyn ku yahay qaranimada Soomaaliya, isagoo ku sababeeyey in isagoo gaaray darajada Taliyihii Sirdoonka Qaranka uu cadiifadiisa gaarka ah uga been sheegay Jabuuti oo ah walaalka koowaad ee Soomaaliya.

“Madaxda Soomaalida kuwa xilalka haaya iyo kuwa xilalka ka tegay waxaan xusuusinaa inay fahmaan muhiimadda uu xilku leeyahay, xil dowladeed oo sida Taliyaha Sirdoonka xasaasi ah markaa qabato oo hadhow sidaa doonto u hadasho, waa khatar, cid qarankaaga aamineysana ma jirto, sababtoo ah berri ayaad iska hadleysaa,” ayuu yiri.

Cabdiraxmaan ayaa sheegay in Jabuuti ay Soomaaliya u aragto qeyb ka mid ah gobanimadeeda, isla markaana danaha ay ka heli karto Soomaaliya oo burbursan ay ka badan yihiin danaha ama faa’iidada ay ka heli laheyd Soomaaliya oo dowlad xoog badan ah.

“Jabuuti waa dowlad dano gaar ah ayey leedahay, waana ku qasbantahay inay danaheeda ka shaqeyso, waa wadan yar oo meel muhiim ah dunida uga yaalla, waxaana ku dhow wadan weyn ee Itoobiya oo malaayiin qof oo sabool ah ay ku noolyihiin, marka Jabuuti waxay Soomaaliya u aragtaa qeyb ka mid ah gobanimadeeda oo ka maqan,” ayuu yiri CC Shakuur.

Isagoo hadalkiisa sii watay wuxuu yiri “Jabuuti danaha ka soo geli kara Soomaaliya oo burbursan waxaa ka muhiimsan danaha ay ka heli karto Soomaaliya oo qaran jira ah, Boqorkii Itoobiya ayaa hadda ka hor Faransiiska ka dalbaday in Jabuuti lagu soo daro dalkiisa, bal eeg khatarta intaas la eg.”

Cabdiraxmaan ayaa sheegay in amniga dadka iyo dalka Jabuuti uu muhiim u yahay jiritaanka qaranka Soomaaliyeed, “Gablan iyo gobanimadooda oo kala dhiman ayuu maqnaashaha Soomaaliya ku yahay Jabuuti,” ayuu yiri Xildhibaan Cabdiraxmaan.

Hoos ka daawo

Muqdisho (Caasimada Online) – Qoyska Luul Cabdicasiis, haweeneydii saaka u geeriyootay dhaawacii kasoo gaaray baasiinkii uu ku gubay ninkeeda ayaa goordhoweyd warbaahinta la hadlay, ayaga oo dalab culus u diray dowladda federaalka Soomaaliya.

Waxay ka dalbadeen madaxda sare ee dowladda federaalka in loo soo gacan geliyo eedeysanaha gabadhooda u gubay sida ula kaca ah, iyaga oo wacad ku maray in aan la aasi doonin meydka gabadhooda illaa laga keenayo gacan ku dhiig laha oo lagu magacaabo Sayid Cali Cabdi Xaaji Daa’uud.

Qoyska oo warbaahinta kula hadlay magaalada Muqdisho ayaa waxay sheegeen inay dowladda uga fadhiyaan in ay gacanta kusoo dhigto gacan ku dhiiglaha gabadhooda nolosha ku gubay, si cadaaladda loo marsiiyo.

“Waxaan leenahay gabadhaas Allaha u naxariisto, waxaan idinka sugeynaa (dowladda) in aad gacanta kusoo dhigtaan dambiilihii galay dambigaas ee gabadha sida ula kaca ah u gubay, isaga oo lasoo xirin gabadhaan la duugi maayo.”

Aabbaha gabadha dhalay ayaa sidoo kale waxa uu madaxweyne Xasan Sheekh iyo guddoomiye Yuusuf Madaale ka dalbaday in si deg deg ah uga howl-galaan cadaalad u helista gabadhiisa, islamarkaana gacanta loogu soo dhigo gacan ku dhiig laha gabadhiisa dilay loona marsiiyo sharciga.

Allaha u naxariistee Luul Cabdicasiis ayaa maanta ku geeriyootay magaalada Muqdisho. Luul ayaa ka mid ahayd shaqaalaha garoonka diyaaradaha ee Aadan Cadde, waxaana maalmihii lasoo dhaafay xaaladeeda caafimaad lagula tacaalayay Isbitaalka Digfeer, ayada oo ugu dambeyn maanta u geeriyootay dhaawicii darnaa ee kasoo gaaray falkaasi.

Marxuumadda ayaa waxay lahayd uur lix bilood ah markii falkaan loo geysanayay. Ayada oo sidoo kale aheyd hooyo kaligeed ku ahayd korinta lix carruur ah oo agoon ah oo nin kale u dhashay.

Seygeeda oo lagu magacaabo Sayid Cali ayaa la sheegay inuu baasiinka ku gubay xilli ay ku sugnayd gurigeeda. Illaa haddana lama oga sababta ka dambeysa, inkasta oo wararka qaar ay sheegayaan inay salka ku hayso arrimo masayr.

Muqdisho (Caasimada Online) – Allaha u naxariistee waxaa maanta magaalada Muqdisho ku geeriyootay Luul Cabdicasiis oo uu dhawaan seygeeda qabad siiyay baasiin.

Luul ayaa ka mid ahayd shaqaalaha garoonka diyaaradaha ee Aadan Cadde ee magaalada Muqdisho, waxaana maalmihii lasoo dhaafay xaaladeeda caafimaad lagula tacaalayay Isbitaalka Digfeer, ayada oo ugu dambeyn maanta u geeriyootay dhaawicii darnaa ee kasoo gaaray falkaasi.

Marxuumadda ayaa waxay lahayd uur lix bilood ah markii falkaan loo geysanayay. Ayada oo sidoo kale aheyd hooyo kaligeed ku ahayd korinta lix carruur ah oo agoon ah oo nin kale u dhashay.

Seygeeda oo lagu magacaabo Sayd-Cali Macallin Daa’uud ayaa la sheegay inuu baasiinka ku gubay xilli ay ku sugnayd gurigeeda. Illaa haddana lama oga sababta ka dambeysa, inkasta oo wararka qaar ay sheegayaan inay salka ku hayso arrimo masayr.

Waxaa socota baarista kiiskaan, waxaana gacanta ku haya laamaha ammaanka ee magaalada Muqdisho.

Ninka dabka qabad siiyay marxuumadda ayaa waxay is guursadeen muddo hadda laga joogo 6 bil, sida uu sheegay Walaalka la dhashay Luul. Sidoo kale waxa uu tilmaamay in uusan jirin wax khilaaf ah oo ehelku ogaa oo ka dhaxeeyay.

“Inta aan ognahay waxaa ay ahaayeen lammaane isku faraxsan haddii uu jiri lahaa dhib aan ognahay waan xallin lahayn, ma garan karo waxa u qarsoon haddii uu jiro oo uu ka dhaxeeyay” ayuu Camaadi Cabdicasiis oo geerida Luul maalmo ka hor la hadlay warbaahinta.

Nairobi (Caasimada Online) – Faah-faahino dheeraad ah ayaa kasoo baxaya dab xoog leh oo ka dhashay qarax uu sababay gaaska cunnada lagu karsado oo ka dhacay magaalada Nairobi ee dalka Kenya.

Qaraxaan ayaa waxaa ka dhashay khasaare kala duwan, ayada oo illaa hadda la xaqiijiyay dhaawaca ilaa 300 oo qof, sida Bisha Cas ee Kenya ay ku soo warrameyso.

Sidoo kale waxaa jirta dhimasho ka dhalatay qaraxaan, waxaana la xaqiijiyay illaa hadda dhimashada laba ruux.

Afhayeenka xukuumadda ayaa wuxuu sheegay in gaas la saarayey gaari kuwa xamuulka ah uu ka dhashay qaraxa, ayada oo dab xoog leh uu cirka isku shareeray.

Goobjoogayaal ayaa sidoo kale warbaahinta gudaha u sheegay in dadka ku dhaawacmay dabka xooggan ee ka dhashay qaraxa ay ku jiraan ugu yaraan 25 carruur ah.

Sidoo kale waxaa ku waxyeeloobay guryo, goobo ganacsi iyo baabuur, waxaana dadka lagu wargeliyay in ay ka fogaadaan aagga go’doonsan si loo sameeyo howl-galka samata-bixinta.

Howl-wadeenada gargaarka iyo dab-damiska ayaa illaa saaka waaberigii la tacaalayey sidii ay u bakhtiin lahaayeen dabkaas oo xalay saqdii dhexe ka billowday xaafadda Embakasi ee magaalada Nairobi.

Wixii kasoo kordha ee faah-faahin ah kala soco wararkayaga dambe Insha Allah.

Muqdisho (Caasimada Online) – Hay’adda Nabadsugida iyo Sirdoonka Qaranka Soomaaliyeed ee NISA ayaa soo bandhigtay ku dhawaad 20 Mareegood ama Website-yo ay sheegtay in ay ka xidhay kooxda Al-shabaab.

Website-yada NISA ay soo bandhigtay ayaa ahaa kuwii ugu waa weynaa oo ay kooxda Al-shabaab ku faafin jirtay wararkeeda.

Wasiir ku xigeenka warfaafinta ee Soomaaliya Cabdiraxmaan Al-Cadaala, ayaa ku soo qoray bartiisa Facebook ku soo qaray, “in gabi ahaanba uusan jirin maanta bog ay leeyihiin Al-shabaab oo shaqaynaya”.

Balse saacado uun ka dib markii ay dawladdu ku dhawaaqday xirista mareegahaas, ayaa waxa ay al Shabaab isticmaalayaan webiste-yo cusub oo wata isla magacyadii ay dawladdu sheegtay in ay xirtay.

Waxay u muuqataa in ay halkaan ka socoto ciyaar ila meereyso ah oo ka dhaxaysa labada dhan.

Hadaba xagee wax iska qaban la’ yihiin?

Sida uu sheegay wasiir kuxigeenka wasaradda warfaafinta dawladda fedaraalka ee Soomaaliya Cabdiraxmaan Yuusuf Al-cadaala, dawladdu waxay Al-shabaab kula jirtaa “dagaal aan kala hadh lahayn.”

Mid ka mid ah dagaalkaasna waa in la joojiyo dacaayadaha iyo been abuurka ay dadka Soomaaliyeed ku marrin habaabiyaan ama ku cabsi geliyan ama ay maskaxdooda ku qaldaan,” ayuu yiri wasiir Al-Cadaala oo la hadlayay BBC-da.

Wasiir Al-Cadaala ayaa sheegay in dawladdu ay qiyaastii sannad iyo bar ka hor bilowday “hawlgalka lagu burburinayo joogitaankooda [Al-Shabaab] baraha bulshada iyo guud ahaan aaladaha warbaahineed ee ay isticmaalaan” wuxuuna sheegay in tani ay hawlgalkaas ka mid ahayd.

Mar la waydiiye wasiirka sida ay ugu suurta gashay in ay mareegaha iyo barahan bulshada ay ka xiraan dalal kale oo ka baxsan Soomaaliya ayaa wuxuu yiri: “Dabcan aduunka waxaa ka jira sharci iyo nidaam la isla yaqaano oo dawladaha caalamku ay ku wada shaqeeyaan oo ay ku wada xiriiraan”.

Wuxuu intaa kusii daray in hay’adaha dawladda Soomaaliyta ay mareen dariiqyada dawliga ah iyo kuwa caalamiga ah “ee loogu tala galay in lagu joojiyo argagixisanimada”.

Waxaan hor dhignay wasiirka sababta ay wali u sii shaqaynayaan website cusub oo ay leeyihiin Al-shabaab iyada oo saacado ka hor ay dawladdu sheegtay in ay hawada ka bixiyeen guud ahaan bogagii ay lahaayeen al Shabaab.

“Waxaa muhiim ahayd in nidaamka lagu joojinayo la dhamaystiro uuna shaqeeyo lana tijaabiyo waana shaaqeeyay waana la dhamaystiray, dad xirfadleyaal ah ayaa u xilsaaran”, ayuu wasiir Al-Cadaala u sheegay BBC-da.

Sidee bay dawladuhu u xayiraan bogagga internet-ka?

Weli waxaa shaqaynaya bogag ay internet ka ku leeyihiin Al-shabaab, waxaana laga yaabaa in ay furtaan kuwa kale marka laga xiro bogagga baraha bulshada iyo mareegaha internet-ka ee ay haatan ku adeeganayaan. Haddaba farsamo ahaan sidey dawladi u xakamayn kartaa ama u joojin kartaa mareegaha iyo baraha bulshada ee bartilmaameedka u ah?

Su’aashan waxaa weydiinay khabiir ku takhasusay arrimaha amniga internet-ka iyo teknoolajida oo codsaday in aan magaciisa la shaacin.

“Marka hore aan kala qaadno baraha bulshada iyo mareegaha kale. Baraha Bulshada sida Facebook, Twitter Tiktok iyo wixii la mid ah waxaa iska leh shirkado shisheeye oo leh sharciyo u gaar ah isla markaana waafaqa xeerarka caalamiga ah iyo kuwa dalalka laga leeyahay” ayuu yiri khabiirku.

Sidaas darteed waxa uu sheegay khabiirku marka ay dawladdu doonayso in ay xirto bog baro bulsheed ah, in ay ku qasban tahay in ay xiriir la samayso shirkadda iska leh bartaas bulsho kuna qanciso in boggaas uu mudan yahay in la joojiyo.

“Shirkadaha baraha bulshada ayaa waxaa u yaala siyaasad iyo nidaam ay wax kaga qaban karaan bogagga lala xiriiriyo argagixisada iyo kooxaha kale ee dambiilayaasha ah, taas oo haddi ay wax ka qaban waayaan lagu dacweyn karo. Dhamaantoodna waxay diyaar u yihiin in ay ka qayb qaataan maxaa yeelay horay ayey u dhacday in akoonno badan laga xiro kooxo noocaas oo kale ah” ayuu yiri khabiirku.

Si la mid ah, shirkadaha keydiya xogta mareegaha internet-ka ayaa iyaguna leh sharciyo ay kaga hor tagaan akoonada ay ku qancaan in ay yihiin kuwa argagixiso ama cid kale oo mudan in laga xiro, saas darteed dawladdu shirkadahaas ayey soo ogaataa kadibna xiriir la samaysaa.

Balse waxaas oo dhan waxaa ka muhiimsan oo wasiir Al cadaala iyo khabiirkuba isku raaceen in lacagaha khidmada ee mareegaha loo adeegsado kaarar bangi taas oo wasiirku sheegay in ay noqon karto si dhib oo looga hortago mareegahaas.

Dawladaha horumaray sida uu khabiirku sheegay waxay leeyihiin hal mee loo laga xakameeyo guud ahaan internet-ka taas oo u fududeynaysain laga war hayo tilaabana laga qaado bogagga iyo mareegaha noocaas oo kale ah, hase yeeshee wuxuu khabiirku shaki ka muujiyey in dawladda Soomaaliya ay haysato nidaamka noocaas ah ee hormarsan.

Balse sida muuqata wali waxaa shaqaynaya bogag ay leedahay kooxda Al-shabaab, guud ahaan talaabooyinkaasina waxay u muuqdaan kuwa aan ku guuleysan xakameynta internet ee Al-shabaab.

Isha: BBC