Baydhabo (Caasimada Online) – Xubnaha cusub ee Golaha Wakiillada Dowlad-goboleedka Koonfur Galbeed ayaa haatan si rasmi ah u shaqo bilaabaya kadib markii shalay lagu dhaariyay magaalada Baydhabo ee xarunta gobolka Baay.

Xildhibaannada cusub ayaa si rasmi ah loogu dhaariyay inay gutaan waajibaadka dastuuriga ah ee loo igmaday, waxaana munaasabadda goob-joog ka ahaa hoggaamiyaha ku-meel-gaarka ah ee Koonfur Galbeed, Jibriil Cabdirashiid Xaaji, oo kormeerayay habsami u socodka dhaarinta.

Munaasabadda waxaa sidoo kale ka qeybgalay musharraxiinta u taagan xilka madaxtinnimada Koonfur Galbeed, xubno ka tirsan Dowladda Federaalka Soomaaliya, odayaal dhaqameedyo, wakiillo ka socday bulshada rayidka ah iyo marti-sharaf kale oo lagu casuumay.

Khudbad uu halkaas ka jeediyay, Jibriil Cabdirashiid Xaaji ayaa wuxuu ugu baaqay xildhibaannada cusub inay si hufan oo daacadnimo leh u gutaan waajibaadkooda, isla markaana ay ka shaqeeyaan danaha shacabka iyo horumarinta dowladnimada Koonfur Galbeed.

Waxa uu carrabka ku adkeeyay muhiimadda ay leedahay in Golaha Wakiilladu door muuqda ka qaato xoojinta amniga, horumarinta adeegyada bulshada iyo dardargelinta geeddi-socodka dowlad-dhiska ee Koonfur Galbeed.

Jibriil ayaa sidoo kale bogaadiyay habsami u socodka geeddi-socodka dhaarinta, isagoo tilmaamay in tallaabadan ay muhiim u tahay dhismaha hay’adaha dowladeed iyo sii ambaqaadista hannaanka siyaasadeed ee maamulka.

Dhaarinta xubnaha cusub ee Baarlamaanka Koonfur Galbeed ayaa ku soo aadeysa xilli magaalada Baydhabo ay ka dhaceen iska-horimaadyo hubeysan oo u dhexeeyay ciidamo ka tirsan Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo ciidamo daacad u ah madaxweynihii hore ee maamulkaas, Cabdicasiis Xasan Maxamed (Lafta-gareen).

Lafta-gareen ayaa weli ku adkeysanaya inuu yahay madaxweynaha sharciga ah ee Koonfur Galbeed, isagoo dhawaan shaaciyay inay wadaan dadaallo ay ku doonayaan inay dib gacantooda ugu soo celiyaan maamulkaasi, taas oo sii xoojisay xiisadda siyaasadeed ee ka taagan deegaannada Koonfur Galbeed.

Dhuusamareeb (Caasimada Online) – Xaalad aad u cakiran ayaa ka jirta gudaha Galmudug, iyadoo dadka ku dhaqan magaalada Dhuusamareeb ay hadal hayaan suurta-galnimada in dagaal ka dhaco magaaladaas.

Dhuusamareeb iyo qaybo ka mid ah gobollada Galgaduud iyo Mudug waxaa ka socda dhaqdhaqaaq ciidan oo la xiriira xaaladda amni ee magaaladaas.

Wararka ayaa sheegaya in Dowladda Federaalka ay riixeyso in ciidamadeedu la wareegaan gacan ku haynta xarunta dowlad-goboleedka Galmudug, halka ciidamada taageersan Madaxweynaha Galmudug, Axmed Cabdi Kaariye Qoorqoor, ay wadaan abaabul ay uga hortagayaan in maamulka laga fara-maroojiyo Dhuusamareeb.

Ciidamo isugu jira Daraawiishta Galmudug iyo maleeshiyaad qaab beeleed u abaabulan, lana safan Madaxweyne Qoorqoor, ayaa u diyaarsan inay difaacaan hoggaamiyaha Galmudug iyo magaalada, haddii madaxda Dowladda Federaalka ay amar ku bixiyaan in la qabto Dhuusamareeb.

Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ayaa doonaya in isbeddel siyaasadeed laga sameeyo Galmudug, isla markaana doorashada madaxtinimada Galmudug ee la qabanayo bisha July lagu doorto musharrax ka iman doona urur-siyaasadeedka JSP. Waxaa aad loo hadal hayaa in musharraxaasi noqon karo ganacsade Liibaan Axmed Xasan, haddii uusan isbeddelin mowqifka taageerada Villa Somalia ee ku aaddan ninkaas.

Beesha deggan Dhuusamareeb ayaa gebi ahaanba diiddan in Liibaan Axmed Xasan uu noqdo Madaxweynaha xiga ee Galmudug, iyadoo u aragta in beesha uu ka dhashay aysan markan lahayn doorka ay ku hoggaamin karto Madaxtooyada Galmudug.

Qaar ka mid ah hoggaamiyeyaasha siyaasadda iyo dhaqanka ee beesha Dhuusamareeb ayaa Madaxweynaha Dowladda Federaalka uga digaya in uu colaad ka dhex huriyo dad walaalo ah oo nabad ku wada nool.

Maleeshiyaadka beesha ayaa Khamiistii iyo Jimcihii lagu arkay Dhuusamareeb, iyagoo wata gaadiid dagaal, isla markaana aad mooddo inay si toos ah ugu xiran yihiin maamulka Madaxtooyada Galmudug ee uu hoggaamiyo Qoorqoor.

Xubno ka mid ah haldoorka beesha ayaa warbaahinta ka sheegay in Qoorqoor loo daayo inuu sii hoggaamiyo Galmudug, haddii kalena siyaasiyiinta beeshaas loo oggolaado doorka ay u leeyihiin inay qabtaan talada Galmudug.

Qoorqoor, oo hadda ah Madaxweynaha Galmudug, ayuu Dastuurka Galmudug u oggolaanayaa inuu mar labaad tartamo. Taasi waa sababta beesha Dhuusamareeb aysan uga soo horjeedin in mar kale la doorto, balse ay qabto in haddii la beddelayo, uu keliya beddeli karo siyaasi ama musharrax ka dhashay beeshaas.

Dhanka kale, odayaasha, waxgaradka iyo siyaasiyiinta deegaannada Galmudug ayaa ka shaqeynaya sidii doorashada looga dhigi lahaa mid daahfuran, oo si xor iyo xalaal ah ay ugu tartami karaan dadka daneynaya inay hoggaamiyaan Galmudug dhowrka sano ee soo socda.

Ilo wareedyo muhiim ah ayaa sheegaya in Qoorqoor uu diyaar u yahay in Galmudug laga qabto doorasho aan hal dhinac ahayn, balse aanu aqbali doonin wax ka baxsan hannaankaas.

Lama oga in Dowladda Madaxweyne Xasan Sheekh ay taageeri doonto dadaallada socda ee doorashada looga dhigayo mid u dhexeysa dhammaan danleyda siyaasadda iyo in kale.

Dadka reer Galmudug ayaa isha ku haya xiisadda taagan, oo ay garowsan yihiin inay khatar dhab ah ku tahay jiritaanka dowlad-goboleedka Galmudug, isla markaana ay sii kala fogeyn karto bulshada maamulkaas.

Baydhabo (Caasimada Online) – Magaalada Baydhabo ee xarunta gobolka Baay oo ay saaka ku dagaalameen ciidamada dowladda iyo kuwa taabacsan Cabdicasiis Lafta-gareen ayaa galabta lagu dhaariyay xildhibaannada cusub ee Golaha Wakiilada Koonfur Galbeed Soomaaliya ee dhawaan uun lasoo doortay.

Munasabadda dhaarinta ayaa waxaa ka qayb-galay hogaamiyaha ku meel gaarka ah ee maamulka Jibriil Cabdirashiid Xaaji, musharrixiinta u tartamaya xilka madaxtinimada Koonfur Galbeed, mas’uuliyiin ka tirsan Dowladda Federaalka, Odayaal dhaqameedyo, qeybaha bulshada iyo marti sharaf kale.

Xubnaha cusub ee Golaha Wakiilada ayaa si si rasmi ah loogu dhaariyay gudashada waajibaadka shaqo ee horyaalla, iyaga oo kadib guda geli doono howlahooda.

Hogaamiye Jibriil Cabdirashiid Xaaji oo madasha ka hadlay ayaa xubnaha la dhaariyey kula dardaarmay inay si daacadnimo, hufnaan iyo masuuliyad leh ugu adeegaan shacabka Koonfur Galbeed, isla markaana ay ka shaqeeyaan xoojinta dowladnimada, amniga, horumarka iyo wadajirka bulshada.

Sidoo kale, wuxuu boggaadiyey habsami u socodka munaasabadda dhaarinta iyo dadaallada lagu xoojinayo hanaanka dowlad dhiska Koonfur Galbeed.

Dhankiisa Guddoomiyaha Golaha Shacabka Sheekh Aadan Madoobe oo musharrax u ah Koonfur Galbeed ayaa hambalyo u diray xildhibaannada cusub, isagoo Alle uga baryey inuu ku guuleeyo gudashada masuuliyadda loo doortay.

Waxaa kale oo uu kula dardaarmay inay shacabka ugu adeegaan daacadnimo, hufnaan iyo xilkasnimo, isla markaana ay ka shaqeeyaan horumarka, midnimada iyo danta guud ee bulshada Koonfur Galbeed.

Dhinaca kale, waxaa caawa deggan xaaladda Baydhabo, kadib dagaalkii maanta waxaana magaalada iyo agagaarkeeda ku sugan ciidamada dowladda Soomaaliya iyo kuwa badbaadada Koonfur Galbeed oo xaqiijinaya amniga guud.

Si kastaba, dhawaan ayaa la filayaa in lasoo doorto guddoonka cusub ee Golaha Wakiilada, iyada oo kadib la guda gelayo doorashada madaxweynaha.

Nairobi (Caasimada Online) – Dowladda Kenya ayaa maanta qaaday tallaabo culus oo ka dhan ah Somaliland, kadib markii ay joojisay munaasabad lagu maamusayay xuska 18-ka May oo lagu waday inay ka dhacdo magaalada Nairobi ee caasimada dalkaasi.

Sida qorshuhu ahaa munaasabadda ayaa loo qorsheeyay in lagu xuso waxa ay Somaliland ugu yeerto maalinta gooni-isu-taagga, hase yeeshee dowladda Kenya ayaa hakisay qabsoomideeda, sida ay innoo xaqiijiyeen ilo wareedyo xilkas ah.

Wararka ayaa intaas kusii daraya in ciidanka Booliska ay sidoo kale xir-xireen qaar ka mid ah howlwadeennadii ku lugta lahaa diyaarinta iyo abaabulka xafladda, kadib markii ay ka dhaga adeegeen amarka kasoo baxay dowladda.

Tallaabadan ayaa noqotay tii ugu horreysay ee dowladda Kenya si rasmi ah uga hortagto munaasabad la xiriirta xuska 18-ka May oo lagu qaban lahaa gudaha dalkeeda.

Kenya ayaa xiriir la leh Somaliland, iyada oo xukuumadda Hargeysa uu wakiil u joogo magaalada caasimada ah ee Nairobi, balse arrintan soo korortay ayaa loo arkaa mid saameynteeda leh marka loo eego dhanka diblomaasiyadda.

Somaliland ayaa sanad kasta u dabaal degta maalinta 18-ka May, iyada oo sanadkan magaalada Hargeysa iyo guud ahaan deegaannada kale si weyn looga xusay sannad-guurada 35-aad ee aas aaska Somaliland.

Si kastaba ha’ahaatee, Xuska 18-ka May ayaa sanadkan kusoo aaday iyada oo Somaliland ay aqoonsi ka heshay maamulka Israa’iil, kaas oo dhaliyay xiisad xooggan, maadaama ay ka hortimid Dowladda Federaalka ah ee Soomaaliya.

“Waxaa farxad gaar ah innoo ah in maanta uu yahay xuskii koowaad ee aynu xuseyno 18-ka May, iyada oo aynu nahay Jamhuuriyadda Somaliland ee la aqoonsan yahay,” ayuu dhawaan yiri Madaxweynaha Maamulka Somaliland, Cabdiraxmaan Maxamed Cabdullahi (Cirro) oo khudbad u jeediyay shacabkiisa.

Muqdisho (Caasimada Online) – Taiska Ciidanka Xoogga Soomaaliyeed oo ka hadlay dagaalka saaka ka dhacay magaalada Baydhabo ee xarunta gobolka Baay ayaa ciidamada Lafta-gareen ee duulaanka soo qaaday ku tilmaamay Al-Shabaab, wuxuuna talisku sheegay in laga hortegay weerarkooda.

Bayaan kasoo baxay Taliska Xoogga Dalka ayaa lagu sheegay in kooxda ay soo weerartay bartamaha magaalada, balse khasaare culus loo gaystay.

Sidoo kale, Taliska ayaa tilmaamay in haatan uu wado tirakoob ku aadan khasaaraha iyo howlgal lagu dabagalayo firxadka ragga weerarka soo qaaday.

“Khawaarijta ayaa lagu kala eryay gudaha iyo daafaha magaalada, iyaga oo u firxaday si fuleynimo ah, halka ciidamada amniga weli wadaan howlgallo lagu xaqiijinayo tirada rasmiga ah ee khasaaraha soo gaaray cadowga,” ayaa lagu yiri warsaxaafadeedka.

Dhinaca kale, taliyaha qaybta guud ee Booliska Gobolka Baay, Sadiiq Doodishe oo faah-faahin ka bixiyay dagaalka ayaa tilmaamay in ciidamada weerarka soo qaaday ay yihiin dhalinyaro ay khaldeen rag siyaasiyiin ah oo ay carruurtoodu joogto dibadda, sida uu hadalka u dhigay.

“Rag siyaasiyiin ah oo ilmahoodu aysan dalka joogin ayaa ilmo masakiin iyo agoon ah maanta soo khalday,waxaan lee yahay yaan dabka laydin ku shidan ee isaga hara oo isa soo dhiiba,” ayuu yiri Taliye Sadiiq Doodishe.

Xaaladd ayaa haatan deggan, inkastoo weli raadka dagaalka laga dareemayo magaalada Baydhabo oo lagu soo bandhigay muuqaallada askar dhaawacyo ah iyo gaadiid dagaal oo laga qabsaday ciidamada daacada u ah Lafta-gareen.

Muqdisho (Caasimada Online) – Xarunta Howlgallada Ganacsiga Badda ee militariga UK (UKMTO) ayaa faahfaahisay afduubka markab ganacsi oo ku sii jeeday dekedda magaalada Muqdisho, kaas oo ay kooxo burcadbadeed ah ka qafaasheen xeebaha Bari ee dowlad goboleedka Soomaaliyeed ee Puntland.

Sida uu ku waramay sarkaal ka tirsan UKMTO, markabka ayaa laga afduubtay xeebaha u dhaxeeya Xaafuun iyo Bandar-beyla oo ka tirsan Puntland, isla markaana markabka oo shidaal u siday dekadda wayn ee magaalada Muqdisho uu kasoo shiraacday dekadda Berbera.

Hay’adda howlgallada ganacsiga badda ee milateriga UK (UKMTO) ayaa xaqiijisay in kooxo hubeysan oo loo badinayo inay yihiin burcadbadeeda Soomaalida inay markabka ula dhaqaaqeen xeebaha Puntland ee Soomaaliya.

Hay’addu waxay sheegtay in markabkan laga leeyahay dalka Pakistan, uuna siday shixnad shidaal ah, balse lama shaacin tirada shaqaalaha saaran iyo dhalashada dalalka ay ka soo jeedaan.

Bishii April ee lasoo dhaafay ayaa gacanta burcadbadeeda waxaa gashay ilaa seddax markab oo labo ka mid ah oo kala ah Honour 25 oo laga leeyahay dalka Palau iyo Eureka oo laga leeyahay dalka Togo ay shidaal sideen ayaa iyagana la qabsaday, waxaana loo jiheeyay dhanka xeebaha Puntland.

Sidoo kale 26-ka April, kooxo hubeysan ayaa meel dhowr mayl uun u jirta xeebta Soomaaliya ka afduubtay markabka ganacsi oo laga leeyahay dalka Masar, laguna magacaabo Sward. Waxaa loola cararay xeebta dekadda Garacad ee Puntland oo xudun u ah kooxaha burcad badeeda afduubanaya maraakiibta ganacsi.

Waxaa xilligaan muuqata inay dib usoo laba kacleeyeen kooxaha burcadbadeeda iyagoo ka faa’iideysanaya qalalaasaha dagaal ee ka jira bariga dhexe, taasoo fursad u siisay inay howlgaladooda fushadaan.

Muddadii u dhaxeysay 2005 ilaa 2012, burcadbadeedda Soomaalida waxay geysteen wax ka badan 1,000 weerar oo ka dhan ah maraakiibta shisheeye, waxay si guul leh u afduubteen 218 markab, iyagoo la haystayaal ahaan u qabsaday in ka badan 3,700 oo badmaaxayaal ah.

Tan iyo xilligaas, burcadbadeedda Soomaalida waxaa lagu xakameeyay isku-dhafka ilaalada amniga ee roondooyinka maraakiibta dagaalka iyo dadaallada horumarineed ee dhulka ah, halka madaxda burcadbadeedda ilaa laba xubnood oo aad u  halis badnaa maxkamad la horkeeyay, shabakadahooda ballaaran ee saadka iyo taageeradana marnaba lama kala dirin.

Garoowe (Caasimada Online) – Madaxweyne ku xigeenka Dowlad-goboleedka Puntland, Mudane Ilyaas Cismaan Lugatoor oo ka hadlayay xaaladaha kasoo kordhay Galmudug ayaa shaaca ka qaaday in ka maamul ahaan ay taageeri siin doonaan maamulka Madaxweyne Axmed Qoor Qoor.

Ilyaas Lugatoor ayaa sheegay in Galmudug oo daris yihiin ay u hayaan lix-jeclo, isla markaana daganaashaheeda uu muhiim u yahay Puntland.

Sidoo kale, wuxuu sheegay in ciidamadii ku jiray difaaca ee furimaha hore laga soo bixiyay, isla markaana la geeyay Dhuusamareeb, sida uu hadalka u dhigay.

“Maanta wax alaale wixii ciidamo Shabaab horfadhiyay waxaa loo soo raray Dhuusamareeb ama State-ku haku difaac nidaamkiisa dowladeed ama DFS haku soo duuleyso ha usoo rarto,” ayuu yiri Madaxweyne ku xigeenku.

Waxaa oo uu intaas kusii daray “Reer Galmudug waa dad karti badan ka badbaadi kara shirqoolka dowladda taagta daran ee Xasan Sheekh ee xilligeedu dhammaaday waxaan leenahay reer Galmudugow fadhi wanaagsan gala dowladnimadiina badbaadsada”.

Ugu dambeyn wuxuu hoosta ka xariiqay in Galmudug ay ka taageerayaan badbaadadeeda,, isa markaana ay Puntland gacan siin doonto, sida uu hadalka u dhigay.

“Puntland waxay caddeyneysaa inay garab taagan tahay wax kasta oo ah badbaadada Galmudug, gacan ayaana ka gaysan doonaa oo ah deganaashaheeda iyo wadajirkeeda,” ayuu mar kale yiri.

Hadalkan ayaa kusoo aaday, iyadoo haatan xaalad siyaasadeed oo cakiran ay ka taagan tahay Galmudug, waxaana soo baxay khilaaf culus oo u dhexeeyo Villa Somalia iyo Qoor Qoor oo salka ku haya doorashada maamulkaas.

Baydhabo (Caasimada Online) – Waxaa weli isa soo taraya macluumaadka laga helayo dagaal culus oo saaka gudaha magaalada Baydhabo ku dhex-maray ciidamada dowladda Soomaaliya iyo kuwa taabacsan Madaxweynihii hore ee Koonfur Galbeed Cabdicasiis Lafta-gareen, kuwaas oo magaalada soo weeraray.

Dagaalka oo socday ku dhawaad 30 daqiiqo ayaa ugu dambeyn lagu kala baxay, iyada oo la jabiyay ciidamadii weerarka soo qaaday oo dib uga laabtay magaalada, sida ay innoo xaqiijiyeen ilo wareedyo lagu kalsoonaan karo.

Sidoo kae Taliska Qeybta 60-aad ee Ciidanka Xoogga Dalka ayaa goordhow soo bandhigay maydad, dhaawacyo iyo gaadiid ay sheegeen inay ka qabsadeen ciidamada dagaalka soo qaaday ee saaka weeraray Baydhabo.

Muuqaal la baahiyay ayaa sidoo kale muujinayo ciidamada Xoogga dalka oo kor saaran gaari uu ku xiran yahay qori suug ah oo laga qabsaday ciidamada daacadda u ah Laftagareen, isl muuqaal kale oo baahay ayaa muujinayo maydad dhulka daadsan iyo askar dhaawac ah oo iyana gacanta lagu hayo.

Dhanka kale, ma cadda khasaaraha guud ee ka dhashay dagaalkan, waxaana haatan xaaladda magaalada ay tahay mid deggan, sida ay soo sheegayaan dadka deegaanka.

Ciidanka weerarka soo qaaday oo kamid ah Daraawiishtii Koonfur Galbeed ayaa horay magaalada looga saaray kadib isbeddalkii ay dowladda ka saameysay halkaasi, waxaana tan iyo markaas guul darraystay dadaallo la sameeyay oo ku aadanaa in dib loogu soo celiyo Baydhabo, si ay usii wataan howlahooda shaqo ee dhanka amniga ah.

Si kastaba, ha’ahaatee dagaalkan ayaa kusoo aaday, iyada oo maanta lagu wado in la dhaariyo xildhibaannada cusub ee Koonfur Galbeed, kadibna waxaa ku xigi doono doorashada gudoonka Golaha Wakiilada iyo mida Madaxweynaha oo ay horay digniin uga soo saareen ciidamada maanta weerarka soo qaaday.

Muqdisho (Caasimada Online) – Taliyaha Hay’adda Nabadsugidda iyo Sirdoonka Qaranka ee NISA, Mahad Salaad, ayaa xalay hoygiisa ku booqday madaxweynihii hore ee Soomaaliya, Sheekh Shariif Sheekh Axmed, oo ka mid ah Golaha Mustaqbalka.

Kulanka labada mas’uul ayaa looga hadlay xaaladda amni ee magaalada Muqdisho, gaar ahaan bannaanbaxyada ay kooxaha mucaaradku sheegeen inay qabanayaan 4-ta bisha Juun.

Taliye Mahad iyo Madaxweyne Shariif ayaa isla lafa-guray muhiimadda ay leedahay ilaalinta xasilloonida magaalada Muqdisho iyo in laga fogaado wax kasta oo qalqal gelin kara amniga caasimadda.

Ilo ku dhow Sheekh Shariif ayaa Caasimada Online u sheegay in Taliye Mahad Salaad uu soo jeediyay dalab ah in dib loo dhigo bannaanbaxa, si loogu diyaar garoobo inuu si nabad ah u dhaco, iyadoo ciidamada amniga ay sugi doonaan amniga bannaanbaxa si qalalaase uusan u dhicin.

Madaxweynihii hore, Sheekh Shariif, ayaa Mahad Salaad u sheegay in Golaha Mustaqbalka ay bannaanbaxa mar hore qorsheeyeen, isla markaana uu yahay go’aan si wadajir ah loo gaaray. Hase yeeshee, Sheekh Shariif ayaa aqbalay oo kaliya inay ka shaqeyn doonaan sidii aanay u dhicin wax qalalaase ah oo lid ku ah amniga.

Kulankan ayaa dhacay wax yar kadib salaaddii Maqrib, kaddib kulan ay Madaxtooyada si wadajir ah ugu yeesheen Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, Ra’iisul Wasaare Xamse Cabdi Barre iyo Taliye Mahad Salaad.

Kulanka Madaxtooyada ayaa qayb ka ahaa dadaallada xal looga gaarayo doodda Galmudug iyo doorashada madaxweynaha maamulkaas, oo Villa Somalia ay u xilatay siyaasiga maalqabeenka ah ee Liibaan Shuluq. Dhanka kale, waxaa muuqata in laga quustay doodihii la xiriiray damaca Mahad Salaad.

Muqdisho (Caasimada Online) – Sida ay ogaatay Caasimada Online, muddo saddex cisho ah wax shaqo ah kama socon xarunta Hay’adda Dambi-baarista, gaar ahaan qaybta bixinta waraaqaha dambi-la’aanta, kadib markii saddex sarkaal oo ka tirsan hay’adda ay dalka dibaddiisa uga baxsadeen eedeymo la xiriira musuq-maasuq iyo wax-is-daba-marin.

Saddexda sarkaal, oo markii baaristu ku bilaabatay u kala baxsaday dalalka Kenya, Masar iyo Ingiriiska, waxaa ka mid ah taliyihii waaxda fara-dhigista oo asal ahaan ahaa reer London, isla markaana aan horay wax shaqo boolis ah u soo marin.

Wasaaradda Maaliyadda iyo hay’adaha kale ee la dagaallanka musuq-maasuqa ayaa muddooyinkii dambe waday dabagalka saraakiisha baxsatay. Waxaa gebi ahaanba la joojiyay shaqadii loo qaban jiray muwaadiniinta Soomaaliyeed ee doonayay waraaqaha dambi-la’aanta, kuwaas oo lagu qaato baasaboorka ama lagu dalbado fiisooyinka.

Bilihii u dambeeyay waxaa muran dhinaca maamulka dhaqaalaha ka dhashay uu ka dhex taagnaa taliyaha CID, Ibraahim Aadan Dhaayow, iyo sarkaalkii baxsaday ee maamulayay qaybta fara-dhigista. Murankaas ayaa salka ku hayay cidda si toos ah u maamuleysa dakhliga ka soo xarooda waraaqaha dambi-la’aanta.

Taliyaha Booliska, Jen. Asad Cismaan Diyaano, ayaa markii dambe ku soo baxay khilaafka, maadaama sarkaalkan baxsaday ee lagu magacaabo Mahad uu la dhashay gabadha uu qabo Asad Diyaano. Ilo wareedyo ayaa sheegay in murankaas iyo khilaafka maaliyadeed si hoose loo xaliyay.

Lacagta warqadda dambi-la’aanta, oo markii hore ahayd 10 dollar, ayaa muddooyinkii dambe lagu kordhiyay 5 dollar oo lagu sheegay lacagta sawir-qaadista iyo 3 dollar oo lagu tilmaamay fududeyn. Lacagtan dheeraadka ah ee 8-da dollar ah, oo aan sharci ahaan caddeyn, ayaa dadku ku diraan koonto EVC ah oo gaar loo leeyahay.

Tan iyo markii isbeddel lagu sameeyay taliska hoggaanka dambi-baarista bishii Janaayo, waxaa la sheegay inuu xarunta CID ka dhashay jahwareer iyo nidaam-darro. Shaqooyinkii muhiimka ahaa ayaa noqday kuwo gaabis galay ama aan si habsami leh u socon. Qaar ka mid ah saraakiisha iyo shaqaalaha ayaa muujiyay walaac ku saabsan hoos u dhaca ku yimid dardar-gelinta howlaha, taas oo loo aaneynayo muranno ka dhashay qaabka ay saraakiisha qaarkood u maamulaan arrimaha maaliyadeed.

Waxaa Soomaaliya dhaqan ka noqday in mas’uul kasta oo loo igmado maamulka hay’ad dowladeed uu shaqaaleysiiyo ehelkiisa iyo xigtadiisa, taas oo hoos u dhigta hufnaanta shaqada dowladda. Arrintan ayaa sidoo kale muujineysa maqnaanshaha awood dhab ah oo lagula xisaabtamo mas’uuliyiinta iyo daciifnimada hay’adaha garsoorka iyo isla-xisaabtanka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa taageero wayn u muujisay dowladda Kuwait, kadib markii diyaarado aan duuliye lahayn ay weerareen dalkaasi.

Bayaan kasoo baxay wasaaradda arrimaha dibadda Soomaaliya ayaa garab istaag buuxa loogu muujiyay dowladda Kuwait, kadib markii dhulkeeda lagu bartilmaameedsaday diyaaradaha aan duuliyaha lahayn oo fuliyay weerar gantaallo ah.

Soomaaliya ayaa si adag u cambaareysay weerarkan, iyada oo tilmaamay inuu falkan halis ku yahay nabadda iyo xasiloonida dhammaan dalalka Khaliijka.

“Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya waxay si adag u cambaareyneysaa weerarradan, waxayna markale xaqiijineysaa taageeradeeda aan leexleexadka lahayn ee ku aaddan madaxbannaanida, amniga, xasilloonida, iyo midnimada dhuleed ee Dowladda Kuwait. Falalkan waxay halis ku yihiin nabadda iyo amniga gobolka, waxayna ka hor imaanayaan mabaadi’da sharciga caalamiga ah iyo Axdiga Qaramada Midoobay,” ayaa lagu yiri warsaxaafadeedka.

Sidoo kale, Dowladda Soomaaliya ayaa ku baaqday in dalalku is xakameeyaan, isla markaana xalka diblomaasiyadeed lagu raadiyo wada-hadal iyo degannaan, si looga hortago sii socoshada weerarrada noocaan oo kale ah.

“Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya waxay si buuxda ula taagan tahay Dowladda iyo shacabka Kuwait, iyadoo ku baaqeysa in la muujiyo is xakameyn, wada-hadal, iyo xal diblomaasiyadeed si looga hortago sii xumaanshaha xaaladda loona ilaaliyo nabadda, amniga, iyo xasilloonida gobolka Khaliijka,” ayaa la sii raaciyay qiraalka wasaaradda arrimaha dibadda.

Maalmo kahor sidaan oo kale dowladda Soomaaliya ayaa u cambaareysay sku day weeraro loo adeegsaday diyaaradaha aan duuliyaha lahayn oo lagu bartilmaameedsaday Boqortooyada Sacuudi Carabiya, kuwaas oo la qabtay lana burburiyey kadib markii ay galeen hawada dalkaasi.

Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya ayaa sidoo kale xilligaas adkeysay in weerarrada lagu beegsanayo amniga dowladaha iyo kaabeyaasha muhiimka ah ay wiiqayaan xasilloonida wadajirka ah ee gobolka, isla markaana ay halis gelinayaan sii kordhinta xiisadaha ka jira gobolka loo adeegsaday diyaaradaha aan duuliyaha lahayn, waxaana ugu dambeeyay gantaallada lagu gaaraacay Kuwait.

Asmara (Caasimada Online) – Madaxweynaha Eritrea Isaias Afwerki ayaa si adag u dhaliilay siyaasadda caalamiga ah ee Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump, xilli Washington ay muujineyso inay dooneyso dib-u-hagaajin xiriir oo ay la sameyso Asmara.

Isaias oo Sabtidii khudbad ka jeediyay magaalada Asmara, munaasabadda 35-guurada maalinta xorriyadda Eritrea, ayaa sheegay in siyaasadda Trump ee “Make America Great Again” ay u baahan tahay “qiimeyn culus oo taxaddar leh.”

Wuxuu sidoo kale ka digay in si degdeg ah go’aan looga gaaro jihada ay qaadan karto siyaasadda Mareykanka ee dibadda.

“Arrintan weli waa mid aad u murugsan oo culus,” ayuu yiri Isaias, isagoo intaas ku daray in soo laabashada Trump ee Aqalka Cad lagu qiimeeyo dhinacyada dhaqaalaha, wax-soo-saarka warshadaha, awoodda teknoolojiyadda, awoodda milateri iyo saameynta Mareykanka ee caalamka.

Hadalkan ayaa kusoo aadaya toddobaadyo kadib markii warbixinno caalami ah ay sheegeen in maamulka Trump uu ka fiirsanayo inuu qaado cunaqabateyn hore loogu soo rogay Eritrea, xilli Washington ay raadineyso saameyn dheeraad ah oo ku saabsan Badda Cas iyo Geeska Afrika.

Haddii tallaabadaas la qaado, waxay noqon kartaa isbeddel weyn oo ku yimaada xiriirka Mareykanka iyo Eritrea, kaas oo muddo dheer ahaa mid qabow.

Maamulka madaxweynihii hore ee Mareykanka Joe Biden ayaa 2021 cunaqabateyn saaray xisbiga talada haya ee Eritrea, saraakiil ciidan iyo mas’uuliyiin kale, sababo la xiriira doorkii Eritrea ee dagaalkii gobolka Tigray ee Itoobiya.

Isaias khudbaddiisa kuma soo hadal qaadin wararka sheegaya in Washington ay ka fiirsaneyso qaadista cunaqabateynta, mana uusan si toos ah uga jawaabin farriimaha diblomaasiyadeed ee Mareykanka.

Hoos u dhaca Mareykanka

Taas beddelkeeda, wuxuu ku eedeeyay maamulladii kala dambeeyay ee Mareykanka inay horseedeen xasillooni-darro caalami ah, faragelin milateri, deyn faro badan iyo nidaam dhaqaale oo uu ku tilmaamay mid lagu xukumo dunida.

Isaias ayaa sheegay in deynta Mareykanka ay gaartay heer “walwal leh,” kadib sanado uu ku tilmaamay “kharash-bixin xad-dhaaf ah,” isagoo ku dooday inay hadda ku dhowdahay 40 tiriliyan oo dollar.

Wuxuu sheegay in Trump uu u muuqdo inuu garwaaqsaday “jihada iyo mustaqbalka hoos u dhaca Mareykanka,” balse wuxuu su’aal geliyay in canshuuraha, dib-u-soo-celinta warshadaha, dhimista canshuuraha, xakameynta macdanta dhifka ah iyo “hanjabaadda iyo cabsi-gelinta” ay wax ka beddeli karaan xaaladdaas.

“Xaggee, yaase lala kaashan karaa si ay siyaasadahani u guuleystaan?” ayuu Isaias weydiiyay.

Madaxweynaha Eritrea ayaa sidoo kale su’aal geliyay sheegashada Mareykanka ee ah inuu leeyahay awood milateri iyo mid teknoolojiyadeed oo ka sarreysa dalalka kale.

Wuxuu sheegay inaan awoodda lagu cabbiri karin oo kaliya “dhacdooyin lagu muujiyo cabsi-gelin, dilal bartilmaameed ah” ama lahaanshaha hubka nukliyeerka, diyaaradaha aan duuliyaha lahayn iyo gantaallada casriga ah.

Isaias ayaa sheegay inaysan jirin “tilmaamo” caddeynaya in Mareykanka uu weli hoggaaminayo dhinacyada sida sirdoonka macmalka ah, isagoo ku dooday in Washington ay awooddeeda milateri marar badan u adeegsatay cabsi-gelin halkii ay ka noqon lahayd hoggaan sharci ah oo caalami ah.

Iran iyo marin-biyoodka Hormuz

Qeyb kale oo khudbaddiisa ka mid ah, Isaias ayaa si gaar ah uga hadlay Iran iyo Venezuela, isagoo su’aal geliyay saldhigga sharci iyo akhlaaqeed ee tallaabooyinka Mareykanka uu si gooni ah uga qaado dalalkaas.

“Maxaa Iran kaligeed looga mamnuucayaa?” ayuu yiri, isagoo ka hadlayay barnaamijka nukliyeerka ee Tehran. “Maxay tahay mudnaanta sharci ee Mareykanku u leeyahay inuu qaado tallaabo milateri oo keli ah?”

Isaias ayaa ka digay in xiisadda ka taagan marin-biyoodka Hormuz ay ka dhalatay “xisaab khaldan oo khatar ah,” wuxuuna sheegay in dunidu ay xoogga saarto sidii looga hortegi lahaa qalalaase ballaaran, halkii laga doodi lahaa oo kaliya suurtagalnimada in marin-biyoodkaas la xiro.

Hadalkiisa ayaa aad uga duwanaa farriin kasoo baxday Xoghayaha Arrimaha Dibadda Mareykanka Marco Rubio 24-kii May, taas oo uu ugu hambalyeeyay shacabka Eritrea munaasabadda maalinta xorriyadda.

Rubio ayaa sheegay in Mareykanka uu aqoonsan yahay “muhiimadda nabadda, amniga iyo horumarka dhaqaale ee Geeska Afrika,” wuxuuna intaas ku daray in Washington ay rajeyneyso “wada-hadal sii socda” oo ay Eritrea kala yeelato xasilloonida gobolka iyo danaha labada dhinac.

Warbixinnada ku saabsan suurta-galnimada isu-soo-dhawaanshaha Washington iyo Asmara ayaa si weyn diiradda u saaray xeebta dheer ee Eritrea ku leedahay Badda Cas, oo ku taalla meel istaraatiiji ah oo ka soo horjeedda Sacuudiga, kuna dhow marinno ganacsi oo muhiim u ah isku xirka Yurub, Bariga Dhexe iyo Aasiya.

Badda Cas ayaa yeelatay muhiimad istaraatiiji ah oo sii kordheysa tan iyo markii weerarro lala xiriiriyay dagaalka Gaza ay carqaladeeyeen maraakiibta ganacsiga, taas oo ku khasabtay qaar ka mid ah maraakiibta inay isticmaalaan waddo dheer oo ku wareegta koonfurta Afrika.

Khudbadda Isaias jawaab cad kama bixin in Eritrea ay diyaar u tahay inay ka falceliso furitaanka cusub ee Washington.

Wuxuu halkii ka sii waday dhaliishiisa muddada dheer ee ku wajahan nidaamka caalamiga ah, isagoo sheegay in nidaamka hadda jira uu ku dhisan yahay ka faa’iideysi iyo aragti ah in guusha dhinac ay khasaaraha dhinac kale ka dhalato.

“Ka guurista nidaamkii hore ee daalay ee caalamka hadda ma aha arrin ikhtiyaari ah,” ayuu yiri, isagoo ku baaqay nidaam cusub oo ku dhisan “caddaalad iyo sinnaan.”

Xaaladda Geeska Afrika

Isaias ayaa qeyb kooban oo khudbaddiisa ah ku eegay xaaladda Geeska Afrika, isagoo sheegay in xaaladaha Soomaaliya, Itoobiya, Sudan iyo South Sudan ay yihiin kuwo “aad u khatar badan” oo u baahan feejignaan degdeg ah.

Wuxuu dib u xusuustay dadaallo hore oo Eritrea ay ku dooneysay in IGAD laga beddelo urur ku kooban abaaraha iyo la-dagaallanka saxaraha, loona rogo hay’ad ballaaran oo ka shaqeysa horumarinta iyo iskaashiga gobolka.

Balse wuxuu sheegay in himilooyinkaas “aysan rumoobin.”

Isaias ayaa ku eedeeyay dhibaatooyinka gobolka dhismaha dowladnimo oo fashilmay, musuq-maasuq, qabqablayaal dagaal iyo faragelin shisheeye.

“Halkii la dhisi lahaa qarannimo ku saleysan muwaadinnimo, bulshooyinka waxaa lagu kala qeybiyay xariiqyo qowmiyadeed, qabiil iyo diimeed, taas oo hurineysa nacayb iyo dagaal sokeeye,” ayuu yiri.

Wuxuu ku tilmaamay faragelinta shisheeye iyo “u adeegidda danaha dibadda” dhibaatada ugu weyn ee gobolka, wuxuuna ku baaqay in si degdeg ah loo joojiyo faragelinta iyo maalgelinta dibadda haddii la doonayo xasillooni ka dhalata Geeska Afrika.

Hadalkaas ayaa muujiyay in Isaias uu weli si adag uga soo horjeedo saameynta shisheeye, xitaa xilli Washington ay isku dayeyso inay dib u dhisto xiriirkii ay la lahayd Eritrea.

Baydhabo (Caasimada Online) – Warar kala duwan ayaa kasoo baxaya khasaaraha ka dhashay dagaal xooggan oo saaka ka dhacay gudaha magaalada Baydhabo, kaas oo u dhexeeyay ciidamada dowladda iyo kuwa taabacsan Madaxweynihii hore ee Koonfur Galbeed Cabdicasiis Lafta-gareen.

Dagaalka oo qarxay saaka aruurtii hore ayaa yimid kadib markii ciidamada daacadda u ah Lafta-gareen ay soo weerareen magaalada kadibna waxa ay iska caabin adag kala kulmeen ciidamada Dowladda Federaalka Soomaaliya.

Wararka ayaa sheegaya in ciidamada weerarka soo qaaday ay gudaha galeen qaybo kamid ah degmada Baydhabo ee xarunta gobolka Baay, balse saacado kadib ay dib uga baxeen magaalada.

Dagaalka ayaa sidoo kale dhaliyay khasaare xooggan oo isugu jiro dhimasho iyo dhaawac soo gaaray dad kala duwan oo isugu jiro askar iyo shacab intaba.

Xaaladda guud ee magaalad ayaa lagu soo warramayaa inay hadda caadi ku soo laabatay, waxaana si buuxda u maamulaya ciidamada dowladda, kuwaas oo lagu arkayo xaafadaha iyo waddooyinka waa wayn.

Dhanka kale, ciidamada weerarka soo qaaday ayaa iyaguna ku sugan duleedka Baydhabo oo ay markii horeba weerarka kasoo qaadeen, halkaas oo ay ku leeyihiin fariisimo iyo xarumo muhiim ah.

Ciidankan oo kamid ah Daraawiishtii Koonfur Galbeed ayaa horay magaalada looga saaray kadib isbeddalkii ay dowladda ka saameysay halkaasi, waxaana tan iyo markaas guul darraystay dadaallo la sameeyay oo ku aadanaa in dib loogu soo celiyo Baydhabo si ay usii wataan howlahooda shaqo ee dhanka amniga ah,l.

Si kastaba, dagaalkan ayaa kusoo aaday, iyada oo haatan la filayo in lagu qabto doorashada gudoonka Golaha Wakiilada iyo mida Madaxweynaha ee Maamul-Goboleedka Koonfur Galbeed oo ay horay digniin uga soo saareen ciidamada maanta weerarka soo qaaday.

Hargeysa (Caasimada Online) – Sheekh Maxamed Cali Kaariye ayaa maanta si weyn uga hadlay aqoonsiga Somaliland ee Qudus inay tahay caasimadda Israa’iil iyo sida ay arrintaasi dhaawac ugu tahay Muslimiinta, gaar ahaan ummadda Somaliland, isagoo sheegay inay tahay ka-fogaansho shareecada iyo diinta Islaamka.

Sheekha ayaa sheegay inaan la aqbali karin in siyaasad la geliyo qibladii Nabiga CSW, isla markaana loo aqoonsado caasimad ay leedahay Israa’iil. Wuxuu carabka ku adkeeyay inay “dhimasho ka xigaan” in la aqbalo arrintaas.

“Wixii dhacaya ha dhacaan. Wallaahi haddii qoorta nalaga goynayo, haddii diyaaradaha drone-ka Israa’iil ay nagu dilayaan gudaha Hargeysa, ma beddeli doonno mowqifka shareecada, diinta iyo caqiidadeenna. Qibladii Nabiga CSW baa siyaasad la geliyay. Waar diin baanu leenahay, caqiido baanu leenahay iyo sharci. Kii ka xanaaqaya ha ka xanaaqo. Annaga waxaa noo muhiim ah inaan Ilaahay la kulmi doonno, oo na oofsan doona, oo aanu raalli-gelinno,” ayuu yiri Sheekh Maxamed Kaariye.

“Ninka ku hanjabaya inuu gacan bir ah ku qabanayo ciddii ka soo horjeedda, waxaanu leenahay: ma laga yaabaa in gacantaas birta ah adiga lagugu qabto ka hor intaadan dadka kale ku qaban? Ma laga yaabaa in geeridu kaaga soo horreyso?” ayuu si kulul u yiri Sheekhu, isagoo madaxda maamulka Somaliland xusuusiyey inay cibro ku qaataan hoggaamiyeyaashii Afrika, sida Mucammar Al-Qaddaafi iyo dowladdii Kacaanka ee Soomaaliya soo martay.

Sheekh Maxamed Kaariye ayaa intaas ku daray in Qudus ay Muslimiinta u tahay caqiido, isla markaana ay tahay meeshii Nabi Muxamed CSW ku helay maamuus iyo sharaf, isagoo sheegay inaan la aqbali doonin in looga tanaasulo Israa’iil.

Booliiska Somaliland ayaa xabsiga u taxaabay Sheekh Maxamed Cali Kaariye, oo ka mid ah culimada Somaliland, kadib markii uu baraha bulshada ku baahiyay qoraal uu kaga soo horjeeday aqoonsiga ay dowladda Israa’iil siisay Somaliland, maalin kadib markii lagu dhawaaqay heshiiskaas, oo ku beegnaa 26-kii December 2025.

Qudus waa magaalo Muslimiinta u ah meel barakeysan, isla markaana ay Falastiiniyiintu u arkaan dhul ay Israa’iil xoog ku haysato. Waa arrin loo arko xariiq cas oo lama taabtaan ah, waana xudunta dagaalka muddada dheer soo socday ee u dhexeeya Falastiin iyo Israa’iil.

Inkasta oo xukuumadda Somaliland ay aqoonsigan iyo is-dhaafsiga safiirrada u aragto guul weyn oo diblomaasiyadeed, haddana arrintan waxay gudaha Somaliland iyo bulshada dhexdeeda ka dhalisay dood ballaaran iyo diidmo xooggan.

Culimada diinta, siyaasiyiin iyo qaybo ka mid ah bulshada ayaa si adag uga horyimid xiriirkaas, iyagoo ka eegaya dhinaca diinta iyo qaddiyadda Falastiin. Taas beddelkeeda, xukuumadda Somaliland waxay si adag u xakameysay hadallada saameyn kara xiriirka diblomaasiyadeed ama sawirka ay Somaliland ka bixinayso fagaarayaasha caalamka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Shir ballaaran oo magaalada Muqdisho ku yeelatay beesha Cayr ee Habar Gidir ayaa looga hadlay xaaladda siyaasadeed iyo amni ee Galmudug, xilli ay taagan tahay xiisad siyaasadeed.

Kadib wadatashi iyo doodo ay yeesheen ka qayb-galayaasha shirka, beesha Cayr ayaa ku baaqday in Dowladda Federaalka, maamulka Galmudug iyo dhammaan waxgaradka deegaanka ay mudnaanta koowaad siiyaan, isla markaana xil gaar ah iska saaraan, ilaalinta nabadgelyada, xasilloonida, midnimada, iyo wadajirka Galmudug.

“Beesha Cayr waxay garwaaqsatay in ay jiraan khataro saameyn ku yeelan kara nabadda, xasilloonida, iyo midnimada guud ahaan Soomaaliya, gaar ahaan Galmudug, haddii aan marxaladdan xasaasiga ah looga gudbin wadahadal, is-afgarad, iskaashi, iyo is-tanaasul,” ayaa lagu yiri war-murtiyeedka kasoo baxay shirka beesha beesha Cayr.

Beesha ayaa dalbatay in si degdeg ah loo qabto doorasho madax-bannaan, loo dhan yahay, heshiis lagu yahay, isla markaana daahfuran, maadaama uu dhammaaday muddo-xileedkii sharciga ahaa ee maamulka Galmudug, dalkuna galay marxalad kala-guur siyaasadeed.

“Beeshu waxay adkaynaysaa in laga fogaado wax kasta oo horseedi kara gacan ka hadal, xiisad siyaasadeed, ama qalqal amni oo saamayn taban ku yeesha nabadda, xasilloonida, iyo wadajirka Galmudug. Sidoo kale, khilaaf kasta oo la xiriira arrimaha doorashooyinka waa in lagu xalliyaa wadahadal, is-afgarad siyaasadeed, iyo hannaan nabadeed oo ay qayb ka yihiin dhammaan saamileyda Galmudug,” ayaa lagu yiri war-murtiyeedka beesha.

Hoos ka aqriso war-murtiyeedka oo dhameystiran:

Maanta oo ay taariikhdu tahay 29 May 2026, waxaa shir ballaaran isugu yimid Beesha Cayr ee Habar Gidir, kaas oo uu shir guddoominayay Ugaaska Beesha, Ugaas Xasan Ugaas Maxamed Ugaas Nuur.

Shirweynaha ayaa looga hadlay xaaladda guud ee dalka, gaar ahaan xaaladda siyaasadeed iyo amni ee Galmudug. Beesha Cayr waxay garwaaqsatay in ay jiraan khataro saameyn ku yeelan kara nabadda, xasilloonida, iyo midnimada guud ahaan Soomaaliya, gaar ahaan Galmudug, haddii aan marxaladdan xasaasiga ah looga gudbin wadahadal, is-afgarad, iskaashi, iyo is-tanaasul.

Kadib wadatashi iyo doodo ay yeesheen ka qaybgalayaasha kulanka, ayaa Beesha Cayr, iyadoo ka duuleysa mas’uuliyadda ka saaran ilaalinta nabadda, xasilloonida, iyo wadajirka dalka guud ahaan, gaar ahaan Galmudug, waxay isku raacday qodobbada soo socda:

In Dowladda Federaalka Soomaaliya, Dowladda Galmudug, iyo dhammaan waxgaradka deegaanka ay mudnaanta koowaad siiyaan, isla markaana xil gaar ah iska saaraan, ilaalinta nabadgelyada, xasilloonida, midnimada, iyo wadajirka Galmudug.

Maadaama uu dhammaaday muddo-xileedkii sharciga ahaa ee maamulka Galmudug, dalkuna galay marxalad kala-guur siyaasadeed, in si degdeg ah loo qabto doorasho madax-bannaan, loo dhan yahay, heshiis lagu yahay, isla markaana daahfuran.

Beeshu waxay adkaynaysaa in laga fogaado wax kasta oo horseedi kara gacan ka hadal, xiisad siyaasadeed, ama qalqal amni oo saamayn taban ku yeesha nabadda, xasilloonida, iyo wadajirka Galmudug. Sidoo kale, khilaaf kasta oo la xiriira arrimaha doorashooyinka waa in lagu xalliyaa wadahadal, is-afgarad siyaasadeed, iyo hannaan nabadeed oo ay qayb ka yihiin dhammaan saamileyda Galmudug.

Beesha Cayr waxay gogol wadatashi iyo nabadayn u fidinaysaa dhammaan beelaha ku bahoobay Galmudug, si looga wada hadlo wixii khilaaf ah ee jira, loo adkeeyo wadajirka bulshada, loogana gudbo marxaladda kala-guurka si nabad iyo is-afgarad leh.

In la xoojiyo wadatashiga, iskaashiga, iyo is-tanaasulka siyaasadeed, si loo sii adkeeyo midnimada iyo wadajirka Soomaaliya, gaar ahaan wadajirka Beesha Cayr, loogana gudbo marxaladda kala-guurka si nabad, xasillooni, iyo is-afgarad ku dhisan.

Ugu dambayn, Beesha Cayr waxay u mahadcelinaysaa guddiga qabanqaabada, Ugaaska Beesha, iyo dhammaan kasoo qaybgalayaashii shirka dadaalkii ay geliyeen qabsoomidda shirkan iyo doorkooda ku aaddan ilaalinta nabadda, wadajirka, horumarka, iyo mustaqbalka Galmudug.

Muqdisho (Caasimada Online) – Hay’adda caalamiga ah ee International Press Institute (IPI) ayaa walaac xooggan ka muujisay xaaladda sii xumaaneysa ee xorriyadda saxaafadda Soomaaliya, iyadoo sheegtay inay kordheen weerarrada, xarigga, handadaadaha iyo caburinta loo geysanayo saxafiyiinta Soomaaliyeed, gaar ahaan bishii May 2026.

War-saxaafadeed ay hay’addu soo saartay ayaa lagu sheegay in saxafiyiinta iyo xarumaha warbaahinta ay wajahayaan cadaadis isa soo taraya, xilli dalka uu ku jiro marxalad siyaasadeed oo xasaasi ah oo ay ka socdaan doorashooyinka goleyaasha deegaanka iyo doodaha la xiriira muddo xileedka dowladda iyo hannaanka dimuqraadiyadda.

IPI ayaa sheegtay in xaaladda hadda jirta ay khatar ku tahay xorriyadda hadalka iyo madaxbannaanida warbaahinta, iyadoo xustay in warbaahinta madaxa-bannaan ay door muhiim ah ka ciyaarto ilaalinta isla-xisaabtanka, wacyigelinta bulshada iyo dabagalka arrimaha siyaasadda iyo amniga dalka.

Hay’adda ayaa sidoo kale sheegtay inay, iyada iyo hay’adaha la shaqeeya, diiwaangeliyeen kiisas badan oo la xiriira weerarro iyo cadaadis lagu hayo wariyeyaasha Soomaaliyeed, oo ay ku jiraan kuwa ka shaqeeya arrimaha deegaanka, isbeddelka cimilada iyo barakicinta dadka rayidka ah.

Sida lagu sheegay warbixinta, qaar kamid ah saxafiyiinta ayaa la kulmay handadaad iyo caga-jugleyn la xiriirta wararka ay tabinayaan, taas oo IPI ay ku tilmaantay arrin si weyn u dhaawaceysa xorriyadda warbaahinta iyo badqabka wariyeyaasha.

IPI ayaa ugu baaqday dowladda Soomaaliya inay qaaddo tallaabooyin degdeg ah oo lagu ilaalinayo saxafiyiinta, isla markaana la xaqiijiyo in caddaalad la marsiiyo dadka ku lugta leh tacaddiyada iyo weerarrada ka dhanka ah warbaahinta.

Dhanka kale, hay’addu waxay beesha caalamka iyo saaxiibbada Soomaaliya ugu baaqday inay kordhiyaan dadaallada iyo cadaadiska lagu taageerayo xorriyadda saxaafadda, iyadoo ka digtay in weerarrada joogtada ah ee lagu hayo warbaahinta madaxa-bannaan ay wiiqi karaan kalsoonida shacabka iyo geeddi-socodka dimuqraadiyadda dalka.

Kismaayo (Caasimada Online) – Madaxweynaha Dowlad-goboleedka Jubaland, Axmed Maxamed Islaam (Axmed Madoobe) ayaa maalinkii saddexaad ee Ciidul Adxaa booqasho ugu tagay ciidamada Daraawiishta Jubaland ee ku sugan aagga deegaanka Jannaa Cabdalle ee gobolka Jubbada Hoose.

Madaxweynaha ayaa inta uu ku sugnaa furimaha hore kulan la qaatay saraakiisha iyo ciidamada, isaga oo warbixin ka dhageystay xaaladda amni iyo howlgallada ay ciidamadu ka wadaan deegaannada Jubaland.

Axmed Madoobe ayaa ciidamada uga mahadceliyey heeganka joogtada ah ee ay ugu jiraan difaaca deegaannada Jubaland iyo dadaallada ay ku bixinayaan xoreynta goobaha ay weli ku sugan yihiin kooxda Al-Shabaab.

Waxa uu sidoo kale ku ammaanay ciidamada Daraawiishta doorka ay ka qaadanayaan sugidda amniga, isagoo sheegay in naf-hurnimada ay sameynayaan ay muhiim u tahay xasilloonida iyo badbaadada shacabka reer Jubaland.

Madaxweynaha Jubaland ayaa tilmaamay in dowladdu ay waddo qorsheyaal cusub oo la xiriira dardargelinta howlgallada ka dhanka ah Al-Shabaab, kuwaasi oo la filayo inay dhawaan ka billowdaan deegaannada ay kooxdaasi kaga sugan tahay Jubaland.

Madoobe ayaa ciidamada ku dhiirrigeliyey inay sii laba jibbaaraan dadaalladooda, isla markaana ay u diyaar garoobaan howl-gallada qorsheysan ee lagu doonayo in lagu xoreeyo deegaannada harsan.

Sidoo kale wuxuu sheegay in shacabka Soomaaliyeed ay rajeynayaan in la helo nabad iyo xasillooni waarta, isagoo xusay in ciidamada Daraawiishta Jubaland ay laf-dhabar u yihiin dadaallada lagu xaqiijinayo amniga iyo xoreynta dalka.

Laascaanood (Caasimada Online) – Wararka laga helayo magaalada Laascaanood ee xarunta maamulka Waqooyi Bari ayaa sheegaya in halkaasi ay ka socdaan dadaallo nabadeed oo lagu xallinayo xiisad u dhexeysa laba maleeshiyo beeleed oo shalay ku dagaallamay deegaan ka tirsan gobolkaasi.

Dagaalka oo ka dhacay deegaanka Madax-lagu-xoor ayaa sababay dhimasho, dhaawac iyo barakac soo gaaray dadka rayidka ah, iyadoo sidoo kale ay jirto cabsi laga qabo in colaaddaasi sii fiddo haddii aan si degdeg ah loo xakameyn.

Ilo deegaanka ah ayaa sheegay in labada dhinac ay isku hayaan muran la xiriira dhul iyo deegaanno, kaas oo muddooyinkii dambe sii xoogeysanayay. Xiisadda ayaa la sheegay inay ugu dambeyn isku beddeshay dagaal hubeysan oo si weyn looga dareemay deegaannada ku dhow halka uu ka dhacay.

Wararka ayaa intaasi ku daraya in inta badan qoysaskii ku noolaa deegaanka Madax-lagu-xoor ay halkaasi ka barakaceen, kadib markii ay ka cabsi qabeen in dagaalladu dib u qarxaan. Dadka barakacay ayaa u kala firxaday deegaanno kale oo ka tirsan gobolka.

Dhanka kale, waxaa socda waan-waan iyo dadaallo nabadeed oo ay wadaan odayaasha dhaqanka iyo waxgaradka deegaanka, kuwaasi oo isku dayaya in labada dhinac la kala qaado si loo gaaro xabbad-joojin degdeg ah.

Ilo xog ogaal ah ayaa sheegaya in maamulka Waqooyi Bari uu bilaabay dhaq-dhaqaaqyo lagu abaabulayo kulan ay isugu imanayaan duubabka dhaqanka iyo qeybaha kala duwan ee bulshada, si xal waara loogu helo colaadda ka taagan deegaankaasi.

Ilaa hadda ma jiro war rasmi ah oo kasoo baxay maamulka Waqooyi Bari oo ku saabsan dagaalka iyo khasaaraha ka dhashay, hase yeeshee waxaa la filayaa in saacadaha soo socda uu maamulkaasi ka hadlo xaaladda iyo tallaabooyinka uu qaaday.