Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa si diirran u soo dhoweysay go’aanka ay Dowladda Suudaan dib ugu billowday ka-qaybgalkeedii buuxda ee Urur-goboleedka IGAD.

Dowladdu waxay sheegtay inay arrintan u aragto tallaabo muhiim ah oo lagu xoojinayo iskaashiga iyo wada-shaqeynta dalalka gobolka, si loo helo nabad iyo xasillooni waarta.

Soomaaliya ayaa sidoo kale tilmaantay inay si gaar ah u tixgelinayso adkeynta xiriirka heer gobol ee kala dhexeeya Jamhuuriyadda Suudaan, kaas oo tiir-dhexaad u ah xoojinta wada-shaqeynta caalamiga ah, isla markaana laf-dhabar u ah ilaalinta nabadda iyo amniga heer gobol iyo heer caalami.

“Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya waxay sidoo kale bogaadinaysaa dadaallada diblomaasiyadeed ee ay hormuudka ka ahayd Jamhuuriyadda walaalaha ah ee Jabuuti,” ayaa lagu yiri war-saxaafadeed kasoo baxay Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Soomaaliya.

Hoos ka aqriso war-saxaafadeedka

Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya waxay si diirran u soo dhaweynaysaa go’aanka ay Dowladda walaalaha ah ee Jamhuuriyadda Suudaan dib ugu billowday ka-qaybgalkeedii buuxda ee Urur-Goboleedka Horumarinta Geeska Afrika (IGAD).

Soomaaliya waxay si gaar ah u tixgelinaysaa adkeynta iskaashiga heer gobol ee kala dhexeeya Jamhuuriyadda Suudaan, kaas oo tiir-dhexaad u ah xoojinta wada-shaqeynta wax-ku-oolka ah ee caalamiga ah, isla markaana laf-dhabar u ah ilaalinta nabadda iyo amniga heer gobol iyo heer caalami.

Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya waxay sidoo kale bogaadinaysaa dadaallada diblomaasiyadeed ee ay hormuudka ka ahayd Jamhuuriyadda walaalaha ah ee Jabuuti, iyada oo hoos imanaysa hoggaanka xikmadda leh ee Madaxweyne Ismaaciil Cumar Geelle, Guddoomiyaha Shir-Madaxeedka IGAD ee xilka haya.

Dadaalladan ayaa door muuqda ka qaatay fududeynta dib-u-soo-laabashada guuleysatay ee Jamhuuriyadda Suudaan, taas oo ka tarjumaysa isku-duubnida goboleed iyo masuuliyadda wadajirka ah.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wafdi uu hoggaaminayo Wasiiru-dowlaha Iskaashiga Dhaqaalaha iyo Horumarinta ee dowladda Jarmalka, Mr. Niels Annen ayaa soo gaaray magaalada Muqdisho ee caasimadda Soomaaliya.

Wafdiga ka socda dowladda Jarmalka ayaa waxaa xafiiskiisa ku qaabilay Ra’iisul Wasaaraha Soomaaliya, Xamza Cabdi Barre. Kulankan ayaa waxaa sidoo kale qeyb ka ahaa Safiirka Jamhuuriyadda Jarmalka, Sebastian Groth.

Ra’iisul Wasaaraha ayaa wafdiga uga warbixiyay xaaladihii ugu dambeeyay ee dalka, oo ay ka mid yihiin abaarta ba’an ee jirta iy guulaha laga gaaray furimaha dagaalka lagula jiro kooxaha argagixisada.

Kulanka ayaa sidoo kale waxaa looga hadlay arrimaha doorashooyinka, dhammaystirka dastuurka iyo gogosha wada-hadal ee ay dowladda u fidisay Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed.

Dhankiisa, Wasiir Niels Annen ayaa Ra’iisul Wasaaraha uga mahad-celiyay qaabilaadda diirran iyo xiriirka saaxiibtinimo ee ka dhaxeeya labada dal, isagoo hoosta ka xarriiqay muhiimadda uu leeyahay iskaashiga ku dhisan dano-wanaagga ee labada dowladood ka dhaxeeya.

Ugu dambeyntii, Ra’iisul Wasaare Xamza ayaa xaqiijiyay in dowladda Soomaaliya ay doorkeeda ka qaadan doonto dadaallada xalka loogu raadinayo nabadda iyo xasiloonida adduunka marka la joogo goleyaasha caalamiga ah, gaar ahaan Golaha Ammaanka Qaramada Midoobay oo ay Soomaaliya ka tahay xubin aan joogto ahayn.

Booqashada wafdigan ayaa ku soo beegmeysa xilli uu horumar wanaagsan sameynayo xiriirka Soomaaliya iyo Jarmalka.

Dowladda Jarmalka ayaa dhawaan si buuxda u aqoonsatay baasaboorka diblomaasiga ah ee Soomaaliya, taas oo sii xoojinaysa xiriirka diblomaasiyadeed, isla markaana fududeynaysa socdaalka labada dal.

Hargeysa (Caasimada Online) – Madaxweynaha Somaliland, Cabdiraxmaan Maxamed Cabdullaahi, ayaa shaaca ka qaaday in maamulkiisu aanu meesha ka saarayn suurta-galnimada in shirkad laga leeyahay Israa’iil ay maamusho ama saldhig ku yeelato mid ka mid ah dekedaha ku yaalla dhulka ay Somaliland ka arrimiso.

Madaxweyne Cirro ayaa sheegay in goobta juquraafi ahaan ay Somaliland kaga taallo Geeska Afrika ay tahay mid aad muhiim ugu ah amniga badaha caalamka. Waxa uu si gaar ah u xusay saameynta weerarada kooxda Xuutiyiinta ay ku hayaan maraakiibta xiriirka la leh Israa’iil, kuwaas oo khal-khal geliyay ku dhawaad 12% ganacsigii caalamiga ahaa ee isaga gooshi jiray Badda Cas.

Isagoo ka dhinac hadlayay shirweynaha Dowladaha Adduunka (World Government Summit) ee ka dhacay magaalada Dubai, ayuu Madaxweynuhu u sheegay wargeys ka soo baxa Israa’iil inuu soo dhoweynayo maalgashi kaga yimaada dhankaas.

“Somaliland waa dal hodan ku ah kheyraadka, waana soo dhoweynaynaa maalgashiga,” ayuu yiri Madaxweynuhu, isagoo intaa ku daray, “Dhulkeena waa mid halbowle u ah ganacsiga badaha, sidaas darteed xiriirka aan la yeelanayno Israa’iil isna waa mid muhiimad gaar ah leh.”

Cirro ayaa intaas ku daray in Somaliland ay leedahay kheyraad dabiici ah oo baaxad leh, sida macdanta, shidaalka, iyo gaaska, marka lagu daro xoolaha nool iyo dhul beereed ballaaran. Waxa uu carrabka ku adkeeyay in kheyraadkani ay gacan ka geysan karaan sugidda amniga cunnada ee caalamka, gaar ahaan Israa’iil.

“Waxaan dhiirrigelinayaa ganacsatada reer Israa’iil inay yimaadaan oo ay mashaariic ka hirgeliyaan qeybaha tamarta, dalxiiska, beeraha, daaqa, duulista iyo maaliyadda,” ayuu hadalkiisa raaciyay.

Hadalkan ayaa imaanaya iyadoo bishii Janaayo uu sarkaal ka tirsan Somaliland sheegay in maamulku martigelin karo saldhig milatari oo ay leedahay Israa’iil. Warkaas ayaa soo baxay toddobaadyo uun kadib markii Israa’iil ay noqotay dalkii ugu horreeyay ee si rasmi ah u aqoonsada Somaliland.

Hase yeeshee, mas’uuliyiinta Somaliland ayaa horey si rasmi ah u beeniyay eedeymo kaga yimid dowladda Federaalka Soomaaliya oo sheegayay in Somaliland ay aqbashay in dhulkeeda la dejiyo dad Falastiiniyiin ah oo laga soo barakiciyay Gaza, ama ay martigelinayso saldhig ciidan oo Israa’iil leedahay.

Si kastaba ha ahaatee, Telefishinka Channel 12 ee laga leeyahay Israa’iil ayaa soo xigtay Deeqa Qaasim, oo ah sarkaalad ka tirsan Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Hargeysa, taasoo sheegtay in wadahadallo ku saabsan saldhig milatari ay jiraan, balse hirgelintiisu ay ku xirnaan doonto waxa lagu heshiiyo marka la is-weydaarsado safaaradaha.

Xiisadaha gobolka iyo saameynta Imaaraadka

Somaliland ayaa maamusha dekedda istiraatiijiga ah ee Berbera oo ku taal Gacanka Cadmeed. Horraantii bishii Janaayo, markab siday hogaamiyaha gooni-u-goosadka Koonfurta Yemen, Aidarous al-Zubaidi, oo ay taageerto Imaaraadka Carabta, ayaa ku soo xirtay dekedda Berbera.

Tallaabadaas ayaa dhalisay xiisad diblamaasiyadeed, iyadoo Sacuudi Carabiya ay ku eedeysay Imaaraadka—oo ay xurguf kala dhexeyso—inay Zubaidi si qarsoodi ah uga saareen Yemen una soo mariyeen Berbera si loo geeyo Abu Dhabi. Sacuudiga ayaa taageera Golaha Hoggaanka Madaxtooyada Yemen (PLC), halka Imaaraadku taageero kooxaha gooni-u-goosadka ah.

Xaaladda Koonfurta Yemen ayaa si weyn isugu beddeshay bishii hore kadib markii Sacuudigu taageeray dalabka PLC ee ahaa in ciidamada Imaaraadku ka baxaan gobolka, kadib markii kooxda STC ay qabsatay dhul hor leh.

Imaaraadka ayaa ku dhawaaqay inay ciidankooda kala baxayaan kadib markii duqeyn cirka ah oo Sacuudigu fuliyay ay beegsatay shixnad hub ah oo u socotay gooni-u-goosadka. Ciidamada Sacuudiga ayaa si degdeg ah u buuxiyay goobihii ay banneeyeen, oo ay ku jiraan Cadan iyo Xadramowt.

Xiriirka Imaaraadka iyo Somaliland ayaa soo bilowday 2017-kii, markii Hargeysa aqbashay codsi Imaaraadku ku doonayay saldhig milatari oo laga hirgeliyo Berbera.

Sawirro dayax-gacmeed oo ay falanqeysay shabakadda Middle East Eye ayaa muujinaya in saldhiggaas uu hadda yahay mid dhammaystiran oo leh kaabayaal casri ah, deked milatari oo biyo qoto dheer leh, iyo dhabaha dayuuradaha oo leh hangaaro.

Berbera waa qeyb ka mid ah silsilad saldhigyo ah oo Imaaraadku ku leeyahay Gacanka Cadmeed iyo Badda Cas, halkaas oo ay maraan saddex-meeloodow meel ganacsiga dunida.

Saldhigyadan ayaa la sheegay inay taageero ka helaan Mareykanka iyo Israa’iil, iyadoo Israa’iil ay hadda eegayso sidii ay u ballaarin lahayd joogitaankeeda gobolka.

Dhabaha dayuuradaha ee Berbera oo dhererkiisu yahay 4km—kana mid ah kuwa ugu dhaadheer Afrika—ayaa awood u leh inuu qaabilo dayuuradaha xamuulka culus iyo kuwa dagaalka. Dekedda Berbera, oo si weyn loo ballaariyay wixii ka dambeeyay 2022, waxaa si wadajir ah u leh shirkadda DP World, xukuumadda Somaliland, iyo dowladda Ingiriiska. 

Jabuuti (Caasimada Online) – Dowaldaha Soomaaliya iyo Jabuuti ayaa maanta kala saxiixday heshiis is-afgarad oo muhiim ah, kaas u dhexeeyay wasaaradaha waxbarashada labada dal, waxaana qalinka ku duugay Wasiir Faarax Sheekh Cabdulqaadir iyo dhiggiisa Mudane Nabiil Maxamed Axmed

Heshiiskan ayaa ah mid lagu xoojinayo iskaashiga Soomaaliya iyo Jabuuti ee dhinaca tacliinta sare iyo cilmibaarista, sida lagu sheegay warsaxaafadeedka,,

Sidoo kale, ujeedada ugu wayn ayaa ah in ladhiso hannaan rasmi ah oo fududeynaya isweydaarsiga tacliimeed iyo cilmiyeed ee u dhexeeya jaamacadaha iyo hay’adaha tacliinta sare ee labada dal.

Hoos ka akhriso nuxurka heshiiska;-

Wasaaradda Waxbarashada, Hiddaha iyo Tacliinta Sare ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya iyo Wasaaradda Tacliinta Sare iyo Cilmibaarista ee Jamhuuriyadda Jabuuti ayaa maanta si rasmi ah u kalasaxiixday Heshiis Isafgarad (MoU) oo lagu xoojinayo iskaashiga labada dal ee dhinaca tacliinta sare iyo cilmibaarista.

Heshiiskan oo maanta lagu saxiixay Magaalada Muqdisho,  ayaa ujeeddadiisu tahay in ladhiso hannaan rasmi ah oo fududeynaya isweydaarsiga tacliimeed iyo cilmiyeed ee u dhexeeya jaamacadaha iyo hay’adaha tacliinta sare ee labada dal.

Heshiisku wuxuu diiradda saarayaa qodobbada soo socda:

• Isweydaarsiga ardayda, macallimiinta jaamacadaha iyo cilmibaarayaasha;
• Taageeridda tababarro iyo barnaamijyo cilmibaaris oo muddo gaaban ah;
• Abaabulka shirar, aqoon-is-weydaarsiyo iyo siminaaro wadajir ah;
• Hirgelinta barnaamijyo shahaado-wadaag ah (Bachelor, Master iyo PhD);
• Fududeynta arrimaha deeqaha waxbarasho iyo aqoonsiga shahaadooyinka.

Labada dal ayaa sidoo kale ku heshiiyay in la ilaaliyo xuquuqda hantida aqooneed (Intellectual Property) ee ka dhalata cilmibaarista wadajirka ah, iyadoo la raacayo shuruucda qaran iyo heshiisyada caalamiga ah.

Wasiirka Wasaaradda Waxbarashada, Hiddaha iyo Tacliinta Sare ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Mudane Faarax Sheekh Cabdulqaadir, ayaa sheegay in heshiiskani uu xoojinayo xiriirka taariikhiga ah ee walaaltinimo ee ka dhexeeya Soomaaliya iyo Jabuuti, isla markaana uu kor u qaadayo tayada waxbarashada sare iyo horumarinta cilmi-baarista dalka.

Dhankiisa, Mudane, Nabiil Maxamed Axmed, Wasiirka Wasaaradda Tacliinta Sare iyo Cilmibaarista ee Jamhuuriyadda Jabuuti, ayaa carrabka ku adkeeyay in iskaashigan uu fursado ballaaran u abuuri doono ardayda iyo macallimiinta labada dal, islamarkaana uu gacan ka geysan doono kobcinta aqoonta iyo horumarka gobolka.

Heshiiskan wuxuu ka tarjumayaa dadaalka joogtada ah ee labada dowladood ay ugu jiraan xoojinta iskaashiga istaraatiijiyadeed iyo horumarinta mustaqbalka jiilasha soo koraya.

Muqdisho (Caasimada Online) – Senator Sareedo Jayte oo ka tirsan Golaha Aqalka Sare ee Baarlamaanka Soomaaliya oo live kasoo dhex-gashay xarunta Villa Hargeysa oo uu ka socdo shir ay leeyihiin labada Gole ayaa soo tabisay waxa meesha ka jira, maadaama weli xiisad ay ka taagan tahay Baarlamaanka.

Sareedo oo soo bandhigtay muuqaalka guud ee xarunta ayaa muujinayo xaalad weli ka taagan gudaha, inkastoo ciidankii laga saaray golaha dhexdiisa.

Senatoradda ayaa sheegtay in xildhibaannada ay ku mashquulsan yihiin anisixinta Dastuurka, isla markaana ay rabaan muddo kordhin laba sano ah, balse iyadu ay taasi kasoo horjeedo, sida ay ka sheegtay muuqaalka.

“Aniga labo bilood ayaa ii hartay kaliya, laakiin Xildhibanada ansixinaya Dastuurka waxay aaminsan yihiin in laba sano u hartay” ayay tiri Sareedo.

Marka aad si guud u fiiriso xaaladda ayaa yare ka deggan sidii hore, waxaana kulanka maanta aan xaadirin inta badan xubnaha mucaaradka, iyada oo ku dhawaad 50 mudane la ganaaxay 12 kulan oo xiriir ah, sababo la xiriira ku lug lahaanshaha qalalaasihii ugu dambeeyay ee ka dhacay Xarunta Villa Hargeysa.

Guddoonka sare ee Baarlamaanka ayaa toos u guda galay ansixinta ajendaha, waxaana hadda xidhibaannada ay ka doodayaan qodobo ka mid ah cutubka 4-aad ee Dastuurka KMG ka ah, iyagoo kadib usii gudbi doono 5-aad ilaa 9-aad.

Xildhibaannada muxaafadka oo la wareegay aqlabiyadda Baarlamaanka ayaa hada jeedinaya khudbado, iyaga oo u ololeynayo wax ka beddalka Dastuurka.

Si kastaba, Soomaaliya ayaa haatan ku jirto marxalad xasaasi ah, waxaana dib u dhacay wada-hadalladii la filayay inay u bilowdaan Villa Somalia iyo Golaha Mustaqbalka oo qorshuhu ahaa in heshiis ay ku garaan labada dhinac.

Muqdisho (Caasimada Online) — Madaxweynaha Soomaaliya, Mudane Xasan Sheekh Maxamuud, ayaa digniin adag u diray dowladda Israa’iil, isagoo ku eedeeyay inay “faragelin qaawan” ku heyso gobollada Geeska Afrika, wuxuuna ballan-qaaday inay dowladdu si milatari u wajihi doonto isku day kasta oo ay Israa’iil saldhig kaga dhiganayso gobollada waqooyi ee Somaliland.

Waraysi gaar ah oo uu siiyay telefishinka Al Jazeera oo la baahiyay Sabtidii, ayuu Madaxweyne Xasan Sheekh ku tilmaamay dhaq-dhaqaaqyada diblamaasiyadeed ee u dambeeyay ee Israa’iil inay yihiin “daandaansi sharci-darro ah” oo lagu lunsanayo madaxbannaanida Soomaaliya, kaas oo uu sheegay inuu halis ku yahay nidaamka iyo shuruucda caalamiga ah.

Xiisaddan ayaa ka dhalatay go’aankii uu Ra’iisul Wasaaraha Israa’iil Benjamin Netanyahu bishii Diseembar ku shaaciyay inuu si rasmi ah u aqoonsan yahay Somaliland—oo ah gobol sheegtay in uu ka go’ay Soomaaliya inteeda kale sannadkii 1991-kii.

Go’aankaas ayaa horseeday cambaareyn caalami ah, iyadoo ururrada Midowga Afrika, Jaamacadda Carabta, iyo Midowga Yurub ay dhammaantood ku celiyeen inay garab taagan yihiin midnimada dhuleed ee Soomaaliya. Ururradan ayaa uga digay Israa’iil in tallaabadani ay dhiirigelinayso dhaq-dhaqaaqyada goosashada ee qaaradda Afrika, taasoo abuuri karta fowdo hor leh.

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa carrabka ku adkeeyay in aqoonsigani uusan ahayn mid diblamaasiyadeed oo qura, balse uu yahay qorshe istaraatiijiyadeed oo salka ku haya in Israa’iil ay saldhig milatari ka dhisato deegaannadaas si ay “marinka looga duulo” ugu noqoto gardarrada gobolka.

Khubarada falanqeeya arrimaha gobolka ayaa aaminsan in Somaliland ay ku taal meel muhiim u ah marinka Bab el-Mandeb, joogitaanka ciidanka Israa’iil ee halkaasna uu u saamaxayo inay si toos ah u beegsadaan kooxda Ansarullah ama Xuutiyiinta ee dalka Yemen.

Mugdi weyn ayaa soo kala dhex galay Muqdisho iyo Tel Aviv ka dib markii ay soo baxeen warar sheegaya in mas’uuliyiinta Israa’iil ay ka wadahadleen in dhulka Soomaaliya loo adeegsado barakicinta qasabka ah ee dadka Falastiiniyiinta ah ee laga soo saarayo marinka Gaza. Arrintan ayaa dhalisay caro xooggan oo gudaha iyo gobolkaba ah.

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa isbarbardhig ku sameeyay hab-dhaqanka Israa’iil ee Gaza iyo kan Soomaaliya, isagoo sheegay in labaduba ay calaamad u yihiin adduun “xooggu uu ka sarraynayo sharciga.”

Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, isagoo helaya taageerada inta badan dalalka Afrika iyo Carabta, wuxuu ku dhowaqay in Soomaaliya ay diyaar u tahay difaaca xuduudaheeda.

“Waxa aan ku dagaalami doonaa awooddeenna oo dhan,” ayuu yiri Madaxweynuhu, isagoo raaciyay in Soomaaliya aysan marnaba daawan doonin iyadoo quwadaha shisheeye ay ka faa’iideysanayaan kala qaybsanaanta gudaha si ay faragelin milatari ugu sameystaan marinka muhiimka ah ee Badda Cas.

Muqdisho (Caasimada Online) – Faah-faahinno dheeraad ah ayaa kasoo baxaya dil askari ka tirsan ciidamada dowladda uu ka gaystay Muqdisho, kaas oo lagu kala kacay wiil dhalinyaro ah oo lagu magacaabi jiray Fu’aad Nuur Xasan oo 23 sano jir ahaa.

Marxuumka oo Kirishbooy ahaa ayaa lagu dilay bar-koontarool oo ku taalla xaafadda Seybiyaano, halkaas oo ay ku sugnaayeen ciidamo Boolis ah.

Mid kamid ah ehellada Fu’aad oo la hadlay Shabelle Tv ayaa ka warbixiyay dilka, wuxuuna sheegay in lacag 10 kun oo Shilin Soomaali ah darteed loo dilay marxuumka.

“Walaalkey waxaa dilay askari ka tirsan Booliska oo ku sugan Seybiyaano wuxuu ku yiri lacag keen markii uu diidayna xabad ayuu ku dhuftay cadaalad ayaan rabnaa annaga” ayuu yiri mid kamid ah ehellada marxuumka.

Sidoo kale wuxuu tilmaamay in iyagu qabteen eedeysanaha, kadibna ay ku wareejiyeen ciidamada amniga, sidaas lagu xiray.

“Yarka darawalka iyo annaga ayaan qabanay kuwa amniga ayaan farta ka saarnay waana soo kaxeeyeen saldhigga Hodan ayaa lagu xiray” ayuu mar kale yiri

Waxaa kale oo uu kusii daray “Illaah adda cid noo imaato ma jirto annaga masaakiin ah ayaa nahay kaligeen ayaana jooga isbitaalka”.

Dilka wiilkan ayaa kamid noqonayo tiro dhalinyaro ah oo siyaabo kala duwan loogu dilay, kuwaas oo qaarkood loo beegsaday lacago baad ah.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladaha Soomaaliya iyo Sacuudiga ayaa maanta kala saxiixday heshiis wayn oo iskaashi ciidan ah, kaas oo ay qalinka ku duugeen wasiirka gaashaandhigga Soomaaliya, Axmed Macallin Fiqi iyo dhiggiisa Dalka Boqortooyada Sucuudiga, Sumuwal Amiir Khaalid Bin Salmaan.

Heshiiskan ayaa sii xoojinaya iskaashiga dhinacyada difaaca iyo milatariga ee labada dal, sida lagu sheegay qoraal kasoo baxay wasaaradda difaaca.

Sidoo kale wuxuu heshiisku daboolayaa dhinacyo kala duwan oo ay labada dal si wadajir ah u danaynayaan.

Tallaabadan ayaa sii xoojineyso iskaashiga difaaca, is-weydaarsiga khibradaha, iyo la socodka tiknoolajiyada casriga ah ee amniga iyo warshadaha militariga.

Sacuudiga ayaa u muuqdo inuu buuxinayo booska Imaaraaradka Carabta oo dhawaan Soomaaliya ay ka cayrisay gudaha dalka, sidoo kalena ay baabi’isay dhammaan heshiisyadii horay loola galay oo ay ku jiraan kuwa difaaca dalka.

Dowladda Soomaaliya ayaa muddooyinkii lasoo dhaafay wadday dadaallo culus oo ay ku doonayso in iskaashi amni oo qoto dheer kula yeelato Sacuudiga iyo Masar, gaar ahaan ilaalinta marinka istiraatiijiga ah ee Badda Cas, tallaabadan oo hadda loo dhaqaaqay ayaa ah jawaab istiraatiiji oo laga bixinayo go’aankii Israa’iil ay ku aqoonsatay maamulka gooni-u-goosadka ah ee Somaliland.

Heshiiska ay gaareen dowladaha Soomaaliya iyo Sacuudiga ayaa kusoo aaday, xilli muhiim ah oo ay Soomaaliya waddo howlgallo ka dhan ah argagixisada, iyadoo ay jiraan culeysyo dhaqaale iyo kuwa siyaasadeed oo laga dareemayo dalka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul Wasaaraha Soomaaliya, Xamza Cabdi Barre ayaa daah-furay Shirweynaha 3-aad ee Waxbarashada Qaranka.

Shirkaweynahan ayaa sannadkan diiradda lagu saarayo dib-u-habaynta iyo tayeynta nidaamka waxbarashada dalka, horumarinta manhajka, kobcinta xirfadaha macallimiinta iyo ballaarinta fursadaha waxbarasho ee dalka.

Ra’iisul Wasaaraha oo khudbad ka jeediyey munaasabadda furitaanka, ayaa adkeeyey muhiimadda ay waxbarashadu u leedahay dalkeenna, isaga oo tilmaamay in ay laf-dhabar u tahay horumarka dhaqaale, bulsho iyo amniga dalka.

Waxa uu xusay in xukuumadda Dan-Qaran ay mudnaan gaar ah siisay maalgelinta waxbarashada, xirfadda macallimiinta iyo manhajka guud ee dalka, si loo helo nidaam tayo leh, hufan, isla markaana la jaanqaadaya baahiyaha casriga ah ee tacliinta.

“Xukuumadda Dan-Qaran wax ay hirgalisay tababbarro joogto ah oo la siinayo barayaasha dalka iyo nidaamyo lagu qiimeynayo tayada macallinka, si loo helo barayaal ku hubaysan aqoon, karti iyo anshaxa waxbarasho ee dalka, waxaannu xoojinay mideynta manhajka waxbarashada laga bilaabo dugsiga hoose ilaa tacliinta sare, si ardayda Soomaaliyeed u helaan aqoon tayo leh, isku dheelli tiran, una dhiganta heerarka caalamiga ah,” ayuu yiri Ra’iisul Wasaare Xamza.

Waxa uu intaas kusii daray: “Tallaabooyinkaasi waxa ay muujinayaan sida ay Xukuumadda uga go’antahay dhismaha nidaam waxbarasho oo ka qeyb qaata horumarka iyo dib-u-dhiska Qaranka.”

Mudane Xamza ayaa sheegay in Soomaaliya ay samaysay horumar la taaban karo oo ku aaddan dib-u-dhiska nidaamka waxbarashada iyada oo Xukuumaddu ay hirgalisay shuruuc, siyaasado iyo habraacyo muhiim u ah waxbrashada sida: xeerka waxbarashada siyaasadda qaran ee waxbarashada iyo istaraatiijiyadda horumarinta waxbarashada, kuwaas oo saldhig u ah baahida tacliinta, tayeynta iyo xoojinta nidaamka maamulka waxbarashada.

Ugu dambeyntiina, Ra’iisul Wasaaraha ayaa u mahadceliyay madaxdii kasoo qayb-gashay shirweynahan oo ay ka mid yihiin Wasiirka Tacliinta Sare iyo Cilmi-baarista Jamhuuriyadda Jabuuti, Nabiil Maxamed Axmed iyo wafdi uu hoggaaminayo oo qeyb ka ah bahda waxbarashada.

Si kastaba, shirka oo hal-ku-dhiggiisu yahay sannadkan “hiigsi toosan iyo horumar tayeysan” ayaa lagu qiimeynaya waxyaabaha ka qabsoomay qorshihii sannadkii hore, dib-u-eegista dhexe ee heshiiska iskaashiga Soomaaliya (Partnership Compact) oo qeyb muhiim ah ka ah maalgalinta hey’adaha iskaashiga caalamiga ah ee waxbarashada (GPE), iyada oo lagu qiimeynayo isla-xisaabtanka dowladda iyo bah-wadaagta waxbarashada.

Riyaad (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa ka qeyb-gashay furitaanka bandhigga Difaaca Adduunka (World Defense Show) 2026 oo maanta si rasmi ah uga furmay magaalada Riyaad ee Boqortooyada Sacuudi Carabiya.

Wafdi uu hoggaaminayo Wasiirka Gaashaandhigga XFS, Axmed Macallin Fiqi oo booqasho shaqo ku jooga magaalada Riyaad ayaa Soomaaliya uga qeyb-galay bandhigan.

Sidoo kale waxaa qeyb ka ah wafdiga Soomaaliya, Wasiirka Amniga Gudaha, Cabdullahi Sheekh Ismaaciil iyo Taliyaha Ciidamada Boosliska Soomaaliyeed, S/Guuto Asad Cismaan Cabdullahi.

Bandhiggan oo ah kii saddexaad, ayaa socon doona 8 ilaa 12 Febraayo 2026, waxaana ka qayb-galaya wufuud caalami ah, hay’ado dowladeed iyo shirkado ku takhasusay warshadaha difaaca iyo amniga.

Wasiirka Gaashaandhigga Soomaaliya ayaa inta ku sugan yahay Boqortooyada Sacuudi Carabiya, waxaa uu saxiixi doonaa heshiis difaac oo u dhexeeya labada dal.

Ka qayb-galka wafdiga Soomaaliya ayaa diiradda saaraya xoojinta iskaashiga difaaca, is-weydaarsiga khibradaha iyo la socodka tiknoolajiyada casriga ah ee amniga iyo warshadaha militariga.

Dowladda Soomaaliya ayaa muddooyinkii dambe waday dadaallo culus oo ay ku doonayso in iskaashi amni oo qoto dheer kula yeelato dalalka Sacuudiga iyo Masar, gaar ahaan ilaalinta marinka istiraatiijiga ah ee Badda Cas, taas oo ah jawaab istiraatiiji oo laga bixinayo go’aankii Israa’iil ay ku aqoonsatay maamulka gooni-u-goosadka ah ee Somaliland.

Muqdisho ayaa raadinaysa “qaab-dhismeed waara” oo ay la yeelato Riyaad iyo Qaahira si loo ilaaliyo amniga Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed, loona adkeeyo midnimada dhuleed ee Soomaaliya xilli ay sii kordhayaan faragelinta awoodaha shisheeye ee Geeska Afrika.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa si adag u cambaareysay weeraradii u dambeeyay ee ka dhacay dalka Suudaan.

War-saxaafadeed kasoo baxay Wasaaradda Arrimaha Dibadda Soomaaliya ayaa lagu muujiyay sida ay Dowladda Soomaaliya uga xun tahay weerarrada ay Ciidamada Taageerada Degdegga ah (RSF) ku beegsadeen xarumo rayid ah iyo kolonyooyinka gargaarka ee Barnaamijka Cunnada Adduunka (WFP) ee gobollada Waqooyi iyo Koonfurta Kurdufan.

Weerarradan ayaa sababay khasaare isugu jira dhimasho iyo dhaawac oo soo gaaray dad rayid ah.

Dowladda Soomaaliya waxay bayaankeeda ku caddeysay in falalkan ay yihiin xad-gudubyo culus oo ka dhan ah sharciga caalamiga ah ee bani’aadannimada iyo heshiisyada caalamiga ah ee khuseeya.

Soomaaliya ayaa sidoo kale ugu baaqday RSF inay si degdeg ah u joojiso tacaddiyadan, isla markaana ay ka soo baxdo waajibaadkeeda sharci iyo anshax ee ilaalinta shacabka.

“Soomaaliya waxa ay dalbanaysaa in ciidamada RSF ay si degdeg ah u joojiyaan xadgudubyadan, ay fuliyaan waajibaadkooda sharci iyo anshax ee ah ilaalinta rayidka iyo hubinta gaarsiinta gargaarka bani’aadamnimada ee badqabka leh iyo shuruud la’aanta ah, ayna si buuxda u hoggaansamaan Baaqa Jeddah ee Ilaalinta Rayidka ee Suudaan.”

Dowladda Soomaaliya ayaa muujisay sida ay u garab taagan tahay midnimada, madax-bannaanida, amniga iyo xasilloonida Suudaan, isla markaana ay taageereyso dadaallada heer gobol iyo heer caalami ee lagu doonayo in lagu soo afjaro colaadda, iyadoo digniin ka bixisay halista faragelin dibadeed.

Maalin ka hor ayey aheyd markii Shabakadda Dhakhaatiirta Suudaan, oo ah urur bani’aadamnimo, ay sheegtay in weerar diyaarad aan duuliyaha lahayn (drone) uu RSF ku qaaday gaari qaadaya qoysas barakac ah oo ku sugan Waqooyi Kordofan, taasoo ku dishay ugu yaraan 24 qof, oo ay ku jiraan siddeed carruur ah.

Weerarkan ayaa ku xigay taxane weerarro diyaarad aan duuliyaha lahayn lagu qaaday kolonyooyinka gargaarka bani’aadamnimo iyo gaadiidka shidaalka ee guud ahaan Waqooyi Kordofan. Waxa ka mid ahaa weerar lagu qaaday kolonyo ka tirsan Barnaamijka Cunnada Adduunka (WFP) Jimcihii, kaasoo ugu yaraan hal qof lagu dilay.

Sidoo kale, bayaan kasoo baxay Wasaaradda Arrimaha Dibadda Suudaan oo la soo saaray Sabtidii ayaa lagu adkeeyay in “beegsiga kolonyooyinka gargaarka iyo hantida bani’aadamnimo ay tahay xadgudub culus oo ka dhan ah mabaadi’da sharciga caalamiga ah ee bani’aadamnimo, islamarkaana ay si ula kac ah u curyaaminayso dadaallada lagu gaarsiinayo gargaarka dadka u baahan.”

“Waxaa cad in weerarkan uusan ahayn dhacdo gooni ah, balse uu yahay sii socoshada qaab-dhismeed ay qaateen si ay u carqaladeeyaan shaqada gargaarka bani’aadamnimo, isla markaana uga faa’iideystaan yaraanta cuntada si cadaadis loogu saaro shacabka,” ayaa lagu yiri bayaanka.

Bayaanka ayaa sidoo kale bulshada caalamka loogu baaqay inay qaaddo tallaabooyinka lagama maarmaanka ah si loo xaqiijiyo in RSF iyo taageerayaasheeda laga qaado masuuliyadda.

Dagaalka u dhexeeya RSF iyo ciidanka Suudaan ayaa si xooggan uga socda Kordofan bilihii u dambeeyay, kaddib markii kooxda paramilitary-ga ah ay la wareegtay el-Fasher bishii Oktoobar. Dagaalka oo socday ku dhawaad saddex sano ayaa la sheegay in qiyaastii lagu dilay 40,000 qof, halka in ka badan 21 milyan – ku dhawaad kala badh dadka Suudaan – ay la kulmeen gaajo ba’an.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ku-simaha Guddoomiyaha ahna Guddoomiye ku-xigeenka 2-aad ee Golaha Shacabka ee Baarlamaanka JFS, Cabdullaahi Cumar Abshirow ayaa caawa soo saaray go’aan rasmi ah oo xildhibaanno kale uga joojinayo kulamada baarlamaanka.

Xildhibaannadan oo tiradoodu gaareyso 6 mudane ayaa laga joojiyay ka-qaybgalka 12 kulan oo ah fadhiyada wada-jirka ah ee labada gole, iyo fadhiyada kale Golaha Shacabka oo ka bilaabanaysa maalinta berri ah.

Xildhibaanadan oo ay kamid yihiin Cabdiraxmaan Cabdishakuur Warsame iyo Cabdiladiif Muuse Nuur (Sanyare) ayuu guddoonka sheegay inay ku lug lahaayeen qalalaasihii ka dhacay fadhigii wadajirka ahaa ee labada Aqal ay yeesheen Sabtidii.

“Iyadoo la tixgalinaayo xaaladaha amniga, iyo in aysan soo noqon fowdo iyo carqaladeyn kale ee ka dhaca Golaha, kuwaas oo si toos ah u halis gelinaya badqabka Xildhibaannada, shaqaalaha Golaha Shacabka, iyo hannaanka gudashada waajibaadka Golaha Shacabka waxaa kulamada laga joojiyay xildhibaannadan.”

Go’aankan ayaa imanaya xilli maalinta berri ah ay Mudaneyaasha labada Aqal ee baarlamaanka u ballansan yihiin kulan ay kaga doodayaan wax ka beddelka dastuurka, kaas oo gadaal ka riixayso Villa Soomaaliya.

Tallaabadan ayaa uga sii dareysa xiisadda, iyadoo Guddoonka baarlamaanka uu horey kulamada baarlamaanka uga joojiyay xildhibaanno badan, kuwaas oo kasoo horjeeda in lasii wado wax beddelka dastuurka.

Wax ka beddelka dastuurka ayaa sidoo kale waxaa si adag u diiday xubnaha mucaaradka iyo hoggaamiyeyaasha Puntland iyo Jubaland oo dhawaan uu Madaxweynaha Soomaaliya wada-hadallo ugu yeeray Muqdisho, iyadoo sii socoshada qorshahan uga sii darayo xiisadda siyaasadeed ee dalka.

Hoos ka aqriso magacyada Xildhibaannada laga joojiyay kulamada baarlamaanka:

1. Xil. Abdirahman Abdishakur Warsame
2. Xil. Abdiladif Muse Nur (Sanyare)
3. Xil. Abdikadir Hussein Abdi (Uurdoox)
4. Xil. Said Dahir Ismail
5. Xil. Ahmed Abdi Koshin
6. Xil. Abdishakur Ali Mire

Kismaayo (Caasimada Online) – Maamul goboleedka Jubaland ayaa si adag uga horyimid wax ka beddelka dastuurka, oo la sheegay in maalmihii dambe ay dardar-gelinaysay Villa Soomaaliya.

War-saxaafadeed kasoo baxay Madaxtooyada Jubaland ayaa lagu sheegay in Dowadda Federaaalka ay si mas’uuliyad darro ah ugu tumatay dastuurkii lagu doortay, kadib markii ay wax ka beddelkiisa u martay hannaan sharci-darro ah.

Sidoo kale waxay sheegtay in dhacdooyinkii ugu dambeeyay ee ka dhacay xarunta baarlamaanka ee Muqdisho ay muujinayeen xilkasnimo-darro weyn, iyadoo si cad u sheegtay in deegaanadeed aan lagu dhaqi doonin dastuur aan loo dhammayn.

“Ficilladii u dambeeyay ee ka dhacay goleyaasha baarlamaanka waxay muujinayaan xilkasnimo-darro weyn, iyada oo xildhibaanada ka soo horjeeda go’aanka uu dabada ka riixayo madaxweynaha waqtigiisu gabagabada yahay ay la kulmeen jirdil iyo handadaad halis gelisay nafdooda,” ayaa lagu yiri qoraalka Jubaland.

Arrintan ayay Jubaland sheegtay inay khatar ku tahay jiritaanka dowladnimada iyo dastuurkii heshiiska lagu ahaa ee ay isla ogolaayeen dhammaan dadka Soomaaliyeed.

Hoos ka aqriso war-saxaafadeedka oo dhameystiran:

Dowladda Federaalka ah waxay si Mas’uuliyad-darro ah ugu tumanaysa Dastuurkii lagu doortay iyadoo wax ka beddelka Dastuurka u maraysa hanaan baalmarsan habraacyadii ku qornaa wax ka beddelka Dastuurka, taas oo khatar ku ah jiritaanka Dawladnimada iyo Dastuurkii Heshiiska lagu ahaa ee ay isla ogolaayeen dhammaan dadka Soomaaliyeed.

Ficiladii u danbeeyay ee ka dhacay Golayaasha Baarlamaanka waxay muujinayaan xilkasnimo-darro weyn, iyadoo Xildhibaanada kasoo horjeeda go’aamadan uu dabada ka riixayo Madaxweynaha wakhtigiisu gabagabada yahay ay la kulmeen jir dil iyo handadaad halis gelisay naftooda.

Dowladda Jubaland waxay caddeynaysaa in aan Deegaanada iyo shacabka reer Jubaland lagu dhaqi doonin Dastuur aan loo dhammayn oo koox gaar ah samaysanayso, kaas oo aan haysan kalsoonida xubnaha labada gole iyo guud ahaan shacabka Soomaaliyeed.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiiru dowlaha wasaaradda arrimaha dibadda Soomaaliya, Cali Cumar Cali (Balcad) oo la hadlay Telefishinka Al-Jazeera ayaa ka hadlay arrimo xasaasi ah oo ku aadan xaaladda Somaliland, isagoo sheegay in ay lumisay dhul muhiim ah oo ku yaal waqooyiga Soomaaliya.

Cali Balcad ayaa wareysigan kusoo bandhigay aragtida Dowladda Federaalka Soomaaliya ka haysato Somaliand, wuxuuna u kala qaybiyay saddex qaybood oo kala ah Waqooyi Bari oo uu sheegay inay hadda ka tirsan tahay DFS iyo Galbeed oo kusoo biireysa, halka uu xusay in Somaliland  ay kaliya hadda ka taliso Waqooyi Galbeed oo uu tilmaamay in ay degto Beesha Isaaq.

Sidoo kale, wuxuu intaasi ku daray in hal qabiil aanu noqon karin dal, isla markaana ay ka kooban tahay 400 qabaa’il, sida uu ku sheegay wareysigiisa.

“Somaliland waa saddex gobol; Waqooyi-bari oo ka tirsan DFS, Galbeedka oo ku soo biiraya DFS; waxa keliya laga hadlayo waa Waqooyi-galbeed oo ay degto beesha Isaaq oo 40% ka ah Somaliland. Sidaas darteed, Soomaaliya waxay ka kooban tahay 400 oo qabaa’il, haddii qabiil kasta goosto, Soomaaliya waxay noqon lahayd boqolaal dal”. ayuu yiri Wasiir Cali Balcad.

Waxaa kale oo uu kusii daray “Haddaba, haddii qabiil kasta uu doonayo inuu noqdo dal, taasi waa aragti aan macquul ahayn oo aan caqli ku dhisnayn”.

Dhanka kale, waxa uu hoosta ka xariiqay in Soomaaliya ay ka go’an tahay inay difaacato midnimadeeda, isla markaana ay xoojisay iskaashiga dalalka ay u aragto in ay ku gacansiin karaan dedaalkeeda si ay meel isaga xirto faragelinta shisheeye ee dalkeeda lagu hayo, sida uu hadalka u dhigay.

“Soomaaliya waxaa ka go’an in ay difaacato midnimadeeda & dhulkeeda, dabcan ma aqbalayno in Israa’iil ay usoo rarto Dadka Gaza si qasab, waxa aan qaadnay tallaabooyin diblumaasi innaga oo iskaashi la samaynay Turkiga, Sacuudiga, Masar & Dalal kale” ayuu mar kale wareysiga ku yiri Cali Balcad.

Isaga oo ka hadlayay maamulka Dekedaha Berbera, Boosaaso iyo Kismaayo ee Shirkadda Imaaraadka ee DP WORLD waxa uu tilmaamay in aanay Soomaaliya aqbali doonnin in si sharci darro ah loo maamulo dekedahaas.

Si kastaba, Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa xoogga saartay dedaallada  lagu xoojinayo difaaca dalka, kaddib markii ay Israa’iil 26-kii December 2025 ku dhawaaqday in dal madax banaan ay u aqoonsatay maamulka Somaliland.