Tel Aviv (Caasimada Online) – Safiirkii ugu horreeyay abid ee ay Somaliland u magacowdo dal dibadeed ayaa Isniintii waraaqihiisa aqoonsiga diblomaasiyadeed u gudbiyay Madaxweynaha Israa’iil, Isaac Herzog.

Dr. Maxamed Xaaji, oo ah la-taliyaha Madaxweynaha Somaliland, isla markaana lagu tilmaamo naqshadeeyihii xiriirka Israa’iil iyo Somaliland, ayaa noqonaya ergayga ugu sarreeya ee Somaliland u fadhiya Israa’iil. Wuxuu door weyn ka qaatay dhisidda xiriirka labada dhinac.

Israa’iil ayaa bishii Diseembar ee la soo dhaafay noqotay dowladda kaliya ee caalamka ka tirsan ee aqoonsatay madaxbannaanida Somaliland, oo muddo 35 sano ah raadinaysay aqoonsi tan iyo markii ay ku dhawaaqday inay ka go’day Soomaaliya sannadkii 1991-kii.

Maxamed Xaaji ayaa sheegay in xiriirkan uu yahay mid istiraatiiji ah, isla markaana waddada u xaaraya arrimo badan oo dhinacyo kala duwan leh, oo ay ka mid yihiin horumarinta, iskaashiga siyaasadeed, iskaashiga amni iyo xiriirka labada shacab.

Ergayga cusub ee Somaliland ayaa sheegay in shacabka Somaliland ay aad ugu mahadcelinayaan Israa’iil, maadaama ay ahayd dalkii ugu horreeyay ee aqoonsada Somaliland sannadkii 1960-kii. Wuxuu sidoo kale sheegay in hadda, 35 sano kadib markii Somaliland ay ku dhawaaqday madaxbannaanideeda, Israa’iil ay mar kale noqotay dalkii ugu horreeyay ee aqoonsada Somaliland. Waa sida uu hadalka u dhigay.

“Waxaan ku faraxsanahay inaan xafiiskayga ku qaabilo safiirkii ugu horreeyay abid ee Somaliland u fadhiya Israa’iil, Maxamed Xaaji, kaas oo saaka ii soo gudbiyay waraaqihiisa aqoonsiga diblomaasiyadeed,” ayuu bartiisa X ku qoray Madaxweynaha Israa’iil, Isaac Herzog.

“Safiir Xaaji wuxuu si naxariis leh u ammaanay kooxdayada muusigga, kuwaas oo markii ugu horreysay abid gudaha Israa’iil ka tumay astaanta qaranka Somaliland. Iskaashigan cusub ee muhiimka ah ee dhexmaray labadeenna qaran wuxuu horseedi doonaa mustaqbal wadaag ah oo ku dhisan iskaashi dhinacyo badan leh, kaas oo faa’iido u keeni doona labadeenna shacab iyo guud ahaan gobolka,” ayuu yiri Madaxweynaha Israa’iil.

Wasiirka Arrimaha Dibadda Israa’iil, Gideon Sa’ar, ayaa sidoo kale qaabilay Maxamed Xaaji kadib markii uu waraaqihiisa aqoonsiga u gudbiyay Herzog. Wuxuu sheegay inuu Xaaji ugu hambalyeeyay Maalinta Madaxbannaanida Somaliland, oo ku beegnayd Isniintii, 18-ka May.

Bishii la soo dhaafay, Israa’iil waxay Somaliland u magacowday safiirkeedii ugu horreeyay, Michael Lotem, halka Sa’ar uu booqday Somaliland bishii Janaayo ee sannadkan.

Somaliland ayaa weli ku dhibtoonaysa inay hesho aqoonsi caalami ah, iyadoo ay jiraan walaacyo ay qabaan caasimado badan oo caalamka ah, kuwaas oo ka baqaya in tallaabadaas ay caro gelin karto Soomaaliya, isla markaana ay dhiirrigelin karto dhaqdhaqaaqyo kale oo gooni-u-goosad ah oo ka jira dalal Afrikaan ah.

Aqoonsiga Israa’iil siisay maamulkan goostay ayaa dhaliyay dhaleeceyn xooggan oo uga timid dowladda Soomaaliya, oo muddo dheer ka soo horjeedday isku dayga Somaliland ee ah inay ka go’do Soomaaliya. Waxaa sidoo kale dhaleeceeyay Midowga Afrika iyo Jaamacadda Carabta, kuwaas oo labaduba sheegay in tallaabadaasi ay waxyeelleynayso madaxbannaanida iyo midnimada dhuleed ee Soomaaliya.

Midowga Yurub ayaa isna dhaleeceeyay go’aankaas, halka Mareykanku uu sheegay inuu sii wadi doono aqoonsiga madaxbannaanida dhuleed ee Soomaaliya, “taas oo ay ku jirto dhulka Somaliland.”

Sanca (Caasimada Online) – Sida ku cad digniin 12-kii May ka soo baxday Hay’adda Ammaanka Badaha ee Boqortooyada Ingiriiska (UKMTO), burcad-badeedda Soomaalida ayaa kordhiyay afduubka iyo qalqalgelinta maraakiibta, iyadoo ilaa hadda gacanta ku haysa ugu yaraan saddex markab, oo labo ka mid ah ay shidaal xambaarsan yihiin, halka mid kalena uu sido xamuul shamiinto ah.

Maraakiibtan, oo la qafaashay intii u dhaxeysay 21-kii Abriil iyo 2-dii May, waxaa ku jira markab laga afduubtay xeebaha Yemen, kadibna loo wareejiyay dhanka Soomaaliya. Arrintan ayaa dhalisay cabsi xooggan oo ku saabsan suuragalnimada in isbaheysi dhex maro kooxaha burcad-badeedda Soomaalida iyo Xuutiyiinta Yemen ee xiriirka la leh Iiraan.

Xildhibaan Maxamed Diini, oo ka tirsan Baarlamaanka Soomaaliya, ayaa dib-u-soo-noqoshada burcad-badeednimada ku sifeeyay mid ka dhalatay isbeddellada colaadaha dibadda, u nuglaanshaha gudaha iyo fursad-raadis. Wuxuu sheegay in isbeddelka ku yimid marinnada maraakiibta caalamiga ah ay sababeen xiisadaha juqraafiyeed, sida uu u sheegay telefishinka CNN.

Wuxuu intaas ku daray in xaaladda hadda ka jirta Bariga Dhexe ay burcad-badeedda siinayso cudurdaar ay dib isugu abaabulaan. Wuxuu sidoo kale ka digay in shabakadaha burcad-badeeddu ay isbaheysi la samaysan karaan ciidamada Xuutiyiinta ee Yemen, kuwaas oo beegsaday maraakiibta Badda Cas si ay u taageeraan dagaalka Xamaas ay kula jirto Israa’iil.

Xildhibaan Diini wuxuu carrabka ku adkeeyay in xasillooni-darrada muddada dheer ka jirta gudaha Soomaaliya ay xeebaha dalka ka dhigtay kuwo u nugul khataro amni. Wuxuu sheegay in arrintaasi ay daciifisay hay’adihii deegaanka ee rukunka u ahaa amniga, isla markaana ay hoos u dhigtay halista ay wajahayaan shabakadaha burcad-badeedda.

Inkasta oo aan weli la aqoonsan dadkii ka dambeeyay weerarradii ugu dambeeyay ee lagu qaaday maraakiibta, haddana afduubyadii hore waxaa inta badan ku lug lahaa dhallinyaro Soomaaliyeed oo ka soo jeeda bulshooyin sabool ah iyo kooxo hubeysan oo xiriir la leh shabakado argagixiso oo caalami ah.

Ciidanka Badda ee Midowga Yurub ayaa CNN u sheegay Jimcihii inay rumeysan yihiin in saddex kooxood oo burcad-badeed ah ay ka hawlgalaan waqooyiga Soomaaliya. Waxay sheegeen in kooxahaas ay leeyihiin xubno dhanka berriga ah oo taageero siiya iyo kooxo kale oo dhanka badda ka hawlgala.

Manu Lekunze, oo ah bare sare oo ku takhasusay xiriirka caalamiga ah kana tirsan Jaamacadda Aberdeen ee dalka Scotland, ayaa sheegay in dagaalka Iiraan uu abuuray meel bannaan oo dhanka amniga ah, taas oo horseedaysa dib-u-soo-nooleynta burcad-badeednimada. Wuxuu sheegay in doomihii ciidamada badda ee markii hore diiradda saari jiray xakameynta weerarrada burcad-badeedda loo wareejiyay ilaalinta maraakiibta xamuulka ee maraya Bab al-Mandab.

“Dagaalka Iiraan wuxuu ku qasbay dowlado dhowr ah, oo haddii kale diiradda saari lahaa ilaalinta galbeedka Badweynta Hindiya, inay mudnaanta siiyaan ciidamo caalami ah oo furaya marinka Bab al-Mandab,” ayuu yiri Lekunze.

Si kastaba ha ahaatee, Ciidanka Badda ee Midowga Yurub ayaa sheegay in colaadda Bariga Dhexe aysan carqaladeyn hawlgalkooda lagula dagaallamayo burcad-badeedda Soomaalida.

Soomaaliya iyo Yemen waxay wadaagaan xuduud badeed. Sidaa darteed, hay’addu waxay ka digtay in “heerka khatarta burcad-badeednimadu uu weli aad u sarreeyo dacallada xeebaha iyo badweynta Soomaaliya.” Badahaas ayaa sumcad-xumo caalami ah ku yeeshay dhammaadkii sannadihii 2000-meeyadii, xilligaas oo ay ka mid ahaayeen goobihii ugu waaweynaa ee lagu afduubi jiray maraakiibta.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wakiillada beesha caalamka ayaa maanta kulan gaar ah la yeeshay Golaha Samatabixinta Soomaaliyeed, xilli ay weli taagan tahay xiisadda siyaasadeed ee ka dhalatay arrimaha doorashooyinka iyo muddo xileedka Dowladda Federaalka Soomaaliya.

Kulankan ayaa waxaa si fogaan-arag ah uga qeyb-galay madaxda maamullada Puntland iyo Jubbaland, kuwaas oo kamid ah siyaasiyiinta sida weyn uga aragtida duwan Dowladda Federaalka, iskuna hayaan hannaanka doorashada iyo wax ka beddelka dastuurka.

Xogaha laga helayo kulanka ayaa sheegaya in beesha caalamka ay xoogga saareyso sidii dhinacyada siyaasadda Soomaaliya loogu qancin lahaa inay sii wadaan wada-hadallada, si loo gaaro hannaan doorasho oo ay isku waafaqsan yihiin dhammaan saamileyda siyaasadda dalka.

Beesha caalamka ayaa sidoo kale Dowladda Federaalka iyo mucaaradka ku boorrisay in laga fogaado tallaabo kasta oo sii hurin karta khilaafka siyaasadeed, iyadoo ku adkeysay muhiimadda ay leedahay in la gaaro heshiis ku saleysan wadatashi iyo is-afgarad siyaasadeed.

Xiisadda taagan ayaa kasii dartay kadib markii Dowladda Federaalka ay si cad u sheegtay in muddo-xileedkeedu yahay shan sanno, doorashaduna noqonayso qof iyo cod kadib markii lagu kala kacay wada-hadalladii Xalane, oo maalmo isku horfadhiyeen madaxda dowladda iyo hoggaamiyeeyaasha mucaaradka.

Mucaaridka ayaa iyaguna dhankooda galay wada-tashiyo ku aadan ka hortagga tallaabooyinka dowladda, iyadoo wakiilada beesha caalamkuna ay dhinacyada ugu baaqayaan inay dib ugu laabtaan wada-hadallada.

Sidoo kale, Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa Jimcihii ku dhawaaqday in dalka uu galay xilligii loo guuri lahaa nidaam dimuquraaddi ah oo ka hana qaada dalka kuna dhisan mabda’a qof iyo cod, kadib markii natiijo la’aan kusoo dhamaadeen wada-hadalladii mucaaradka.

Dowladda ayaa sheegtay in siyaasiyiinta mucaaradka keeneen aragti ka duwan doorasho dadweyne, taas oo ay sheegtay inay ka hor imanayso xuquuqda aas-aasiga ah ee muwaadinka uu u leeyahay in uu wax doorto lana doorto.

“Dowladda waxay la wadaagaysaa shacabka Soomaaliyeed in dalka ay ka qabsoomi doonto doorasho qof iyo cod ah, xor iyo xalaal ah, hufan, isla markaana waafaqsan dastuurka, shuruucda dalka iyo barnaamijka siyaasadeed ee dowladdu ballanqaaday,” ayaa lagu yiri qoraalka dowladda.

Dowladda ayaa sidoo kale sheegtay in albaabka wada-xaajoodka iyo wadatashigu uu weli furan yahay, iyadoo si cad u sheegtay in aan marnaba laga gorgortami doonin in doorashada lagu celiyo dadweynaha.

Laascaanood (Caasimada Online) – Ciidanka Booliiska Qeybta Gobolka Sool ee maamulka Waqooyi Bari ayaa howlgallo ay ka sameeyeen magaalada Laascaanood ku soo qabtay saddex gabdhood oo lagu eedeeyay inay taageero u muujiyeen xuska Somaliland ee 18-ka May, isla markaana muuqaallo ay iska duubeen ku baahiyeen baraha bulshada.

Gabdhaha la qabtay ayaa kala ah Ismahaan Maxamed Maxamuud Ina Hinda Aadan Maxamuud oo 21 jir ah, Salma Jaamac Yuusuf Axmed oo 18 jir ah iyo Faadumo Yuusuf Axmed Geelle oo 27 jir ah, kuwaas oo lagu eedeeyay inay adeegsadeen astaamaha Somaliland, isla markaana muuqaallo taageero ah ku faafiyeen TikTok, WhatsApp iyo baraha kale ee bulshada.

Ciidanka Booliiska ayaa sheegay in Ismahaan Maxamed Maxamuud lagu soo qabtay howlgal ay ciidamada iyo shacabka iska kaashadeen, kadib markii bulshada ay laamaha ammaanka la wadaageen xog ku saabsan goobta ay ku sugneyd.

Booliiska ayaa sidoo kale sheegay inay hayaan muuqaallada iyo astaamaha ay eedeysanayaashu ku baahiyeen baraha bulshada, kuwaas oo la xiriiray xuska 18-ka May iyo taageero loo muujinayay gooni-u-goosadnimada Somaliland.

War kasoo baxay Ciidanka Booliiska Qeybta Gobolka Sool ayaa lagu sheegay in saddexda gabdhood ay haatan ku jiraan gacanta hay’adaha ammaanka, isla markaana la horgeyn doono maxkamad si loogu qaado dacwad la xiriirta falalka lagu eedeeyay.

Ciidanka ayaa carrabka ku adkeeyay in cid kasta oo ku kacda falal lid ku ah amniga, xasilloonida bulshada iyo “dhiigga shuhadada” lala tiigsan doono sharciga, iyagoo xusay inaan loo dulqaadan doonin falalka ay ku tilmaameen kuwo dhaawacaya wadajirka bulshada.

Booliiska Gobolka Sool ayaa sidoo kale digniin u diray dhalinyarada, iyagoo uga digay inay ku lug yeeshaan falal ay sheegeen inay hurin karaan xiisado bulshada dhexdeeda ah, isla markaana wax u dhimaya nabadda iyo xasilloonida deegaanka.

Ugu dambeyntii, Ciidanka Booliiska ayaa shacabka iyo waalidiinta ugu baaqay inay si dhow ula shaqeeyaan hay’adaha ammaanka, kana qeyb qaataan ilaalinta amniga iyo ka hortagga falalka ay ciidamada ku tilmaameen kuwo lidi ku ah xasilloonida iyo wadajirka bulshada.

Muqdisho (Caasimada Online) – Safiirka Midowga Yurub ee Soomaaliya Francesca Di Mauro ayaa qoraal cusub oo ay soo saartay mar kale Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ugu yeertay “Madaxweyne”, maalmo kadib markii hadal ay hore u qortay oo aanay ku xusin xilkiisa uu dhaliyay falcelin iyo su’aalo ku saabsan hab-maamuuska diblomaasiyadeed.

Di Mauro ayaa qoraal ay Isniintii soo dhigtay barteeda ku sheegtay inay la kulantay Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, islamarkaana ay uga warbixisay taageerada Midowga Yurub ee dhinacyada amniga iyo gurmadka bani’aadannimo ee Soomaaliya.

“Intii uu socday kulankeyga Madaxweynaha Jamhuuriyadda Mudane Xasan Sheekh Maxamuud, waxaan sidoo kale ku wargeliyay qoondaynta Midowga Yurub ee 75 milyan oo euro ee AUSSOM iyo baahida loo qabo in culeyska la wadaago mustaqbalka,” ayay qortay Di Mauro.

Waxay intaas ku dartay in kulanka lagu soo qaaday fulinta 63 milyan oo euro oo gargaar bani’aadannimo ah, kaas oo ay hirgelinayso hay’adda gargaarka bani’aadannimo ee Midowga Yurub ee ECHO, gaar ahaan dadka ay saameeyeen abaaraha daran.

Hadalka cusub ayaa loo arkay isbeddel muuqda marka loo eego qoraal hore oo Di Mauro ay Xasan Sheekh ugu xustay magaciisa oo keliya, iyadoo isla qoraalka ku xustay magaca Madaxweynaha Puntland Saciid Cabdullaahi Deni, oo aysan raacin “madaxweyne”.

Arrintaas ayaa si weyn loo hadal hayay, maadaama ay timid xilli uu dalka ku jiro muran siyaasadeed oo xasaasi ah oo la xiriira muddo-xileedka Madaxweyne Xasan Sheekh, hannaanka doorashada iyo xiriirka dowladda federaalka kala dhexeeya qaar ka mid ah madaxda maamul-goboleedyada.

Mucaaradka iyo Puntland ayaa si adag uga horyimid mowqifka dowladda federaalka, halka Villa Somalia ay ku adkeysaneyso in muddo-xileedka hay’adaha federaalka uu socdo illaa 2027, iyadoo arrintaas ku saleyneysa isbeddellada dastuurka ee uu ansixiyay baarlamaanka.

Xasaasiyadda hab-maamuuska

Ereyada ay adeegsadaan diblomaasiyiinta shisheeye ee ka howl-gala Soomaaliya ayaa si dhow loo eegaa, gaar ahaan marka ay khuseeyaan murannada u dhexeeya dowladda federaalka, mucaaradka iyo maamul-goboleedyada.

Magaca “Madaxweyne” ma aha keliya tixraac shaqsi ah oo loo adeegsanayo Xasan Sheekh Maxamuud. Waa xilka dastuuriga ah ee uu hayo, kaas oo ay dowladda federaalka ku metesho xiriirka gudaha iyo kan caalamiga ah ee Soomaaliya.

Arrintan ayaa sii yeelatay xasaasiyad siyaasadeed, xilli dowladda ay waddo qorsheyaal doorasho oo cusub, halka mucaaradku ku eedeynayaan Villa Somalia inay muddo-kororsi sameysay iyadoo aan la helin heshiis siyaasadeed oo ballaaran.

Adeegsiga Di Mauro ee erayga “H.E. President” ayaa u muuqda inay dib ugu laabatay hab-maamuuska caadiga ah ee diblomaasiyadda marka laga hadlayo Madaxweynaha Dowladda Federaalka Soomaaliya.

Taasi macnaheedu ma aha in Midowga Yurub uu beddelay mowqifkiisa siyaasadeed. Brussels waxay marar badan madaxda Soomaalida ugu baaqday wada-hadal, is-afgarad iyo xal siyaasadeed oo loo dhan yahay.

Si kastaba, qoraalka cusub ayaa muujinaya sida eray kasta oo ay adeegsadaan safiirrada shisheeye loo fasirayo, xilli uu sii xoogeysanayo khilaafka siyaasadeed ee Soomaaliya.

Taageerada Midowga Yurub

Midowga Yurub ayaa weli ka mid ah saaxiibbada ugu waaweyn ee Soomaaliya, isagoo taageero ballaaran ka siiya dhinacyada amniga, gargaarka bani’aadannimo, dowlad-dhiska iyo maamulka.

Qoraalka Di Mauro ayaa si gaar ah u xusay laba arrimood oo muhiim ah: 75 milyan oo euro oo Midowga Yurub ugu talagalay howlgalka Midowga Afrika ee AUSSOM iyo 63 milyan oo euro oo gargaar bani’aadannimo ah oo loo marinayo ECHO.

Maalgelinta AUSSOM ayaa imaaneysa xilli howlgalka Midowga Afrika uu wajahayo cadaadis dhaqaale, halka ciidamada Soomaaliya ay sii wadaan dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab.

Hase yeeshee, muhiimadda siyaasadeed ee qoraalka Di Mauro waxay ku jirtay xilka ay dooratay inay u adeegsato Xasan Sheekh.

Midowga Yurub si cad uma sheegin inuu beddelay mowqifkiisa ku aaddan hannaanka siyaasadeed ee Soomaaliya, balse qoraalka cusub wuxuu muujinayaa in Brussels, iyadoo isku dayeysa inay dhexdhexaad ka ahaato muranka gudaha, ay weli ka warqabto muhiimadda ay leedahay ilaalinta hab-maamuuska diblomaasiyadeed marka laga hadlayo Madaxweynaha Soomaaliya.

Hargeysa (Caasimada Online) – Madaxweynaha Somaliland, Cabdiraxmaan Maxamed Cabdullaahi (Cirro) ayaa maanta si ka duwan sidii looga bartay hoggaamiyeyaashii ka horreeyay uga qeyb-galay munaasabadda 18-ka May oo ka dhacday magaalada Hargeysa.

Cirro oo khudbad u jeediyay shacabka ayaa la arkayay isagoo ka dhex muuqanaya muraayad gaashaaman oo xabbaddu karin. Muuqaalka munaasabadda ayaa muujinayay heer sare oo amni ah, iyadoo si weyn loo xaddiday dhaq-dhaqaaqa warbaahinta iyo shacabka ka qeyb-galayay dabaal-degga.

Warbaahinta madaxa-bannaan ayaa loo asteeyay goobo cayiman oo aysan ka gudbi karin. Sidoo kale, goobta uu khudbadda ka jeedinayay Cirro waxaa ku hareeraysnaa ciidamo si gaar ah u sugayay ammaankiisa, kuwaas oo watay hub culus iyo gaadiid dagaal, halka sidoo kale la sameeyay xariiqyo amni oo looga hortagayay in shacabka ay u dhowaadaan mas’uuliyiinta sare.

Dadka ka qeyb-galay munaasabadda ayaa lagu amray inay joogaan meelo gaar ah oo loo asteeyay, iyadoo ciidamada ammaanka ay si dhow ula socdeen dhaq-dhaqaaq kasta oo ka dhacayay fagaaraha xafladda.

Saraakiisha sida gaarka ah ugu xilsaaran ilaalinta madaxweynaha Somaliland ayaa iyaguna si weyn uga taxaddarayay in loo dhowaado Cirro, kaas oo hore loogu yaqiinay inuu si dhow ula falgalo shacabka marka uu ka qeyb-galayo munaasabadaha waaweyn.

Isbeddelka cusub ee lagu arkay hannaanka amniga Cabdiraxmaan Cirro ayaa hadal-heyn badan dhaliyay, maadaama aan si rasmi ah loo shaacin sababta keentay adkeynta heerkan gaarsiisan ee dhinaca nabadgelyada.

Sida ay ogaatay Caasimada Online, waxaa jirtay cabsi amni oo laga qabay in lagu beegsado dabaal-degga 18-ka May, maadaama dhawaan falal amni-darro, oo dilalku ka mid yihiin ay ka dhacayeen magaalada Hargeysa. Madaxtooyada iyo laamaha ammaanka ayaa ka hortagayay in madaxda sare ay noqdaan bartilmaameed furan.

Si kastaba, tallaabooyinkan ayaa kusoo aadaya xilli Somaliland ay xiriir la sameysay Israa’iil, taas oo iyadu sheegtay inay maamulkan u aqoonsatay dal madax-bannaan, waana mid ka mid ah isbeddellada lagu sameeyay amniga madaxweyne Cirro.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiirka Gaashaandhigga Soomaaliya, Axmed Macallin Fiqi ayaa maanta xafiiskiisa ku qaabilay Safiirka Jamhuuriyadda Turkiga u fadhiya Soomaaliya, Alper Aktaş oo uu wehliyo Taliyaha TÜRKSOM, Sarreeye Gaas Sebahattin Kalkan iyo saraakiil sar-sare.

Labada dhinac ayaa ka wada-hadlay xoojinta iskaashiga milatari ee Soomaaliya iyo Turkiga, dardar-gelinta howlaha socda, gaar ahaan tababarrada ciidamada, taageeridda dhismaha awoodda difaaca iyo horumarinta xiriirka istiraatiijiyadeed ee labada dal.

Wasiirka Gaashaandhigga ayaa dowladda Turkiga uga mahad-celiyay doorka hagar la’aanta ah iyo garab istaagga ay siiso dowladda iyo shacabka Soomaaliyeed, gaar ahaan dhinacyada amniga iyo dib u dhiska ciidamada.

Sidoo kale wuxuu si gaar ah u xusay kaalinta Turkiga ee la-dagaallanka argagixisada, tayeynta ciidamada iyo guulaha wadajirka ah ee laga gaaray iskaashiga ka dhexeeya Soomaaliya iyo saaxiibada caalamka.

Wasiir Fiqi ayaa sheegay inay jiraan kooxo cadow ku ah dowlad-dhiska Soomaaliya, kuwaas oo uu sheegay inay dhibsanayaan xiriirka sii xoogeysanaya iyo iskaashiga u dhexeeya Soomaaliya iyo Turkiga.

Waxaa uu xusay in iskaashiga labada dal uu door weyn ka qaadanayo xasillinta dalka iyo kor u qaadista awoodda ciidamada qalabka sida ee Soomaaliya.

Kulanka waxaa sidoo kale goob-joog ka ahaa Taliyaha Ciidanka Dhulka, ahna ku simaha Taliyaha Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed, Sarreeye Guuto Sahal Cabdullaahi Cumar iyo mas’uuliyiin kale oo ka socday labada dhinac.

Muqdisho (Caasimada Online) – Maxkamadda Sare ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya oo bayaan soo saartay ayaa sheegtay in weli aan loo soo gudbin natiijada doorashooyinka qof iyo codka ah ee ka dhacay Koonfur Galbeed, xilli guddiga doorashada uu shaaciyay inuu sugayo go’aanka Maxkamadda.

Warqadda kasoo baxday Maxkamadda Sare ee dalka ayaa lagu caddeeyay in aysan jirin natiijo doorasho oo la xiriirta doorashooyinkii Koonfur Galbeed oo loo soo gudbiyay, si ay go’aan uga gaarto, taas oo meesha ka saartay hadalka kasoo yeeray guddiga maamulaya doorashooyinka.

“Maxkamadda Sare ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya waxa ay caddeyneysaa in illaa iyo hadda aanay jirin natiijo doorasho oo la xiriirta doorashooyinkii ka dhacay Dowlad Goboleedka Koonfur Galbeed Soomaaliya oo si rasmi ah loogu soo gudbiyay Maxkamadda Sare,” ayaa lagu yiri bayaanka.

Goor sii horreysay Guddiga Madaxa Banaan ee Doorashooyinka ayaa sheegay in dib loo dhigo doorashada Koonfur Galbeed, sababa la xiriira sugitaanka go’aanka Maxkamadda Sare ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya oo uu sheegay ingudbiyay dacwad ku saabsan ansixinta natiijooyinka doorashooyinkii dhacay, inkastoo ay maxkamaddu beenisay warkaasi.

“Maxkamadda Sare ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya waxa ay caddeyneysaa in illaa iyo hadda,= aanay jirin natiijo doorasho oo la xiriirta doorashooyinkii ka dhacay Dawlad Goboleedka Koonfur Galbeed Soomaaliya oo si rasmi ah loogu soo gudbiyey Maxkamadda Sare,” ayaa lagu yiri bayaanka.

Waxaa kale oo qoraalka lasii raaciyay “GMDQS wuxuu mar kale xaqiijinayaa sida ay uga go’an tahay ilaalinta sharciga, hufnaanta iyo dhammeystirka habraacyada doorashooyinka si waafaqsan dastuurka iyo sharciyada dalka”.

Doorashada Koonfur Galbeed oo aad isha loogu hayo ayaa waxaa ku loolamayo xisbiyo siyaasadeed, waxaana kamid ah xisbiga JSP ee uu hoggaamiyo Madaxweyne Xasan Sheekh, kaas oo uu u sharraxan yahay guddoomiyaha Baarlamaanka, Sheekh Aadan Maxamed Nuur (Madoobe).

Muqdisho (Caasimada Online) – Safiirkii hore ee Soomaaliya ee dalka Jabuuti, Amba. Salaad Cali Jeelle oo wareysi gaar ah siiyay Universal Tv ayaa jawaab siiyay agaasimihii hore ee NISA Fahad Yaasiin oo dhawaan shaaciyay in lagu dili rabay dalkaas oo horay loogu xannibay, xilligii uu ka tirsanaa dowladdii Farmaajo.

Fahad Yaasiin ayaa tilmaamay in ujeedka loogu xayiray garoonka Jabuuti uu ahaa in la dilo, kadibna la tuuro maydkiisa, isaga oo shirqoolkaas ku eedeeyay Ra’iisul wasaare hore Maxamed Xuseen Roobe iyo dalal Carbeed oo uusan carab baabin.

“Markii leygu xannibaayay Jabuuti waxa ay ahayd mu aamarad uu hogaan u ahaa Ra’isul Wasaarihii xiligaas Maxamed Xuseen Rooble iyo Taliyihii Booliska Jabuuti ee markaas xilka haayay, waxaa amarka bixiya Rooble oo ka shaqeynaayay in ley khaarijiyo kadibna meedkeyga dalalkaas kale lagu tuuro, mashruucaanna waxaa qarash ku bixinaayay qolyo Carab ah, qorshaha ugu wayna waxa ay ahayd in aan Xamar imaanin, waxaana ley daba socday arintii Ikraan Tahliil,” ayuu yiri wareysiga ku yiri Fahad Yaasiin.

Danjire Salaad Cali Jeelle oo wax laga waydiiyay arrintaas ayaa beeniyay eedda Fahad Yaasiin, wuxuuna tilmaamay in Jabuuti aysan ka suurtoobin dilka qof Soomaali ah.

Sidoo kale, wuxuu tilmaamay in Fahad uu xanaaq ka keenay hadalkaas, balse aysan waxba ka jirin, sida uu ku caddeeyay wareysiga uu bixiyay.

“Xanaaq ayaa ka keenay in Fahad Yaasin uu yiraahdo dowlada Jabuuti ayaa i dili rabtay, suuragalna ma aha in dowlada Jabuuti ay disho qof Soomaali ah,” ayuu yiri Danjire Salaad Cali Jeelle.

Waxaa kale oo uu kusii daray “Lama dhihi karo waqti badan ayaa broblem-kaas jiray wax walba oo looga dan lahaana iyo ujeedada laga lahaaba inta aan laga sal gaarin ayaa la xaliyay”.

Ugu dambeyn, Danjire Salaad Cali Jeelle ayaa si weyn u bogaadiyay dowladda iyo shacabka Jabuuti oo uu tilmaamay in mar walba ay ixtiraam u muujiyaan dowladda Soomaaliyeed, ayna yihiin walaal dhab oo la’isku halleyn karo.

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddiga Madax Banaan ee Doorashooyinka Qaranka ayaa shaaciyay in la hakiyay doorashada guddoonka iyo mida madaxweynaha Koonfur Galbeed ee la filayay  inay dhacdo 18-ka May 2026.

Warsaxaafadeed kasoo baxay guddiga ayaa waxaa lagu sheegay in dib loo dhigo doorashada, sababa la xiriira in guddiga uu sugayo go’aanka Maxkamadda Sare ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya oo loo gudbiyay dacwad ku saabsan ansixinta natiijooyinka doorashada.

Guddiga ayaa qoraalka ku caddeeyay in marka uu helo natiijada Maxkamadda ay sii wadi doonaan howlaha doorashooyinka, si loo dhammeystiro.

“Marka uu guddigu helo jawaabta Maxkamadda Sare, GMDQS wuxuu diyaar u yahay fulinta waajibaadka ku xusan qodobka 67aad, farqaddiisa 2aad ee sharciga doorashooyinka, gaar ahaan iclaaminta jadwalka dhaarinta xubnaha la doortay iyo sii guda gelidda howlaha doorashooyinka guddoonka Golaha iyo hoggaamiyaha,” ayaa lagu yiri warsaxaafadeedka.

Sidoo kale, wuxuu guddigu shaaciyay inay ka go’an tahay ilaalinta sharciga iyo hufnaanta doorashada, si loogu kalsoonaado natiijada.

“GMDQS wuxuu mar kale xaqiijinayaa sida ay uga go’an tahay ilaalinta sharciga, hufnaanta iyo dhammeystirka habraacyada doorashooyinka si waafaqsan dastuurka iyo sharciyada dalka,” ayaa mar kale lagu yiri bayaanka.

Doorashada Koonfur Galbeed oo aad isha loogu hayo ayaa waxaa ku loolamayo xisbiyo siyaasadeed, waxaana kamid ah xisbiga JSP ee uu hoggaamiyo Madaxweyne Xasan Sheekh, kaas oo uu u sharraxan yahay guddoomiyaha Baarlamaanka, Sheekh Aadan Maxamed Nuur (Madoobe).

Si kastaba ha’ahaatee, Hakinta doorashada guud ee Koonfur Galbeed ayaa imaaneysa xilli ay Soomaaliya wajahaysa xiisado siyaasadeed iyo muran la xiriira hannaanka doorashooyinka dalka iyo wax ka beddelka dastuurka .

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasaaradda arrimaha dibadda Soomaaliya oo bayaan soo saartay ayaa si xooggan u cambaareysay isku day weerar loo adeegsaday diyaaradaha aan duuliyaha lahayn oo lagu bartilmaameedsaday Boqortooyada Sacuudi Carabiya, kuwaas oo la qabtay, lana burburiyey kadib markii ay galeen hawada dalkaasi.

Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa weerarkaas ku tilmaantay xadgudub cad oo ka dhan ah madax-bannaanida Boqortooyada Sacuudi Carabiya iyo khatar ku wajahan nabadda iyo xasilloonida gobolka.

Bayaanka ayaa sidoo kale lagu sheegay in Soomaaliya ay si buuxda u garab taagan tahay Boqortooyada Sacuudiga, isla markaana ay aad uga xun tahay isku deyga weerarka arbushaada ah ee la doonayay in laga fuliyo gudaha dalkaasi.

“Soomaaliya waxay markale xaqiijineysaa garab istaaggeeda buuxa ee ay la leedahay Boqortooyada walaalaha ah ee Sacuudi Carabiya, iyadoo muujisay taageeradeeda dhammaan tallaabooyinka lagu ilaalinayo amniga, xasilloonida iyo midnimada dhuleed ee dalkaasi,” ayaa lagu yiri war-saxaafadeedka.

Sidoo kale, bayaanka ayaa intaas kusii daray in Dowladda Federaalka ay adkeyneyso in laga hortago weerarrada noocaan oo kale ah ee lagu beegsanayo kaabayaasha muhiimka ah, si loo wiiqo amniga iyo xasiloonida wadajirka ee gobolka.

“Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya waxay adkeyneysaa in weerarrada lagu beegsanayo amniga dowladaha iyo kaabeyaasha muhiimka ah ay wiiqayaan xasilloonida wadajirka ah ee gobolka, isla markaana ay halis gelinayaan sii kordhinta xiisadaha ka jira gobolka,” ayaa mar kale lagu yiri qoraalka Wasaaradda Arrimaha Dibadda Soomaaliya.

Ugu dambeyn, Soomaaliya ayaa ugu baaqday dhammaan dhinacyada inay is-xakameeyaan, sidoo kale la ixtiraamo sharciga caalamiga ah, iyada oo la xoojinayo dadaallada lagu ilaalinayo amniga iyo xasilloonida guud ee gobolka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ciidamada ammaanka ee dowladda Soomaaliya ayaa adkeeyay amniga magaalada Muqdisho, iyadoo si gaar ah habeenkii loo howlgaliyay hay’adaha ammaanka ee u xilsaaran caasimada.

Guddoomiye ku xigeenka amniga iyo siyaasadda ee Gobolka Banaadir Maxamed Axmed Diiriye (Yabooh) oo kormeeray demooyinka Yaashiid iyo Warta Nabadda ayaa sheegay inu ujeedka uu ahaa sugida amiga, isaga oo u mahadceliyay mas’uuliyiinta maamullada labada degmo iyo ciidanka amniga.

Yabooh ayaa shaaca ka qaaday in kormeerkiisa uu la xiriiray kulan dhawaan caasimada oo lagu go’aamiyay in heegan la geliyo hay’adaha amniga iyo maamullada degmooyinka, si ay uga hortagaan wax kasta oo liddi ku ah ammaanka.

“Caawa waxaan kormeer ku sameyneynay amniga Muqdisho waxaan soo marnay aniga iyo mas’uuliyiinta labada degmo iyo hay’adaha amniga degmada Yaaqshiid iyo degmada Warta Nabadda waxaan tegnay xaafadaha dhexdooda kormeerkan wuxuu ahaa mid ka dhashay habeen dhaweyd shir ay yeesheen hay’adaha ammaanka oo lagu soo saaray jadwal loogu talagalay in heegan la geliyo degmooyinka oo habeenkii ay shaqeeyaan ujeedadu waxaa waayay in dadka laga war qabo amnigoodana laga war qabo ,” ayu yiri Yabooh.

Sidoo kale, wuxuu bogaadiyay wada shaqeynta shacabka iyo laamaha amniga, maadaama ay bulshadu qayb ka tahay sugidda amniga caasimada.

“Bulshada waa la sheekeysanay aad iyo aad ayay u faraxsan yihiin waxayn ku faraxsan yihiin ammaanka magaalada Muqdisho iyo hormarka ka socda,” ayuu sii raaciyay.

Adekeynta amniga caasimada ayaa looga gol-leeyahay ka hortaga amni darrada iyo in la qalqaliyo xasiloonida haatan ka jirta dalka.

Hargeysa (Caasimada Online) – Madaxweynaha Somaliland, Mudane Cabdiraxmaan Maxamed Cabdullahi (Cirro) oo khudbad xasaasi ah ka jeediyay sanad guurada 35-aad ee kasoo wareegatay aas aaskooda ayaa ka hadlay arrimo xasaasi ah oo ku aadan horumarka ay ku tallaabsadeen.

Cabdiraxmaan Cirro ayaa guul wayn oo ku aadan aqoonsiga ka sheegay munaasabadda, isaga oo ku faanay in xuska sanadkan uu kusoo aaday, iyada oo la aqoonsan yahay Somaliland, sida uu hadalka u dhigay.

“Waxaa farxad gaar ah innoo ah in maanta uu yahay xuskii koowaad ee aynu xuseyno 18-ka May, iyada oo aynu nahay Jamhuuriyadda Somaliland ee la aqoonsan yahay,” ayuu yiri Madaxweynaha Maamulka Somaliland.

Sidoo kale, wuxuu hoosta ka xariiqay in Somaliland ay tahay dal cusub oo usoo kordhay qowmiyadda Soomaaliyeed, ayna ka shaqeyn doonaan horumarka iyo qarannimadooda.

Waxaa kale oo uu intaas sii raaciyay “Jamhuuriyadda Somaliland waxa ay kasoo baxday dhammaan shuruudaha looga baahan yahay dal mas’uul ah, nabad ah, sharci iyo dimuquraadiyad ay ka jirto xuduudihiisana la yaqaano”.

Dhinaca kale, Madaxweynaha Somaliland ayaa farriin u diray Ururka Midowga Afrika, isaga oo uu ugu baaqay in ay iska daayaan dalalka iyo dowladana aan is qaadan kadin, sida uu ku dooday.

“Waxaan ugu baaqayaa dalalka xubnaha ka ah Midowga Afrika in wax laga barto cawaaqib xumada ka dhalata isku tolida iyo isku qasbida dalal iyo dowlado aan is raaci karin,” ayuu kusii daray khudbaddiisa.

Hadalkan ayaa kusoo aadayo, iyada oo horay ay Somaliland ictiraaf uga heshay Israa’iil oo sidoo kale safiir usoo magacowday magaalada Hargeysa,].

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya, Mudane Xasan Sheekh oo weli sii wada kulamada uu la yeelanyo wakiilada beesha caalamka ee fadhigoodu yahay magaalada caasimada ah ee Muqdisho ayaa maanta  qaabilay safiirka Midowga Yurub ee Soomaaliya, Francesca Di Mauro.

Kulanka oo ka dhacay xarunta Villa Somalia ayaa diiradda lagu saaray xoojinta xiriirka iskaashiga istiraatiijiyadeed ee ka dhexeeya Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo Ururka Midowga Yurub, iyadoo lagu jiro xilli adag oo xasaasi ah.

Sidoo kale, labada dhinac ayaa ayaa isku afgartay in la sii wado iskaashiga dhinacyada amniga, dhaqaalaha, mashaariicda horumarined iyo arrimaha bulshada.

Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud oo kulanka ka hadlay ayaa bogaadiyay doorka uu Ururka Midowga Yurub doorka ka qaato mashaariicda horumarineed iyo taageerada joogtada ah ee ay la garab taagan yihiin shacabka iyo dowladda Soomaaliyeed, isaga oo sidoo kale hoosta ka xariiqay inay ka go’an tahay dardargelinta mashaariicda mudnaanta u leh qaranka.

Safiirka Midowga Yurub ee Soomaaliya ayaa dhankeeda shaacisay in ay ka go’an tahay sii wadista wada shaqaynta dhow iyo taageerada dadaallada lagu horumarinayo dimuqraadiyadda, amniga, iyo dowlad-wanaagga Soomaaliya.

Kulankan ayaa qayb ka noqonayo dhaq-dhaqaaqyo uu haatan wado Madaxweynaha Soomaaliya oo wajahaya marxalad siyaasadeed oo adag, maadaama ay fashilmeen wada-hadalladii uu kula jiray kooxaha mucaaradka oo haatan ku doodayo inuu dhamaaday muddo xileedkii hay’adaha dowladda.

Madaxweynaha ayaa shalay qaabilay safiirka Turkiga Alper Aktaş, wuxuu sidoo kale maanta waraaqadaha aqoonsiga ka guddoomay danjiraha cusub ee Jamhuuriyadda Jabuuti usoo magacowday Soomaaliya, Col. Cusmaan Dubbad Sugulle

Tallaabooyinkan ayaa dhaawac ku ah mowqifka mucaaradka, gaar ahaan dooddooda ku aadan in Xasan Sheekh aan wixii ka dambeeya 15-ka May loo aqoonsan karin madaxweynaha xilka haya. Hase yeeshee, kulamadan ayaa wiiqaya dadaalkaas, maadaama ay muujinayaan in waddamo kamid ah kuwa ugu saameynta badan Soomaaliya aysan weli ka fogaan Villa Somalia.