Muqdisho (Caasimada Online) – Maxkamadda Darajada Koowaad ee Ciidamada Qalabka Sida ayaa maanta xukuno kala duwan ku riday koox dil, dhaawac iyo dhac ka gaeysatay magaalada Muqdisho.

Xukunnada maxkamadda kasoo baxay ayaa waxay u dhignaayeen sidan:

1- Dable Xoogga Cabdiraxmaan Nuur Axmed (Nashqadeeye) ayaa lagu xukumay.

– Dil toogasho ahna qisaasta Marxuum Cabdalle Sheekh Ibraahim oo ahaa Guddoomiyaha Waaxda Dalxiiska Degmadda Dayniile, Falkaas oo ka dhacay Dayniile Todobadii Bishii Juun ee sanadkaan.

– In uu Bixiyo Mobile Iphone Mini ah iyo Bistoolad Biljim ah oo uu ka dhacay Marxuum Cabdalle Sheekh Ibraahim.

2- Dable Xoogga Xasan Ibraahim Maxamuud (Xasan Bile) ayaa lagu xukumay Toban Sano oo Xabsi Clidan ah.

3- Dable Xoogga Maxamed Abuukar Cabdulle (Yake) 4- Nuur Cabdiqaadir Aadan (Dhiinka) 5- Dable Xoogga Jibriil Xasan Maxamed Cali (Waji Caag) ayey Maxkamaddu ku wada xukuntay Min Shan Sano oo Xabsi Ciidan ah.

6- Maxamed Cabdi Cusmaan (Wadna qabad) ayaa isna lagu xukumay seddex Sano oo Xabsi ciidan ah.

Sidoo kale waxay Maxkamaddu ku kala Xukuntay In ay wada bixiyaan Moobeeladii iyo hantidii ay ka dhaceen Dhibaneyaasha.

Maxkamadda, ayaa Sidoo kale Dable Xoogga Xasan Ibraahim Maxamuud (Xasan Bile) lyo Maxamed Cabdi Cusmaan (Wadna qabad) si gaar ah ugu xukuntay In ay wada bixiyaan magta iyo Qarashka ku baxay dhibaneyaasha ay dhaawaca u geysteen.

7- Dable Xoogga Cabdishakuur Eelaay oo (Maqane) ah iyo 8- Cabdishakuur Cumar Xaashi (Cadde Seyga) oo (Maqane) ah ,ayaa lagu Xukumay Min Shan Sano oo Xabsi Ciidan ah.

9- Dable Xoogga Maxamuud Cabdulle Maxamuud (Maan-Daguuro) ayey Maxkamaddu ku Xukuntay Hal Sano oo Xabsi Ciidan ah.

10- Halka Saabir Cabdinaasir Saalim (Saabka) ay maxkamaddu siisay xorriyadiisa.

Xukunkan ayaa waxaa warbaahinta la wadaagay Gaashaanle Sare Xasan Cali Nuur Shuute Guddoomiyaha Maxkamadda Darajada Koowaad ee Ciidamada Qalabka Sida.

Muqdisho (Caasimada Online) – Senator Cismaan Abuukar Dubbe oo maanta ka hadlay kulan ka dhacay gudaha magaalada Muqdisho ayaa si toos ah weerar afka ah ugu qaaday Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud oo si weyn loogu haysto arrimaha doorashooyinka, maadaama oo uu weli ku adkeysanayo inuu qabto doorasho qof & cod ah.

Dubbe ayaa Xasan Sheekh la meeldhigay Qadaafigii la dagay Liibiya, wuxuuna sheegay inuu uga digayo in xukunka uu isku dhajiyo.

“Qadaafi wuxuu xukunka hayay 42 sano, isagoo hor istaagay horumarka shacabka Liibiya- bal ka fakar waxa dhici kara haddii Xasan Sheekh uu xilka isku dhejiyo”. ayuu Dubbe.

Senatorka ayaa sidoo kale weerar ku qaaday xubnaha golaha wasiirradda oo ugu horreeyo Axmed Macallin Fiqi oo ku eedeeyay inay u ololeynayaan inay sii haystaan xilalka.

“Bal waxaa sawirataan wasiirrada oo Bashiir iyo Fiqi oo 21 sano wasiirro idin ah oo subax kasta idin khudbadeeya maxaa dareemi lahaydeen? iyaga laftooda ayaa daali lahaa”. ayuu mar kale yiri Senatorku.

Waxaa kale oo uu kusii daray “Waxaa loo baahan yahay 4 sano kadib in la sameeyo isbeddal, dabadeedna waa fresh”.

Hadalkan ayaa kusoo aadayo, iyada oo haatan uu dalka ku jiro marxalad xasaasi ah, waxaana sii xoogeysanaya khilaafka ka taagan hannaanka doorashooyinka dalka oo ay isku hayaan Villa Soomaaliya, mucaaradka iyo labada dowlad goboleed ee Jubaland iyo Puntand.

Shalay ayay ahayd markii uu Madaxweynuhu sii qaaday tallaabo uga sii dareyso xiisadda, uguna dhabeynayo go’aankiisa, kadib markii uu degmad Warta Nabadda ka qaatay kaarka cod-bixinta doorashooyinka oo dhawaan la filayo inay ka bilowdaan gobolka Banaadir.

Jamaame (Caasimada Online) — Howlgallo milateri oo isugu jiray duqeymo xagga cirka ah oo ay fuliyeen Mareykanka iyo weerar dhulka ah oo ay si wadajir ah u fuliyeen ciidamo huwan ah oo Soomaali ah, ayaa sababay dhimashada ugu yaraan 11 qof oo rayid ah, kuwaas oo ay ku jiraan carruur aad u da’yar, xilli bishii hore la beegsanayay saldhigyo ay ku xooggan yihiin Al-Shabaab. 

Howlgalkan oo dhacay 15-kii Nofembar ayaa lala beegsaday degmada Jamaame ee gobolka Jubbada Hoose, taas oo ah magaalo istiraatiiji ah oo muddo tobanaan sano ah ay gacanta ku hayeen dagaalamayaasha xiriirka la leh Al-Qaacida ee Al-Shabaab.

Sida ay xaqiijiyeen odayaasha deegaanka iyo goob-joogayaal la hadlay shabakadda wararka ee Drop Site News, weerarka ayaa ku billowday diyaarado sahan ah oo muddo dul wareegayay hawada, waxaana xigay duqeymo culus iyo madaafiic lala dhacay xaafado ay dad shacab ah degan yihiin.

Hogaamiye-dhaqameedka deegaanka ayaa soo ururiyay liiska magacyada dadka dhintay oo gaaraya 11 qof iyo dhaawaca lix kale. Dadka geeriyooday waxaa ku jiray toddoba carruur ah; afar kamid ah waxay ahaayeen walaalo halkaas ku wada dhintay iyaga iyo hooyadood. 

Xanuunka iyo culeyska musiibadan waxaa si tiiraanyo leh u qeexay Maxamed Xasan Cabdulle. Gabadhiisa oo toddoba bilood jir ahayd, Nurto Maxamed Xasan, ayaa ku geeriyootay firirka madaafiicda xilli ay dhabarka ku siday hooyadeed.

“Ilmuhu dhaqdhaqaaq ma lahayn, aniguna waxaan la tacaalayay sidii aan u badbaadin lahaa xaaskayga,” ayuu yiri Maxamed, isagoo ku tilmaamay duqeynta inay u soo dhacaysay “sida roobka oo kale.”

Xaaskiisa, Farxiyo Xasan Cumar, ayaa dhaawac halis ah soo gaaray, waxayna naftu ka baxday kadib shan saacadood oo dhib badan oo la isku dayayay in isbitaal loo qaado waddooyin fatahaado xireen awgood.

Taliska Mareykanka ee Afrika (AFRICOM) ayaa war-saxaafadeed ku xaqiijiyay inay duqeymo ka fuliyeen aaggaas si ay u taageeraan ciidamada Soomaaliya. AFRICOM waxay sheegtay inay sanadkan oo kaliya Soomaaliya ka fulisay in ka badan 100 duqeymood, balse kama aysan jawaabin codsiyo la xiriiray khasaaraha rayidka ee ka dhashay howlgalka Jamaame.

Ciidamada dhulka ee howlgalka qaybta ka ahaa ayaa isugu jiray Ciidanka Xoogga Dalka, kuwa Daraawiishta Jubbaland, iyo guutada Danab oo ah kumaandoos gaar ah oo uu Mareykanku tababaray.

Goob-joogayaashu waxay ku nuuxnuuxsadeen in xubnaha Al-Shabaab aysan ku sugnayn goobaha rasmiga ah ee duqeyntu ka dhacday xilligaas.

“Kama aanan fileyn inay na duqeynayaan,” ayay tiri Maariya Cabdi Xaaji Guuleed, oo ah hooyo laba carruur ah ay uga dhaawacmeen firir xilli ay quraac siinaysay.

Weerarkan ayaa kusoo beegmaya xilli ay jirto kala qaybsanaan siyaasadeed oo xooggan gudaha Soomaaliya.

Falanqeeyayaasha waxay aaminsan yihiin in maamul goboleedyada, sida Jubaland—oo dhawaan ku dhawaaqday inay ka madax-bannaan tahay nidaamka federaalka—ay wadaan howlgallo gardar-ka-ciyaar ah oo ay ku doonayaan inay Mareykanka ugu muujiyaan inay yihiin saaxiibbo la isku hallayn karo dhanka la dagaalanka argagixisada, si ay u helaan taageero toos ah.

Weerarka ayaa sidoo kale sii huriyay xiisadaha u dhexeeya beelaha, maadaama dadka dhibaatadu soo gaartay ay u badnaayeen beesha Biimaal, kuwaas oo dareensan in lagu takooray siyaasadda gobolka Jubaland.

Isbuucyo kadib weerarka, dadka deegaanku waxay sheegayaan in Jamaame ay haawanayso. Dadkii badbaaday oo u qaxay beeraha hareeraha magaalada, ayaa sheegay inay weli cabsi weyn ka qabaan diyaaradaha aan duuliyaha lahayn (Drones) ee Mareykanka oo weli dul heehaabaya aaggaas.

Nairobi (Caasimada Online) – Wafdi sare oo ka socda Qaramada Midoobay, oo uu hoggaaminayo James Swan kana mid yahay Safiirka Midowga Yurub ayaa kulan gaar ah la yeeshay Madaxweynaha maamulka Jubaland, Axmed Madoobe.

Kulankan oo ka dhacay Nairobi, ayaa waxay Wakiilka Qaramada Midoobay ee Soomaaliya, James Swan iyo Safiirka Midowga Yurub ee Soomaaliya, Francesca Di Mauro kala hadleen Madaxweyne Axmed Madoobe shirka mucaaradka ee dhawaan lagu qabanayo magaalada Kismaayo.

Sidoo kale waxay dhinacyadu kulankooda uga hadleen xaaladda cakiran ee siyaadda Soomaaliya, sida ay sheegtay Madaxtooyada Jubaland

“Kulanka ayaa diiradda lagu saaray xaaladda cakiran ee siyaasadda Soomaaliya, iyadoo la falanqeeyay caqabadaha taagan iyo fursadaha lagu xoojin karo geeddi-socodka dowlad-dhiska Soomaaliya,” ayaa lagu yiri qoraal kasoo baxay Madaxtooyada Jubaland.

Axmed Madoobe ayaa warbixin siiyay wafdigaan sare ee ka socda Qaramada Midoobay, ugana waramay shirka dhawaan ay xubnaha mucaaradka oo qeyb ka yihiin maamullada Jubaland iyo Puntland ku qabsanayaan Kismaayo.

Shirweynaha Kismaayo oo muddo dheer ay qaban-qaabinayeen mucaaradka ayaa lagu wadaa inuu furmo toddobaadkan, haddii uusan isbeddel ku iman.

Ujeedada ugu wayn ee shirkan ayaa ah in la helo aragti dadka Soomaaliyeed ay ku mideysan yihiin iyo hannaan doorasho oo hufan oo suurtagal ah, keeni karana wax ka wanaagsan wixii ka horeeyey ee ah in khilaafaadka lagu xalliyo.

Si kastaba, Shirweynaha Kismaayo ayaa lagu wadaa inuu noqdo midka ugu weyn ee mucaaridku qabsado, iyadoo qaban-qaabadiisa wadaan Jubaland, Puntland iyo Madasha Mucaaridka oo ku midaysan Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed, waxaana qorshuhu yahay in siyaasiyiin kale oo qeyb ka aheyn golaha ay qeyb ka noqdaan.

Shirweynahan ayaa la filayaa in looga hortago doorashooyinka qof iyo cod ee hirgelinteeda ay wado Dowladda Federaalka , xilli dhawaan uu goluhu si cad u sheegay inay ka soo horjeedaan.

Muqdisho (Caasimada Online) – Falcelin xooggan ayaa ka dhalatay tallaabadii uu xalay qaaday Ra’iisul Wasaaraha Xukuumadda Federaalka Soomaaliya Xamza Cabdi Barre oo ku dhawaaqay go’aan farxad-geliyay ardaydii dugsiyada sare sanad dugsiyeedkii 2015/2016.

Xamza ayaa shaaciyay in la cafiyay dhammaan ardaydii Soomaaliyeed ee xilligaas aan galin Imtixaanka Fasalka 12-aad, wuxuuna amray in loo beddalo shahaadooyinka, isla markaana ay tegi karaan Xarunta Wasaaradda Waxbarashada, Hiddaha iyo Tacliinta Sare  ee dalka.

Xukuumadda ayaa sheegtay in ardaydan oo gaaraya illaa 28 kun loo aqoonsaday daruufihii keenay in ay geli waayeen imtixaanka, maadaama ay jireen xaalado maangal ah oo amni.

“Ardaydan oo tiradoodu tahay 28 kun oo arday ayaa imtixaanka uga baaqday duruufo loo aqoonsaday maangal, sidaas darteed, ayaa waxa ay soo jeedisay Wasaaradda Waxbarashada, Hiddaha iyo Tacliinta Sare in loo fasaxo in ardaydaas ay u oggolaato Washaaraddu in ay u beddesho shahaadada fasalka 12aad ee dalladaha, kuwaas oo ay dhammaan xogtooda hayso Wasaaradda Waxbarashada” ayaa lagu yiri go’aanka soo baxay.

Tallaabadan ayaa si weyn loogu boggaadiyay Ra’iisul wasaaraha Soomaaliya, maadaama ay jireen arday badan oo shahaadada dugsiga sare ay ka maqneyd, maadaama aanay xilligaas gelin imtixaanka dowladda, sababo la xiriira xaaladihii ammaan ee markaasi jiray.

Haddaba sidee looga falceliyay tallaabada uu qaaday Ra’iisul wasaare Xamza Cabdi Barre?

Xuseen Cali Gacal: “War lagu farxo waayey dad badan baa u xayirnaa, Ilaahey mahaddii waayey”.

Hoodo Xayinimo: “Waa fursad farxad leh aniga haddii aan teamkaas kamid ahaan lahaa 98% baan heysan lahaa balse sidoo kale waqti fiican oo aysan jirin daruuf baan kusoo aaday, waana guuleysatay waliba tiro lagu farxo”.

Xasan Saxnuuni: “Waa arrin wanaagsan oo bogaadin mudan arday badan oo Soomaaliyeed ayaa ka walwalsanaa”.

Qadra Xabeeb: ” 2016/17 iyagana wax kama badalna ee qorshahooda keena, 28k qof waa ka badanahay sidaan filaayo”.

Ugaas Salaad Maxamed: “Waa arin bogaadin mudan RW Xamza allaha ku sharfo guuleyso, waxaan u rajeynayaa dhammaan ardaydaas Soomaaliyeed inay arinkaas ku farxi donaan”.

Nasteexo Xasan: “Abaal wayn buu na gashtay haddii aan nahay ardaydi 2015/2016. Thanks Ra’iisul wasaare”.

Muqdisho (Caasimada Online) – Masuuliyiinta Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa ka gaabsaday inay faallo ka bixiyaan warbixin sir ah oo laga dusiyay hay’adaha sirdoonka ee dalka Turkiga, taas oo si qoto dheer u lafa-guraysa khataraha dalka uu wajahayo, si gaar ahna Muqdisho. 

Inkastoo saraakiisha dowladda ay si hoose u qireen inay la socdaan jiritaanka warbixinta ciwaankeedu yahay “Hannaanka Iskaashiga Dhinacyada Badan” (A Multidimensional Partnership Model)—taas oo ay diyaarisay Akadeemiyada Sirdoonka Qaranka ee Turkiga, laguna qiimaynayo xiriirka Ankara iyo Muqdisho—haddana way ka caga-jiideen inay arritan kaga hadlaan si shaacsan.

Waa kan qoraalkii oo dib u habeyn qoto dheer lagu sameeyay. Waxaan adeegsaday eray-bixin saxaafadeed oo miisaan leh, kana fogaanaya turjumaadda tooska ah (word-for-word), si uu u noqdo mid dhuuxa ka hadlaya, isku xiran, oo leh dhadhanka Af-Soomaali qani ah oo ay qoreen xeeldheerayaal dhanka qoraalka ah.

Hay’adda Nordic Monitor, oo ah shabakad cilmi-baaris oo ku takhasustay arrimaha amniga iyo sirdoonka, ayaa soo bandhigtay xogtan xasaasiga ah. Falanqayn ay samaysay oo salka ku haysa xogta sirdoonka Turkiga, ayay hay’addu kaga digtay in Soomaaliya ay galayso marxalad “nugul” oo aad u khatar badan, taas oo ay qaabeynayaan shan qodob oo waaweyn oo kala ah: khatarta kooxaha xagjirka ah, kala-qaybsanaanta siyaasadeed, hay’adaha dowladda oo tabar daran, cadaadiska shisheeye, iyo dhaqaale xumo baahsan.

Sida ay qortay Nordic Monitor, Soomaaliya waxay noqonaysaa masrax ay ka jirto xaalad jilicsan oo u baahan in hannaanka iskaashiga si taxaddar leh loo fasiro. Hase yeeshee, masuuliyiinta labada dal ee Soomaaliya iyo Turkiga ayaa u muuqda kuwa iska indha-tiraya digniinaha ku xusan warbixinta, amaba u dhigaya xiriirka labada dal mid guul ah, iyagoo aan marnaba soo hadal qaadin khataraha qarsoon ee hoosta ka guuxaya.

Shanta khatarood ee warbixintu iftiimisay—oo kala ah Al-Shabaab, nidaamka federaalka ee aan weli xalka laga gaarin, daciifnimada hay’adaha dowliga ah, isbeddelka cimilada, iyo loolanka juqraafi-siyaasadeed—ayaa loo soo bandhigay, ma ahan oo kaliya caqabado caadi ah, balse inay yihiin tilmaamayaal muujinaya jawi halis sare ku ah dowladda Turkiga lafteeda. 

“Khatarta ugu weyn ee koowaad waa joogitaanka joogtada ah iyo awoodda kooxda Al-Shabaab,” ayay tiri Nordic Monitor. 

Falanqaynta ayaa xustay in inkastoo hawlgalladii wadajirka ahaa ee ay qaadeen ciidanka xoogga dalka iyo maleeshiyaadka deegaanka sanadkii 2022 ay dhaliyeen guulo la taaban karo, haddana ciidamada federaalka aysan awoodin inay sii wadaan dardartii dagaalka. Hagal-daacaas wuxuu u sahlay kooxda xagjirka ah inay dib u soo rogaal-celiso oo ay soo ceshato saamaynteedii sanadkii 2023.

Warbixintu waxay si qoto dheer u tiri: “Al-Shabaab waxay weli sii wadaa fulinta qaraxyada iyo dilalka qorsheysan, iyadoo dhanka kalena maamusha nidaam dowladnimo oo dadban (shadow governance) oo si buuxda uga hirgalay dhulka miyiga ah.”  

Sidoo kale, warbixintu waxay xustay jiritaanka kooxda Daacish (ISIS) oo iyaduna qayb ka ah khataraha amniga ee aan la dhayalsan karin. 

Khatarta labaad ee caqabadda ku ah hirgelinta hannaanka iskaashiga Turkiga ayaa lagu sheegay nidaamka federaalka ee aan weli cagihiisa ku istaagin.

“Saraakiisha sirdoonku waxay farta ku fiiqeen dastuurka qabyada ah ee Soomaaliya iyo mugdiga ku jira awood-qaybsiga u dhexeeya Muqdisho iyo dowlad goboleedyada,” gaar ahaan Puntland iyo Jubbaland, kuwaas oo xiriirka u jaray dowladda dhexe waqtiyo kala duwan, taas oo muujinaysa kala daadsanaanta siyaasadeed ee dalka.

Khatarta saddexaad waxay la xiriirta daciifnimada hay’adaha dowliga ah.

“Dadka wax falanqeeya waxay xaaladda ku tilmaameen ‘xiisad maamul’ oo ay astaan u tahay awoodda fulinta oo liidata, nidaamka kormeerka oo kooban, iyo ku tiirsanaanta deeqaha shisheeye, taas oo ka hor istaagaysa Soomaaliya inay si madax-bannaan u bixiso adeegyada aasaasiga ah ee bulshada.”

Khatarta afaraad waxay salka ku haysaa masiibooyinka dabiiciga ah ee ku soo noqnoqda Soomaaliya.

“Abaraha soo noqnoqday ee lala xiriiriyo isbeddelka cimilada ayaa burburiyay nolol-maalmeedka dadka, sii kordhiyay cunto yarida, waxayna abuureen ‘baylah’ ay kooxaha xagjirka ahi uga faa’iidaystaan qorashada dagaalyahanno cusub,” ayay tiri Nordic Monitor.

Warbixintu waxay intaas raacisay in cadaadiska cimilada ee mustaqbalka uu keeni karo barakac baahsan oo culayska ku sii kordhiya hay’adaha dowladda, islamarkaana sii xumeeya xaaladda amniga ee markii horeba jilicsanayd.

“Mowqifka istiraatiijiga ah ee Soomaaliya kaga taallo marinka Badda Cas ayaa dalka u nugleynaya loolanka u dhexeeya quwadaha gobolka iyo kuwa caalamiga ah,” ayaa lagu yiri warbixinta, iyadoo tusaale loo soo qaatay xiisaddii diblomaasiyadeed ee ka dhalatay heshiis-is-afgaradkii (MOU) 2024 dhex maray Itoobiya iyo maamulka Somaliland, kaas oo Muqdisho ay ganafka ku dhufatay.

Arrintan ayaa loo arkay tusaale cad oo muujinaya sida loolanka gobolku uu si lama filaan ah ugu sii xoogaysan karo.  

“Falanqeeyayaasha sirdoonku waxay sheegayaan in xasillooni-darradan ay khatar toos ah ku tahay marinnada ganacsiga ee Gacanka Cadmeed iyo Bab el-Mandeb,” ayay xustay Nordic Monitor. 

Halka xogtaasi ay tahay mid diginin leh, dhinaca kale, wargeyska Daily Sabah—oo xiriir dhow la leh dowladda Turkiga—ayaa si joogto ah u soo bandhiga siyaasadda arrimaha dibadda ee Ankara mid rajo wanaagsan xambaarsan, iyadoo xoogga saareysa guulaha la gaaray iyo sharciyeynta joogitaanka sii kordhaya ee Turkiga ee Geeska Afrika. 

Wakaaladda Wararka Soomaaliya ee SONNA ayaa iyaduna inta badan sawirta iskaashiga Soomaaliya iyo Turkiga mid ah isbahaysi istiraatiiji ah oo qoto dheer, kaas oo daboolaya amniga, ganacsiga, kaabayaasha dhaqaalaha, tamarta, iyo gargaarka bani’aadannimo.

Warbaahinta dowladdu waxay Ankara ku tilmaamtaa saaxiib fure u ah dib-u-dhiska dowladnimada iyo horumarinta Soomaaliya, taas oo ay caddayn u yihiin heshiisyada waaweyn ee shidaal baarista, iskaashiga milateri, iyo mashaariicda kaabayaasha dhaqaalaha sida isbitaallada iyo waddooyinka.

Brussels (Caasimada Online) — Kadib laba sano oo uu jiray cagajiid iyo diidmo dadban, Midowga Yurub ayaa ugu dambeyn muujiyay inuu diyaar u yahay maalgelinta ciidamada nabad-ilaalinta ee Midowga Afrika ka jooga Soomaaliya (AUSSOM).

Tallaabadan oo muujinaysa “sii socoshada taageerada” ayaa ah astaantii ugu caddeyd ee tilmaamaysa in ururka uu dib u la wareegayo doorkiisii ahaa maalgeliyaha ugu weyn, taas oo rajo u noqonaysa hawlgalka dhaqaale xumadu daashatay ee xilligan kala-guurka ah. 

“Waxaa naga go’an xaqiijinta sii socoshada taageerada Midowga Yurub. Hab-raaca rasmiga ah iyo faahfaahinta xirmada taageerada waxaan shaacin doonnaa marka lasoo gabagabeeyo,” ayuu yiri afhayeen u hadlay Midowga Yurub oo u warramayay wargeyska The EastAfrican, mar wax laga weydiiyay in taageeradu ay tahay mid hal sano ah ama ay daboolayso muddada shanta sano ah ee hawlgalka. 

In kasta oo Midowga Yurub uusan weli bixin qaaraan dhaqaale oo ku aaddan hawlgalka cusub ee Taageerada iyo Xasilinta Midowga Afrika ee Soomaaliya (AUSSOM) ee sanadka 2025, haddana ilo xog-ogaal ah ayaa tilmaamaya in wada-hadalladii u dambeeyay ee dhex maray saraakiisha farsamada ee Brussels iyo Midowga Afrika ay yihiin kuwo rajo wanaagsan leh.

“Baaxadda iyo cadadka taageerada waxaa ka wada-hadla, iskuna raaca 27-ka Dal ee xubnaha ka ah Midowga. Waxaan ku dhawaaqi doonnaa marka heshiis buuxa laga gaaro xirmada guud,” ayuu yiri afhayeenka.

Dokumeentiyo horyaalla Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ayaa muujinaya in la filayo in Midowga Yurub uu ku dhawaaqo maalgelinta AUSSOM horraanta sanadka 2026.

Sanadkan, taageerada Brussels ee Soomaaliya waxay u badnayd gargaar bani’aadannimo, iyadoo gaartay €67.33 milyan — taas oo ka yar €82.16 milyan oo ay bixiyeen sanadkii 2024.

Xaaladda amniga iyo caqabadaha jira 

Taageerada maaliyadeed ayaa ah mid lama huraan ah xilli Soomaaliya ay wajaheyso caqabado amni oo kaga imaanaya kooxda Al-Shabaab. Hay’adda Xasaradaha Caalamiga ah (International Crisis Group) ayaa ka digtay in hoos u dhaca ku yimid kharashaadka amniga iyo horumarinta ee saaxiibbada caalamiga ah, sida Maraykanka, ay wiiqi karto difaaca Soomaaliya.

Tusaale ahaan, 4-tii Oktoobar, maleeshiyaad ka tirsan Al-Shabaab oo isku ekeysiiyay ciidamada amniga ayaa weerar ku qaaday xabsiga Godka Jilicow ee magaalada Muqdisho, oo ku dhow madaxtooyada. Sida ay werisay hay’adda xogta colaadaha ee ACLED, xabsigaas waxaa ku jiray xubno ka tirsan kooxdaas xiriirka la leh Al-Qaacida iyo maxaabiis kale oo khatar ah.

Intii u dhaxaysay bilaha Juun iyo Oktoobar, hawlgallo wadajir ah oo ay sameeyeen ciidamada Soomaaliya iyo kuwa nabad-ilaalinta Afrika ayaa lagu gaaray guulo wax ku ool ah, iyadoo Al-Shabaab laga qabsaday saddex magaalo oo istiraatiiji ah.

Hase yeeshee, dadka fallanqeeya amniga ayaa sheegaya in kooxda ay weli ku dhuumaalaysanayso masaafo qiyaastii 40 kiiloomitir u jirta Muqdisho, isla markaana ay maamusho qaybo badan oo ka mid ah bartamaha Soomaaliya.

Muranka maalgelinta iyo doorka Maraykanka 

Dadka dhaliila siyaasadda Brussels ayaa ku eedeeyay Midowga Yurub inay “daawanayeen” xilli hawlgalka Afrika uu la daalaa-dhacayay dhaqaale xumo, kadib markii Maraykanku uu diiday inuu taageero qorshihii ahaa in hawlgalka laga maalgeliyo qaaraanka Qaramada Midoobe, iyadoo la raacayo Qaraarka Golaha Ammaanka ee tirsigiisu yahay 2719.

Qaraarkan oo la ansixiyay 2023, wuxuu higsanayay inuu daboolo 75% miisaaniyadda shanta sano ee AUSSOM oo dhan $832.5 milyan, taas oo noqon lahayd isha ugu waarta ee dhaqaalaha, iyadoo Midowga Afrika laga rabay inuu inta dhiman ka raadiyo saaxiibbada kale ee Soomaaliya.

Dhinaca kale, waxaa soo baxay deeq-bixiyeyaal cusub. Dalalka Japan, Kuuriyada Koonfureed, iyo Shiinaha ayaa si wadajir ah u bixiyay $4.5 milyan. Bishii Sebteembar ee sanadkan, Talyaaniga iyo Spain ayaa iyaguna ballanqaaday min $1 milyan.

Qaaraanka ugu weyn ee lacageed waxaa bixiyay dowladda Ingiriiska — oo ah qalin-hayaha arrimaha Soomaaliya — taas oo bishii Sebteembar ku dhawaaqday $22 milyan, halka Midowga Afrika uu Sanduuqiisa Nabadda (Peace Fund) kasoo saaray $20 milyan.

Si kastaba ha ahaatee, tiradaani waxay weli aad uga hooseysaa miisaaniyadda sanadlaha ah ee hawlgalka oo gaaraysa $166.5 milyan.

Dano gaar ah iyo siyaasadda Khaliijka 

Iyadoo lagu guda jiro raadinta deeq-bixiyeyaal cusub, dalalka Qatar, Imaaraadka Carabta, Sacuudiga iyo Kuweyt ayaa markii hore taageeray hawlgalka — oo ay ku jirtay yaboohii Qadar ee ahaa inay martigeliso shirkii deeq-bixiyeyaasha ee Dooxa, kaas oo markii dambe fashilmay.

Sida wararku sheegayaan, waddamada Khaliijka ayaa tan iyo markaas ka gaabsaday taageerada tooska ah ee AUSSOM.

Beddelkeeda, dalalkan ayaa haatan doorbiday inay xiriir toos ah iyo mid laba-geesood ah (bilateral) la yeeshaan dowladda Muqdisho. Qatar iyo Imaaraadka ayaa dano dhaqaale ka leh tamarta iyo kaabayaasha Soomaaliya, halka waddamada kale ee Khaliijka ay leeyihiin dano istiraatiiji ah oo ku aaddan amniga badaha, si loo sugo xeebta dheer ee Soomaaliya oo dhererkeedu yahay 3,330 kiiloomitir.

Warbixinno kala duwan ayaa tilmaamaya in Midowga Yurub uu qoondeeyay €60 milyan oo loo kala qeybinayo hawlgalka AUSSOM iyo Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed. Hase yeeshee, ilo xog-ogaal ah ayaa sheegaya in wada-hadalladii u dambeeyay awgood, Brussels ay ka fiirsanayso inay soo bandhigto shax dhaqaale oo cusub.

Tani waxay calaamad u tahay isbeddel weyn oo ku yimid mowqifkii Brussels ee labadii sano ee lasoo dhaafay.

 Midowga Yurub ayaa horey ugu hanjabay inuusan maalgelin doonin hawlgal cusub oo Soomaaliya laga sameeyo haddii aan deeq-bixiyeyaasha kale si caddaalad ah ula qeybsan culeyska miisaaniyadda hawlgallada nabad-ilaalinta ee Midowga Afrika.

Muqdisho (Caasimada Online) – Xildhibaan Cabdullahi Aadan Kulane oo loo yaqaano “Kulane Jiis” oo maanta qoraal soo saaray ayaa soo bandhigay laba qodob oo uu sheegay inuu burburiyay Madaxweyne Xasan Sheekh, kuwaas oo saldhig u ah siyaasaddiisa gaarka ah.

Kulane Jiis oo qoraalkiisa ciwaan uga dhigay 𝐈𝐒-𝐁𝐔𝐑𝐈𝐍𝐓𝐈𝐈 𝐔𝐆𝐔 𝐖𝐀𝐘𝐍𝐀𝐘𝐃 𝐄𝐄 𝐗𝐀𝐒𝐀𝐍 𝐒𝐇𝐄𝐄𝐊𝐇 ayaa si gaar ah uga falceliyay tallaabadii uu shalay qaaday Ra’iisul wasaaraha Xukuumadda Soomaaliya Mudane Xamza Cabdi Barre oo cayriyay laba kamid ah golihiisa wasiirrada, isaga oo soo magacaabay xubno kale oo kamid noqday xukuumadda Dan-Qaran.

Xildhibaanka ayaa tusaale usoo qaatay wasiir Cilmi Nuur oo laga qaaday wasaaradda howlaha guud, dib u dhiska iyo guriyeenta, isaga oo xusay in lagu abaal-dhacay, iyo wasiirka cusub ee wasaaradda ganacsiga Jamaal Maxamed Xasan, oo uu sheegay in isna looga baxay ballantii lala galay ee ahayd in la siinayo wasiirka deegaanka iyo isbeddalka cimilada.

“Xasan Sheekh Maxamuud wuxuu sheegan jiray laba arrin oo uu maanta hal mar wada buriyay; saaxiibtinimo iyo ballan.

1. Tan saaxiibtinimada wuxuu eryay Dr. Cilmi Nuur oo muddo dheer saaxiib la ahaa, kana mid ah Xildhibaannadii garab istaagay isaga oo Madaxweynaha iyp isaga oo mucaarad ah.
2. Tan labaad, ballantii uu ka qaaday Wasiir Jamaal Maxamed Xasan ee ahayd inuu siinayo Wasiirka Isbaddalka Cimilada xilligii doorashada Waqooyi Bari wuu ku ballan furay, inkastoo Wasaaaradda Ganacsiga ay lafteedu tahay caymo” ayuu qoraalkiisa ku yiri Kulane.

Waxaa kale oo uu intaas ku daray in arrintan ay muujineyso in Madaxweynuhu ka tegay labadii arrimood ee uu ku wanaagsanaa, gaar ahaan saaxibtinimada iyo ballanta, sida uu hadalka u dhigay.

“Xasan waa nin ballan leh iyo waa nin saaxiibo siyaasadeed leh halkaas haku harto” ayuu mar kale yiri Xildhibaanku.

Hargeysa (Caasimada Online) – Madaxweynaha Somaliland, Mudane Cabdiraxmaan Maxamed Cabdilaahi (Cirro) oo weli ku howlan xal-u-helidda xaaladda cakiran ee ka taagan gobolka Awdal ayaa  ayaa saaka isbitaalka guud ee Hargeysa ku booqday qaar ka mid ah dadkii ku dhaawacmay shaqaaqadii dhawaan ka dhacday gudaha magaalada Boorama.

Cirro oo ay booqashadaan ku wehlinayeen qaar kamid ah golihiisa wasiirrada ayaa mid mid u booqday bukaannada, isaga oo ka xog wareystay xaaladdooda caafimaad, una muujiyey dareen naxariis leh.

Sidoo kale wuxuu si gaar ah ugu xaqiijiyey in xukuumadda Somaliland ay si buuxda u barbar taagan tahay dhammaan dadkii ku waxyeelloobay dhacdadaas, waxna ay la qaban doonto.

Madaxweynaha ayaa sidoo kale wasaaradda caafimaadka Somaliland, maamulka iyo shaqaalaha isbitaalka guud ee magaalada Hargeysa uga mahad-celiyay dedaalka joogtada ah ee ay ku bixiyeen daryeelka bukaannada, wuxuuna kusii bogaadiyey sida xilkasnimada leh ee ay u gudanayaan waajibaadkooda caafimaad ee ay bulshada u hayaan.

Cabdiraxmaan Cirro ayaa mar kale tacsi u diray qoysaska ay waxyeelladu gaartay, isaga oo Allah SWT uga baryey in uu caafimaad deg-deg ah siiyo dadka dhaawacmay.

Rabshadaha Boorama ayaa soo bilowday todobaad kadib markii xukuumadda Somaliland ay ku dhawaaqday inay fasaxday bandhiga xeer Ciise oo lagu qabanayo Saylac, waxaana ku dhintay 16 qof, halka ay ku dhaawacmeen in ka badan 60 kale.

Xiisadda ayaa ka dhalatay fasaxa bandhiga xeer Ciise oo lagu qabanayo Saylac, kaasi oo beelaha Gadabuursi u arkaan mid looga sheeganayo dhulkooda, halka Ciise uu qabashada bandhigan u arko mid uga adkaaday beelahan, oo iyagu isku hayaan deegaankaasi.

Muqdisho (Caasimada Online) –  Ra’iisul Wasaaraha Xukuumadda Soomaaliya Mudane Xamza Cabdi Barre oo xarigga ka jaray Masraxa Prof. Shariif Saalax ee Jaamacadda Ummadda Soomaaliyeed ayaa xalay ku dhawaaqay go’aan farxad-geliyay kumanaan Soomaali ah, gaar ahaan ardaydii dugsiyada sare sanad dugsiyeedkii 2015/2016.

Xamza ayaa shaaciyay in la cafiyay dhammaan ardaydii Soomaaliyeed ee xilligaas aan galin Imtixaanka Fasalka 12-aad, wuxuuna amray in loo beddalo shahaadooyinka, isla markaana ay tegi karaan Xarunta Wasaaradda Waxbarashada, Hiddaha iyo Tacliinta Sare ee dalka.

Xukuumadda ayaa sheegtay in ardaydan oo gaaraya illaa 28 kun la aqoonsaday daruufihii keenay in ay geli waayeen imtixaanka, maadaama ay jireen xaalado maangal ah oo amni.

“Ardaydan oo tiradoodu tahay 28 kun oo arday ayaa imtixaanka uga baaqday duruufo loo aqoonsaday maangal, sidaas darteed, ayaa waxa ay soo jeedisay Wasaaradda Waxbarashada, Hiddaha iyo Tacliinta Sare in loo fasaxo in ardaydaas ay u oggolaato Washaaraddu in ay u beddesho shahaadada fasalka 12aad ee dalladaha, kuwaas oo ay dhammaan xogtooda hayso Wasaaradda Waxbarashada” ayaa lagu yiri go’aanka soo baxay.

Tallaabadan ayaa si weyn loogu boggaadiyay Ra’iisul wasaaraha Soomaaliya, maadaama ay jireen arday badan oo shahaadada dugsiga sare ay ka maqneyd, maadaama aanay xilligaas gelin imtixaanka dowladda, sababo la xiriiray xaaladihii ammaan ee markaasi jiray.

Dhanka kale, Ra’iisul Wasaaraha oo sidoo kale ka hadlayay muhiimadda furitaanka masraxa cusub ee loogu magac daray Guddoomiyihii hore ee Jaamacadda Ummadda sidoo kalena ka mid ahaa guddigii qorista Farta Soomaaliga Prof. Shariif Saalax Maxamed Cali ayaa sheegay in furitaankiisa uu yahay tallaabo muhiim ah oo lagu xoojinayo horumarinta waxbarashada, dhaqanka, fanka iyo cilmi-baarista, isla markaana uu dhiirrigelinayo hal-abuurka iyo doorka ay jaamacaduhu ku leeyihiin kobcinta aqoonta iyo wacyigelinta Bulshada.

“Jaamacadda Ummadda Soomaaliyeed waa hoggaamiye, Waxaa ay hoggaamisaa Tacliinta sare ee dalka, Waxaana rajeynayaa in ay noqoto hoggaamiye wanaagsan, si ay booskaas u buuxisana waxaan ku dadaali doonaa in aan hormarinno”. Ayuu yiri Ra’iisul Wasaare Xamsa

Waxaa kale oo uu bulshada Soomaaliyeed la wadaagay in sanadka soo aaddan ee 2026 ay dalka ka bilaaban doonto qodista iyo soo saarista shidaalka, taas oo wax weyn ka badali doonta nolosha dadka Soomaaliyeed.

Muqdisho (Caasimada Online) – Xubnaha mucaaradka ee la magac baxay Madasha Samatabixinta Soomaaliyeed oo xalay kulan gaar ah ku yeeshay magaalada Muqdisho ayaa uga hadlay xaaladda guud ee dalka, gaar ahaan doorashooyinka iyo shirkooda Kismaayo.

Ilo wareedyo lagu kalsoonaan karo oo ku dhow shirka ayaa innoo xaqiijiyay in xubnaha Madasha ay go’aamiyeen in si buuxda looga qayb-galo shirweynahaas oo ay qabaneyso dowlad-goboleedka Jubbaland, maadaama looga hadlayo xaaladda cakiran ee dalka.

Waxaa kale xubnaha ay isku raaceen in 17-ka bishaan ay u baxaan Kismaayo, si uu u furmo shirka oo muddo dheer la qaban qaabinayay, isla markaana si gaar ah isha loogu hayo.

Wararka ayaa intaasi kusii daraya in Madaxweyne Axmed Madoobe uu kulanka uga qayb-galay khadka taleefoonka, isla markaana uu aragtidiiisa ku biiriyay Madasha Samatabixinta.

Sidoo kale, waxa qorshuhu yahay in shirka ay ka qayb-galaan xildhibaanno ka tirsan labada gole ee Baarlamaanka, aqoonyahanno iyo bulshada rayidka ah, si iyana loo dhageysto talooyinkooda.

Ujeedada ugu wayn ee shirkan ayaa ah in la helo aragti dadka Soomaaliyeed ay ku mideysan yihiin iyo hannaan doorasho oo hufan oo suurtagal ah, keeni karana wax ka wanaagsan wixii ka horeeyey ee ah in khilaafaadka lagu xalliyo.

Si kastaba, Shirweynaha Kismaayo ayaa lagu wadaa inuu noqdo midka ugu weyn ee mucaaridku qabsado, iyadoo qaban-qaabadiisa wadaan Jubaland, Puntland iyo Madasha Mucaaridka oo ku midaysan Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed, waxaana qorshuhu yahay in siyaasiyiin kale oo qeyb ka aheyn golaha ay qeyb ka noqdaan.

Shirweynahan ayaa la filayaa in looga hortago doorashooyinka qof iyo cod ee hirgelinteeda ay wado Dowladda Federaalka , xilli dhawaan uu goluhu si cad u sheegay inay ka soo horjeedaan

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddoomiyaha maamulka gobolka Banaadir, ahna duqa magaalada Muqdisho, Xasan Maxamed Xuseen (Muungaab) oo maanta kaarka cod-bixinta ka qaatay degmada Kaaraan oo uu horay isaga diiwaan-geliyay ayaa ka hadlay arrimo xasaasi ah oo la xiriira doorashada iyo amniga, isaga oo jawaab kulul siiyay Sheekh Shariif.

Madaxweynihii hore ee dowladdii KMG oo dhawaan ka hadlay xaaladda guud ee Muqdisho ayaa nasiib darro ku tilmaamay amniga ka jira caasimada, taas oo dhalisay dood culus, maadaama haatan Muqdisho laga dareemayo xasilooni weyn oo dhinaca ammaanka ah.

“In la yiraahdo magaalada waa amni doorasho xur ah oo xalaal ah ayaa ka jirta aniga waxaan u arkaa nasiib daro aad u weyn iyo wakhti la beel-dareynaayo iyo lacag lagu ciyaaraayo” ayuu Shariif ku yiri wareysi uu siiyay laanta afka Soomaaliga ah ee BBC-da.

Duqa Muqdisho oo ka jawaabay hadalkaas ayaa sheegay inuu aad uga xun yahay hadalka kasoo yeeray Shariif, wuxuuna tilmaamay in laga soo gudbay xilligii dilalka iyo qaraxyada,

“Fooriyihii iyo madax jabin miyaa nasii wanaag ah marka?, Xamar hal qarax oo kun qofood ku dhimata waa ka gudubtay”. ayuu yiri Guddoomiye Muungaab.

Waxaa kale oo uu sii raaciyay “Nabad-gelya xumada ayaa nasiib darro ah ee nabaddu waa nasiib uu Ilaahey na-siiyay oo inaan ilaashano ay tahay”.

Sidoo kale, wuxuu hoosta ka xariiqay in qofka siyaasad rabo uu ka raadin karo halka ay ka jirto, loona baahan yahay inuu u diyaar garoobo doorashooyinka qof iyo codka ah.

“Waddo kale oo furan ma jirto oo aan ka ahayn doorasho toos ah, sida uu innoo sheegay hoggaamiyaheenna dal-xoreeye” ayuu mar kale yiri duqa magaalada Muqdisho.

Maxaas (Caasimada Online) – Wararka naga soo gaaraya gobolka Hiiraan ayaa sheegaya in xalay dagaal u dhexeeyay maleeshiyaad ka wada tirsan kooxda Al-Shabaab uu ka dhacay gudaha degmada Maxaas ee gobolkaas oo ay horay ula wareegtay Khawaarijta.

Dagaalka ayaa yimid, kadib markii uu muran ka dhashay dukaamo la dhacay oo ku yaalla Maxaas oo ay isku qabteen labada garab ee ku dagaalamay degmadaasi.

Wararka ayaa intaasi kusii daraya in xiisadda ay ka dartay, markii halkaasi lagu dhacay hanti fara badan oo ay lahaayeen dad shacab ah, waxaana kadib xigay dagaalka ka dhex-qarxay labada garab ee Al-Shabaab oo isku adeegsaday hubka noocyadiisa kala duwan.

Khasaare dhimasho iyo dhaawac leh ayaa lasoo wariyay inuu ka dhashay dagaalka, waxaana weli xaaladda ay tahay mid kacsan, iyada oo dhaq-dhaqaaqa guud la hakiyay, maadaama ay si buuxdo Maxaas gacanta ugu hayaan maleeshiyaadka Al-Shabaab.

Dhanka kale, HirShabelle oo war kasoo saartay dagaalkaas ayaa xaqiijisay in Al-Shabaab ay iska dileen laba horjooge, welina xaaladda ay cakiran tahay, sida uu sheegay agaasimaha warfaafinta madaxtooyada maamukaasi Maxamed Shuuriye Nuur.

“Dagaal u dhaxeeyo Khawaarijta dhexdooda oo ka socdo degmada Maxaas, dagaallamayaasha Khawaarijta ayaa iska dilay 2-horjooge” ayuu yiri Shuuriye.

Dadka deegaanka ayaa sidoo kale waxaa soo wajahay cabsi xooggan, maadaama ay labada dhinac isku adeegsadeen hub culus, welina ay isku horfadhiyaan gudaha degmada Maxaas.

Si kastaba, Tan iyo markii uu billowday dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab waxaa sii xoogeystay is-qaarijinta iyo kala-shakiga kooxda, iyada oo kooxda ay gulufka ka dhanka ah ku lumisay deegaano badan iyo dhaqaale ay heli jirtay, inkasta oo weli ay mararka qaar qaado weeraro rogaal celin ah.

Muqdisho (Caasimada Online) – Taliska Ciidamada Xoogga Dalka Soomaaliyeed ayaa maanta abaal-marin lacageed guddoonsiiyay laba dhalinyaro ah oo si la yaab leh isaga difaacay maleeshiyaad ka tirsan kooxda Al-Shabaab oo kusoo weeraray deegaankooda.

Taliyaha Qeybta 27-aad ee Ciidanka Xoogga Dalka Gaashaanle Dhexe Cali Axmed Xaashi (Cali Cageey) oo la hadlay warbaahinta qaranka ayaa sheegay in Al-Shabaab ay isku dayeen in lacag baad ah ay ka qaataan raggan, balse ay ka diideen, iyaga oo kadib la dagaalamay xubnaha ugu tegay beertooda, waxayna ugu dambeyn ku dileen Yaambadii ay u adeegsanaayeen beertooda.

Cali Cageey ayaa sheegay in labada dhalinyarada ah ay sidoo kale soo furteen qoryo AK47 ah, kuwaas oo ay kala soo baxsadeen Al-Shabaab, iyaga oo u yimid ciidanka dowladda.

“Dadka aan abaal-marinay waa laba dhalinyaro ah oo kasoo furtay cadowga laba qoray oo AK47 ah, ugana soo furtay Yaambada lagu fasho beeraha” ayuu yiri Taliyuhu.

Sidoo kale wuxuu raaciyay “Arrintan waxay ka dhacday gudaha cadowga deegaan u dhow Booco, labada wiil ayay u yimaadeen, si ay baad uga qaataan, laakiin way iska dhiciyeen”.

Abaal-marinta la siiyay ayuu tilmaamay inay tahay mid ay u garteen in lagu dhiirageliyo labada wiil ee u bareeray inay iska difaacaan cadowga kusoo duulay.

“Taliska Xoogga Dalka Soomaaliyeed wuxuu u gartay dhalinyaradaan abaal marin lacageed waxa aan awoodno mana aha waxa ay mudnaayeen ee tabarteenna ayay ahayd” ayuu yiri.

Horay ayaa sidaan oo kale, dowladda Soomaaliya u abaal-marisay, una soo dhaweysay dad shacab ah oo ka hortegay dhagarta kooxda Al-Shabaab, kadibna toos ugu biiray dagaalka xoreynta ee dalka.

New York (Caasimada Online) — Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ayaa Jimcihii cod aqlabiyad buuxda ah ku meel-mariyay qaraar lagu cusbooneysiinayo waqtiga guddiga khubarada ee u xil saaran la socodka cunaqabateynta saaran kooxda Al-Shabaab.

Dhammaan 15-ka dal ee xubnaha ka ah Golaha ayaa u codeeyay tallaabadan, taas oo oggolaanaysa in la sii wado kormeerka iyo baaritaannada maraakiibta ee lagu dhaqan-gelinayo xayiraadda hubka ee saaran Soomaaliya.  

Sidoo kale, qaraarka ayaa sii adkeynaya mamnuucidda dhoofinta dhuxusha iyo xakamaynta walxaha loo adeegsado qaraxyada macmalka ah (IEDs), iyadoo waqtiga loo kordhiyay illaa 30-ka Nofembar, 2026.

Dhinaca kale, tallaabooyinka kale ee cunaqabateynta ah, sida xayiraadda safarrada, fariisinta hantida, iyo xayiraadda guud ee hubka, ayaa iyagu ah kuwo furan oo aan lahayn waqti cayiman oo ay dhacayaan.

James Kariuki, oo ah Sii-hayaha Safiirka UK ee Qaramada Midoobay, ayaa u mahadceliyay xubnaha Golaha sida wax-ku-oolka ah ee ay uga wada-xaajoodeen arrintan.  

Dowladda UK, oo ah dalka qalin-hayaha u ah arrimaha Soomaaliya, ayaa hormuud ka ahayd diyaarinta qaraarkan.

Kariuki oo soo dhaweeyay ansixinta qaraarka ayaa xubnaha Golaha u sheegay in tallaabadani ay xoojinayso dadaallada lagu wiiqayo awoodda kooxda argagixisada ah ee helitaanka hubka, lagu gooynayo ilahooda dhaqaale, isla markaana lagu garab istaagayo dowladda Soomaaliya sidii ay u kobcin lahayd awooddeeda ammaan.

Kooxda Al-Shabaab ayaa muddo ka badan 16 sano wadday dagaal hubeysan oo ay ku beegsanayso dowladda Soomaaliya, ciidamada amniga iyo dadka rayidka ah.

Dhinaca kale, tan iyo dabayaaqadii sanadkii 2024, Ciidanka Xoogga Dalka iyo ciidamada dowlad-goboleedka Puntland, oo kaashanaya saaxiibbada caalamiga ah, ayaa xoojiyay duqeymaha dhanka cirka ah ee ka dhanka ah Al-Shabaab-ka ku sugan koonfurta iyo bartamaha dalka, iyo kooxda Daacish ee ku dhuumaalaysata buuraha gobolka Bari.

Bishii lasoo dhaafay, dowladda Soomaaliya ayaa shaacisay in la fuliyay 220 duqeymo oo qorsheysan tan iyo bishii Febraayo, kuwaas oo lagu dilay 868 maleeshiyaad ah, taas oo muujinaysa cadaadiska ciidan ee sii kordhaya ee la saarayo kooxahaas.

Muqdisho (Caasimada Online) – Taliska Ciidamada Booliska Soomaaliyeed ayaa maanta soo bandhigay ciidamo gaar ah oo loogu talagalay amniga goobaha ay ka dhacayaan doorashooyinka golaha deegaanka ee degmooyinka gobolka Banaadir.

Ciidanka oo si heer sare ah loo qalabeeyay ayaa maanta dhoolatus cajiib ah ka sameeyay caasimada, waxaana loo carbiyay sugidda amniga doorashooyinka dalka..

Taliyaha Qaybta Guud ee Booliska Gobolka Banaadir, Gaashaanle Sare Mahdi Cumar Muumin (Macallin Mahdi) oo la hadlay warbaahinta ayaa sheegay in ka Boolis ahaan ay u diyaar garoobeen shaqadooda, isla markaana ay gudan doonaan waajibaadka amniga.

Macallinka ayaa sidoo kale shaaca ka qaaday in ciidanka aanu shaqo ku lahayn siyaasad, sidoo kalena aysan qayb ka ahayn musharixiinta tartamaya, laakiin cidda guuleysata ay la shaqeyn doonaan.

“Ciidanka Booliska Soomaaliyeed ma aha siyaasiin iyo musharrixiin; doorashada ka hor iyo ka dib-ba, waxay diyaar u yihiin inay ilaaliyaan amniga” ayuu yiri Macallin Mahdi.

Waxaa kale oo uu ugu baaqay shacabka inay usoo baxaan doorashada qof iyo codka ah, ayna dhiibtaan codadkooda, si ay u doortaan madaxda hoggaamineysa.

“Shacabka Soomaaliyeed waxaan u xaqiijineynaa in maalinta cod-bixnta hay’adaha ammaanka oo ay hoggaaminayaan Booliska Soomaaliyeed in ay sugi doonaan ammaankooda, iyaga oo kaashanaya shacabkooda” ayuu mar kale yiri Macallinka.

Sidoo kale wuxuu raaciyay “Waxaan idinku dhiiragalineynaa in aad timaadaan oo soo dhiirataan si aad codkiina u dhiibataan si dimuquraadi ah, aadna doorataan qofka aad rabnaa”.

Dhawaan ayaa la filayaa inay bilowdaan doorashooyinka hoose ee golaha deegaanka, waxaana ku tartami doono 20 urur siyaasadeed, sida uu shaaciyay guddiga doorashada.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul wasaaraha Xukuumadda Federaalka ah ee Soomaaliya, Mudane Xamza Cabdi Barre oo maanta wareegto soo saaray ayaa xilalkii ka qaaday wasiirka howlaha guud, dib u dhiska iyo guriyeenta iyo wasiirka ganacsiga iyo warashadaha, isaga oo magacaabay xubno cusub oo ka mid noqonaya xukuumadda Dan-Qaran.

Wareegtadan ayaa waxaa lagu magacaabay Danjire Jamaal Maxamed Xasan oo loo dhiibay xilka wasiirka wasaaaradda ganacsiga iyo warashadaha. Jamaal ayaa xilkan lagu abaal-mariyay kadib tanaasulkii doorashada maamulka Waqooyi Bari, xilligaas oo uu codadkiisii ku wareejiyay Madaxweyne Cabdulqaadir Firdhiye oo ay wadatay kooxda Villa Soomaaliya.

Sidoo kale Xildhibaan Ayuub Yuusuf Ismaaciil ayaa isna maanta loo magacaabay wasiirka wasaaaradda howlaha guud, dib u dhiska iyo guriyeenta, sida lagu sheegay wareegtada.

“Magacaabistani waxa ay dhaqan-galeysaa marka uu saxiixo Ra’iisul wasaaraha Xukuumadda Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, waana uu saxiixay” ayaa lagu yiri digreetada.

Waxaa kale oo wasiirrada cusub ee la macaabay la faray inay deg-deg xilalka ula wareegaan, isla markaana ay la yimaadaan dadaal shaqo oo dheeri ah.

“Wasiirrada cusub waxaa la farayaa inay si deg-deg ah ula wareegaan xilalka, ayna gutaan howsha iyo waajibaadkoda” ayuu mar kale lau yiri warqadda.

Wararka ayaa intaasi kusii daraya in ay jiri doonaan isbaddallo kale oo waa wayn oo dhacaya todobaadyada soo socda, waxaana la’isku shaandheyn doonaa dhawr wasaaradood oo muhiim ah.

Indhowaanahan Xamza ayaa waday isbeddallo waa wayn oo ku aadan xukuumadda Dan-Qaran, wuxuuna horay u magacaabay wasiiro cusub iyo agaasimeyaal guud, iyada oo tallaabooyinkan ay la xiriiraan isbeddallo waa wayn oo ay waddo xukuumadda oo dhawan saddex sano jirsatay, si loo dardargeliyo shaqadeeda.

Ra’iisul wasaaraha ayaa sidoo kale la yimid isla xisaabtan golaha wasiirada ah, isaga oo kormeer ku tegay dhowr xarumood oo muhiim ah, sida garoonka diyaaradaha Aadan Cadde oo cabasho ay kadib, balse la xalliyay iyo xarumo wasaaradeed oo ku yaalla caasimada oo uu ku tegay booqashooyin, si uu qiimeeyo shaqada ka socota.

Waxaa kale ra’iisul wasaaruhu xalliyay cabashooyin badan oo ka yimid wasaaradaha qaar oo shaqaaluhu ay kasoo cawdeen, isagoo toos u farogeliyay, waxna ka qabtay arrimahaasi.

Garoowe (Caasimada Online) – Madaxweynaha maamulka Puntland, Saciid Cabdullahi Deni, Madaxeynihii hore ee Soomaaliya, Maxamed Cabdullahi Farmaajo iyo Ra’iisul wasaare hore Xasan Cali Khayre ayaa war kasoo saaray geerida ku timid Allaha u naxariistee marxuum Jaamac Cali Jaamac oo ahaa Madaxweynihii hore ee maamulka Puntland.

Qoraal kasoo baxay xafiiska Deni ayaa tacsi loogu diray qoyska marxuumka iyo guud ahaan bulshada Soomaaliyeed, gaar ahaan reer Puntland.

“Allaah ha u naxariisto Siyaasi Jaamac Cali Jaamac, Madaxweynihii hore ee Puntland oo caawa geeriyooday, Wuxuu ahaa masuul xilal kala duwan Soomaaliya iyo Puntland-ba kasoo qabtay, waxaan geeridiisa uga tacsiyeeynayaa Shacabweynaha Soomaaliyeed, gaar ahaan bulshada Puntlad , eheladii iyo qoyskii uu ka geeriyooday, Marxuumka Allaah Janadii ha geeyo inagana dhammaan Samir iyo Iimaan ha inaga siiyo, Aamiin” ayuu yiri Deni.

Farmaajo oo isna warsaxaafadeed soo saaray ayaa ka tacsiyeeyay geerida marxuum Jaamac, oo ku dintay London, wuxuuna Alle uga baryay inuu waraabiyo Jannadii Firdowso.

Sidoo kale Farmaajo ayaa sheegay in marxuumka uu usoo shaqeeyay dalkiisa iyo dadkiisa, isla markaana uu soo qabtay xilala kala duwan.

“Waxaan tacsi tiiraanyo leh u dirayaa qoyska, qaraabada iyo guud ahaan ummadda Soomaaliyeed ee uu ka baxay, Alle ha u naxariistee marxuum Jaamac Cali Jaamac oo ku geeriyooday magaalada London ee dalka Ingiriiska.

Waxaa kale oo uu kusii daray “Marxuumka oo Madaxweyne ka soo noqday Puntland waxa uu muddo dheer u soo shaqeeyey ummadda Soomaaliyeed, isaga oo xilal kala duwan ka soo qabtay dawladdii dhexe”.

Dhankiisa Khayre oo dhammaan tacsi soo saaray ayaa isna yiri “Waxaan qoyskiisa, qaraabadiisa, shacabka iyo dowladda Puntland, iyo qaranka Soomaaliyeed uga tacsiyaynayaa geerida naxdinta leh ee haleeshay Madaxweynihii hore ee Puntland, Korneyl Jaamac Cali Jaamac oo ku geeriyooday dalka Ingiriiska”.

Korneyl Jaamac oo ka mid ahaa saraakiishii ciidanka xoogga dalka waxaANA UU burburkii kadib ka qeybqaatay dib-u-dhiska dalka iyo dib-u-heshiisiinta bulshada, isaga oo sidoo kale kaalin mug leh ka qaatay shirarkii dib-u-heshiisiinta bulshada, hirgelinta Jamhuuriyadda 3ᵃᵃᵈ ee Soomaaliya, iyo aasaaskii Puntland.

Sidoo kale wuxuu Alle ugu baryay in marxuumka uu siiyo naxariistii Janno “Waxaan Alle ka baryayaa in uu marxuumka ugu deeqo naxariistiisa janno, qabrigana u waasiciyo, samir iyo iimaanna naga wada siiyo”.

Jowhar (Caasimada Online) – Faah-faahinno dheeraad ah ayaa waxaa laga helayaa xarig Jimcihii magaalada Jowhar loogu gaystay Wariye Shariif Shuuriye Xaashi oo kamid ah suxufiyiinta ka howlgala maamul-goboleedka HirShabellle, kaas oo sabab yaa leh loo xiray.

Shariif oo kasoo jeeda Beesha Jareerweyne ayaa xabsiga la dhigay, kadib markii uu guursaday gabar Xawaadle ah, sida ay sheegeen ehelladiisa iyo saaxibadiisa dhow.

Ciidamo ayaa la sheegay inay tageen gurigiisa, kadibna ay soo xireen, iyaga oo ku qasbay inuu furo gabadha, balse uu ka biyo diiday, taas oo keentay inuu xalay ku hoydo xabsiga.

Wasiir ku xigeenka wasaaradda warfaafinta HirShabelle, Cabdishakuur Shaashaa oo ay isku beel yihiin Wariyaha ayaa cambaareeyay xariggiisa, wuxuuna wax laga xumaado ku tilmaamay in hayb sooc dartiis loo beegsado muwaadin aan waxba galabsan.

“Waxaan aad uga xumahay in rag siyaasiyiin ah oo xil ka haya Hirshabelle kana soo jeeda Beesha Xawaadle ay horkacayaan xariga miskiinkan iyo marwadiisa loo geystay. Wariye Shariif Shuuriye Xaashi waxaa loo xeray sidee ayaad u guursan kartaa gabar Xawaadle ah adiga oo ah Jareer ah?, waxaase ayaan daro ah in dad Diin, Soomaalinimo iyo dhaqanba nala sheeganaya ay wali wadaan ficilo Faquuq ah.” ayuu ku qoraal uu soo saaray wasiirku.

Sidoo kale wuxuu sii raaciyay “Shariif maanta haddii uu ahaan lahaa Buuryaqab aan Soomaali eheen cid ku dhegnaan laheyd ma jirto balse isaga iyo xaaskiisa waxay xabsi ugu jiraan gabadha fur ama xabsi ayaad ku jireysaa”.

Shaashaa ayaa sidoo kale farriin u diray hoggaanka HirShabelle, wuxuuna ugu baaqay inay soo farageliyaan arrintaan, si looga hortago iska horkeenidda bulshada deegaanka.

“Waxaan Madaxweynaha Dowlada Hirshabelle Mudane Ali Gudlawe Hussein iyo Madaxweyne Kuxigeenka Dowlada Hirshabelle Mudane Yuusuf Hagar Dabageed aan ka codsanaya in arrinta Shariif ay soo faragaliyaan xaqana ay garab istaagaan lamaanahan isjecel ee isguursadayna ay badbaadooda qeyb ka noqdaan” ayuu mar kale yiri Shaashaa.

Arrintan ayaa dhalisy hadal-heyn xooggan, waxaana si aad ah loogu falanqeynayaa baraha bulshada, iyada oo inta badan dadka ay ka xumaadeen xarigga lagula dhaqaaqay wiilka.

Muqdisho (Caasimada Online) — Ergeyga Gaarka ah ee Madaxweynaha Soomaaliya u qaabilsan ka-hortagga fikradaha xagjirka ah ayaa si kulul u beeniyay wararka la isla dhexmarayo ee sheegaya in Dowladda Federaalka ay wadahadallo qarsoodi ah kula jirto kooxda Al-Shabaab.  

Ergeyga ayaa ku tilmaamay wararkaas kuwo “been abuur ah” oo loogu talagalay in lagu marin-habaabiyo shacabka Soomaaliyeed.

Sheekh Aweys Maxamed Cumar ayaa caddeeyay in dowladda aysan marnaba wax wadahadal ah la gelin kooxdaas, qorshaheeda aysanna ku jirin inay la fariisato.  

Wararkan oo si weyn loogu faafiyay baraha bulshada iyo qaar ka mid ah warbaahinta maxalliga ah, ayaa tilmaamayay in xiriirro hoose oo aan rasmi ahayn ay u socdaan labada dhinac. Wararka qaar ayaa sheegay in dowladda Qatar ay dhex-dhexaadinayso labada dhinac. 

Sheekh Aweys ayaa shaaca ka qaaday in ujeeddada laga leeyahay faafinta wararkan ay tahay in lagu wiiqo kalsoonida shacabka, laguna dhabar-jabiyo hawlgallada militari iyo dagaalka dhanka fikirka ah ee lagu ciribtirayo kooxda.

“Mowqifka dowladda waa mid cad oo aan liicliic lahayn: waa in la burburiyo fikirka xagjirka ah, la wajaho khataraha argagixisada, lana sii wado hawlgallada amniga iyo ka-hortagga ee dalka ka socda,” ayuu yiri ergeyga.

Wuxuu intaas ku daray digniin culus oo ku aaddan in faafinta macluumaadka aan la hubin ay abuurayso jahwareer, isla markaana ay dabrayso horumarka ay sameeyeen ciidamada qaranka iyo shacabka garab taagan.

Sida uu sheegay ergeyga, shakhsiyaadka ka dambeeya faafinta wararkan dacaayadda ah ayaa leh dano gurracan oo ah inay khal-khal galiyaan amniga, isla markaana qaloociyaan guulaha laga gaaray dhismaha hay’adaha qaranka iyo awoodda difaaca dalka.

Wuxuu carrabka ku adkeeyay in dowladda iyo shacabka Soomaaliyeed ay meel uga soo wada jeedaan sidii looga adkaan lahaa Al-Shabaab, loogana hortagi lahaa fiditaanka xagjirnimada rabshadaha wata.

Ugu dambeyntii, Sheekh Aweys ayaa xusay in laamaha amniga iyo wasaaradaha dowladda ay si wadajir ah uga shaqeynayaan ilaalinta qarannimada iyo ka-hortagga afkaartaha halista ku ah dadaallada dowlad-dhiska.

Dowladda Soomaaliya ayaa muddo dheer ku adkeysanaysay in Al-Shabaab — oo ah koox xiriir la leh Al-Qaacida kuna eedeysan weerarro socday in ka badan 15 sano — lagu wajaho saddex waddo oo kaliya: cadaadis ciidan, dagaal dhanka fikirka ah, iyo curyaaminta ilaha dhaqaalaha, beddelkii lala geli lahaa wadahadal.