Hargeysa (Caasimada Online) – Madaxweynaha Somaliland, Cabdiraxmaan Maxamed Cabdullaahi (Cirro) ayaa maanta si ka duwan sidii looga bartay hoggaamiyeyaashii ka horreeyay uga qeyb-galay munaasabadda 18-ka May oo ka dhacday magaalada Hargeysa.

Cirro oo khudbad u jeediyay shacabka ayaa la arkayay isagoo ka dhex muuqanaya muraayad gaashaaman oo xabbaddu karin. Muuqaalka munaasabadda ayaa muujinayay heer sare oo amni ah, iyadoo si weyn loo xaddiday dhaq-dhaqaaqa warbaahinta iyo shacabka ka qeyb-galayay dabaal-degga.

Warbaahinta madaxa-bannaan ayaa loo asteeyay goobo cayiman oo aysan ka gudbi karin. Sidoo kale, goobta uu khudbadda ka jeedinayay Cirro waxaa ku hareeraysnaa ciidamo si gaar ah u sugayay ammaankiisa, kuwaas oo watay hub culus iyo gaadiid dagaal, halka sidoo kale la sameeyay xariiqyo amni oo looga hortagayay in shacabka ay u dhowaadaan mas’uuliyiinta sare.

Dadka ka qeyb-galay munaasabadda ayaa lagu amray inay joogaan meelo gaar ah oo loo asteeyay, iyadoo ciidamada ammaanka ay si dhow ula socdeen dhaq-dhaqaaq kasta oo ka dhacayay fagaaraha xafladda.

Saraakiisha sida gaarka ah ugu xilsaaran ilaalinta madaxweynaha Somaliland ayaa iyaguna si weyn uga taxaddarayay in loo dhowaado Cirro, kaas oo hore loogu yaqiinay inuu si dhow ula falgalo shacabka marka uu ka qeyb-galayo munaasabadaha waaweyn.

Isbeddelka cusub ee lagu arkay hannaanka amniga Cabdiraxmaan Cirro ayaa hadal-heyn badan dhaliyay, maadaama aan si rasmi ah loo shaacin sababta keentay adkeynta heerkan gaarsiisan ee dhinaca nabadgelyada.

Sida ay ogaatay Caasimada Online, waxaa jirtay cabsi amni oo laga qabay in lagu beegsado dabaal-degga 18-ka May, maadaama dhawaan falal amni-darro, oo dilalku ka mid yihiin ay ka dhacayeen magaalada Hargeysa. Madaxtooyada iyo laamaha ammaanka ayaa ka hortagayay in madaxda sare ay noqdaan bartilmaameed furan.

Si kastaba, tallaabooyinkan ayaa kusoo aadaya xilli Somaliland ay xiriir la sameysay Israa’iil, taas oo iyadu sheegtay inay maamulkan u aqoonsatay dal madax-bannaan, waana mid ka mid ah isbeddellada lagu sameeyay amniga madaxweyne Cirro.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiirka Gaashaandhigga Soomaaliya, Axmed Macallin Fiqi ayaa maanta xafiiskiisa ku qaabilay Safiirka Jamhuuriyadda Turkiga u fadhiya Soomaaliya, Alper Aktaş oo uu wehliyo Taliyaha TÜRKSOM, Sarreeye Gaas Sebahattin Kalkan iyo saraakiil sar-sare.

Labada dhinac ayaa ka wada-hadlay xoojinta iskaashiga milatari ee Soomaaliya iyo Turkiga, dardar-gelinta howlaha socda, gaar ahaan tababarrada ciidamada, taageeridda dhismaha awoodda difaaca iyo horumarinta xiriirka istiraatiijiyadeed ee labada dal.

Wasiirka Gaashaandhigga ayaa dowladda Turkiga uga mahad-celiyay doorka hagar la’aanta ah iyo garab istaagga ay siiso dowladda iyo shacabka Soomaaliyeed, gaar ahaan dhinacyada amniga iyo dib u dhiska ciidamada.

Sidoo kale wuxuu si gaar ah u xusay kaalinta Turkiga ee la-dagaallanka argagixisada, tayeynta ciidamada iyo guulaha wadajirka ah ee laga gaaray iskaashiga ka dhexeeya Soomaaliya iyo saaxiibada caalamka.

Wasiir Fiqi ayaa sheegay inay jiraan kooxo cadow ku ah dowlad-dhiska Soomaaliya, kuwaas oo uu sheegay inay dhibsanayaan xiriirka sii xoogeysanaya iyo iskaashiga u dhexeeya Soomaaliya iyo Turkiga.

Waxaa uu xusay in iskaashiga labada dal uu door weyn ka qaadanayo xasillinta dalka iyo kor u qaadista awoodda ciidamada qalabka sida ee Soomaaliya.

Kulanka waxaa sidoo kale goob-joog ka ahaa Taliyaha Ciidanka Dhulka, ahna ku simaha Taliyaha Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed, Sarreeye Guuto Sahal Cabdullaahi Cumar iyo mas’uuliyiin kale oo ka socday labada dhinac.

Muqdisho (Caasimada Online) – Maxkamadda Sare ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya oo bayaan soo saartay ayaa sheegtay in weli aan loo soo gudbin natiijada doorashooyinka qof iyo codka ah ee ka dhacay Koonfur Galbeed, xilli guddiga doorashada uu shaaciyay inuu sugayo go’aanka Maxkamadda.

Warqadda kasoo baxday Maxkamadda Sare ee dalka ayaa lagu caddeeyay in aysan jirin natiijo doorasho oo la xiriirta doorashooyinkii Koonfur Galbeed oo loo soo gudbiyay, si ay go’aan uga gaarto, taas oo meesha ka saartay hadalka kasoo yeeray guddiga maamulaya doorashooyinka.

“Maxkamadda Sare ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya waxa ay caddeyneysaa in illaa iyo hadda aanay jirin natiijo doorasho oo la xiriirta doorashooyinkii ka dhacay Dowlad Goboleedka Koonfur Galbeed Soomaaliya oo si rasmi ah loogu soo gudbiyay Maxkamadda Sare,” ayaa lagu yiri bayaanka.

Goor sii horreysay Guddiga Madaxa Banaan ee Doorashooyinka ayaa sheegay in dib loo dhigo doorashada Koonfur Galbeed, sababa la xiriira sugitaanka go’aanka Maxkamadda Sare ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya oo uu sheegay ingudbiyay dacwad ku saabsan ansixinta natiijooyinka doorashooyinkii dhacay, inkastoo ay maxkamaddu beenisay warkaasi.

“Maxkamadda Sare ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya waxa ay caddeyneysaa in illaa iyo hadda,= aanay jirin natiijo doorasho oo la xiriirta doorashooyinkii ka dhacay Dawlad Goboleedka Koonfur Galbeed Soomaaliya oo si rasmi ah loogu soo gudbiyey Maxkamadda Sare,” ayaa lagu yiri bayaanka.

Waxaa kale oo qoraalka lasii raaciyay “GMDQS wuxuu mar kale xaqiijinayaa sida ay uga go’an tahay ilaalinta sharciga, hufnaanta iyo dhammeystirka habraacyada doorashooyinka si waafaqsan dastuurka iyo sharciyada dalka”.

Doorashada Koonfur Galbeed oo aad isha loogu hayo ayaa waxaa ku loolamayo xisbiyo siyaasadeed, waxaana kamid ah xisbiga JSP ee uu hoggaamiyo Madaxweyne Xasan Sheekh, kaas oo uu u sharraxan yahay guddoomiyaha Baarlamaanka, Sheekh Aadan Maxamed Nuur (Madoobe).

Muqdisho (Caasimada Online) – Safiirkii hore ee Soomaaliya ee dalka Jabuuti, Amba. Salaad Cali Jeelle oo wareysi gaar ah siiyay Universal Tv ayaa jawaab siiyay agaasimihii hore ee NISA Fahad Yaasiin oo dhawaan shaaciyay in lagu dili rabay dalkaas oo horay loogu xannibay, xilligii uu ka tirsanaa dowladdii Farmaajo.

Fahad Yaasiin ayaa tilmaamay in ujeedka loogu xayiray garoonka Jabuuti uu ahaa in la dilo, kadibna la tuuro maydkiisa, isaga oo shirqoolkaas ku eedeeyay Ra’iisul wasaare hore Maxamed Xuseen Roobe iyo dalal Carbeed oo uusan carab baabin.

“Markii leygu xannibaayay Jabuuti waxa ay ahayd mu aamarad uu hogaan u ahaa Ra’isul Wasaarihii xiligaas Maxamed Xuseen Rooble iyo Taliyihii Booliska Jabuuti ee markaas xilka haayay, waxaa amarka bixiya Rooble oo ka shaqeynaayay in ley khaarijiyo kadibna meedkeyga dalalkaas kale lagu tuuro, mashruucaanna waxaa qarash ku bixinaayay qolyo Carab ah, qorshaha ugu wayna waxa ay ahayd in aan Xamar imaanin, waxaana ley daba socday arintii Ikraan Tahliil,” ayuu yiri wareysiga ku yiri Fahad Yaasiin.

Danjire Salaad Cali Jeelle oo wax laga waydiiyay arrintaas ayaa beeniyay eedda Fahad Yaasiin, wuxuuna tilmaamay in Jabuuti aysan ka suurtoobin dilka qof Soomaali ah.

Sidoo kale, wuxuu tilmaamay in Fahad uu xanaaq ka keenay hadalkaas, balse aysan waxba ka jirin, sida uu ku caddeeyay wareysiga uu bixiyay.

“Xanaaq ayaa ka keenay in Fahad Yaasin uu yiraahdo dowlada Jabuuti ayaa i dili rabtay, suuragalna ma aha in dowlada Jabuuti ay disho qof Soomaali ah,” ayuu yiri Danjire Salaad Cali Jeelle.

Waxaa kale oo uu kusii daray “Lama dhihi karo waqti badan ayaa broblem-kaas jiray wax walba oo looga dan lahaana iyo ujeedada laga lahaaba inta aan laga sal gaarin ayaa la xaliyay”.

Ugu dambeyn, Danjire Salaad Cali Jeelle ayaa si weyn u bogaadiyay dowladda iyo shacabka Jabuuti oo uu tilmaamay in mar walba ay ixtiraam u muujiyaan dowladda Soomaaliyeed, ayna yihiin walaal dhab oo la’isku halleyn karo.

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddiga Madax Banaan ee Doorashooyinka Qaranka ayaa shaaciyay in la hakiyay doorashada guddoonka iyo mida madaxweynaha Koonfur Galbeed ee la filayay  inay dhacdo 18-ka May 2026.

Warsaxaafadeed kasoo baxay guddiga ayaa waxaa lagu sheegay in dib loo dhigo doorashada, sababa la xiriira in guddiga uu sugayo go’aanka Maxkamadda Sare ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya oo loo gudbiyay dacwad ku saabsan ansixinta natiijooyinka doorashada.

Guddiga ayaa qoraalka ku caddeeyay in marka uu helo natiijada Maxkamadda ay sii wadi doonaan howlaha doorashooyinka, si loo dhammeystiro.

“Marka uu guddigu helo jawaabta Maxkamadda Sare, GMDQS wuxuu diyaar u yahay fulinta waajibaadka ku xusan qodobka 67aad, farqaddiisa 2aad ee sharciga doorashooyinka, gaar ahaan iclaaminta jadwalka dhaarinta xubnaha la doortay iyo sii guda gelidda howlaha doorashooyinka guddoonka Golaha iyo hoggaamiyaha,” ayaa lagu yiri warsaxaafadeedka.

Sidoo kale, wuxuu guddigu shaaciyay inay ka go’an tahay ilaalinta sharciga iyo hufnaanta doorashada, si loogu kalsoonaado natiijada.

“GMDQS wuxuu mar kale xaqiijinayaa sida ay uga go’an tahay ilaalinta sharciga, hufnaanta iyo dhammeystirka habraacyada doorashooyinka si waafaqsan dastuurka iyo sharciyada dalka,” ayaa mar kale lagu yiri bayaanka.

Doorashada Koonfur Galbeed oo aad isha loogu hayo ayaa waxaa ku loolamayo xisbiyo siyaasadeed, waxaana kamid ah xisbiga JSP ee uu hoggaamiyo Madaxweyne Xasan Sheekh, kaas oo uu u sharraxan yahay guddoomiyaha Baarlamaanka, Sheekh Aadan Maxamed Nuur (Madoobe).

Si kastaba ha’ahaatee, Hakinta doorashada guud ee Koonfur Galbeed ayaa imaaneysa xilli ay Soomaaliya wajahaysa xiisado siyaasadeed iyo muran la xiriira hannaanka doorashooyinka dalka iyo wax ka beddelka dastuurka .

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasaaradda arrimaha dibadda Soomaaliya oo bayaan soo saartay ayaa si xooggan u cambaareysay isku day weerar loo adeegsaday diyaaradaha aan duuliyaha lahayn oo lagu bartilmaameedsaday Boqortooyada Sacuudi Carabiya, kuwaas oo la qabtay, lana burburiyey kadib markii ay galeen hawada dalkaasi.

Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa weerarkaas ku tilmaantay xadgudub cad oo ka dhan ah madax-bannaanida Boqortooyada Sacuudi Carabiya iyo khatar ku wajahan nabadda iyo xasilloonida gobolka.

Bayaanka ayaa sidoo kale lagu sheegay in Soomaaliya ay si buuxda u garab taagan tahay Boqortooyada Sacuudiga, isla markaana ay aad uga xun tahay isku deyga weerarka arbushaada ah ee la doonayay in laga fuliyo gudaha dalkaasi.

“Soomaaliya waxay markale xaqiijineysaa garab istaaggeeda buuxa ee ay la leedahay Boqortooyada walaalaha ah ee Sacuudi Carabiya, iyadoo muujisay taageeradeeda dhammaan tallaabooyinka lagu ilaalinayo amniga, xasilloonida iyo midnimada dhuleed ee dalkaasi,” ayaa lagu yiri war-saxaafadeedka.

Sidoo kale, bayaanka ayaa intaas kusii daray in Dowladda Federaalka ay adkeyneyso in laga hortago weerarrada noocaan oo kale ah ee lagu beegsanayo kaabayaasha muhiimka ah, si loo wiiqo amniga iyo xasiloonida wadajirka ee gobolka.

“Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya waxay adkeyneysaa in weerarrada lagu beegsanayo amniga dowladaha iyo kaabeyaasha muhiimka ah ay wiiqayaan xasilloonida wadajirka ah ee gobolka, isla markaana ay halis gelinayaan sii kordhinta xiisadaha ka jira gobolka,” ayaa mar kale lagu yiri qoraalka Wasaaradda Arrimaha Dibadda Soomaaliya.

Ugu dambeyn, Soomaaliya ayaa ugu baaqday dhammaan dhinacyada inay is-xakameeyaan, sidoo kale la ixtiraamo sharciga caalamiga ah, iyada oo la xoojinayo dadaallada lagu ilaalinayo amniga iyo xasilloonida guud ee gobolka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ciidamada ammaanka ee dowladda Soomaaliya ayaa adkeeyay amniga magaalada Muqdisho, iyadoo si gaar ah habeenkii loo howlgaliyay hay’adaha ammaanka ee u xilsaaran caasimada.

Guddoomiye ku xigeenka amniga iyo siyaasadda ee Gobolka Banaadir Maxamed Axmed Diiriye (Yabooh) oo kormeeray demooyinka Yaashiid iyo Warta Nabadda ayaa sheegay inu ujeedka uu ahaa sugida amiga, isaga oo u mahadceliyay mas’uuliyiinta maamullada labada degmo iyo ciidanka amniga.

Yabooh ayaa shaaca ka qaaday in kormeerkiisa uu la xiriiray kulan dhawaan caasimada oo lagu go’aamiyay in heegan la geliyo hay’adaha amniga iyo maamullada degmooyinka, si ay uga hortagaan wax kasta oo liddi ku ah ammaanka.

“Caawa waxaan kormeer ku sameyneynay amniga Muqdisho waxaan soo marnay aniga iyo mas’uuliyiinta labada degmo iyo hay’adaha amniga degmada Yaaqshiid iyo degmada Warta Nabadda waxaan tegnay xaafadaha dhexdooda kormeerkan wuxuu ahaa mid ka dhashay habeen dhaweyd shir ay yeesheen hay’adaha ammaanka oo lagu soo saaray jadwal loogu talagalay in heegan la geliyo degmooyinka oo habeenkii ay shaqeeyaan ujeedadu waxaa waayay in dadka laga war qabo amnigoodana laga war qabo ,” ayu yiri Yabooh.

Sidoo kale, wuxuu bogaadiyay wada shaqeynta shacabka iyo laamaha amniga, maadaama ay bulshadu qayb ka tahay sugidda amniga caasimada.

“Bulshada waa la sheekeysanay aad iyo aad ayay u faraxsan yihiin waxayn ku faraxsan yihiin ammaanka magaalada Muqdisho iyo hormarka ka socda,” ayuu sii raaciyay.

Adekeynta amniga caasimada ayaa looga gol-leeyahay ka hortaga amni darrada iyo in la qalqaliyo xasiloonida haatan ka jirta dalka.

Hargeysa (Caasimada Online) – Madaxweynaha Somaliland, Mudane Cabdiraxmaan Maxamed Cabdullahi (Cirro) oo khudbad xasaasi ah ka jeediyay sanad guurada 35-aad ee kasoo wareegatay aas aaskooda ayaa ka hadlay arrimo xasaasi ah oo ku aadan horumarka ay ku tallaabsadeen.

Cabdiraxmaan Cirro ayaa guul wayn oo ku aadan aqoonsiga ka sheegay munaasabadda, isaga oo ku faanay in xuska sanadkan uu kusoo aaday, iyada oo la aqoonsan yahay Somaliland, sida uu hadalka u dhigay.

“Waxaa farxad gaar ah innoo ah in maanta uu yahay xuskii koowaad ee aynu xuseyno 18-ka May, iyada oo aynu nahay Jamhuuriyadda Somaliland ee la aqoonsan yahay,” ayuu yiri Madaxweynaha Maamulka Somaliland.

Sidoo kale, wuxuu hoosta ka xariiqay in Somaliland ay tahay dal cusub oo usoo kordhay qowmiyadda Soomaaliyeed, ayna ka shaqeyn doonaan horumarka iyo qarannimadooda.

Waxaa kale oo uu intaas sii raaciyay “Jamhuuriyadda Somaliland waxa ay kasoo baxday dhammaan shuruudaha looga baahan yahay dal mas’uul ah, nabad ah, sharci iyo dimuquraadiyad ay ka jirto xuduudihiisana la yaqaano”.

Dhinaca kale, Madaxweynaha Somaliland ayaa farriin u diray Ururka Midowga Afrika, isaga oo uu ugu baaqay in ay iska daayaan dalalka iyo dowladana aan is qaadan kadin, sida uu ku dooday.

“Waxaan ugu baaqayaa dalalka xubnaha ka ah Midowga Afrika in wax laga barto cawaaqib xumada ka dhalata isku tolida iyo isku qasbida dalal iyo dowlado aan is raaci karin,” ayuu kusii daray khudbaddiisa.

Hadalkan ayaa kusoo aadayo, iyada oo horay ay Somaliland ictiraaf uga heshay Israa’iil oo sidoo kale safiir usoo magacowday magaalada Hargeysa,].

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya, Mudane Xasan Sheekh oo weli sii wada kulamada uu la yeelanyo wakiilada beesha caalamka ee fadhigoodu yahay magaalada caasimada ah ee Muqdisho ayaa maanta  qaabilay safiirka Midowga Yurub ee Soomaaliya, Francesca Di Mauro.

Kulanka oo ka dhacay xarunta Villa Somalia ayaa diiradda lagu saaray xoojinta xiriirka iskaashiga istiraatiijiyadeed ee ka dhexeeya Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo Ururka Midowga Yurub, iyadoo lagu jiro xilli adag oo xasaasi ah.

Sidoo kale, labada dhinac ayaa ayaa isku afgartay in la sii wado iskaashiga dhinacyada amniga, dhaqaalaha, mashaariicda horumarined iyo arrimaha bulshada.

Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud oo kulanka ka hadlay ayaa bogaadiyay doorka uu Ururka Midowga Yurub doorka ka qaato mashaariicda horumarineed iyo taageerada joogtada ah ee ay la garab taagan yihiin shacabka iyo dowladda Soomaaliyeed, isaga oo sidoo kale hoosta ka xariiqay inay ka go’an tahay dardargelinta mashaariicda mudnaanta u leh qaranka.

Safiirka Midowga Yurub ee Soomaaliya ayaa dhankeeda shaacisay in ay ka go’an tahay sii wadista wada shaqaynta dhow iyo taageerada dadaallada lagu horumarinayo dimuqraadiyadda, amniga, iyo dowlad-wanaagga Soomaaliya.

Kulankan ayaa qayb ka noqonayo dhaq-dhaqaaqyo uu haatan wado Madaxweynaha Soomaaliya oo wajahaya marxalad siyaasadeed oo adag, maadaama ay fashilmeen wada-hadalladii uu kula jiray kooxaha mucaaradka oo haatan ku doodayo inuu dhamaaday muddo xileedkii hay’adaha dowladda.

Madaxweynaha ayaa shalay qaabilay safiirka Turkiga Alper Aktaş, wuxuu sidoo kale maanta waraaqadaha aqoonsiga ka guddoomay danjiraha cusub ee Jamhuuriyadda Jabuuti usoo magacowday Soomaaliya, Col. Cusmaan Dubbad Sugulle

Tallaabooyinkan ayaa dhaawac ku ah mowqifka mucaaradka, gaar ahaan dooddooda ku aadan in Xasan Sheekh aan wixii ka dambeeya 15-ka May loo aqoonsan karin madaxweynaha xilka haya. Hase yeeshee, kulamadan ayaa wiiqaya dadaalkaas, maadaama ay muujinayaan in waddamo kamid ah kuwa ugu saameynta badan Soomaaliya aysan weli ka fogaan Villa Somalia.

Muqdisho (Caasimada Online) – Golaha Wasiirrada Xukuumadda Soomaaliya oo maanta shir ku yeeshay magaalada Muqdisho ayaa ku meel-mariyay siyaasad qaran oo muhiim ah iyo heshiisyo lala soo galay dowladaha Sacuudiga iyo Turkiga oo kamid ah saaxibada Soomaaliya.

Qoraal kasoo baxay kulanka ayaa waxaa lagu sheegay in siyaasadaha, heshiisyada iyo xeer-nidaamiyayaasha la ansixiyay ay muhiim u yihiin horumarka Qaranka Soomaaliyeed, waxa ayna kala yihiin:-

1- Siyaasadda Qaran ee Horumarinta Isboortiga Soomaaliya

2- Xeer-Nidaamiyaha Dib-u-Howlgalinta iyo Mideynta Hannaanka Ceymiska Bulshada ee Qaranka Soomaaliyeed

3- Heshiiska u dhexeeya Dowladda Soomaaliya iyo Boqortooyada Sacuudiga kuna saabsan dhiirrigalinta iyo ilaalinta is-dhaafsiga Maalgashiyada.

4- Cusboonaysiinta heshiis u dhexeeya dowladaha Soomaaliya iyo Turkiga kuna saabsan Waxbarashada.

5- Xeerka Maamulka Goleyaasha Degmooyinka Gobolka Banaadir.

Sidoo kae, Golaha Wasiiradda, ayaa isla maanta cod aqlabiyad ah ku ansixiyay Mudane Maxamed Rabiic Yuusuf oo noqonaya Safiir Ku-xigeenka Ergada Soomaaliya u fadhida Qaramada Midoobay in loo dalacsiiyo darajada Safiir, wuxuunna noqonayaa Safiirka labaad ee Soomaaliya u fadhiya halkaas.

Dhinaca kale, Golaha Wasiirrada ayaa dhagaystay warbixinno ku saabsan doorashooyinkii qof iyo codka ee ka qabsoomay degmooyinka Koonfur Galbeed iyo kaalintii ay ka qaadatay Warbaahinta Qaranka iyo warbixin la xiriirta wadahaladii laga galay arrimaha doorashooyinka ee uu Madaxweynaha Jamhuuriyadda Hormuudka ka ahaa.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud ayaa maanta farriin culus oo siyaasadeed u diray xubnaha mucaaradka ee kasoo horjeedo dowladdiisa, kuwaas oo ku doodaya inuu ka dhamaaday muddo xileedkii 4-ta sano ahaa ee 15-ka May, 2026, haseyeeshee Madaxweynaha ayaa sheegay in muddo xileedka hay’adaha dowladda uu ku egyahay marka la gaaro 15-ka May 202, sida uu dhigayo dastuurka cusub.

Xasan Sheekh Maxamuud oo maanta madaxtooyada ku qaabilay safiirka cusub ee dalka Jabuuti Col. Cusmaan Dubbad Sugulle ayaa sameeyay bandhig wayn, iyada oo Villa Somalia ay baahisay muuqaal qurux badan iyo munaasabad heerkeedu sarreeyo oo safiirka loogu sameeyay xarunta madaxtooyada.

Ujeedka munaasabadda ayaa ahaa mid uu madaxweynaha warqadaha aqoonsiga danjirenimo uga guddoomay Safiirka cusub ee Jamhuuriyadda Jabuuti u soo magacowday Soomaaliya, kaas oo dhawaan yimid Muqdisho.

Madaxweynaha oo ugu hambalyeeyay Danjiraha cusub xilka loo soo igmaday ayaa u rajeeyay guul iyo shaqo miro-dhal ah, isaga oo adkeeyay muhiimadda ay leedahay xoojinta xiriirka walaaltinimo, iskaashiga siyaasadeed, amni iyo dhaqaale ee u dhexeeya Soomaaliya iyo Jamhuuriyadda Jabuuti.

Dhankiisa, Danjiraha cusub oo Madaxweynaha Jamhuuriyadda la wadaagay dhambaal iyo salaan uu uga siday Madaxweynaha Jamhuuriyadda Jabuuti, Mudane Ismaaciil Cumar Geelle, ayaa uga mahadceliyey soo dhoweynta diirran ee uu kala kulmay dowladda Soomaaliyeed, isaga oo soo bandhigay qorshihiisa xoojinta xiriirka diblomaasoyadeed iyo wax wada qabsiga labada dowladood.

Shalay ayuu sidoo kale madaxweynuhu qaabilay safiirka Turkiga ee Soomaaliya Alper Aktaş, iyadoo xilliga uu dhacay kulanka uu aha amid siyaasad ahaan muhiim ah. Türkiye ma aha dal xiriir caadi ah la leh Soomaaliya, waa mid ka mid ah xulafada ugu dhow ee Muqdisho, waxayna door weyn ku leedahay amniga, tababarka ciidamada, kaabeyaasha dhaqaalaha, gargaarka bani’aadannimo, iskaashiga badda iyo dhismaha hay’adaha dowladda.

Tallaabooyinkan ayaa dhaawac ku ah mowqifka mucaaradka, gaar ahaan dooddooda ku aadan in Xasan Sheekh aan wixii ka dambeeya 15-ka May loo aqoonsan karin madaxweynaha xilka haya. Hase yeeshee, kulamadan ayaa wiiqaya dadaalkaas, maadaama ay muujinayaan in waddamo kamid ah kuwa ugu saameynta badan Soomaaliya aysan weli ka fogaan Villa Somalia.

Muqdisho (Caasimada Online) – Golaha Wasiirrada Soomaaliya oo maanta yeeshay kulankoodii caadiga ahaa ayaa uga hadlay qorshaha hirgelinta Dastuurka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, kaasi oo ahmiyad weyn u leh hey’adaha dowladda, siyaasadda dalka iyo midnimada Qaranka Soomaaliyeed.

Ugu horreyn Wasaaradda Caddaaladda iyo arrimaha Dastuurka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya oo golaha ka-hor jeedisay qorshaha lagu hirgalinayo dastuurka, muddada iyo farsamada, ayaa soo jeedisay ujeeddooyinka muhiimka ah ee uu leeyahay hirgelinta dastuurka dalka, kaasi oo qeexaya hubinta in dhammaan qodobada dastuurka la hirgaliyo muddada dastuurka ku cad ee ah inta u dhaxeysa sanadaha (2026-2029).

Warbixinta Wasaaradda Caddaaladda iyo Arrimaha Dastuurka, ayaa sidoo kale lagu sheegay in golaha la hor-keeni doono qaraar qeexaya shaqooyinka horu-tabinta leh ee Dastuurka ku jira ee 12-ka bilood ee soo socota la qabanayo, iyada oo loo eegayo duruufadaha uu dalka ku jiro, iyo baahiyaha loo qabo, waxaanna shaqooyinkaas ka mid ah guddiyo iyo hay’addo aad muhiim ugu ah socodsiinta shaqooyinka Qaranka, sida Golaha Adeegga Garsoorka iyo Hay’adda Dakhliga Qaranka.

Ra’iisul Wasaaraha Soomaaliya Xamza Cabdi Barre oo kulanka guddoomiyey, ayaa dhankiisa sheegay in laga bilaabo maalinkii uu saxiixay Madaxweynaha iyo maalinkii lagu soo saaray faafinta rasmiga ah uu dhaqangal yahay dastuurka, balse hirgalintiisa farsamo ahaan ay ku caddahay Dastuurka laftiisa, taasi oo qaadanaysa muddo, gaar ahaan arrimaha ku saabsan maamulka.

Dhinaca kale, Golaha Wasiirrada ayaa dhagaystay warbixinno ku saabsan doorashooyinkii qof iyo codka ee ka qabsoomay degmooyinka Koonfur Galbeed iyo kaalintii ay ka qaadatay Warbaahinta Qaranka iyo warbixin la xiriirta wadahaladii laga galay arrimaha doorashooyinka ee uu Madaxweynaha Jamhuuriyadda Hormuudka ka ahaa.

Dhaqangalka dastuurka cusub ayaa saameynaya golaha, iyadoo wasiirrada ku jira Baarlamaanka labada xil ay hayaan mid uun ay dooran doonaan, waxaana noqday mudanihii ugu horreeyay Wasiirka cusub ee Warfaafinta Cabdifitaax Qaasim oo ka tanaasulay xubinimadiisii Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya.

Arrintan waxay kusoo aadeysaa, iyadoo Jimcihii Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud uu ku dhawaaqay in muddo xileedka hay’adaha dowladda uu ku egyahay 15-ka May, 2027, sida uu dhigayo dastuurka cusub ee la ansixiyay.

Si kastaba, mucaaradka ayaa kasoo horjeedo qorshaha Villa Soomaaliya ee la xiriira doorashooyinka qof iyo codka ah iyo wax ka beddelka dastuurka, iyada oo todobaadkii hore ay fashilmeen wada-hadalladii labada dhinac uga socday xerada Xalane, isla markaana ay gar wadeenka ka ahayd beesha caalamka.

Hargeysa (Caasimada Online) – Somaliland oo ka faa’iideysanaysa khilaafka siyaasadeed ee u dhexeeya hoggaanka Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo mucaaradka ayaa dalab toos ah u dirtay wakiillada beesha caalamka.

Maamulka Somaliland ayaa sheegay in Soomaaliya ay gashay marxalad halis ah, iyadoo beesha caalamka u soo jeedisay inay dib u eegis ku sameyso siyaasadda ay kula dhaqmaan Soomaalida.

Maamulka ayaa si gaar ah u dalbaday in dalalka beesha caalamka ay aqoonsadaan Somaliland, oo iyadu ku dooda inay ka go’day Soomaaliya inteeda kale, isla markaana dhawaan heshay aqoonsi uga yimid Israa’iil.

Afhayeenka Madaxtooyada Somaliland, Xuseen Aadan Cige (Deyr) ayaa Somaliland ku tilmaamay dal dimuqraadi ah, nabdoon, isla markaana door weyn ka qaadan kara amniga iyo deganaanshaha Geeska Afrika.

Sidoo kale, waxa uu beesha caalamka, gaar ahaan Mareykanka iyo Ingiriiska ku booriyay inay dib u eegis ku sameeyaan siyaasaddooda ku aaddan Soomaaliya.

Wuxuu sheegay in xaaladda siyaasadeed ee Soomaaliya ay gashay marxalad halis ah oo ay ka mid yihiin muran sharciyeed, xasillooni darro iyo dagaal awood-ku-dirir siyaasadeed ah.

Dalabka Somaliland ayaa imanaya xilli ay fashil kusoo dhammaadeen wada-hadalladii madaxda Dowladda Federaalka iyo hoggaamiyeyaasha mucaaradka uga socday xerada Xalane, kuwaas oo dhex-dhexaadiyeyaal ka ahaayeen wakiillada beesha caalamka, gaar ahaan Mareykanka iyo Ingiriiska.

Inta badan saaxiibada caalamiga ah ee Soomaaliya ayaa ka xumaaday natiijo la’aanta wada-hadalladaas, iyadoo aan la gaarin wax heshiis ah, kadib markii ay dhinacyadu isku fahmi waayeen arrimaha doorashooyinka dalka.

Si kastaba, Soomaaliya ayaa haatan ku jirta laba marxaladood oo xasaasi ah, kuwaas oo kala ah xaalad siyaasadeed oo cakiran iyo mid bani’aadannimo oo ka dhalatay abaaraha ku dhuftay qaybo kamid ah dalka, taas oo saameysay dadka iyo duunyada.

Muqdisho (Caasimada Online) – Soomaaliya ayaa loo aqoonsaday dalka sameeyay sare-u-kaca ugu weyn adduunka ee dhanka dib-u-habeynta xeer-nidaaminta isgaarsiinta, sida ku cad tirakoobka midaamyada ICT-da ee Midowga Isgaarsiinta Caalamiga ah (ITU) laga soo bilaabo markii la daah-furay ilaa sannadka 2024.

Tani waxay Soomaaliya ka dhigtay dalkii sameeyay horumarka ugu weyn dhammaan dalalkii la qiimeeyay muddadaas. Sida ku cad warbixinta ITU ee soo baxday bishan Maajo 2026, dhibcaha guud ee Soomaaliya ee tirakoobka xeer-nidaaminta isgaarsiinta iyo teknoolojiyadda ayaa ka kacay 0.0 sannadkii 2007 ilaa 77.5% sannadkii 2024, taasoo ka dhigan koror dhan +77.5 dhibcood.

Soomaaliya ayaa gashay kaalinta koowaad ee 15-ka dal ee lagu xusay inay horumarka ugu badan ka sameeyeen dhanka dib-u-habeynta nidaaminta Isgaarsiinta.

Isbeddelkan waxaa horseeday dib-u-habeyno la sameeyay tan iyo markii la aas-aasay hay’adda isgaarsiinta qaranka sannadkii 2018, iyadoo lagu dhisay sharciga isgaarsiinta qaranka.

Warbixinta raad-raaca jidaaminta ICT-da waa mid ka mid ah aaladaha ugu muhiimsan ee ITU u adeegsato cabbirka heerka horumarka nidaamyada maamulka ICT-da ee 194 dal.

Horumarkan ayaa Soomaaliya si rasmi ah ugu daray heerka nidaaminta ee Jiilka 3-aad (G3) ee ITU, kaas oo lagu tilmaamo heerka “kobcinta maalgashiga iyo helitaanka adeegyada.”

Maareeyaha guud ee hay’adda isgaarsiinta qaranka, Mustafa Yaasiin Sheekh ayaa aqoonsigan ku tilmaamay mid ka tarjumaya dadaalladii Soomaaliya ay wadday tan iyo sanadkii 2018 si loo dhiso hay’ad madax-bannaan oo lagu kalsoonaan karo iyo hannaan sharciyeed casri ah oo hagaya suuqa Isgaarsiinta iyo teknoolojiyadda.

“In laga soo gudbo dhibco eber ah lana gaaro kaalinta dalalka ugu sareeya ee sare-u-kaca sameeyay adduunka waa tallaabo muhiim ah, balse mudnaanteennu weli waxay tahay xoojinta tartanka suuqa, ballaarinta helitaanka adeegyada iyo adkaynta ilaalinta xuquuqda macaamiisha,” ayuu yiri Maareeyuhu.

Sidoo kale, Maareeyaha ayaa tilmaamay in warbixintan ay marqaati u tahay dadaallada dowladda ee daneeyayaasha qeybaha isgaarsiinta iyo teknoolojiyadda, shirkadaha isgaarsiinta iyo saaxiibbada caalamiga ah ee sii wada taageerada isbeddelka dhijitaalka ah ee Soomaaliya.

Tan iyo sanadkii 2019, hay’adda isgaarsiinta qaranka waxay dejisay isla markaana hirgelisay xeer-nidaamyo sharciyeed oo dhammaystiran, kuwaas oo lagu diyaariyay hannaan wadatashi oo daahfuran.

Sharciyaddan waxaa ka mid ah nidaamka mideysan ee ruqsad-bixinta, xeer-nidaaminta isku-xirka shirkadaha isgaarsiinta, nidaamyada maaraynta hirarka iyo qorshaha qaran ee hirarka isgaarsiinta, habraacyada tayada adeegyada iyo ilaalinta macaamiisha, iyo sidoo kale nidaamyada lambaraynta iyo istiraatiijiyadaha horumarinta teknoolojiyadda cusub si loo helo kaabayaal waara oo la isku halleyn karo.