Nairobi (Caasimada Online) – Dowladda Kenya ayaa Israa’iil ka heshay lacag dhan 6 bilyan oo shilinka Kenya ah, una dhiganta ku dhowaad $47.5 milyan oo dollar.

Lacagtan oo ah amaah ayey Kenya waxay u aadegsan doontaa xoojinta awooddeeda dhinaca milateriga, gaar ahaan dhismaha nidaam difaac oo hawada ah.

Wararka laga helayo ilo ka tirsan xukuumadda Nairobi ayaa sheegaya in lacagtan lagu maalgelinayo iibsashada qalab casri ah oo difaaca hawada ah, si looga hortago weerarro suurtagal ah oo gantaallo ama hub kale lagu soo qaado.

Mas’uuliyiinta Kenya ayaa tilmaamay in qorshahan uu qeyb ka yahay istiraatiijiyad ballaaran oo lagu casriyeynayo ciidanka dalka, iyadoo diiradda la saarayo ka hortagga khataraha ka imaan kara hawada sare.

Nidaamka cusub ee Kenya ay qorsheyneyso inay hesho ayaa la sheegay inuu awood u yeelan doono burburinta diyaaradaha qumaatiga u kaca, kuwa aan duuliyaha lahayn (drones), iyo hubka hagista leh ee si sax ah loo hago.

Sidoo kale, Kenya ayaa dadaal ugu jirta inay la jaanqaaddo dalalka horumaray marka la eego dhinaca milateriga, iyadoo sare u qaadaysa iskaashiga ay la leedahay quwadaha caalamiga ah.

Xukuumadda Nairobi ayaa heshiisyo kala duwan la gashay dalal ay ka mid yihiin Mareykanka iyo Israa’iil, kuwaas oo door muuqda ka qaadanaya hirgelinta qorshahan cusub ee difaaca.

Tallaabadan ayaa imaneysa xilli ay sii kordhayaan walaacyada amni ee gobolka, taas oo Kenya ku riixaysa inay xoojiso awooddeeda difaac si ay uga hortagto khatar kasta oo kusoo fool leh.

Muqdisho (Caasimada Online) – Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed ayaa shuruud cusub ku xiray ka qayb-galka gogosha wada-hadal ee dhawaan uu fidiyay Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud.

Mucaaradka ayaa sheegay in ay diyaar u yihiin wada-hadal, haddii madaxweynuhu joojiyo doorashada halka dhinac ah, lana helo dhex-dhexaadiyayaal lagu qanci karo.

“Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed wuxuu si taxaddar iyo masuuliyad leh u soo dhoweynayaa casuumaadda Madaxweynaha ee ku aaddan wadahadalka la qorsheeyey 10-ka May 2026,” ayaa lagu yiri bayaanka Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed.

Sidoo kale waxaa lagu yiri “Waxaa intaa dheer in casuumaadda uu haatan fidiyey uu maalinkii ka dib ku dhawaaqay jadwalka doorasho hal dhinac ah, welina ay sii socoto barakicintii dadka, xarigii dhalinyarada, taas oo caddeyn u ah in casuumaaddi aysan qoral dhaafsiisnayn, welina uusan diyaar u ahayn wadahadal dhab ah.”

Hoos ka aqriso bayaanka oo dhameystiran:

Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed wuxuu si taxaddar iyo masuuliyad leh u soo dhoweynayaa casuumaadda Madaxweynaha ee ku aaddan wadahadalka la qorsheeyey 10-ka May 2026.

Goluhu wuxuu caddeynayaa inuu hore si niyad-sami iyo daacadnimo leh uga qayb qaatay wadahadallo, xilli uu Madaxweynuhu ku barbar waday tallaabooyin uu si sharci-darro ah ugu beddelayey dastuurka dalka.

Waxaa intaa dheer in casuumaadda uu haatan fidiyey uu maalinkii ka dib ku dhawaaqay jadwalka doorasho hal dhinac ah, welina ay sii socoto barakicintii dadka, xarigii dhalinyarada, taas oo caddeyn u ah in casuumaaddi aysan qoral dhaafsiisnayn, welina uusan diyaar u ahayn wadahadal dhab ah.

Goluhu wuxuu mar kale adkaynayaa sida ay uga go’an tahay ka-qaybgal wadahadal dhab ah oo heshiis qaran looga gaarayo doorashooyinka dalka, hase yeeshee wuxuu aaminsan yahay in wadahadal dhab ahi uusan suurta gal noqon karin iyadoo ay barbar socdaan tallaabooyin lid ku ah wada-xaajoodka iyo is-afgaradka.

Haddaba, Goluhu wuxuu caddeynayaa inuu diyaar u yahay wadahadal, haddii uu Madaxweynuhu qaado tallaabooyinkan soo socda:

1. In uu muujiyo daacadnimo dhab ah oo ku aaddan wadahadalka, joojiyana tallaabooyinka doorasho ee hal dhinac ah ee natiijadeeda la sii ogyahay, balse qof iyo cod ku magacaaban.

2. In la helo hannaan dhex-dhexaadin madax-bannaan oo la isku raacsan yahay.

Goluhu wuxuu si cad u adkaynayaa in heshiis siyaasadeed oo ku saabsan doorashooyinka la gaaro ka hor 15-ka May 2026 oo ku eg muddada xilka Madaxweynaha.

Haddii taasi dhici weydo, Goluhu isagoo kaashanaya shacabka Soomaaliyeed wuxuu qaadi doonaa tallaabooyin masuuliyadeed oo lagu badbaadinayo midnimada iyo jiritaanka dowladnimada dalka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasaaradda Arrimaha Dibadda iyo Iskaashiga Caalamiga ee Soomaaliya ayaa si adag uga hadashay warar lagu faafiyay baraha bulshada iyo warbaahinta qaar, kuwaas oo sheegayay in la cayrinayo Safiirka Isu-tagga Imaaraadka Carabta u fadhiya Soomaaliya.

Bayaan rasmi ah oo ka soo baxay wasaaradda ayaa si cad loogu beeniyay wararkaasi, iyadoo lagu tilmaamay kuwo aan sal iyo raad toona lahayn, isla markaana marin-habaabinaya dadweynaha.

Wasaaraddu waxay sheegtay in wararka noocan ah ay dhaawac u geysan karaan xiriirka diblomaasiyadeed ee u dhexeeya Soomaaliya iyo Imaaraadka Carabta, kaas oo lagu tilmaamay mid muhiim u ah labada dal.

Sidoo kale, wasaaradda ayaa hoosta ka xariiqday in xiriirka Soomaaliya iyo Imaaraadka uu yahay mid taariikhi ah oo ku dhisan iskaashi dhinacyo badan leh, isla markaana aysan jirin wax isbeddel ah oo ku yimid.

Wasaaradda Arrimaha Dibadda ayaa ugu baaqday warbaahinta gudaha iyo tan caalamiga ah inay muujiyaan xirfad iyo mas’uuliyad dheeraad ah marka ay tabinayaan wararka la xiriira arrimaha dibadda.

Waxay sidoo kale ku adkaysay in wararka rasmiga ah laga helo ilo lagu kalsoon yahay, si looga fogaado faafinta xog khaldan oo keeni karta jahawareer iyo saameyn taban.

Ugu dambeyntiina, wasaaradda waxay ka digtay faafinta warar been-abuur ah oo lagu wiiqayo xiriirka Soomaaliya ay la leedahay dalalka Carabta, iyadoo xustay in tallaabooyin laga qaadi karo cid kasta oo ku kacda falalka noocaas ah.

Si kastaba, Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa horraantii sanadkan baabi’isay dhammaan heshiisyadii iyo is-afgaradyadii ay la gashay Dowladda Isu-tagga Imaaraadka Carabta, kuwaas oo ku saabsanaa dhinacyada iskaashiga amni iyo difaac ee laba geesoodka ah.

Go’aankaas ayaa yimid kaddib kulan ay yeesheen Golaha Wasiirrada Soomaaliya, iyadoo lagu sababeeyay falal lagu tilmaamay kuwo wax u dhimaya midnimada iyo madax-bannaanida dalka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Imaaraadka Carabta ayaa waddo dadaal ay ku dooneyso in dalal cusub ay aqoonsadaan maamulka Somaliland, sida ay Caasimada Online u sheegeen ilo-wareedyo diblomaasiyadeed iyo sirdoon oo ka tirsan dowladda Soomaaliya.

Ilo-wareedyada ayaa sheegay in Abu Dhabi ay si gaar ah ula shaqeyneyso dalalka Eswatini, Argentina, Zambia iyo Dominican Republic, si loogu riixo inay aqoonsadaan maamulka Hargeysa, bilo kadib markii Israel ay noqotay dalkii ugu horreeyey ee si rasmi ah u aqoonsada Somaliland bishii December 2025.

Sida ay xogtu sheegeyso, tallaabadan ayaa dhici karta ka hor ama ku beegnaan karta 18-ka May, maalinta ay Somaliland u dabaaldegto waxa ay ku sheegto inay dib ula soo noqotay madax-bannaanideedii Soomaaliya inteeda kale.

Dowladda Soomaaliya ayaa Somaliland u aragta qeyb ka mid ah dhulkeeda, waxayna si joogto ah uga digtay in aqoonsi kasta oo shisheeye uu dhaawacayo madax-bannaanida, midnimada iyo wadajirka dhuleed ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya.

Somaliland ayaa ku dhawaaqday inay ka go’day Soomaaliya sanadkii 1991-kii, kadib burburkii dowladdii dhexe, balse muddo ka badan soddon sano ma aysan helin aqoonsi caalami ah oo rasmi ah ilaa go’aankii Israel ee sanadkii hore.

Dadaalka aqoonsiga

Ilo-wareedyada la hadlay Caasimada Online ayaa sheegay in Eswatini iyo Argentina ay yihiin labada dal ee ugu dhow inay qaadaan tallaabada aqoonsiga, inkastoo aysan weli jirin go’aan kama dambeys ah oo la xaqiijiyey.

Eswatini, oo ah boqortooyo yar oo ku taalla koonfurta Afrika, ayaa ka mid ah dalal aad u kooban oo dunida ka tirsan oo weli xiriir diblomaasiyadeed rasmi ah la leh Taiwan. Waa dalka kaliya ee Afrika ku yaalla ee aqoonsan Taipei.

Taiwan iyo Somaliland, oo labaduba wajahaya diidmo xooggan oo uga imaaneysa dowlado waaweyn oo ay ka tirsan yihiin, ayaa sanadkii 2020 xafiisyo wakiillo ah ka kala furtay Hargeysa iyo Taipei.

Mas’uuliyiin Soomaali ah ayaa rumeysan in Abu Dhabi ay isku dayeyso inay tusaalaha Taiwan u adeegsato sidii Eswatini loogu riixi lahaa tallaabo la mid ah oo ku saabsan Somaliland.

Ilo-wareedyada ayaa sheegay in Imaaraadka uu Eswatini u ballanqaaday taageero dhaqaale oo xooggan haddii ay aqoonsato Somaliland, inkastoo aysan faahfaahin ka bixin inta uu le’eg yahay ballanqaadkaas.

Argentina ayaa sidoo kale si dhow looga eegayaa Muqdisho, sababo la xiriira madaxweyne Javier Milei, oo si weyn u taageera Israel, isla markaana caan ku ah inuu jebiyo xeerar badan oo diblomaasiyadeed oo dalal badan ay ku dhaqmaan.

Milei ayaa taageerada Israel ka dhigay tiir muhiim ah oo ka mid ah siyaasaddiisa arrimaha dibadda, wuxuuna horey u ballanqaaday in safaaradda Argentina loo wareejin doono Qudus. Ilo-wareedyada Soomaalida ah ayaa sheegay in Abu Dhabi ay Tel Aviv u adeegsaneyso sidii Buenos Aires loogu qancin lahaa inay aqoonsato Somaliland.

Waxay sidoo kale sheegeen in dhibaatooyinka dhaqaale ee ba’an ee Argentina ay abuuri karaan fursad uu Imaaraadka kaga faa’iideysto cadaadis ama dhiirrigelin dhaqaale.

Caqabadda Midowga Afrika

Ilo-wareedyada ayaa sheegay in xog badan aysan ka hayn heerka ay Dominican Republic u dhowdahay inay aqoonsato Somaliland.

Hase yeeshee, waxay sheegeen in Zambia ay aad ugu yar tahay inay qaaddo tallaabadaas, inkastoo uu jiro cadaadis uga imanaya Imaaraadka, sababtoo ah waxay xubin ka tahay Midowga Afrika.

Midowga Afrika ayaa si weyn uga soo horjeeda tallaabo kasta oo dhaawici karta madax-bannaanida iyo wadajirka dhuleed ee dalalka xubnaha ka ah ururka. Mabda’an ayaa muddo dheer udub dhexaad u ahaa siyaasadda qaaradda, maadaama dalal badan ay ka cabsi qabaan in furitaanka doodda xuduudaha uu hurin karo colaado gooni-u-goosad ah.

Soomaaliya ayaa Imaaraadka ku eedeysay inuu sanadihii dhowaa waday siyaasad cadaawad ku dhisan oo lagu wiiqayo dowladda federaalka, laguna taageerayo qorshayaal gooni-u-goosad ah.

Xiriirka Muqdisho iyo Abu Dhabi ayaa si weyn u xumaaday kadib markii Israel ay Somaliland aqoonsatay bishii December 2025, tallaabo ay mas’uuliyiin Soomaali ah rumeysan yihiin in Imaaraadka uu door ku lahaa.

Dowladda Soomaaliya ayaa 12-kii Janaayo xiriirka u jartay Imaaraadka, waxayna baabi’isay dhammaan heshiisyadii ay la gashay Abu Dhabi, oo ay ku jireen heshiisyo la xiriira difaaca, amniga iyo dekedaha.

Muqdisho ayaa sheegtay in go’aankaas uu ahaa mid lagu difaacayo madax-bannaanida, midnimada iyo wadajirka dhuleed ee Soomaaliya. Imaaraadka si rasmi ah ugama jawaabin eedeymahaas.

Farriinta Abu Dhabi

Ilo-wareedyada Soomaalida ah ayaa sheegay in ay jirto suuragalnimo ah in Imaaraadka qudhiisa uu ugu dambeyn aqoonsado Somaliland, inkastoo ay rumeysan yihiin in Abu Dhabi ay marka hore dooneyso in dalal kale ay ka horreeyaan.

Tuhunkaas ayaa sii xoogaystay kadib markii Amjad Taha, oo ah falanqeeye Imaaraati ah oo bartiisa X ku sheegta khabiir ku xeel dheer arrimaha istaraatiijiyadda iyo siyaasadda Bariga Dhexe, uu 2-dii May qoray: “Somaliland-ra dimoqraaddiga ah ee quruxda badan waxay dhowaan yeelan doontaa safiir Carbeed iyo safaarad.”

Hadalkan ayaa Muqdisho ka abuuray tuhun ah in Abu Dhabi ay diyaarineyso tallaabo diblomaasiyadeed, inkastoo uusan magacaabin dalka Carbeed ee arrintaas ku lug leh.

Dhaqdhaqaaqyadan ayaa sidoo kale yimid kadib markii madaxweynaha Somaliland, Cabdiraxmaan Maxamed Cabdillaahi Cirro, uu 23-kii April safar ku tagay Imaaraadka Carabta. Mas’uuliyiinta Somaliland ayaa sheegay in safarkaas uu ku yimid casuumaad rasmi ah oo uga timid Abu Dhabi, isla markaana uu halkaas ku sugnaa dhowr maalmood.

Mas’uuliyiin Soomaali ah ayaa rumeysan in safarkaasi qeyb ka ahaa isku dubbaridka siyaasadeed iyo diblomaasiyadeed ee Imaaraadka iyo Hargeysa kadib aqoonsigii Israel.

Imaaraadka ayaa muddo dheer xiriir xooggan la lahaa Somaliland, gaar ahaan heshiiskii shirkadda DP World ee sanadkii 2016 lagu siiyey horumarinta iyo maareynta dekedda Berbera.

Dekedda Berbera ayaa muhiim u noqotay danaha istaraatiijiyadeed ee Abu Dhabi ee Gacanka Cadmeed iyo Badda Cas, iyadoo Imaaraadka siisay saldhig ganacsi oo ku dhow marin-biyood muhiim u ah ganacsiga caalamiga ah.

Somaliland ayaa xiriirkaas u adeegsatay inay muujiso inay awood u leedahay maareynta maalgashi shisheeye, iskaashi amni iyo xiriirro caalami ah oo aan soo marin Muqdisho.

Hase yeeshee, dowladda federaalka Soomaaliya ayaa muddo dheer ka carootay xiriirka tooska ah ee Imaaraadka iyo Hargeysa, iyadoo ku doodeysa in heshiis kasta oo khuseeya dhulka Soomaaliya uu waajib ku yahay inuu maro dowladda dhexe.

Mas’uuliyiin Soomaali ah ayaa rumeysan in dadaalka aqoonsiga ee Abu Dhabi uusan ahayn mid diblomaasiyadeed oo keliya, balse uu sidoo kale la xiriiro danaha fog ee Imaaraadka ee Berbera iyo guud ahaan marinada Badda Cas.

Xaqiiqada dhulka

Doodda Somaliland ee aqoonsiga ayaa si weyn ugu tiirsan sheegashada xuduudihii maxmiyaddii hore ee British Somaliland, oo sanadkii 1960 la midowday Soomaaliya Talyaanigu maamuli jiray, si loo dhiso Jamhuuriyaddii Soomaaliya.

Laakiin sheegashadaas ayaa wajahday cadaadis xooggan oo dhanka dhulka ah.

Somaliland ayaa lumisay gacan-ku-heynta gobolka Sool kadib markii ciidamadeeda laga saaray Laascaanood sanadkii 2023, kaddib bilo dagaal ah oo ay la gashay xoogag deegaan oo ka soo horjeeday maamulka Hargeysa.

Qeybo ka mid ah Sanaag ayaa sidoo kale weli lagu muransan yahay, halka maamulka cusub ee Waqooyi Bari, oo taageersan midnimada Soomaaliya, uu ka dhashay dhul ay Somaliland muddo dheer sheeganaysay inuu ka tirsan yahay.

Awdal, oo ku taalla galbeedka Somaliland, ayaa iyadana laga dareemayaa mowjado xooggan oo taageersan midnimada Soomaaliya, iyo diidmo sii kordheysa oo ka dhan ah mashruuca gooni-u-goosadka Hargeysa.

Mas’uuliyiin Soomaali ah ayaa sheegaya in xaqiiqooyinkaas ay muujinayaan in aqoonsi shisheeye oo keliya uusan xallin karin su’aasha ugu weyn ee ah: dhulkee ayay Somaliland si dhab ah u maamushaa?

Waxay ku doodayaan in xitaa haddii dalal dheeraad ah ay aqoonsadaan Somaliland, khariidadda siyaasadeed iyo tan dhuleed ee dhabta ah ay adkeyn karto in maamul la aqoonsaday uu si rasmi ah ugu shaqeeyo dhammaan xuduudaha gumeysigii hore ee uu sheeganayo.

Hargeysa (Caasimada Online) – Taliska Ciidanka Booliska Somaliland ayaa beeniyay warar si weyn ugu faafay baraha bulshada oo sheegayay in xaafado ka tirsan magaalada Hargeysa lagu qabtay walxaha qarxa iyo raggii waday.

Taliska oo soo saaray qoraal uu ku beeninayo wararka faafay ayaa sheegay in aysan jirin qaraxyo lagu qabtay gudaha magaalada Hargeysa ee caasimadda Somaliland, isla markaana ay yihiin been abuur wararkaasi.

“Taliska Ciidanka Booliska JSL waxa uu beeninayaa qoraal been abuur ah oo si khaldan loogu faafiyay baraha bulshada. Taliska waxa uu caddeynayaa in qoraalkaasi aanu waxba ka jirin, isla markaana uu yahay mid marin-habaabinaya bulshada,” ayaa lagu yiri qoraalka booliska.

Sidoo kale, ciidanka booliska ayaa sheegay inay wadaan baaritaan lagu ogaanayo cidda ka dambeysay faafinta wararkaasi been abuurka ah. “Waxaa laga qaadi doonaa tallaabo sharciga waafaqsan marka la xaqiijiyo,” ayaa ugu dambeyntiina lagu yiri qoraalka uu soo saaray Taliska Ciidanka Booliska Somaliland.

Dhawaan, maamulka Somaliland ayaa sheegay inay gacanta ku dhigeen hub laga keenay dalal shisheeye, kaas oo la doonayay in lagu kiciyo colaado beeleedyo isla markaana lagu qalqal-geliyo nabadda gobollada galbeedka, gaar ahaan Awdal iyo Salal.

Hubkaas ayay sheegeen in looga dan lahaa in lagu kiciyo colaado beeleedyo, iyadoo Wasiirka Arrimaha Gudaha Somaliland uu sheegay in Somaliland ay wajahday faragelin dibadeed tan iyo markii ay ku dhawaaqday inay heshay aqoonsi, taas oo uu sheegay inay sababtay inay cadow badan yeelato.

Wasiir Cabdalle Sandheere ayaa markaas tilmaamay in fara-gelintaasi ay qaabab kala duwan u dhacday, oo ay ka mid yihiin taageero dhaqaale, dacaayado iyo hub la soo gelinayo gudaha Somaliland.

Waxa uu sheegay in hay’adaha ammaanka ay gacanta ku hayaan caddeymo la xiriira arrimahan, isla markaana waqtiga ku habboon ay shacabka u soo bandhigi doonaan noocyada hubka iyo waddamada laga keenay.

Dubai (Caasimada Online) – Hadal uu si fagaare ah u jeediyey hoggaamiyaha Imaaradda Dubai, ahna Ra’iisul Wasaaraha Imaaraadka Carabta, Sheekh Mohammed bin Rashid Al Maktoum, ayaa dhaliyey fasiraado siyaasadeed oo ballaaran, kadib markii loo arkay farriin ka baxsan waano guud oo ku saabsan mas’uuliyadda iyo adeegga dadweynaha.

Sheekh Mohammed ayaa qoraalkiisa ku sheegay in masuuliyaddu tahay aaminaad, isla markaana xilka dowladeed uusan ahayn meel lagu gaaro guul shaqsiyeed oo keliya. Wuxuu sheegay in mas’uulka aan dan ka lahayn guusha dadka kale ee dowladda ka tirsan uu noqdo culays saaran dalka, halkii uu ka noqon lahaa adeegaha qaranka.

Inkasta oo uusan magacaabin qof ama hay’ad gaar ah, haddana waqtiga uu hadalkaasi soo baxay, qaabka loo dhigay iyo falcelintii degdegga ahayd ee ka timid wasiirro ka tirsan dowladda Imaaraadka ayaa arrinta siisay miisaan siyaasadeed oo weyn.

Wasiirro dhowr ah ayaa si shaacsan uga jawaabay farriinta Sheekh Mohammed, iyaga oo adeegsanaya baraha bulshada. Jawaabahooda waxay u muuqdeen kuwo taageeraya hadalka hoggaamiyaha Dubai, balse waxay sidoo kale muujiyeen in farriinta gudaha dowladda looga fahmay mid leh macne ka fog waano guud.

Arrintan ayaa si gaar ah u soo jiidatay dareenka falanqeeyayaasha, maadaama nidaamyada siyaasadeed ee Khaliijka, gaar ahaan Imaaraadka, ay inta badan ku dhisan yihiin fariimo si hoose loogu gudbiyo gudaha hay’adaha rasmiga ah. In farriin noocan ah lagu baahiyo meel fagaare ah, kadibna ay si degdeg ah uga jawaabaan wasiirro sare, ayaa loo arkay dhacdo aan caadi ahayn.

Hadalka Sheekh Mohammed ayaa yimid xilli ay muddooyinkii dambe sii xoogeysanayeen doodaha ku saabsan sida awoodda siyaasadeed, amni iyo istaraatiiji ee Imaaraadka ay ugu ururtay Abu Dhabi. Inkasta oo Dubai weli tahay xarunta ganacsiga ugu muhiimsan ee dalka iyo wajiga ugu muuqda ee Imaaraadka ee caalamka, haddana waxaa jira aragti ah in doorkeedii siyaasadeed ee gudaha federaalka uu sii yaraanayo.

Marka la eego xaaladdaas, farriinta Sheekh Mohammed waxaa loo fasirtay digniin dadban oo ku saabsan qaabka maamulka iyo dheelitirka awoodda gudaha Imaaraadka. Hadalkiisa ku saabsan mas’uuliyadda wadajirka ah, danta guud iyo khatarta hoggaan ku dhisan dan shaqsiyeed ayaa loo arkay mid xambaarsan farriin siyaasadeed oo gudaha ah.

Xiisadda fasiraadda ayaa sii xoogeysatay kadib markii Dhaxal-sugaha Dubai, Sheekh Hamdan bin Mohammed, uu isna jeediyey hadallo si gaar ah diiradda u saaraya dadka Dubai iyo kaalinta magaalada. Isku xirka farriimahaas ayaa abuuray dareen ah in hoggaanka Dubai uu doonayo inuu muujiyo doorkiisa iyo aqoonsigiisa xilli uu jiro cadaadis siyaasadeed oo aan si toos ah loo sheegin.

Isticmaalka baraha bulshada ayaa arrinta ka dhigay mid ka sii xasaasisan. Dalalka leh nidaam siyaasadeed oo si adag loo xakameeyo, baraha bulshada waxay mararka qaar noqdaan goob lagu gudbiyo farriimo aan si toos ah looga sheegi karin shirarka gudaha. Waxay sidoo kale farriinta ka dhigaan mid ay wada arkaan shacabka, masuuliyiinta iyo xarumaha kale ee awoodda.

Inkasta oo aysan jirin caddeyn rasmi ah oo muujineysa khilaaf furan oo u dhexeeya Dubai iyo Abu Dhabi, haddana dhacdadan ayaa sii hurisay hadal-hayn ku saabsan xiisado hoose oo ka dhex jira qaab-dhismeedka xukunka Imaaraadka. Farriimaha dadban, jawaabaha wasiirrada iyo waqtiga ay kusoo beegmeen ayaa dhammaantood muujinaya jawi siyaasadeed oo ka xasaasisan sidii hore.

Sida ay falanqeeyayaashu qabaan, muhiimadda hadalka Sheekh Mohammed kuma koobna erayada uu adeegsaday, balse waxay ku jirtaa waxa uu banaanka keenay: in dheelitirka awoodda gudaha federaalka Imaaraadka uu wajahayo cadaadis sii muuqanaya.

Wax ku billowday farriin ku saabsan anshaxa hoggaanka iyo adeegga dadweynaha ayaa isu beddelay dhacdo si dhif ah u muujisay dhaqdhaqaaqyada qarsoon ee ka dhex socda xarumaha awoodda ee Imaaraadka Carabta.

Washington (Caasimada Online) – Senator sare oo Mareykan ah ayaa maamulka Madaxweyne Donald Trump ugu baaqday in uusan joojin gargaarka cuntada iyo taageerada bani’aadannimo ee la siiyo Itoobiya, iyadoo ka digtay in malaayiin qof ay wajahayaan khatar daran haddii barnaamijyo muhiim ah ay dhammaadaan bisha June.

Jeanne Shaheen, oo ka tirsan Aqalka Senate-ka Mareykanka, ayaa warqad u dirtay Xoghayaha Arrimaha Dibadda Marco Rubio, iyadoo sheegtay in barnaamijyo horey ay u maalgelin jirtay hay’adda USAID, balse hadda hoos yimaada Wasaaradda Arrimaha Dibadda, ay qarka u saaran yihiin inay istaagaan.

“Lacagta iyo raashinka loo baahan yahay haddii aan la helin, waxaa la filayaa masiibo bani’aadannimo oo saameyn karta ilaa 3.1 milyan oo qof oo wajahaya cunno-yari daran, oo ay ku jiraan in ka badan hal milyan oo qof oo ku barakacay gudaha Itoobiya,” ayay Shaheen ku tiri warqaddeeda.

Shaheen ayaa si gaar ah ugu baaqday Rubio inuu maalgelin degdeg ah u helo barnaamijka Joint Emergency Operation, oo loo yaqaan JEOP, kaas oo gargaar cunto gaarsiiya dadka ku barakacay Tigray iyo deegaanada kale ee ay cunno-yaridu ka jirto.

“Raashin iyo gargaar lacageed oo suuqa ku saleysan midna lama heli doono si loo daboolo baahiyaha daran ee dadka ugu nugul Itoobiya marka barnaamijka JEOP uu dhammaado xagaagan,” ayay qortay Shaheen.

Xilli halis ah

Senator-ka ayaa sheegtay in hakadka gargaarku uu ku soo beegmayo xilli aad u adag, gaar ahaan bilaha June, July, August iyo September, oo ah xilli roobaad iyo waqti ay cunno-yaridu ka sii darto.

“Go’itaanka gargaarka cuntada wuxuu ku soo beegmayaa xilliga abaarta cunto iyo roobabka, markaas oo tirada dadka cunno-yarida wajahaya ay laba jibbaarmi doonto, roobabka culusna ay si weyn u adkeyn doonaan in gargaar la gaarsiiyo dadka u baahan,” ayay tiri.

Wasaaradda Arrimaha Dibadda Mareykanka ayaa sheegtay in aysan ka hadlin waraaqaha ay xubnaha Congress-ka u diraan, balse afhayeen u hadlay wasaaradda ayaa sheegay in Mareykanku weli yahay deeq-bixiyaha laba geesoodka ah ee ugu weyn Itoobiya.

“Ma joojinayno gargaarka cuntada ee Itoobiya,” ayuu yiri afhayeenka, isagoo intaas ku daray in wasaaraddu sii wadi doonto taageerada naf-badbaadinta ah ee ay ka fuliso Itoobiya, iyadoo la kaashaneysa xafiiska Qaramada Midoobay ee isku dubaridka arrimaha bani’aadannimada, OCHA, iyo hay’ado kale.

Dagaalkii Tigray

Digniinta Shaheen ayaa timid iyadoo Itoobiya weli la daalaa-dhaceyso saameyntii dagaalkii ka billowday Tigray sanadkii 2020, kaas oo dhex maray dowladda dhexe iyo Jabhadda Xoreynta Shacabka Tigray ee TPLF.

Dagaalkaas ayaa sababay dhimasho aad u badan iyo barakac ballaaran, halka malaayiin qof ay weli ku tiirsan yihiin gargaar bani’aadannimo. In ka badan hal milyan oo Itoobiyaan ah ayaa weli ku barakacsan gudaha dalka, lix sano kadib markii colaadda waqooyiga Itoobiya ay billaabatay.

Shaheen ayaa sidoo kale ku boorrisay Wasaaradda Arrimaha Dibadda inay dib u xoojiso doorka Mareykanka ee hirgelinta heshiiskii joojinta colaadda ee lagu soo afjaray dagaalkii Tigray.

Waxay sheegtay in qodobbada muhiimka ah ee heshiiska ay ka mid ahaayeen ka bixitaanka ciidamada Eritrea iyo maleeshiyaadka Amhara ee Tigray, iyo in dowladda Itoobiya ay fududeyso soo laabashada dadka ka barakacay galbeedka Tigray.

“Waxaan si xushmad leh kaaga codsanayaa inaad JEOP siiso maalgelin loogu talagalay gargaar suuqa ku saleysan oo la gaarsiiyo dadka ku barakacay waqooyiga Itoobiya inta lagu jiro xilliga cunno-yarida, si looga hortago masiibo bani’aadannimo oo ka dhacda Tigray,” ayay Shaheen ku tiri Rubio.

Rubio ayaa bishii Maarso ee sanadkii hore sheegay in 83 boqolkiiba barnaamijyada USAID la jarayo, halka inta hartayna lagu wareejinayo Wasaaradda Arrimaha Dibadda, tallaabo mugdi gelisay mustaqbalka barnaamijyo badan oo gargaar ah oo Mareykanku ka maalgelin jiray dalal ay Itoobiya ku jirto.

Qardho (Caasimada Online) – Maxamed Axmed Shire Faarax oo ka mid ahaa ganacsatada magaalada Qardho ayaa maanta lagu dilay gudaha magaaladaas, oo ah xarunta gobolka Karkaar.

Ganacsadahan oo caan ka ahaa Qardho ayaa la sheegay in lagu dhex dilay xarun ganacsi oo uu ku lahaa magaaladaas. Dilka ganacsadaha waxaa la sheegay in ay fuliyeen rag hubaysan oo aan ilaa hadda la aqoonsan.

Dableyda ayaa goobta ka baxsaday isla markiiba kadib markii ay falka geysteen. Wararka hordhaca ah ayaa tilmaamaya in dilka ganacsadahan lala xiriirinayo aano qabiil iyo xiisad ka dhalatay dagaal ka dhacay bannaanka magaalada Qardho, ka hor falka dilka ah.

Dagaalkaas oo dhacay saaka aroortii ayaa la sheegay inuu sababay khasaare isugu jira dhimasho iyo dhaawac.

Xiisadda la xiriirta muranka dhulka ayaa horey uga dhalisay dagaal kooban oo ka dhacay dooxooyinka ku dhow Qardho, kaas oo la xaqiijiyay in uu sababay dhimashada hal qof iyo dhaawaca afar kale.

Maamulka gobolka Karkaar iyo laamaha ammaanka ee magaalada Qardho ayaan weli si rasmi ah uga hadlin dilka ganacsadaha iyo dagaalka la xiriira muranka dhulka ee ka dhacay bannaanka magaalada.

Dadka deegaanka qaarkood ayaa walaac xooggan ka muujinaya sii socoshada xiisadaha la xiriira dhul-daaqsimeedka iyo aanooyinka qabiilka, kuwaas oo marar badan sababay iska horimaadyo iyo khasaare nafeed.

Ilaa hadda waxaa socda baaritaanno ay wadaan hay’adaha ammaanka, iyadoo laga sugayo inay ka warbixiyaan dilka iyo dhacdada ay salka ku hayso.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiirka Amniga Gudaha ee Soomaaliya, Cabdullaahi Sheekh Ismaaciil (Fartaag) ayaa booqasho rasmi ah ku tagay dalka Burkina Faso, kadib markii uu casuumaad rasmi ah ka helay dhiggiisa dalkaas, Mahamadou Sana.

Wafdiga uu hoggaaminayo wasiirka ayaa si diirran loogu soo dhaweeyay garoonka diyaaradaha ee Ouagadougou Thomas Sankara International Airport, halkaas oo ay ku qaabileen Wasiirka Amniga Burkina Faso, taliyaha ciidanka booliska iyo saraakiil sare oo ka tirsan hay’adaha amniga.

Booqashadan ayaa ujeedadeedu tahay xoojinta iskaashiga amni ee u dhexeeya labada dal, iyadoo diiradda la saarayo la dagaallanka argagixisada, is-weydaarsiga xogaha sirdoonka iyo horumarinta wada shaqeynta hay’adaha amniga.

Sidoo kale, labada dhinac ayaa ka wada hadli doona sidii loo kordhin lahaa isfahamka ku aaddan caqabadaha amni ee ka jira labada dal iyo xoojinta iskaashi waara.

Inta uu socdo safarka, waxaa la filayaa in labada dhinac ay yeeshaan kulamo muhiim ah oo lagu falanqeynayo istaraatiijiyado cusub oo lagu xoojinayo dadaallada wadajirka ah.

Kulamadan ayaa si gaar ah diiradda u saari doona sidii si mideysan loola dagaallami lahaa kooxaha xagjirka ah ee khatarta ku haya amniga gobolka.

Si kastaba ha ahaatee, Soomaaliya iyo Burkina Faso oo dhawaan xiriirkooda diblomaasiyadeed kor u qaaday ayaa haatan muujinaya sida ay uga go’an tahay xoojinta xiriirka iyo iskaashiga labada dhinac, gaar ahaan dhinacyada amniga iyo la dagaallanka argagixisada.

Nairobi (Caasimada Online) – Dowladda Kenya ayaa qiratay in ay dhaqaale badan ku weysay xirnaanshaha muddada dheer ee xadka ay la wadaagto Soomaaliya, xilli uu socdo qorshe la doonayo in si buuxda dib loogu furo xadka muhiimka ah ee labada dal.

Wasiirka Caafimaadka Kenya, Aadan Barre Ducaale ayaa taageeray qorshaha dib loogu furayo xadka, isaga oo tilmaamay in tallaabadaasi ay fure u noqon karto kobaca ganacsiga iyo dhaqaalaha gobolka.

Aadan Barre ayaa sheegay in inkastoo xadka si rasmi ah u xirnaa tan iyo sanadkii 2011, haddana dhaq-dhaqaaq ganacsi iyo isu-socodka dadka uu si aan sharci ahayn u socday, taas oo muujinaysa in xayiraaddu aysan si buuxda u shaqeyn.

“Waa inaan go’aan ka gaarnaa sababta xadka u xiran yahay, iyadoo xaqiiqdu tahay inuusan si buuxda u xirneyn. Dad iyo badeecooyin badan ayaa maalin walba iskaga gudba xadka, dowladda ayaana heli kartay dakhli badan,” ayuu yiri wasiirka.

Hadalkan ayaa iftiiminaya khasaaraha dhaqaale ee ka dhashay xirnaanshaha xadka, maadaama ganacsiyada aan la diiwaan-gelin uu si toos ah u saameeyay dakhliga dowladda Kenya.

Dhanka kale, Madaxweynaha Kenya, William Ruto ayaa dhowaan booqasho ku tegay gobolka Mandera County, halkaas oo uu ka shaaciyay qorshe la doonayo in dib loogu furo marinno xuduudeed oo muhiim ah.

Ruto ayaa carrabka ku adkeeyay in furitaanka xuduudaha Mandera iyo Garissa ay dib u soo nooleyn doonaan ganacsiga xadka isaga gudba, isla markaana ay abuuri doonaan fursado dhaqaale oo cusub.

Waxa uu sidoo kale xusay in ganacsatada labada dhinac ay heli doonaan xorriyad ay si rasmi ah ugu shaqeeyaan, taas oo kor u qaadi karta kalsoonida iyo isdhexgalka bulshada xuduudaha ku nool.

Xadka u dhexeeya Kenya iyo Soomaaliya ayaa si rasmi ah loo xiray sanadkii 2011, kadib markii ay sare u kaceen walaacyada amni ee la xiriira weerarrada kooxda Al-Shabaab.

Inkasta oo sanadkii 2023 la bilaabay dadaallo lagu doonayay in si tartiib tartiib ah dib loogu furo xadka, haddana qorshahaasi wuu hakaday, kadib markii ay soo kordheen falal amni darro ah oo cusub.

Si kastaba, tallaabooyin dhowaan ay qaaday dowladda Kenya, sida oggolaanshaha dhoofinta qaadka loo yaqaan miraa, ayaa loo arkaa kuwo hordhac u ah dib u furista buuxda ee xadka, taas oo la filayo inay si weyn u saameyn doonto dhaqaalaha iyo xiriirka labada dal.

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddiga madaxbanaan ee doorashooyinka qaranka ayaa maanta tallaabadii ugu dambeysay u qaaday doorashada Koonfur Galbeed, isaga oo qalabka doorashada u diray deegaannada maamulkaas.

Guddoomiyaha guddiga doorashooyinka Cabdikariin Axmed Xasan ayaa shaaca ka qaaday in 10 bishan oo ku beegan Axadda soo socoto ay doorashooyin qof iyo cod ah ka bilaaban doonaan Koonfur Galbeed, isla markaana lagu soo dooranayo goleyaasha degmooyinka ee maamulkaasi.

Cabdikariin ayaa xusay in 13 degmo oo ka kala tirsan Shabeellaha Hoose,Baay iyo Bakool loo qorsheeyay inay ka dhacdaan doorashooyinka, si ay dadweynaha uga qayb-galaan una soo doortaan goleyaashooda deegaanka.

Sidoo kale, wuxuu intaas ku daray in dhammaan ay diyaariyeen goobaha doorashooyinka iyo shaqaalihii ka shaqeyn lahaa, si loo guda galo.

“Waxaan asteynay goobihii waxaan diyaarinay shaqaalihii oo tababaro siinay waxaan isku daba ridnay dhammaan wixii loo baahnaa” ayuu yiri Cabdikariin.

Waxaa kale oo uu carrabka ku dhuftay in deegaannada Koonfur Galbeed ay iska diiwaangeliyaan illaa 400 oo kun, ayna diyaar u yihiin inay codeeyaan.

“Dad ka badan 400 oo kun oo diiwaangashan South West ayaa waxa ay rabaan inay qayb ka noqdaan doorashada soo socota,” ayuu sii raaciyay.

Koonfur Galbeed ayaa haatan ku jirta xilli xasaasi ah, waxaana socda lolan ku aadan doorashada madaxtooyada, iyada oo Xisbiga Cadaaladda iyo Wadajirka tartanka ku metalayo guddoomiyaha Baarlamaanka Sheekh Aadan Madoobe.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiirkii hore ee gaadiidka iyo duulista hawada ee xukuumadda federaalka Soomaaliya, haddana ah xildhibaan ka tirsan Golaha Shacabka Fardowsa Cismaan Cigaal oo maanta qoraal soo saartay ayaa ku dhawaaqday inay iska casishay xubinimadii Xisbiga Cadaaladda iyo Wadajirka (JSP) ee uu hoggaamiyo madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud.

Fardowsa ayaa sidoo kale iska casishay Xoghayaha Batroolka iyo Macdanta ee xisbiga, iyo gebi ahaan xisbiga oo haatan ku howlan dhaq-dhaqaaq doorasho.

“ISCASILAAD, Aniga oo ah Xildhiban Fardowsa Osman Egal waxaan Iska casilay Xisbiga Caddaaladda iyo Wadajirka (JSP) oo aan ka ahaa Xoghayah Batroolka iyo Macdanta. Wabillaahi Towfiiq,” ayay ku tiri warsaxaafadeedka.

Ma sheegin Fardowsa sababta rasmiga ah ee keentay inay isaga baxdo xisbiga, balse waxay kamid noqoneysaa mas’uuliyiin kala duwan oo horay isaga casilay JSP, waxaana ugu dambeeyay Cabdiraxmaan Odowaa oo maanta kasoo muuqda safka mucaaradka.

Is-casilaadda Fardowsa Cismaan Cigaal oo deegaan doorashadeeda ay tahay Puntland ayaa dhalisay hadal-heyn, waxaana ka fal-celiyay dad kala duwan.

Yaxye Cabdulle: “Walaale xaga iyo xagga ha seeegin meeel ku tiir sanow bahashaankala guur waaye,”.

Sayid Cali Maxamuud: “Intaas Saciid Deni kursi uga soo heli maysidee in aad halkaada iska joogto amay kuu ruun tahay,”.

Cabdiraxiin Cismaan: “Horta xisbiga maxaa ka quseeya Batrool iyo Macdan waa yaabe xisbigu ma xukuumad baa”.

Raaqiya Siid Cali: “Naag nool waqti fiican ka degtay Train waalan meel ku socdo la aqoon!”.

Muqdisho (Caasimada Online) –  Wasiirka Wasaaradda Waxbarashada Soomaaliya, Faarx Sheekh Cabdulqaadir oo maanta ka qayb-galay kulan ka dhacay Muqdisho ayaa ka hadlay xaaladda siyaasadeed ee dalka, gaar ahaan hannaanka doorashooyinka oo ay isku hayaan Villa Somalia iyo mucaaradka.

Ugu horreyn Faarax Sheek Cabdulqaadir ayaa jawaab siiyay mucaaradka, wuxuuna sheegay in looga baahan yahay in miiska ay soo saaraan dood caafimaad qabta oo la jaan qaadi karta horay u socodka dowladnimada.

Wasiirka ayaa sidoo kale xusay in waxa la’isku hayo kaliya ay tahay doorasho dadban, isla markaana aysan sababi karin in la kala tago, isaga oo intaas ku daray in dowladdu sii joogi karto sanad ama laba sano oo kale.

“Dadka qaar ee mucaaradka ah doodooda waxay u badan tahay doorasho dadban dalkan hala aadiyo waxaan rabaa inaan idin sheegno doorasho dadban sharci ma aha sheekada ah doorashada halaga heshiiyo hadaad maqashaan horta waa doorasho dadban maxaa yeelay midda qof iyo codka ah heshiis uma baahna,” ayuu yiri Wasiir Faarax Sheekh Cabdulqaadir.

Sidoo kale wuxuu intaas ku daray “Haddii 15 May la gaaro waa la wada joogi karaa sanad ama laba sano oo kale, horta dadka ha fahmaan waxa la isku haayo,”.

Waxaa kale oo uu ugu baaqay siyaasiyiinta mucaaradka ee hadda shirarka ka wada caasimada inay is dajiyaan, ayna meel iska dhigaan rabitaanka shaqsiga ah.

“Annaga waxaan rabnaa in dowladda wax lala qabsado in dood caafimaad qabto loo keeno ayaan rabnaa, laakiin inay ku saleysnaato rabitaan qofeed iyo anigaa diiday waxba kama soconayaan,” ayuu mar kale yiri wasiirku.

Hadalkan ayaa kusoo aadaya, iyada oo haatan dood adag ay ka taagan tahay muddo kororsiga halka sano ee Madaxweyne Xasan Sheekh, kadib markii ay ka biyo diideen xubnaha mucaaradka oo dhawaan sheegay in marka laga gaaro 15-ka May, 2026 ay u aqoonsan doonaan muwaadin la mid ah shacabka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Siyaasiyiinta mucaaradka ee maalmahan dhaq-dhaqaaqyada ka waday Muqdisho ayaa haatan shir xasaasi ah ku leh Hoteelka Jasiira, iyada oo uu kasoo muuqday Xildhibaan Cabdiraxmaan Odowaa oo dhawaan isaga baxay Xisbiga JSP, iskana casilay xilkii uu ka hayay.

Odowaa ayaa waxaa hoolka shirka kusoo dhaweeyay saaxibidiisa Cabdullahi Sanbaloolshe iyo Cabdikariin Xuseen Guuleed oo iyaguna horay uga baxay garabka Xasan Sheekh.

Sida ay ogaatay Caasimada Online, shirkan oo ay u dhan yihiin xubnaha mucaaradka ayaa waxaa diiradda lagu saarayaa go’aanka ay ka qaadanayaan shirka uu iclaamiyay Madaxweynaha ee loo ballansan yahay 10-ka bishan May.

Siyaasiyiinta mucaaradka ayaa rajo xumo ka muujinayo gogosha taalla, maadaama ay horay usoo fashilmeen dhammaan wada-hadalladii horay loola soo galay Madaxweyne Xasan Sheekh ee ka qabsoomay Villa Soomaaliya.

Shirkan ayaa la filayaa in saacadaha soo socda ay mucaaradka ku caddeeyaan mowqifkooda, iyaga oo jawaab rasmi ah kasoo saaraya baaqa Xasan Sheekh.

Si kastaba, Madaxtooyada Soomaaliya ayaa Sabtidii sheegtay in Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud uu si rasmi ah ugu casuumay Golaha Mustaqbalka kulan dhici doona 10-ka May 2026, kaas oo looga hadlayo xaaladda dalka

Villa Somalia ayaa shaaca ka qaaday in casuumaaddaas ay timid kadib wadatashiyo uu madaxweynuhu la yeeshay siyaasiyiin, madax hore, odayaal dhaqameed iyo qeybaha kala duwan ee bulshada Soomaaliyeed.

Waxaa kale oo ay madaxtooyadu sheegtay in kulanka looga hadli doono arrimo masiiri ah, oo ay ku jiraan doorashooyinka, dowlad-dhiska, xoojinta midnimada qaranka iyo jihada siyaasadeed ee mustaqbalka Soomaaliya.

“Madaxweynuhu wuxuu aaminsan yahay in xilligan la joogo ay lagama maarmaan tahay is qancin iyo isu-tanaasul,” ayaa lagu yiri qoraalka madaxtooyada, oo intaas ku daray in wada-hadallada loo baahan yahay inay noqdaan kuwo miro dhal ah.

Lama oga sida wax ay noqon doonaan, waxaase laga war sugayaa halka ay ku dhamaato gogosha fidsan oo ay taageero u muujiyeen saaxibada caalamiga ah.