Doha (Caasimada Online) – Ugu yaraan 13 qof ayaa ku geeriyooday, dhowr iyo toban kalena way ku dhaawacmeen kadib markii qarax xooggan uu ka dhacay xarunta ugu weyn ee dalka Qatar ee lagu sifeeyo gaaska dabiiciga ah ee dareeraha ah (LNG), sida ay xaqiijiyeen mas’uuliyiinta dalkaas.

Wasiirka Tamarta ee Qatar, Sacad Al-Kaabi, oo ka hadlay masiibadan, ayaa sheegay in qaraxa ka dhacay xarunta weyn ee Ras Laffan uu ka dhashay “cilad farsamo”, wuxuuna meesha ka saaray inuu ahaa weerar ka yimid dhinac cadow ah. Wasiirku wuxuu intaas ku daray in dhoofinta gaaska LNG ee Qatar aysan wax saameyn ah ku yeelan doonin dhacdadan.

Sida dalalka kale ee ku yaalla Khaliijka, Qatar ayaa horay ula kulantay weerarro gantaallo iyo diyaarado aan duuliye lahayn (drones) oo uga yimid dhinaca Iiraan, intii uu socday dagaalka u dhexeeya Mareykanka iyo Israa’iil oo dhinac ah iyo Iiraan.

Qaraxan ayaa yimid xilli shaqaaluhu ay dib u bilaabayeen hawlgallada xarunta gaaska, taas oo hawlaheeda la hakiyay kadib weerarkii Iiraan ay qaaday bishii Maarso ee sannadkan.

“Tani waxay ahayd shil caadi ah, mana ahayn fal kharbudaad ama weerar cadow. Wax-soo-saarka warshadda waxaa si ku meel gaar ah loo joojiyay tan iyo bishii Diseembar 2025 sababo la xiriira dayactir degdeg ah, waxaana dib loo bilaabay laba maalmood ka hor oo keliya,” ayuu yiri Al-Kaabi.

Wasiirka ayaa xaqiijiyay in dadka ku dhintay qaraxa ay dhammaantood u dhasheen Hindiya iyo Pakistan, halka xaaladda dadka dhaawacmay aysan mas’uuliyiintu weli faahfaahin ka bixin.

Dhanka kale, Wasaaradda Arrimaha Gudaha ee Qatar ayaa bayaan ay soo saartay ku sheegtay in aanu jirin wax gaas ah oo ku daatay goobta, islamarkaana aanay jirin khatar ku wajahan badqabka guud ee dadweynaha.

Shirkadda QatarEnergy oo maamusha xarunta, ayaan bixin faah-faahin ku saabsan goobta saxda ah ee uu qaraxu ka dhacay iyo baaxadda rasmiga ah ee khasaaraha maaliyadeed ee ka dhashay. Wasiir Al-Kaabi oo sidoo kale ah madaxa fulinta ee shirkadda ayaa sheegay in la furay baaritaan rasmi ah si loo ogaado sababta dhabta ah ee qaraxa.

“Arrintani marnaba saameyn kuma yeelan doonto dhoofintayada aan u dirno suuqyada caalamka,” ayuu ku adkeystay wasiirku.

Shirkadda QatarEnergy ayaa sheegtay in kooxaha gurmadka degdegga ah ay si dhaqso leh uga hawlgaleen goobta markii uu qaraxu ka dhacay xarunta gaaska ee Barzan, isla markaana lagu guuleystay in dabka la xakameeyo.

Magaalada warshadaha ee Ras Laffan, oo qiyaastii 80 kiiloomitir waqooyi kaga beegan caasimadda Doha ayaa hoy u ah xarunta ugu weyn ee dhoofinta gaaska dabiiciga ah ee dareeraha ah (LNG) ee caalamka, iyadoo soo saarta ku dhowaad shan meelood meel sahayda LNG-da adduunka.

Bishii Maarso 2026, dowladda Qatar ayaa ku dhawaaqday in xaruntan warshadeed uu soo gaaray “khasaare weyn” kadib weerarro gantaallo iyo diyaarado aan duuliye lahayn oo ay Iiraan ku qaaday.

Jerusalem (Caasimada Online) – Aasaasaha hay’adda Friends of Zion (Saaxiibada Sahyuuniyadda), Dr. Mike Evans, ayaa sheegay inuu doonayo inuu madaxweynaha Mareykanka Donald Trump kala hadlo muhiimadda ay Washington u leedahay inay aqoonsi rasmi ah siiso maamulka Somaliland, xilli hoggaamiyaha maamulkaas, Cabdiraxmaan Maxamed Cabdullaahi Cirro, lagu guddoonsiiyay abaal-marin magaalada Qudus.

Evans ayaa hadalkaas ka sheegay munaasabad lagu qabtay xarunta Friends of Zion Heritage Center, halkaas oo Cirro lagu siiyay abaal-marinta Friends of Zion Award, kaddib markii maamulka Somaliland uu furay xafiis diblomaasiyadeed oo uu ugu yeeray safaarad, kaas oo ku yaalla magaalada Qudus ee la haysto.

“Waa waqtigii la barakeysan lahaa dhammaan dowladaha barakeeya Israel,” ayuu yiri Evans. “Somaliland waxay muujisay saaxiibtinimo dhab ah oo ay u hayso dowladda Yuhuudda, waxaana doonayaa inaan madaxweyne Donald Trump kala hadlo muhiimadda aqoonsi rasmi ah oo Mareykan ah loo siiyo Somaliland.”

Hadalkan ayaa kusoo beegmaya xilli xiriirka Somaliland iyo Israel uu noqday mid si weyn looga hadal-hayo gobolka, gaar ahaan kaddib markii Israel ay qaaday tallaabooyin ay ku xoojinayso xiriirka ay la leedahay maamulka Hargeysa, taas oo dowladda federaalka Soomaaliya si adag uga hortimid, maadaama ay u aragto faragelin lagu sameynayo madax-bannaanida iyo midnimada dhuleed ee Soomaaliya.

Munaasabadda lagu qabtay Jerusalem waxaa ka qeyb galay diblomaasiyiin, ganacsato, hoggaamiyeyaal ka tirsan kaniisadaha taageera Israel iyo marti sharaf kale oo ka kala timid dalal kala duwan.

Cirro, oo ka hadlay munaasabadda, ayaa sheegay inuu ku faraxsan yahay abaal-marinta la guddoonsiiyay, isaga oo ku tilmaamay mid muujinaysa xiriirka sii xoogeysanaya ee u dhexeeya Somaliland iyo Israel.

“Sharaf weyn ayay ii tahay inaan helo abaal-marinta Friends of Zion,” ayuu yiri Cirro. “Aad ayaan ugu faraxsanahay, waana uga mahadcelinayaa aqoonsigan.”

“Abal-marintan waxay astaan u tahay saaxiibtinimada sii koreysa iyo xiriirka xoogeysanaya ee Somaliland iyo Israel. Waxaa naga go’an inaan sii qoto-dheereyno xiriirka ka dhexeeya dadkeenna, isla markaana aan dhisno mustaqbal ku saleysan iskaashi, is-ixtiraam iyo saaxiibtinimo,” ayuu raaciyay.

Evans ayaa isna sheegay in go’aanka Somaliland ee ah inay xafiis ka furato Jerusalem uu dirayo farriin siyaasadeed oo cad.

“Xilli Israel ay wajahayso caqabado amni iyo diblomaasiyadeed oo adag, saaxiibtinimada dhabta ahi waxay leedahay muhiimad gaar ah,” ayuu yiri Evans.

Waxa uu intaas ku daray in Cirro uu muujiyay “hoggaan, geesinimo iyo aragti” ku aaddan horumarinta xiriirka Israel iyo Somaliland.

“Go’aanka lagu furay safaaradda Jerusalem wuxuu dirayaa farriin cad oo saaxiibtinimo, is-ixtiraam iyo iskaashi ah,” ayuu yiri.

Friends of Zion Award ayaa horay loo siiyay hoggaamiyeyaal caalami ah oo ay hay’addu ku ammaantay taageerada ay u muujiyeen Israel iyo dadka Yuhuudda. Waxaa dadka horey u helay ka mid ah madaxweyne Donald Trump, madaxweynihii hore ee Mareykanka George W. Bush iyo madaxweyne ku-xigeenkii hore ee Mareykanka Mike Pence.

Si kastaba, tallaabada cusub ee maamulka Somaliland ayaa kusoo aadeysa iyadoo dowladda federaalka Soomaaliya ay horey uga digtay xiriir kasta oo dibadeed oo lala sameeyo Somaliland oo ka baxsan hannaanka dowladda dhexe, maadaama Somaliland ay tahay qeyb ka mid ah Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya.

Muqdisho (Caasimada Online) — Mareykanka ayaa si degdeg ah u kordhiyey duqeymaha uu ka fuliyo Soomaaliya, kadib muddo ka badan bil oo aysan jirin weerarro cirka ah oo si rasmi ah loogu dhawaaqay, taas oo muujineysa in Washington ay sare u qaadayso howl-galladeeda militari ee ka dhanka ah kooxaha jihaadiga ah ee ka dagaalama Geeska Afrika.

Taliska Mareykanka ee Afrika, AFRICOM, ayaa shaaciyey in ciidamada Mareykanka ay shan maalmood gudahood, intii u dhexeysay 14-ka illaa 19-ka June, fuliyeen duqeymo xiriir ah oo lala beegsaday Al-Shabaab, kuwaas oo dhammaantood lagu sheegay inay ka dhaceen koonfurta Soomaaliya, islamarkaana lagu fuliyey wadashaqeyn lala yeeshay dowladda federaalka Soomaaliya.

Weerarrada ayaa ka dhacay dhowr goobood oo kala duwan. AFRICOM ayaa sheegtay in duqeyn dhacday 14-kii June ay ka dhacday deegaanka Kurtunwaarey oo qiyaastii 117 kiilomitir koonfur-galbeed kaga beegan Muqdisho. Maalintii xigtay iyo 16-kii June, duqeymo kale ayaa lagu qaaday aagga Route 109, oo ku dhow 73 kiilomitir waqooyi-galbeed uga beegan garoonka diyaaradaha ee Kismaayo.

18-kii June, weerar kale ayaa lagu beegsaday gobolka Jubbada Hoose, meel qiyaastii 76 kiilomitir waqooyi-galbeed kaga beegan Kismaayo, halka 19-kii June duqeyn kale laga fuliyey Welmaro, oo ku taalla qiyaastii 103 kiilomitir waqooyi kaga beegan magaalada Kismaayo.

AFRICOM ayaa qoraallo isku dhow ku sheegtay in duqeymahan ay qeyb ka yihiin dadaal lagu wiiqayo awoodda Al-Shabaab ee ay ku halis gelin karto ciidamada Mareykanka, muwaadiniinta Mareykanka ee dibadda jooga iyo saaxiibbada Washington.

“AFRICOM, iyadoo garab taagan dowladda federaalka Soomaaliya iyo ciidamada qalabka sida ee Soomaaliya, waxay sii wadaysaa tallaabooyinka lagu wiiqayo awoodda Al-Shabaab ee ay ku halis gelin karto ciidamada Mareykanka iyo muwaadiniinteena dibadda ku sugan,” ayuu talisku ku yiri mid ka mid ah bayaannadiisa.

Taliska ayaa intaas ku daray in aysan shaacin doonin faahfaahin ku saabsan cutubyada iyo agabka loo adeegsaday howl-gallada, sababo la xiriira “ammaanka howl-gallada socda”.

AFRICOM ma aysan shaacin khasaaraha ka dhashay duqeymahaas, kuwaas oo ahaa kuwii ugu horreeyey ee si rasmi ah Mareykanku uga dhawaaqo Soomaaliya tan iyo 6-dii May, markaas oo duqeyn lagu qaaday garabka kooxda Daacish ee Soomaaliya, gaar ahaan buuraha Golis ee koonfur-bari kaga beegan Boosaaso.

AFRICOM oo beenisay hakad

Taliska Mareykanka ee Afrika ayaa beeniyey in muddadii duqeymaha la waayey ay ahayd hakad ku yimid howl-gallada. AFRICOM ayaa wargeyska Stars and Stripes u sheegtay in duqeymaheedu ku dhisan yihiin xog iyo natiijooyin la beegsanayo.

“Weerarradeennu waa kuwo ku saleysan xog, natiijana laga doonayo,” ayuu talisku yiri. “Waxaan diiradda saarnaa inaan ka faa’iideysanno fursad kasta oo aan ku helno dadaallada la-dagaallanka argagixisada.”

AFRICOM ayaa sheegtay in duqeymaha ay ujeeddadoodu tahay taageeridda ciidamada Soomaaliya, kuwaas oo weli si weyn ugu tiirsan saaxiibbada caalamiga ah marka ay timaaddo awoodda cirka, sirdoonka iyo tababarrada gaarka ah.

“Soomaaliya waxay sii wadday dadaalladeeda ka dhanka ah xubnaha argagixisada ee dalkooda ku sugan, waxayna awoodday inay meesha ka saarto hoggaan sare oo ka tirsan Al-Shabaab,” ayuu yiri talisku.

Saraakiil Soomaali ah ayaa u sheegay Somalia Today in howl-gallada June ay ku jireen dhaq-dhaqaaqyo dhulka ah oo ay fuliyeen ciidamada Soomaaliya, oo ay ku jiraan kumaandooska Danab, oo ah cutub gaar ah oo Mareykanku tababaray, iyo ciidamo ka tirsan Jubbaland.

Dowladda Soomaaliya ayaa sheegtay in ciidamada Danab ay 14 dagaalame oo ka tirsan Al-Shabaab ku dileen Kurtunwaarey. Si kastaba, warar maxalli ah oo ka yimid deegaanka ayaa sheegay in ay jireen khasaare rayid ah, iyadoo dhinacyaduna ay bixiyeen sheegashooyin is khilaafsan. Lama helin ilo madax-bannaan oo xaqiijin kara tirada khasaaraha.

Al-Shabaab ayaa inta badan beenisa khasaaraha ay dowladdu sheegto, waxayna ku eedeysaa ciidamada dowladda iyo saaxiibbadooda in howl-galladoodu ay waxyeello u geystaan shacabka. Dhanka kale, dowladda Soomaaliya ayaa Al-Shabaab ku eedeysa inay adeegsato goobaha rayidka ah si ay ugu dhuumato dagaalyahannadeeda ugana qorsheyso weerarro.

Duqeymo sanadkan xawaare ku socda

Weerarradii ugu dambeeyey ayaa tirada duqeymaha uu AFRICOM si rasmi ah uga dhawaaqay Soomaaliya sanadkan ka dhigaya 68 weerar, kuwaas oo lala beegsaday Al-Shabaab iyo garabka Daacish ee Soomaaliya, sida ay sheegeen saraakiil Mareykan ah.

Tiradaas ayaa muujineysa in ololaha militari ee Mareykanka ee Soomaaliya uu sanadkan ku socdo xawaare ka sarreeya kuwii hore. Sanadkii 2025, Mareykanka ayaa Soomaaliya ka fuliyey ku dhowaad 125 duqeyn, xilli maamulka Donald Trump uu si weyn u ballaariyey howl-gallada cirka kadib muddo uu hoos u dhacay xilligii madaxweyne Joe Biden.

Tirada ugu badan ee duqeymo ah ee AFRICOM hore uga fuliyey Soomaaliya waxay ahayd 63 weerar sanadkii 2019, taas oo ka dhigan in heerka haatan socda uu ka mid yahay kuwii ugu sarreeyey ee la diiwaangeliyo.

Kordhinta duqeymaha ayaa timid kadib amar ka soo baxay xoghayaha difaaca Mareykanka Pete Hegseth, kaas oo saraakiisha AFRICOM siiyey awood ballaaran oo ay ku ansixin karaan duqeymaha, sida ay sheegeen warbixinno militari oo Mareykan ah.

Hegseth, oo horraantii 2025 ka hadlayey duqeymo lala beegsaday Daacish-ta Soomaaliya, ayaa sheegay in Washington “mar walba diyaar u tahay inay hesho oo ay ciribtirto argagixisada halista ku ah Mareykanka iyo xulafadiisa”.

Su’aalo ka dhashay hufnaanta  

Ballaarinta duqeymaha ayaa mar kale dhalisay su’aalo la xiriira hufnaanta howl-gallada iyo khasaaraha shacabka.

Hay’adaha xuquuqda aadanaha iyo kuwa kormeera colaadaha ayaa muddo dheer ku dhaliilayey AFRICOM inay bixiso macluumaad kooban oo ku saabsan bartilmaameedyada iyo khasaaraha ka dhasha duqeymaha.

Baaritaan uu bishan daabacay wargeyska The Guardian ayaa sheegay in dad rayid ah, oo ay ku jiraan carruur, ay ku dhinteen duqeyn Mareykanku November 2025 ka fuliyey Jamaame. Saraakiisha Mareykanka si cad uma aysan aqbalin eedeymahaas.

“Haddii ujeeddadu tahay in la burburiyo Al-Shabaab, waxaa si cad u muuqata in duqeymahan aysan si gaar ah waxtar u lahayn,” ayuu David Sterman, oo ah falanqeeye ka tirsan xarunta New America, u sheegay wargeyska.

Saraakiisha Mareykanka ayaa ku doodaya in duqeymuhu ay qeyb ka yihiin dadaal ballaaran oo looga hortagayo in Al-Shabaab iyo Daacish-ta Soomaaliya ay halis geliyaan muwaadiniinta Mareykanka, ciidamada Soomaaliya iyo xulafada gobolka.

Al-Shabaab ayaa ku dhowaad labaatan sano dagaal kula jirtay dowladda Soomaaliya ee ay caalamku taageeraan, waxayna weli ka mid tahay faracyada ugu awoodda badan ee Al-Qaacida. Kooxda ayaa saameyn ku leh deegaano badan oo miyiga koonfurta iyo bartamaha Soomaaliya ah, waxayna fulisaa qaraxyo, dilal qorsheysan iyo weerarro culus oo isku dhafan.

Kooxda ayaa sidoo kale weerartay bartilmaameedyo xiriir la leh Mareykanka, oo ay ku jirto weerarkii 2020 ka dhacay deegaanka Manda Bay ee Kenya, kaas oo lagu dilay saddex Mareykan ah.

Dhanka kale, Washington ayaa xoojineysa joogitaankeeda gobolka. Mareykanka ayaa sanadkan bilaabay mashruuc lagu dayactirayo garoonka diyaaradaha ee Manda Bay, kaas oo ku kacaya 70 milyan oo dollar, isla markaana muhiim u ah howl-gallada Geeska Afrika.

Sidoo kale, cutubyada howl-gallada gaarka ah ee Mareykanka ee Soomaaliya ayaa raadinaya la-taliyeyaal ka caawiya fahamka dhaqanka, siyaasadda, taariikhda, caadooyinka deegaanka iyo isku xirnaanta beelaha, si ay ciidamadu si dhow ugu fahmaan duruufaha gudaha.

Hase yeeshee, falanqeeyayaal ayaa sheegaya in duqeymo cirka ah oo keliya aysan jabin karin Al-Shabaab, haddii ciidamada Soomaaliya aysan awoodin inay haystaan dhulka ay dib u qabsadaan, isla markaana aan xal loo helin khilaafaadka siyaasadeed ee u dhexeeya dowladda federaalka iyo maamul-goboleedyada, gaar ahaan Jubbaland oo ay ka dhaceen qayb weyn oo ka mid ah dagaalladii ugu dambeeyey.

Hargeysa (Caasimada Online) – Maamulka Somaliland ayaa ku amray dhammaan ajaanibta sida sharci-darrada ah ku jooga deegaannadeeda inay muddo toban maalmood gudahood ah kaga baxaan, iyadoo tallaabadan ku tilmaantay mid lagu xoojinayo amniga iyo xasilloonida guud ee Somaliland.

Amarkan waxaa ku dhawaaqay Wasiir-u-dawlaha Wasaaradda Arrimaha Gudaha Somaliland, Cabdirashiid Maxamed Axmed (Magaalo), oo sheegay in laamaha ammaanka la faray inay si taxaddar leh u fuliyaan qorshaha la xiriira dadka ajaanibta ah ee aan sharciyeysneyn.

Wasiirka ayaa sheegay in hay’adaha ammaanka loo xil-saaray inay muddada 10-ka maalmood ah gudaheeda ka shaqeeyaan hirgelinta amarka, isaga oo shacabka ugu baaqay inay laamaha ammaanka ku wargeliyaan cid kasta oo ay ka shakiyaan.

“Waxa la farayaa laamaha ammaanka inay si taxaddar leh u maareeyaan arrimaha dadka ajaanibta ah si ay muddo 10 maalmood ah uga baxaan dalka oo dhan. Shacabka waxaan farayaa inay laamaha ammaanka ku wargeliyaan cid kasta oo ay ka shakiyaan. Waxa aynu ilaalinaynaa amnigeenna, waana masuuliyad saaran qof kasta,” ayuu yiri Wasiir-u-dawlaha.

Maamulka Somaliland ayaa ajaanib u aqoonsan dadka aan ka soo jeedin deegaannadeeda, oo ay ku jiraan Soomaalida ka timaadda deegaannada kale ee dalka, sida koonfurta Soomaaliya.

Wasiir Cabdirashiid ayaa sheegay in Somaliland ay heshay dareen iyo indho caalami ah, isla markaana la filayo inay yimaadaan maalgashadayaal badan, arrintaas oo uu ku tilmaamay mid muhiim ka dhigaysa xoojinta amniga iyo ilaalinta xasilloonida.

Hase yeeshee, wasiirku wuxuu carrabka ku adkeeyay in shacabka aanay gacantooda ku qaadan fulinta sharciga, isla markaana aanay cidna su’aalo weydiin karin ama tallaabo ka qaadi karin dadka ajaanibta ah, maadaama arrimaha la xiriira ajaanibta sharci-darrada ah ay u xilsaaran yihiin xukuumadda iyo hay’adaha socdaalka.

Wasiir-u-dawluhu wuxuu sidoo kale sheegay in dadka ajaanibta ah ee si sharci ah ku jooga Somaliland ay nabad ku sii joogi doonaan, halka kuwa aan haysan sharciyaddana laga doonayo inay si nabad ah uga baxaan deegaannada Somaliland.

Somaliland ayaa hore dhowr jeer u soo saartay awaamiir iyo digniino la xiriira joogitaanka ajaanibta sharci-darrada ah, iyadoo qaar ka mid ah dadkaas xilliyo kala duwan la siiyay sharciyo ay ku shaqeystaan kuna degganaadaan Somaliland, halka kuwo kalena laga dalbaday inay waafajiyaan joogitaankooda shuruucda socdaalka, iyadoo qaarna laga masaafuriyay dalka.

Garoowe (Caasimada Online) – Ciidamo ka tirsan Birmadka Booliska Puntland iyo ciidamo watay saddex gaari oo tikniko ah, kuwaas oo la sheegay inay taabacsan yihiin siyaasi Maxamuud Mashruuc kana yimid gobolka Bari ayaa galabta ku dagaallamay kantaroolka bari ee magaalada Garoowe.

Is-rasaasaynta labada dhinac ayaa la sheegay inay ka dhalatay xiisad ka taagneyd kantaroolka, taas oo si degdeg ah isu beddeshay gacan ka hadal hubeysan.

Inta la xaqiijiyay, iska horimaadka ayaa sababay dhaawaca ugu yaraan laba ka mid ah ciidamadii la socday Maxamuud Mashruuc, kuwaas oo markii dambe ka baxay goobta dagaalka.

Wararka ayaa intaa ku daraya in ciidamada Maxamuud Mashruuc ay dib u gurasho sameeyeen, iyagoo la sheegay inay gaareen agagaarka tuulada Sin-ujiif ee gobolka Nugaal.

Siyaasi Maxamuud Mashruuc ayaa ka mid ah siyaasiyiinta mucaaradka Puntland ee sida weyn uga soo horjeeda maamulka Saciid Deni, isla markaana lagu eedeeyo inuu xiriir la leeyahay dowladda federaalka Soomaaliya, inkastoo aanu arrintaas si rasmi ah u caddayn.

Dhinaca kale, Puntland ayaa saaka kantaroolka bari ee Garoowe geysay ciidamo ka tirsan Birmadka Booliska Puntland, iyadoo horey ciidamo loogu sii daabulay kantaroollada koonfureed iyo waqooyi ee magaalada.

Tallaabadan ayaa imanaysa xilli maamulka Puntland uu kordhiyay adkeynta ammaanka gudaha magaalada Garoowe, gaar ahaan kantaroollada laga soo galo caasimadda maamulka.

Golaha wasiirrada Puntland ayaa toddobaadkii hore ku amray hay’adaha ammaanka in aan gobollada Puntland isaga gudbi karin ciidamo ka amar qaata dowladda federaalka Soomaaliya, amarkaas oo sii kordhiyay xiisadda siyaasadeed ee u dhexeysa labada dhinac.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud ayaa maanta dallacsiiyay saddex sarkaal oo ka tirsanaa Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed (XDS), kuwaas oo ku geeriyooday dagaallo ka dhacay gobollada Baay iyo Jubbada Hoose.

Dallacaaddan ayaa loo sameeyay si sharafeed, iyadoo madaxda dowladda ay ku ammaaneen saraakiishan doorkii ay ka qaateen dagaalka ka dhanka ah kooxda Al-Shabaab iyo hoggaamintii ay u sameeyeen ciidamada ku sugnaa furimaha hore.

Saraakiisha la dallacsiiyay waxaa ka mid ah Gaashaanle Dhexe Yoonis Aadan Xasan, oo ahaa taliyihii hore ee Guutada 9-aad ee Qaybta 60-aad ee Ciidanka Dhulka XDS. Madaxweynaha ayaa u dallacsiiyay darajada Gaashaanle Sare.

Sidoo kale, Gaashaanle Cali Cadow Maxamed, oo ahaa taliyihii hore ee Guutada 8-aad ee Qaybta 60-aad ee Ciidanka Dhulka XDS, ayaa loo dallacsiiyay darajada Gaashaanle Dhexe, sida lagu sheegay war ka soo baxay dowladda.

Labadan sarkaal ayaa ku geeriyooday dagaal culus oo dhowaan ka dhacay duleedka magaalada Baydhabo ee gobolka Baay, xilli ay hoggaaminayeen howl-gallo ka dhan ah kooxda Al-Shabaab oo ka socday deegaannada ku dhow magaaladaas.

Sarkaalka saddexaad ee la dallacsiiyay ayaa ah Dhamme Ibraahim Shuuriye Nuur, oo ahaa taliyihii Hurinta Gaarka ah ee Ciidanka Danab ee ka howl-gala gobollada Jubooyinka. Madaxweynaha ayaa u dallacsiiyay darajada Dhamme.

Ibraahim Shuuriye ayaa ku geeriyooday howlgal ciidan oo ka dhacay gobolka Jubbada Hoose, halkaas oo ciidamada Danab ay ka wadeen howl-gallo lagu beegsanayay dagaalyahannada Al-Shabaab ee ku sugan deegaannada gobolkaas.

Dallacaaddan sharafeed ayaa ku soo aadeysa xilli dowladda federaalka ay sii waddo dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab, iyadoo madaxda dowladda ay marar badan ballanqaadeen in la maamuusi doono saraakiisha iyo askarta naftooda ku waaya difaaca dalka iyo howl-gallada lagu sugayo amniga.

Zwolle (Caasimada Online) – Jaaliyadda Soomaalida Netherlands ee SFON ayaa magaalada Zwolle ee dalka Holland ku qabatay shirweyne looga hadlayay la-dagaallanka cunsuriyadda iyo nacaybka sii kordhaya ee loo qabo dadka soo-galootiga ah.

Kulankaas waxaa ka soo qeyb galay wakiillo ka socday Dowladda Hoose ee Zwolle, xildhibaanno ka tirsan baarlamaanka, hay’adaha xuquuqul-insaanka, saraakiil matalayay booliska, iyo hay’adda ugu weyn ee ka hortagga cunsuriyadda, oo loo yaqaan Discriminatie.

Shirka ayaa diiradda lagu saaray hannaan looga hortegi karo cunsuriyadda iyo nacaybka loo qabo qaxootiga iyo ajaaniibta, gaar ahaan dadka asal ahaan ka soo jeeda Soomaaliya iyo qowmiyadaha kale. Muddooyinkii dambe waxaa dalka Holland ku soo badanayay xadgudubyo lagula kaco dadkaas.

Guddoomiyaha Jaaliyadda Soomaalida SFON, Abdiadir Ali Nuune, oo ugu horreyn u mahadceliyay ka soo qeyb-galayaashii shirka, ayaa ka hadlay muhiimadda ay leedahay in si wadajir ah looga hortago xadgudubyada lagula kaco dadka asal ahaan ka soo jeeda ajaaniibta, oo ay Soomaalidu ka mid tahay.

Guddoomiye Nuune ayaa sidoo kale sheegay in muddooyinkii dambe xubno ka tirsan Baarlamaanka Holland ay doodahooda ku saleeyaan nacaybka qaxootiga, taas oo uu sheegay inay dhiirrigelin u noqotay kooxaha naceybka faafiya, isla markaana ay ku dhiirradeen inay gubaan xeryaha qaxootiga.

Wuxuu ku tilmaamay arrintaas mid aan la aqbali karin, isagoo bulshada ku boorriyay inay ka feejignaadaan falalka noocaas ah. Hase yeeshee, wuxuu xusay in dadka Holland aan looga baran dhaqamada noocaas ah.

Sidoo kale, kulanka waxaa ka hadashay xubin sare oo ka socotay hay’adda la-dagaallanka cunsuriyadda ee Discriminatie. Waxay sharraxday sida ay u soo korortay cunsuriyaddu muddooyinkii dambe, iyo meelaha ugu badan ee lagu diiwaangeliyay, sida goobaha waxbarashada, shaqada iyo waddooyinka.

Waxay sidoo kale u mahadcelisay Jaaliyadda Soomaalida SFON, oo ay ku ammaantay diyaarinta munaasabaddan muhiimka ah.

Waxaa kaloo kulanka ka hadlay sarkaal ka socday booliska, kaas oo sheegay in cunsuriyaddu ay sharci ahaan ka mamnuuc tahay dalka, balse ay weli dhacaan falal la xiriira. Wuxuu sharraxay sida qofka la kulma cunsuriyad uu booliska ugu soo wargelin karo, isagoo carrabka ku adkeeyay muhiimadda ay leedahay wada-shaqeynta jaaliyadda iyo booliska.

Kulanka ayaa si weyn loogu falanqeeyay saameynta ay cunsuriyaddu ku yeelato dadka qaxootiga ah, iyadoo si gaar ah loo soo hadal qaaday qaxootiga ka yimaada Afrika iyo Bariga Dhexe. Waxaa sidoo kale la isbarbar dhigay xaaladdooda iyo qaxootiga ka yimaada dalalka kale ee Yurub, sida Ukraine, kuwaas oo aan inta badan la kulmin heerka cunsuriyadda ay wajahaan dadka Afrikaanka ah iyo kuwa Bariga Dhexe ka soo jeeda.

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddoonka sare ee labada Gole ee Baarlamaanka Soomaaliya oo maanta yeeshay kulan xasaasi ah ayaa diiradda ku saaray diyaar-garowga iyo ka-tashiga furitaanka Kalfadhigga 8-aad ee Baarlamaanka 11-aad ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, xilli dalka uu ku jiro marxalad xasaasi ah.

Kulanka waxaa sidoo kale goobjoog ka ahaa Xoghayaha Guud ee Golaha Shacabka iyo Ku-simaha Xoghayaha Guud ee Aqalka Sare, ahna Xoghaye Ku-xigeenka Aqalka Sare BJFS.

Guddoonka Labada Aqal ayaa yeeshay dood iyo falanqeyn qoto dheer oo ku saabsan muhiimadda dib u furista Kalfadhiga 8-aad, si Baarlamaanku u sii ambaqaado gudashada waajibaadkiisa dastuuriga ah.

Sidoo kale, waxaa kulanka lagu adkeeyey doorka muhiimka ah ee Baarlamaanku ku leeyahay horumarinta dowladnimada, xoojinta hay’adaha dastuuriga ah, iyo taageeridda dadaallada lagu xaqiijinayo nabadda, xasilloonida iyo horumarka dalka.

Intaas kadib guddoonka labada Aqal ayaa isku raacay furitaanka Kalfadhiga 8-aad ee Baarlamaanka 11aad, si uu u sii ambaqaado gudashada waajibaadkiisa dastuuriga ah, iyadoo taariikhda rasmiga ah ee furitaanka Kalfadhigan la shaacin doono maalmaha soo socda, gaar ahaan marka la dhammeystiro diyaar-garowga lagama maarmaanka ah iyo xaqiijinta kooram buuxa oo ay yeeshaan labada Aqal ee Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya.

Dhanka kale, Guddoonka sare ayaa muujiyey sida ay uga go’an tahay in Baarlamaanku si hufan, daahfuran iyo mas’uuliyad leh u guto waajibaadkiisa qaran, isla markaana uu dardargeliyo howlaha mudnaanta u leh shacabka Soomaaliyeed inta lagu jiro kalfadhiga cusub.

Kalfadhiggan 8-aad ayaa waxaa Baarlamaanka horyaalla shaqooyin muhiim ah, waxaana ugu horreeya in marka hore lasoo buuxiyo kursiga guddoomiyaha ee uu banneeyay Sheekh Aadan Madoobe oo loo doortay Madaxweynaha Koonfur Galbeed.

Waxaa sidoo kale laga sugayaa shaqo kale oo ku aaddan xaaladda cakiran ee dalka, gaar ahaan arimaha masiiriga ah, sida doorashooyinka dalka iyo wax ka beddelka dastuurka oo ay weli isku hayaan dowladda iyo Golaha Mustaqbalka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ciidamada Booliska Soomaaliya oo wada howlgallo lagula dagaalamayo falalka anshax xumada ee liddiga ku ah dhaqanka wanaagsan ee Soomaalida iyo Diinta Islaamka ayaa gacanta kusoo dhigay eedeysanayaal loo haysto inay muuqaallo anshax xumo ah ku faafiyeen baraha bulshada, gaar ahaan aaladda TikTok.

Qoraal kasoo baxay Taliska Booliska Soomaaliyeed ayaa lagu sheegay in laba wiil oo dhalinyaro ah lagu soo xiray saldhigga degmada Garasbaaley, isla markaana laga qaadi doono tallaabo adag oo sharciga waafaqsan.

‘Ciidanka Boliiska Caasimadda, gaar ahaan Saldhigga Garasbaaley, oo wada hawlgallo lagu ciribtirayo anshax-xumada iyo falalka lidka ku Kasoah dhaqanka suuban ee Islaamka iyo akhlaaqda wanaagsan ee bulshada Soomaaliyeed, ayaa gacanta ku soo dhigay laba eedaysane oo caadaysatay inay baraha bulshada, gaar ahaan TikTok, ku baahiyaan muuqaallo anshax-xumo ah,” ayaa lagu yiri war-warsaxaafadeedka.

Sidoo kale waxaa lasii raaciyay “Eedaysanayaasha waxaa loo gudbin doonaa maxkamadda awoodda u leh si sharciga loo waafajiyo”.

Dhanka kale, Boolsika Soomaaliya ayaa sheegay in weli uu ku raadjoogo raggii ka dambeeyay falkii xadgudubka ahaa ee dhawaan lagula kacay gabar Soomaaliyeed, xilli ay ku sugneyd goob lagu soo dhaweynayay gabar caan ka ah baraha bulshada.

“Boliisku wuxuu ku raad-joogaa dhowr eedaysane oo ku kacay fal dhaqan-xumo ah oo lagula kacay gabar Soomaaliyeed, Sidaa darteed, muwaadin haddii aad aragto ama hayso xog ku saabsan eedaysanayaashaas, fadlan xogta la wadaag saldhigga kuugu dhow ama kala xiriir lambarka 991,” ayaa mar kale lagu yiri qoraalka.

Dhinaca kale, Xeer Ilaalinta Qaranka ayaa dhankeeda wado baaris ku aadan dhacdadan, oo ay si weyn uga xumaadeen dadka Soomaaliyeed, kadib markii muuqaalka gabadha yar lagu baahiyay baraha bulshada, iyadoo toos loogu xagdudbayo.

“Xafiisku wuxuu si gaar ah baaris ugu wadaa dhacdo foolxun oo ka dhacday baraha bulshada, taas oo ay geysteen dhalinyaro kuwaas oo ku xadgudbay gabadh Soomaaliyeed oo ku sugan magaalada Muqdisho,” ayaa lagu yiri qoraal uu soo saaray Xeer Ilaaliyaha Guud ee Qaranka.

Sidoo kale, wuxuu xafiisku digniin adag u diray dhammaan shaqsiyaadka isticmaala baraha bulshada oo uu uga digay waxyaalaha dhaqan xumada ah.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa jawaab kasoo saartay qorshaha mucaaradka ee doorashada, gaar ahaan nooca ay dhawaan soo bandhigeen, kadib markii xubnaha Golaha Mustaqbalka ay asnixiyeen hannaan doorasho toos ah oo ay sheegeen in dalka looga samatabixinayo marxaladda kala guurka siyaasadeed ee xilligan adag lagu jiro.

Wasiirka Warfaafinta Soomaaliya, Cabdifitaax Qaasim oo la hadlay warbaahinta ayaa sheegay in dowladda ay soo dhaweyneyso in marka hore mucaaradku aqbalaan in la aado doorasho toos ah oo fursadda la siinayo shacabka Soomaaliyeed, waxaase uu tilmaamay in laga wada-hadli doono qodobada kale ee muhiimka ah, gaar ahaan sida loo wajahayo.

“Maanta haddii la’isla yimid doorasho toosan waxa kale ee Details-ka waa wax laga wada-hadli karo oo tanaasul laga muujin karo,” ayuu yiri Wasiirka Warfaafinta Soomaaliya.

Sidoo kale, wuxuu tilmaamay in muhiim tahay in mucaaradku ay u madax banaanaadaan taladooda, isla markaana ay muhiim tahay inay ka fakiraan danaha iyo maslaxada guud ahaan shacabka Soomaaliyeed.

“Garoonka ayaad hadda ku jirtaan waad fiican tihiin laakiin waxaan rajeynayaa qaraaraadiina inay ahaadaan kuwa madax bannaan oo aad idinka leedihiin kadib way idin fududaaneysaa inaad fahantaan shacabka maslaxadiisa iyo maslaxada dalka,” ayuu mar kale yiri Wasiir Cabdifitaaxn Qaasim.

Jawaabta Dowladda Federaalka ayaa kusoo aadeyso, iyada oo maalin kahor Golaha Mustaqbalka oo soo bandhigay nooc doorasho oo toos ah ay caddeeyeen in go’aankooda uu ku yimid tanaasul ay sameeyeen, iyaga u turaya shacabka, si looga heshiiyo khilaafka taagan.

“Go’aanka Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed waxaa saldhig u ah tanaasul siyaasadeed iyo u turida shacabka Soomaaliyeed ee hammuunta u qaba in si deg-deg ah looga heshiiyo khilaafka doorashooyinka,” ayaa lagu yiri bayaanka ay horay usoo saareen Madasha Samatabixinta, Jubbaland iyo Puntland.

Xubnaha Golaha Mustaqbalka ayaa sidoo kale bayaankooda ku sheegay in hannaankan cusub uu iswaafajinayo xaqa muwaadiniinta Soomaaliyeed u leeyihiin inay si xor ah oo toos u doortaan wakiilladooda, iyadoo la ilaalinayo hab-qaybsiga matelaadda beelaha ee 4.5.

Arrimahan ayaa kusoo aadayo, xilli xasaasi ah, isla markaana ay socdaan dadaallo hoose oo ay garwadeen ka tahay beesha caalamka, kuwaas oo lagu dhex-dhexaadinayo dhinacyada isku haya siyaasadda dalka.

Soomaaliya ayaa hadda ku jirta marxalad xasaasi ah, iyada oo khilaafka mucaaradka iyo dowladda uu isku rogay gacan ka hadal, kadib dagaal dhawaan ku dhex-maray xaafado ka tirsan Muqdisho, kaas oo dhaliyay khasaare xooggan.

Baydhaba (Caasimada Online) – Faah-faahinno dheeraad ah ayaa kasoo baxaya dagaal mar kale ka dhacay duleedka magaalada Baydhaba, kaas oo u dhexeeyay ciidamo taabacsan Madaxweynihii hor ee Koonfur Galbeed, Mudane Cabdicasiis Xasan Maxamed (Lafta-gareen) iyo kuwa dowladda ee ku sugan halkaasi.

Wararka ayaa sheegaya in ciidamada daacadda u ah Lafta-gareen ay si kadis ah u weerareen fariisin ay ciidamada dowladda ku leeyihiin bannaanka magaalada, waxaana kadib xigay iska hor imaad toos ah oo dhex-maray labada dhinac, kaas oo socday muddo daqiiqado ah.

Ilo deegaanka ah ayaa innoo sheegay in dhawaqa rasaasta laga maqlayay gudaha magaalada, isla markaana dhinacyadu ay is waydaarsadeen hubka noocyadiisa, taas oo keentay in cabsi ay dareemaan shacabka Baydhaba.

Illaa iyo hadda ma cadda khasaaraha rasmiga ah ee ka dhashay dagaalkaas, mana jiro weli wax war ah oo kasoo baxay maamulka Koonfur Galbeed.

Ciidamada weerarka qaaday oo horay looga saaray gudaha Baydhaba ayaa muddooyinkan isku uruursanayay deegaannada hoos yimaada magaalada, halkaas oo marar badan ay kasoo duubeen muuqaallo hanjabaad ah oo ku aadanaa doorashadii dhacday Koonfur Galbeed ee uu kusoo baxay Sheekh Aadan Madoobe oo taageero buuxda ay siisay Dowladda Soomaaliya.

Xaaladda saaka ee magaalada ayaa deggan, inkastoo la hadal hayo dagaallada soo noq-noqday ee u dhexeeya labada dhinac.

Si kastaba, dagaalkan ayaa kusoo aaday, iyadoo habeen hore Muqdisho laga sagootiyay hoggaamiyaha cusub ee maamulka Koonfur Galbeed, kadib markii munaasabad casho sharaf ah loo oogu sameeyay Xarunta Madaxtooyada Qaranka.

Addis-Ababa (Caasimada Online) – Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya, Abiy Ahmed, ayaa guul weyn ka soo hooyay doorashadii guud ee dalka ka dhacday, kadib markii xisbigiisu uu sii haystay aqlabiyadda rasmiga ah ee baarlamaanka. Doorashadaas waxaa hareeyay iskahorimaadyo, eedeymo la xiriira cadaadis siyaasadeed, iyo ka qeybgal aad u hooseeyay oo ay sameeyeen xisbiyada mucaaradka.

Xisbiga Barwaaqada ee Abiy ayaa ku guuleystay 438 ka mid ah 501 kursi oo lagu tartamay. Natiijadan ayaa ka dhigan in xisbigu dhisi doono dowladda cusub, iyadoo Abiy loo dhaarin doono muddo-xileed kale billowga bisha Oktoobar. Arrintan ayaa dhiirrigelin u ah taageerayaasha Abiy, kuwaas oo aaminsan inuu sii wadi doono guulaha dhaqaale ee uu hormuudka ka ahaa.

Laakiin dhinacyada qaar ayaa ka cabsi qaba in kala qeybsanaanta gudaha iyo caqabadaha amni ee haysata Itoobiya, oo ah dalka labaad ee ugu dadka badan Afrika, ay ka sii dari karaan inta uu Abiy hoggaanka hayo.

Hoggaamiyahan 49-jirka ah ayaa markii ugu horreysay talada dalka qabtay sannadkii 2018, kadib dibadbaxyo waaweyn oo looga soo horjeeday dowladda. Markii hore waxaa lagu ammaanay dadaalkiisii ahaa inuu bogsiiyo kala qeybsanaanta bulshada, inkasta oo tallaabooyinkiisu ay caro geliyeen siyaasiyiinta ka soo jeeda gobolka waqooyi ee Tigray, kuwaas oo dalka maamulayay in ka badan labaatankii sano ee ka horreeyay.

Sannad kaddib, wuxuu ku guuleystay Billadda Nabadda ee Nobel-ka, gaar ahaan dadaalkii uu ku soo afjaray colaaddii muddada dheer kala dhexeysay Itoobiya iyo dalka deriska la ah ee Eritrea.

Laakiin khubarada amniga ayaa ka cabsi qaba in dalku dib ugu laaban karo dagaal, halka kacdoonnada rabshadaha wata ee dhimashada sababay ee ka jira gobollada Amxaarada iyo Oromada aysan u muuqan kuwo dhammaanaya.

Maalintii doorashada, 143 xarun codbixin ayaa la furi waayay labada gobol ee ugu dadka badan dalka, sababo la xiriira walaac amni oo ka dhashay kooxo hubeysan oo la dagaallamaya dowladda. Maleeshiyada Fano ee Amxaarada iyo Jabhadda Xoreynta Oromada ee hubeysan, OLA, ayaa labaduba diiday doorashada iyo natiijadeedaba. Xaaladdu sidoo kale waa mid walaac laga qabo gobolka Tigray, oo weli ka soo kabanaya dagaal sokeeye oo laba sano qaatay, kaas oo dhammaaday sannadkii 2022.

Gobolka Tigray iyo lixda milyan ee qof ee ku nool, oo ay ku jiraan 38 deegaan doorasho, ayaa gebi ahaanba laga saaray hannaanka doorashada, iyadoo laga cabsi qabay in dagaal kale uu dib u qarxo. Tigray waxay xuduud la leedahay Eritrea, waxaana intii uu dagaalku socday ciidamada Eritrea ay xulufo la ahaayeen ciidamada dowladda Itoobiya. Ciidamada Eritrea waxaa lagu eedeeyay tacaddiyo baahsan oo ka dhan ah dadka rayidka ah ee Tigray, hase yeeshee eedeymahaas way beeniyeen.

Isku soo wada duuboo, xaaladda Itoobiya xilligan waa mid adag, iyadoo colaado baahsan ay ka jiraan gobollada Amxaarada, Oromada iyo Tigray. Kooxaha hubeysan ee gobolladaas ka dagaallama ayaa diidan nidaamka uu Abiy Ahmed ku hoggaamiyo Itoobiya, taas oo horseedi karta caqabado culus oo soo wajaha ra’iisul wasaaraha dib loo doortay.

Muqdisho (Caasimada Online) – Warbixin cusub oo ka soo baxday Jarmalka ayaa sheegtay in Israel ay raadineyso joogitaan badeed iyo mid militari oo ay ka hesho dekedda Berbera ee gobolka Somaliland, tallaabo haddii ay hirgasho siin karta ciidamada badda Israel marin istaraatiiji ah oo ku wajahan Gacanka Cadmeed iyo xeebaha Yemen.

Warbaahinta difaaca ee Defence Network ayaa ku warrantay in xiriirka cusub ee ka dhex abuurmay Israel iyo maamulka Somaliland uu suurto-gelin karo in ciidamada badda Israel ay adeegsadaan Berbera, gaar ahaan howlgalada la xiriira maraakiibta quusta ee nooca Dolphin, oo ah gujisyo Jarmalku u dhisay Israel.

Warbixinta, oo soo xiganeysa ilo shisheeye, ayaa sheegtay in Israel ay si firfircoon u dooneyso inay dhisto joogitaan badeed iyo mid militari oo ay ku yeelato dekedda Berbera. Hase yeeshee, waxay intaas ku dartay in aysan jirin xaqiijin rasmi ah oo muujineysa in gujisyada Dolphin si joogto ah loo geyn doono Berbera ama ay si joogto ah uga howl geli doonaan dekeddaas.

Arrintan ayaa soo baxday maalmo kadib markii mas’uuliyiin ka tirsan maamulka Somaliland ay xaqiijiyeen in Israel ay tababar siiso qaar ka mid ah ciidamada booliska iyo kuwa militariga ee maamulkaas, balse ay beeniyeen in ay socdaan wadahadallo ku saabsan saldhig militari oo Israel ka furato Somaliland.

“Ma jiro joogitaan militari oo Israel ku leedahay Somaliland, mana jiraan saldhigyo ciidan oo Israel leedahay,” ayuu yiri Wasiirka Difaaca Somaliland, Maxamed Yuusuf Cali, xilli uu la hadlayay Reuters intii lagu guda jiray safar ay Israel ku tageen wafdi uu hoggaaminayay madaxweynaha Somaliland, Cabdiraxmaan Maxamed Cabdullaahi Cirro.

“Laakiin Israel way caawineysaa Somaliland… waxay naga taageereysaa tababarka qaar ka mid ah booliska iyo militariga,” ayuu raaciyay.

Dowladda Israel weli si rasmi ah ugama hadlin warbixinta la xiriirta Berbera. Defence Network ayaa sheegtay in ilo Israel ah ay ka gaabsadeen inay ka falceliyaan wararka warbaahinta dibadda, balse ay tilmaameen muhiimadda goobta Berbera oo si toos ah uga soo horjeedda Yemen.

Dekedda Berbera waxay ku taalla Gacanka Cadmeed, meel u dhow marin-biyoodka Bab al-Mandab, oo ka mid ah marinnada ugu mashquulka badan dunida. Marin-biyoodkaas ayaa isku xira Badweynta Hindiya, Badda Cas iyo Kanaalka Suweys, wuxuuna muhiim u yahay ganacsiga iyo dhaq-dhaqaaqa ciidamada badda ee dalal badan.

Muhiimadda Berbera ayaa sii kordhay tan iyo markii Xuutiyiinta Yemen, oo Iran taageerto, ay bilaabeen weerarro ay ku qaadaan maraakiibta maraya Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed, iyo sidoo kale gantaallo iyo diyaarado aan duuliye lahayn oo ay ku weeraraan Israel tan iyo bilowgii dagaalka Gaza.

Xiriirka Israel iyo Somaliland ayaa si degdeg ah u kordhay bilihii u dambeeyay, kadib markii Israel ay bishii Diseembar ku dhawaaqday inay aqoonsatay Somaliland, tallaabo ay dowladda Soomaaliya si adag uga hortimid.

Muqdisho ayaa sheegtay in Somaliland ay tahay qeyb ka mid ah dhulka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, waxayna tallaabada Israel ku tilmaamtay “weerar ula kac ah” oo lagu qaaday madax-bannaanida iyo midnimada Soomaaliya.

Intii uu socday safarka wafdiga Somaliland ee Israel, Wasiirka Difaaca Israel, Israel Katz, ayaa sheegay in Israel iyo Somaliland ay muddo sanado ah lahaayeen iskaashi qarsoodi ah.

“Sanado badan waxaan si qarsoodi ah uga wada shaqeynaynay howlgallo taxane ah oo weli sir ahaan doona,” ayuu yiri Katz, sida lagu sheegay hadal ka soo baxay xafiiskiisa.

“Hadda waxaan dooneynaa inaan iskaashigeenna amni gaarsiino heerar cusub, si ay uga faa’iideystaan labada dhinac iyo xasilloonida gobolka,” ayuu raaciyay.

Madaxweynaha Somaliland, Cabdiraxmaan Cirro, ayaa dhankiisa Israel ka dalbaday maalgashi ballaaran oo ku saabsan beeraha, xoolaha, maaraynta biyaha, tamarta dib loo cusbooneysiin karo, caafimaadka iyo amniga internet-ka.

“Somaliland way u furan tahay ganacsi, waxayna diyaar u tahay maalgashi Israel ka yimaada,” ayuu ka sheegay munaasabad lagu qabtay Tel Aviv.

Berbera waxay ka mid tahay hantida dhaqaale ee ugu muhiimsan ee maamulka Somaliland ku tiirsan yahay. Shirkadda DP World ee laga leeyahay Dubai ayaa maalgelin weyn ku sameysay ballaarinta dekedda, halka Hargeysa ay dekeddaas u bandhigto marin ganacsi oo u adeegaya Itoobiya iyo guud ahaan Geeska Afrika.

Warbixinta Defence Network ayaa sidoo kale xoogga saartay gujisyada Dolphin ee Israel, kuwaas oo lagu tilmaamo qaar ka mid ah hubka ugu xasaasisan ee ciidamada Israel haystaan.

Gujisyadaas waxaa dhisay Jarmalka, waxayna ka mid yihiin maraakiibta quusta ee awoodda u leh inay muddo dheer badda hoosteeda ku jiraan. Noocyada dambe ee Dolphin waxaa lagu qalabeeyay nidaam u oggolaanaya in ay muddo dheer ku shaqeeyaan badda hoosteeda iyaga oo aan si degdeg ah dusha uga soo bixin.

Israel si rasmi ah ugama hadasho dhammaan awoodaha militari ee maraakiibteeda quusta, balse falanqeeyayaasha militariga ee dibadda ayaa muddo dheer sheegayay in gujisyada Dolphin ay awood u yeelan karaan inay qaadaan gantaallo riddadoodu dheer tahay, taasoo Israel siin karta awood weerar oo badda laga fuliyo.

Defence Network ayaa sheegtay in maraakiibtan quusta ay door ka ciyaari karaan ururinta sirdoonka, la socodka xeebaha ay maamulaan dhinacyada ay Israel cadowga u aragto, iyo fulinta weerarro sax ah oo loo adeegsado gantaallo riddadoodu dheer tahay ama torpedoes.

Hase yeeshee, warbixintu waxay caddeysay in Israel aysan xaqiijin faahfaahinta hubka ay gujisyadeedu qaadaan, mana jiraan xog rasmi ah oo muujineysa in Berbera loo diyaariyay inay noqoto saldhig joogto ah oo ay ka howl galaan.

Warar hore ayaa sheegayay in Israel ay xilliyo xiisad sare la gashay Iran u dirtay ugu yaraan hal gujis oo Dolphin ah dhinaca Gacanka. Si kastaba, Israel aad bay uga gaabsataa inay ka hadasho dhaq-dhaqaaqa gujisyadeeda.

Warbixinta cusub waxay ku soo beegmeysaa xilli xiriirka Israel iyo Somaliland uu yeeshay weji militari iyo mid amni oo sii muuqda, balse maamulka Hargeysa uu weli ku adkeysanayo in uusan jirin heshiis saldhig ciidan oo Israel la galay.

Dowladda Soomaaliya ayaa dhankeeda ku adkeysaneysa in heshiis kasta oo militari, diblomaasiyadeed ama ganacsi oo la xiriira Somaliland uu u baahan yahay oggolaanshaha dowladda federaalka ee fadhigeedu yahay Muqdisho, maadaama gobolkaas uu yahay qeyb ka mid ah dhulka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya.

Jowhar (Caasimada Online) – Maleeshiyada Al-Shabaab ayaa hawlo canshuur-qaadis ah ka wada deegaannada iyo tuulooyinka ku xeeran magaalada Jowhar, oo ah xarunta dowlad-goboleedka HirShabeelle, xilli lagu guda jiro xilli-roobaadka.

Kooxda ayaa ka faa’iideysaneysa xirnaanshaha waddooyinkii ay gaadiidku horay u isticmaali jireen, kuwaas oo biyo fariisteen, taasoo darawallada ku qasabtay inay maraan waddooyin qardo-jeex ah.

Gaadiidka ka taga magaalada Muqdisho ee ku wajahan Jowhar iyo gobollada dhexe ayaan xilligan si fudud u isticmaali karin waddada dheer ee isku xirta Balcad iyo Jowhar, sababo la xiriira waddooyinka oo biyo fariisad noqday. Taasi waxay darawallada ku qasabtay inay ka leexdaan waddadii laamiga ahayd, ayna isticmaalaan waddooyin macmal ah.

Dhibaatada ka dhalatay roobabka da’ay ayaa fursad u noqotay Al-Shabaab. Gaadiidka ka leexda waddada laamiga ah ee isku xirta Balcad iyo Jowhar ayaa waxaa dhexda u gala maleeshiyada kooxda, kuwaas oo lacago canshuur ah uga qaada waddooyinka ay darawalladu miciinka bideen.

Kooxda Al-Shabaab ayaa gaadiid kasta oo isticmaala waddooyinka qardo-jeexa ah ee u dhexeeya Balcad iyo Jowhar ku canshuurta lacago kala duwan, iyadoo qiimeynta ku saleysa nooca gaadiidka iyo rarka saaran.

Darawallada ka cawday canshuuraha Al-Shabaab ayaa sheegay in lagu canshuuro waddada kala-goyska ah, inta aan la gaarin deegaanka Qalimoow oo u dhexeeya Balcad iyo Jowhar.

Sidoo kale, kooxda Al-Shabaab ayaa muddooyinkii dambe si xooggan u maamuleysay deegaannada ku xeeran xarunta HirShabeelle ee Jowhar. Deegaannadaas waxaa ka mid ah Xawaadleey, Shanloow, Yaaqle, Lama-koore, Far-barako, Mukay Dheere, Mareereey iyo deegaano kale oo dhammaantood hoos yimaada degmada Jowhar.

Arrintan ayaa imaneysa xilli aysan weli muuqan qorshe cad ama howlgallo ballaaran oo lagu furayo waddooyinka u dhexeeya magaalooyinka Balcad iyo Jowhar, iyadoo la og yahay in Al-Shabaab ay marar badan dhexda u gasho ciidamada dowladda iyo kuwa HirShabeelle ee isticmaala waddooyinkaas.

Inkastoo ciidamada dowladda iyo kuwa HirShabeelle ay weli wadaan dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab, haddana kooxda ayaa dib ugu soo laabatay deegaano muhiim ah oo horay looga saaray.

Ciidanka Xoogga Dalka, oo kaashanaya saaxiibada caalamiga ah ee ka taageera duqeymaha cirka iyo ciidamada deegaanka, ayaa weli HirShabeelle ka wada howlgallo joogto ah oo ka dhan ah Al-Shabaab.

Muqdisho (Caasimada Online) – Xoghayaha Madasha Samatabixinta Mucaaradka, Maxamed Aadan Jimcaale (Koofi) oo qoraal soo saaray ayaa jawaab adag siiyay Madaxweynaha Soomaaliya, Mudane Xasan Sheekh Maxamuud oo xalay ka hadlay hubka culus ee lagu dhex wato caasimadda.

Madaxweynaha ayaa khudbad uu jeediyay kaga hadlay arrinta hubka, wuxuuna sheegay in isaga oo 5 jeer ka badbaaday isku dil uu haddana iska diiday in lagu waardiyeeyo gaadiid dagaal iyo hubka noocyadiisa kala duwan.

Sidoo kale, Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa farriin culus u diray madaxda kale iyo mucaaradka oo uu ugu baaqay inay hubka iska dhigaan, maadaama uu haatan soo hagaagay amniga magaalada caasimada ah ee Muqdisho.

“Ma ahayn dadka ku xarakooda hubka iyo qoryaha haddana weli ma ahi, waxaana taaganahay hubka hala dhigo. Mas’uul ayaan ahay 5 jeer ayaa cadowga Khawaarijta inay i dilaan isku dayeen oo la wada ogyahay magaalada Muqdisho iyo bannaakeeda intaba saas oo ay tahay maanta waxaan joogaa baabuur ciidan ah oo qoryo ka raaracaan inaanu i daba kicin oo i ilaalin,” ayuu yiri Madaxweynuhu.

Waxaa kle oo uu kusii daray “Dadka baabuurka, hubka iyo qorayaha ay xaragada ka noqotay war markaad fiican tahay ayaa lagu arkaayee ee marka balaayo tahay laguma arko”.

Intaas kadib waxaa soo jawaabay Maxamed Aadan Jimcaale (Koofi) oo kamid ah xubnaha mucaaradka, wuxuuna warka Madaxweynaha ku tilmaamay inuu lamid yahay daawo dhacday oo kale, sida uu hadalka u dhigay.

“Warka Xasan Sheekh wuxuu la mid yahay daawo dhacday oo suuqa taalla, qofkii qaata waxay ka jaran tahay caafimaadkiisa iyo mustaqbalkiisa!”.

Dhanka kale, waxaa jira go’aan kale oo maanta kasoo baxay dowladda oo ku aadan mamnuucidda hubka culus ee lagu dhex wato magaalada Muqdisho, kaas oo uu shaaciyay Wasiirka Amniga, Cabdullahi Sheekh Ismaaciil (Fartaag).

“Soomaaliya waa ka gudubtay in Wasiirada wataan hub waa wayn, waxaa kaliya ku filan laba askari oo wata hub fudud, sida Bastooladaha” ayuu yiri Wasiirku.

Maalmihii u dambeeyay ciidamada dowladda aya waday howlgal ballaaran oo hub ka dhigis ah, iyadoo inta badan lagu beegsaday xubnaha mucaaradka ee dhawaan magaalada Muqdisho dagaalka kula galay hay’adaha ammaanka.