Ankara (Caasimada Online) – Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Mudane Xasan Sheekh Maxamuud ayaa ka qeyb-galay Madasha Hoggaamiyeyaasha Diblomaasiyadda Antalya ee dalka Turkiga, taas oo ay isugu yimaadeen madax dowladeed, diblomaasiyiin iyo hoggaamiyeyaal siyaasadeed oo ka kala socda caalamka.

Madashan ayaa diiradda lagu saaray is-dhaafsiga aragtiyo la xiriira xaaladda caalamka, doorka diblomaasiyadda casriga ah, iyo sidii xal waara loogu heli lahaa caqabadaha caalamiga ah ee sii kordhaya.

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa khudbaddiisa ku adkeeyay muhiimadda ay diblomaasiyaddu u leedahay dhisidda kalsoonida dowladaha, kobcinta xiriirrada saaxiibtinimo iyo xasillinta guud ee caalamka.

Waxa uu sidoo kale tilmaamay in dunida maanta ay si weyn ugu baahan tahay wada-hadallo miro-dhal ah iyo iskaashi dhab ah oo lagu wajaho arrimaha amniga, horumarka iyo xasilloonida.

Madaxweynaha ayaa hoosta ka xarriiqay doorka firfircoon ee Soomaaliya ay ku leedahay fagaarayaasha caalamiga ah, gaar ahaan xubinnimada aan joogtada ahayn ee Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay.

Xasan Sheekh ayaa xaqiijiyay in Soomaaliya ay ka go’an tahay taageeridda dadaallada diblomaasiyadda dhinacyada badan leh, ilaalinta nabadda iyo amniga caalamiga ah, iyo xoojinta iskaashiga caalamka.

Dhanka kale, Madaxweynaha ayaa la filayaa in uu kulan-doceedyo la yeelan doono madaxda iyo hoggaamiyeyaasha ka qeyb-galaya shirkan, si uu ugala hadlo arrimaha gaarka ah ee Soomaaliya.

Turkiga oo shirkan soo qaban-qaabiyay ayaa ah saaxiibka koowaad ee Soomaaliya, iyadoo haatan ay labada dal ka dhaxeeyaan iskaashiyo dhowr ah oo ku saleysan amniga, dhaqaalaha, horumarinta kaabeyaasha dalka iyo sidoo kale taageerada diblomaasiyadeed.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa si rasmi ah u ansixisay Istiraatiijiyadda Qaran ee la-dagaallanka musuq-maasuqa ee 2026–2030 kaddib kulan heer sare ah oo ka qabsoomay magaalada Muqdisho, kaas oo ay ka qeyb-galeen mas’uuliyiin ka kala socday Dowladda Federaalka iyo Dowlad-goboleedyada.

Kulankan oo lagu qabtay Hotel Afrik 15-kii April 2026 ayaa sidoo kale waxaa qeyb ka ahaa hay’adaha garsoorka, kormeerka iyo fulinta sharciga, iyo wakiillo ka socday bulshada rayidka ah iyo saaxiibada horumarinta.

Kulanka aya lagu ansixinayay qabyo-qoraalka istiraatiijiyadda cusub, iyadoo diiradda lagu saaray dhameystirka qorshe mideysan oo dalka looga cirib-tirayo musuq-maasuqa, loona xoojinayo hufnaanta hay’adaha dowliga ah.

Wasiirka Cadaaladda iyo Arrimaha Dastuurka, Xasan Macallin Maxamuud oo soo xiray shirka ayaa khudbad uu jeediyay ku adkeeyay muhiimadda ay leedahay in si wadajir ah looga hortago musuqmaasuqa, isagoo tilmaamay in uu si toos ah u saameeyo kalsoonida shacabka, kobaca dhaqaalaha iyo tayada adeegyada dowladda.

Wasiirka ayaa sheegay in la-dagaallanka musuqmaasuqa uusan ahayn mas’uuliyad gaar u ah dowladda oo keliya, balse uu u baahan yahay ka qeybgal ballaaran oo ay yeeshaan dhammaan qaybaha bulshada.

“Dowladdu keligeed kuma filna, waa in shacabka Soomaaliyeed ay door muuqda ka qaataan la-dagaallanka musuqmaasuqa iyo ilaalinta hufnaanta,” ayuu yiri Wasiir Xasan Macallin.

Istiraatiijiyadda NACS 2026–2030 ayaa daba socota qorshihii hore ee 2020–2023, waxaana lagu saleeyay dib-u-eegis dhammaad (end-term review) iyo qiimeyn qaran oo lagu sameeyay meelaha ugu nugul musuqmaasuqa, sida maaliyadda dadweynaha, qandaraasyada dowladda, adeegyada bulshada iyo hay’adaha kormeerka.

Wasaaradda Cadaaladda ayaa sheegtay in diyaargarowga istiraatiijiyaddan uu soo maray marxalado kala duwan, oo ay ku jireen wadatashiyo ballaaran oo lala yeeshay hay’adaha dowladda iyo daneeyeyaasha kale, iyadoo taageero farsamo laga helay Bangiga Horumarinta Afrika (AfDB).

Qorshahan cusub ayaa si gaar ah u diiradda saaraya xoojinta shuruucda la-dagaallanka musuqmaasuqa, hagaajinta isku-duwidda hay’adaha, dardargelinta fulinta sharciga, iyo sare u qaadista isla-xisaabtanka iyo hufnaanta maamulka maaliyadeed ee dalka.

Sidoo kale, waxaa la isku raacay in la hirgeliyo tallaabooyin degdeg ah (quick wins) oo lagu muujinayo horumar muuqda, gaar ahaan dhinacyada dakhliga gudaha, qandaraasyada dowladda iyo nidaamyada xakameynta kharashaadka.

Intii uu socday kulanka, waxaa si gaar ah loo adkeeyay muhiimadda iskaashiga u dhexeeya Dowladda Federaalka iyo Dowlad-goboleedyada, si loo helo hannaan mideysan oo lagula dagaallamo musuqmaasuqa, loona xaqiijiyo hirgelinta istiraatiijiyadda cusub.

Qorshahan ayaa sidoo kale la jaan-qaadaya waajibaadka caalamiga ah ee Soomaaliya, gaar ahaan heshiiska Qaramada Midoobay ee ka dhanka ah musuqmaasuqa (UNCAC), taas oo sare u qaadeysa kalsoonida beesha caalamka ee nidaamka maamul ee dalka.

Wasaaradda Cadaaladda iyo Arrimaha Dastuurka ayaa xaqiijisay in talooyinkii kasoo baxay kulanka lagu dari doono nuqulka kama dambaysta ah ee istiraatiijiyadda, kaas oo loo gudbin doono Golaha Wasiirrada si loo ansixiyo loona dhaqan-geliyo.

Tallaabadan ayaa loo arkaa mid muhiim u ah dadaallada Dowladda Federaalka Soomaaliya ay ugu jirto dhismaha hay’ado dowladeed oo hufan, kor u qaadidda isla-xisaabtanka, iyo xoojinta kalsoonida shacabka iyo saaxiibada caalamiga ah ee dalka.

Washington (Caasimada Online) – Wasiirka Wasaaradda Maaliyadda Soomaaliya, Biixi Iimaan Cige ayaa khudbad dhinacyo badan taabanaysa ka jeediyay fadhiga loo dhan yahay ee uu shir-guddoominayay Madaxweynaha Bangiga Adduunka, Ajay Banga, intii uu socday shirka xilliga gu’ga ee Bangiga Adduunka iyo IMF oo ka qabsoomaya magaalada Washington DC.

Shirkan oo loo yaqaano matalaadda Kooxda 1-aad ee Afrika (World Bank Africa Group 1 Constituency) oo Soomaaliya ay xubin muhiim ah ka tahay ayaa ka mid ah labada shir ee ugu waaweyn shirarka sanadlaha ah ee Bangiga Adduunka iyo IMF, waxaana inta badan lagu falanqeeyaa hannaanka maalgelinta ee Bangigu siiyo qaaradda Afrika.

Wasiirka ayaa khudbaddiisa si gaar ah diiradda ugu saaray muhiimadda ay leedahay sare u qaadidda dakhliga gudaha, horumarinta nidaamka maareynta maaliyadda dadweynaha (PFM), iyo hagaajinta hannanka maalgashiga dalka, xilli ay jiraan duruufo dhaqaale oo caalami ah iyo caqabado saameyn ku yeeshay ilaha dhaqaalaha Soomaaliya iyo dunida inteeda kale.

Dowladda Soomaaliya ayuu sidoo kale xusay inay si habsami leh uga faa’iidaysanayso fursadaha maalgelinta iyo mashaariicda horumarineed, kuwaas oo qaarkood ay hadda ka socdaan gudaha dalka.

Dhanka kale, Wasiirka ayaa magaalada Washington ka wada kulamo miro-dhal ah oo uu la yeelanayo madax sare oo ka tirsan hay’adaha maaliyadeed ee caalamiga ah iyo dalalka saaxiibka la ah Soomaaliya, iyadoo shirka uu galay maalintiisii saddexaad.

Kulamada ugu muhiimsan ee uu Wasiirku yeeshay waxaa ka mid ahaa kulan uu la qaatay Madaxweynaha Bangiga Adduunka, Ajay Banga, kaas oo diiradda lagu saaray xoojinta iskaashiga u dhexeeya Soomaaliya iyo Bangiga Adduunka, iyo doorka Bangigu ku leeyahay taageerada horumarinta dalka.

Sidoo kale, Wasiirka ayaa kulan la yeeshay Wasiirka Horumarinta Caalamiga ah ee Norway, Åsmund Aukrust, iyagoo ka wada hadlay horumarka dib-u-habaynta maaliyadda iyo fursadaha maalgashi ee Soomaaliya.

Wasiirka ayaa sidoo kale la kulmay mas’uuliyiin sare oo ka kala socday Boqortooyada Ingiriiska, IMF, Mareykanka iyo Midowga Yurub, kuwaas oo ay ka wada hadleen arrimo ay ka mid yihiin dib-u-habaynta dhaqaalaha, kobaca dhaqaale, caqabadaha la xiriira isbeddelka cimilada iyo helitaanka maalgelinta horumarineed ee waarta.

Mas’uuliyiinta uu Wasiirku la kulmay waxaa ka mid ahaa Nick Dyer oo ka tirsan FCDO, Agaasimaha Waaxda Bariga Dhexe iyo Bartamaha Aasiya ee IMF Jihad Azour, Agaasimaha Xafiiska Afrika ee Wasaaradda Maaliyadda Mareykanka Alexander Leipziger, iyo Wakiilka Midowga Yurub ee iskaashiga caalamiga ah Jozef Síkela.

Ugu dambeyn, kulamadan ayaa muujinaya dadaallada Dowladda Federaalka Soomaaliya ay ugu jirto xoojinta xiriirka caalamiga ah, kobcinta dhaqaalaha, iyo ka faa’iidaysiga fursadaha maalgelinta iyo mashaariicda horumarineed ee ka socda gudaha dalka.

Dhuusamareeb (Caasimada Online) – Musharraxa madaxweyne ee maamulka Galmudug, Liibaan Axmed Xasan ayaa soo dhaweeyay jadwalka doorasho ee shalay uu soo saaray Guddiga Doorashooyinka iyo Soohdimaha Qaranka.

Guddiga ayaa ku dhawaaqay in 13-ka bisha May ay tahay maalinta loo qorsheeyay in deegaannada maamulka Galmudug ay ka dhacdo doorasho isku sidkan oo qof iyo cod ah, taas oo lagu dooranayo goleyaasha deegaanka iyo Golaha Wakiillada ee maamul-goboleedka.

Musharrax Liibaan ayaa soo saarista jadwalka doorashooyinka maamulka ku tilmaamay tallaabo muhiim ah oo loo qaaday dhanka dimuqraadiyadda iyo xasilloonida dalka.

“Inkasta oo doorashooyinku ay hore u soo daaheen, haddana waxaa muhiim ah in markan lagu qabto waqtiga loo asteeyay, lagana fogaado dib u dhac kale,” ayuu Liibaan ku yiri qoraal uu soo saaray.

Wuxuu intaas ku sii daray, “Aniga oo aaminsan in Galmudug u baahan tahay isbeddel dhab ah oo nololeed, waxaan diyaar u ahay inaan hormuud ka noqdo isbeddelkaas. Haddii Eebbe idmo, waxaan rajeynayaa in la i doorto si aan u hirgeliyo horumar iyo caddaalad loo siman yahay.”

Si kastaba, maamul-goboleedka Galmudug ayaa haatan galaya maalmo xasaasi ah oo ay hareeyeen loollan doorasho, is-diido siyaasadeed, iyo dhaq-dhaqaaqyo cusub oo saameyn ku yeelan doona jihada maamulka.

Hoos ka aqriso qoraalka musharax Liibaan

Anigoo ah musharax u taagan doorashada madaxtinimada Galmudug waxaan halkaan si diirran ugu soo dhoweynayaa jadwalka doorashooyinka ee uu maantay soo saaray Guddiga Doorashooyinka iyo Soohdimaha Qaranka. Waa tallaabo muhiim ah oo loo qaaday dhanka dimuqraadiyadda iyo xasilloonida dalka.

Waxaan si gaar ah u soo dhoweynayaa jadwalka doorashada Dowlad Goboleedka Galmudug ee la qorsheeyay in la qabto 13-ka May 2026. In kasta oo doorashooyinku ay hore u soo daaheen, haddana waxaa muhiim ah in markan lagu qabto waqtiga loo asteeyay, lagana fogaado dib u dhac kale.

Waxaan ugu baaqayaa shacabka reer Galmudug, gaar ahaan taageerayaashayda, in ay si firfircoon isu diiwaangeliyaan ayna si weyn uga soo qayb galaan maalinta doorashada.

Aniga oo aaminsan in Galmudug u baahan tahay isbeddel dhab ah oo nololeed, waxaan diyaar u ahay inaan hormuud ka noqdo isbeddelkaas. Haddii Eebbe idmo, waxaan rajeynayaa in la i doorto si aan u hirgeliyo horumar iyo cadaalad loo siman yahay.

Mahadsanidiin.

Washington (Caasimada Online) – Aqlabiyad weyn oo ka tirsan mudaneyaasha xisbiga Dimoqraadiga ee Aqalka Senate-ka Mareykanka ayaa Arbacadii u codeeyay in la hakiyo hubka cusub ee Mareykanku ka iibiyo Israa’iil, arrintaas oo calaamad muuqata u ah sida xisbigani uu si xawli ah uga fogaaday taageeradiisii shuruud la’aanta ahayd ee uu horay u siin jiray hubeynta Israa’iil.

Laba qaraar oo uu soo jeediyay Senator Bernie Sanders, kuwaas oo ujeeddadoodu ahayd in la joojiyo iibinta cagaf-cagafyada gaashaaman iyo bambooyinka culeyskoodu yahay 1,000-ka rodol (pound), ayaa laga guuleystay, balse waxay taageero buuxda ka heleen inta badan mudaneyaasha Dimoqraadiga ee aqalkaas.

Senate-ka ayaa codad dhan 40-59 ku diiday qaraarka lagu hakinayay iibinta cagaf-cagafyada, halka codad dhan 36-63 lagu diiday qaraarka ka dhanka ahaa iibinta bambooyinka.

Tallaabooyinkan ayaa bartilmaameedsanayay hub iibintiisu ay ku kacayso ku dhawaad $446.8 milyan oo dollar, oo ay ku jiraan $295 milyan oo lagu bixinayo cagaf-cagafyo gaashaaman iyo $151.8 milyan oo ah bambooyinka 1,000-ka rodol ah.

Senator Sanders ayaa sheegay in hubkan loo adeegsaday Gaza, Lubnaan iyo dhulalka Falastiiniyiinta ee la haysto, wuxuuna ku dooday in iibintani ay dhalinayso walaac xooggan oo lid ku ah sharciga Mareykanka, gaar ahaan Xeerka Kaalmada Shisheeye iyo Xeerka Xakameynta Dhoofinta Hubka.

Codbixintan ayaa si weyn bannaanka u soo dhigtay kala-qaybsanaanta soo dhex gashay safafka xildhibaanada Dimoqraadiga. Afartan (40) ka mid ah 47-da mudane ee Dimoqraadiga u matala Aqalka Senate-ka ayaa u codeeyay in la joojiyo cagaf-cagafyada la siiyo milateriga Israa’iil, halka 36 ay u codeeyeen in laga joojiyo bambooyinka.

Tani waxay ka dhigan tahay in ku dhawaad 85 boqolkiiba mudaneyaasha Dimoqraadiga ee Senate-ku ay taageereen ugu yaraan tallaabooyin lagu xakameynayo Israa’iil si aysan u sii wadin ololaheeda isir-sifeynta iyo burburinta guryaha Falastiiniyiinta, taasi oo ah tiro aan abid horey loo arag.

Xubno sare oo ka tirsan Dimoqraadiga, oo uu ku jiro Hoggaamiyaha laga tirada badan yahay ee Senate-ka Chuck Schumer, Kirsten Gillibrand iyo John Fetterman, ayaa ka horyimid in la hakiyo iibinta hubka, iyagoo garab istaagay dhammaan ama ku dhawaad dhammaan mudaneyaasha xisbiga Jamhuuriga.

Si kastaba ha ahaatee, codbixintan ayaa si buuxda ula jaanqaadaysa isbeddel siyaasadeed oo ballaaran oo ka dhex socda Xisbiga Dimoqraadiga. Codbixin ra’yi ururin ah oo ay samaysay hay’adda Pew (Pew poll) oo bishan la daabacay, ayaa muujisay in 80 boqolkiiba taageerayaasha Dimoqraadiga iyo kuwa madax-bannaan ee u janjeera xisbigaas ay hadda aragti taban ka qabaan Israa’iil, taas oo ah sare u kac weyn marka loo eego 69 boqolkiiba sanadkii hore iyo 53 boqolkiiba sanadkii 2022-kii.

Isbeddelkaas ayaa si isa soo taraysa uga dhex muuqda dhismaha Capitol Hill ee xarunta baarlamaanka Mareykanka.

Codbixintii shalay ayaa loo arkaa caddayn dheeraad ah oo muujinaysa “niyad-jabka sii kordhaya” ee Dimoqraadigu ka qabo taageerada milateri ee Mareykanku siiyo Israa’iil. Joojinta taageerada Mareykanka ee dalkaas oo markii hore ahayd aragti naadir ah oo laga faquuqo Koongareeska, ayaa hadda noqotay mowqifka ugu weyn ee xisbiga Dimoqraadiga.

Cadaadiska ayaa sidoo kale ku sii kordhaya Chuck Schumer, kaas oo u muuqda mid ka leexday jihada aqlabiyadda saldhigga xisbigiisa. Maalmihii ka horreeyay codbixinta, ku dhawaad 100 qof oo dibadbaxayaal ah ayaa lagu xiray magaalada New York kaddib markii ay dalbadeen in Schumer iyo Gillibrand ay taageeraan qaraarada Sanders.

Kadib markii Schumer uu diiday qaraarka, Xildhibaan Ro Khanna ayaa si fagaare ah ugu sheegay inuu “meesha banneeyo,” isagoo ku eedeeyay inuu gabi ahaanba ka dhex baxay xisbiga iyo shacabka Mareykanka.

In kasta oo qaraaradii Sanders ugu dambeyn la diiday, baaxadda taageerada Dimoqraadiga ayaa astaan u ah heer cusub oo ay gaartay mucaaradnimada Koongareeska ee ku aaddan hubeeynta Israa’iil.

Wakaaladda wararka ee Reuters ayaa sheegtay in codbixintu ay muujisay “walaac sii kordhaya oo ka dhex jira Dimoqraadiga”, halka wargeyska The Guardian uu natiijadan ku sifeeyay mid caddaynaysa in xisbiga dhexdiisa uu ka socdo olole xooggan oo lagu doonayo in si dhow loola socdo iibka hubka, iyadoo laga falcelinayo burburka baaxadda leh ee Gaza iyo colaadda sii fidaysa ee gobolka.

Madaxda Dimoqraadiga ee weli u ololaynaya gargaarka milateri, digniintan siyaasadeed ayaa noqonaysa mid ay adag tahay in la iska indho-tiro. Codbixiyeyaasha xisbigu waxay si xooggan ugu janjeersanayaan dhanka difaacida xuquuqda Falastiiniyiinta, codbixintii Arbacadiina waxay si cad u muujisay in inta badan xubnaha Dimoqraadiga ee Senate-ku ay hadda la jaanqaadayaan isbeddelkaas.

Garoowe (Caasimada Online) – Maamulka Puntland ayaa sheegay in dalka uu galay xaalad hubanti la’aan siyaasadeed iyo amni kadib markii uu dhamaaday muddo-xileedka baarlamaanka, iyadoo baaq degdeg ahna u dirtay Madaxweyne Xasan Sheekh.

War-saxaafadeed kasoo baxay Golaha Wasiirrada Puntland ayaa Madaxweynaha loogu baaqay in uu qabto shir degdeg oo ay isugu yimaadaan dhinacyada siyaasadda, si heshiis looga gaarayo hannaan doorasho oo loo dhan yahay, ka hor dhammaadka muddo xileedkiisa.

“Dowladda Puntland waxay Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka ugu baaqaysaa in uu badbaadiyo jiritaanka midnimada iyo wadajirka Ummadda Soomaaliyeed, una qabto shir deg deg ah,” ayaa lagu yiri war-saxaafadeedka.

Baaqan ayaa imanaya xilli dalka uu marayo marxalad xasaasi ah oo u baahan go’aan mideysan, si loo helo xal wada-ogol ah oo lagu wajaho kala-guurka siyaasadeed, loogana fogaado firaaq dastuuri ah iyo qalalaase amni.

Hoos ka aqriso war-saxaafadeedka

Golaha Xukuumadda Dowlada Puntland oo maanta, 16 April 2026, shirkooodi caadiga ahaa ku yeeshay Caasimadda Garoowe ayaa si qoto dheer uga hadlay xaaladda siyaasadeed iyo amni ee hareysay hannaanka iyo sharciyadda Dowladda Federaalka Soomaaliya.

Golaha Xukuumadda Dowlada Puntland wuxuu caddeynayaa in si waafaqsan Dastuurka kumeel gaarka ah ee Federaalka Soomaaliya qodobkiisa 60-aad uu 14-kii April 2026 dhammaaday muddo xileedkii dastuuriga ahaa ee Golaha Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya.

Muddo xileedka Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka ayaa sidoo kale ku eg 15-ka May 2026 sida ku cad qodobka 91-aad ee Dastuurka Federaalka ee kumeel gaarka ah.

Hay’adaha Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa wajahaya xaalad hubanti la’aan dastuuri ah, Dalka ayaana qarka u saaran burbur siyaasadeed iyo qalalaase amni.

Sida darteed, Dowladda Puntland waxay Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka ugu baaqaysaa in uu badbaadiyo jiritaanka midnimada iyo wadajirka Ummadda Soomaaliyeed, una qabto shir deg deg ah, ka hor inta aan muddo xileedkiisu dhammaan, si xal wada oggol ah looga gaaro doorashooyinka hay’adaha Federaalka Dalka ee Baarlamaanka iyo Madaxweynaha iyo kuwa Dowladaha Xubnaha ka ah Dowladda Federaalka ah.

Istanbul (Caasimada Online) – Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud ayaa Madaxtooyada Dolmabahçe ee magaalada Istanbul kulan kula yeeshay Madaxweynaha Turkiga, Recep Tayyip Erdoğan.

Kulanka labada madaxweyne ayaa diiradda lagu saaray xoojinta xiriirka iyo iskaashiga u dhexeeya labada dal, gaar ahaan dhinacyada amniga, dhaqaalaha iyo horumarinta.

Madaxweyneyaasha ayaa sidoo kale dul istaagay miro-dhalka iskaashiga maalgashi ee Soomaaliya iyo Turkiga, kaas oo la sheegay inuu gaaray heer sare sanadihii u dambeeyay.

Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ayaa uga mahadceliyay dowladda iyo shacabka Turkiga doorka muuqda ee ay ka qaadanayaan dowlad-dhiska iyo horumarka Soomaaliya, gaar ahaan dhinacyada dib u dhiska, adeegyada bulshada iyo amniga.

Labada dhinac ayaa adkeeyay muhiimadda ay leedahay sii xoojinta wada-shaqeynta istiraatiijiga ah ee u dhexeysa Soomaaliya iyo Turkiga, si loo sii horumariyo xiriirka labada dal.

Sidoo kale, labada madaxweyne ayaa hambalyeeyay billowga soo saarista shidaalka Soomaaliya, iyagoo xusay in markabkii qodi lahaa uu soo gaaray dalka, taas oo rajo cusub gelinaysa horumarka dhaqaalaha.

Si kastaba, xiriirka Soomaaliya iyo Turkiga ayaa si weyn u kobcay tan iyo sanadkii 2011-kii, markaas oo Ankara ay si xooggan u billowday taageerada Soomaaliya, iyadoo Turkigu ka mid yahay dalalka ugu waaweyn ee maalgashiga ku leh dalka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiirka Arrimaha Dibadda iyo Iskaashiga Caalamiga ah ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Cabdisalaam Cabdi Cali ayaa maanta xarunta wasaaradda ku qaabilay Safiirka cusub ee Jamhuuriyadda Hindiya u qaabilsan Soomaaliya, Dr. Adarsh Swaika.

Wasiirka ayaa safiirka ka guddoomay nuqul ka mid ah waraaqaha aqoonsigiisa, taas oo ka dhigan tallaabada ugu horreysa ee uu si rasmi ah u bilaabayo howlaha diblomaasiyadeed ee uu ka fulinayo dalka.

Safiirka Hindiya, Dr. Adarsh Swaika ayaa la sheegay in fadhigiisa rasmiga ah uu yahay magaalada Nairobi ee dalka Kenya, halkaas oo uu ka wakiil yahay danaha dalkiisa ee Soomaaliya.

Kulanka dhexmaray labada dhinac ayaa diiradda lagu saaray xiriirka taariikhiga ah ee soo jireenka ah ee u dhexeeya Soomaaliya iyo Hindiya, kaas oo salka ku haya iskaashi iyo is-afgarad muddo dheer soo socday.

Labada mas’uul ayaa sidoo kale isla qaatay muhiimadda ay leedahay in la xoojiyo xiriirka laba geesoodka ah, si looga dhigo mid si wax ku ool ah uga faa’iideeya labada dal.

Waxaa intaas dheer in labada dhinac ay isku raaceen in iskaashiga jira loo beddelo mashaariic horumarineed oo miro dhal ah, kuwaas oo si toos ah u taaban kara nolosha shacabka.

Ugu dambeyntiina, Wasiirka Arrimaha Dibadda Soomaaliya ayaa safiirka cusub u rajeeyay inuu si hufan oo guul leh u guto waajibaadkiisa shaqo inta uu xilka hayo.

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddiga Madax-Bannaan ee Xuquuqul Insaanka Qaranka (GMXIQ) ayaa galay khilaaf gudaha ah, kadib markii afar ka mid ah komishineerradiisa ay soo saareen bayaan rasmi ah oo ay ku diideen waxa ay ku tilmaameen ku milanka siyaasadeed ee qaar ka mid ah hoggaanka sare ee guddiga, arrintaas oo ay la xiriiriyeen doorashadii 28-ka Maarso 2026 ka dhacday Dowlad Goboleedka Koonfur Galbeed.

Bayaanka ayaa lagu sheegay in xubnaha saxiixay ay mowqifkooda ku saleynayaan Dastuurka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Xeerka Lr. 16 ee 2016 ee lagu aas-aasay GMXIQ, iyo mabaadi’da caalamiga ah ee hay’adaha xuquuqul insaanka lagu hago, gaar ahaan Paris Principles, kuwaas oo dhigaya in hay’adaha noocan ahi ay ahaadaan kuwo madax-bannaan, dhexdhexaad ah, kana fog ku lug lahaanshaha siyaasadda.

Afarta komishineer ayaa si gaar ah u sheegay in Xoghayaha Guddiga, Marwo Fadumo Cabdiqani Yuusuf, ay muujisay taageero siyaasadeed oo hal dhinac ah oo la xiriirta dhacdooyinkii ka dhacay Baydhabo, taas oo ay ku tilmaameen fal ka hor imanaya waajibaadka sharci iyo anshaxeed ee saaran xubnaha guddiga. Waxay sheegeen in arrintaasi dhaawaceyso mabda’a dhexdhexaadnimada iyo madax-bannaanida ay tahay in guddigu ku shaqeeyo.

Sidoo kale, bayaanka ayaa mas’uuliyad dusha ka saaray Guddoomiyaha Guddiga Dr. Maryan Qaasim iyo Guddoomiye Ku-xigeenka Mudane Mohamed Haaruun, kuwaas oo lagu eedeeyay inay ku guuldarreysteen inay qaadaan tallaabo sharciyeed iyo mid maamul oo ku habboon arrintaas. Qorayaasha bayaanka ayaa ku dooday in aamusnaanta ama wax-ka-qabasho la’aanta hoggaanka sare loo fasiri karo dayacaad xil-gudasho, taas oo yeelan karta cawaaqib sharciyeed.

Komishineerrada bayaanka soo saaray waxay sidoo kale xuseen in sida ku cad Qodobka 18-aad, Faqradda 1-aad ee Xeerka Lr. 16 ee 2016, ku milanka siyaasadda, jebinta mabda’a dhexdhexaadnimada, ama gudasho la’aanta waajibaadka shaqo ay noqon karaan sabab keeni karta xil-ka-qaadis ama luminta xubinnimada guddiga.

Waxay sheegeen in xaaladdan ay dhaawacayso kalsoonidii dadweynaha lagu qabay GMXIQ, isla markaana ay abuureyso walaac sharci iyo mid hay’adeed oo ku saabsan awoodda guddiga ee ilaalinta xuquuqda aadanaha si caddaalad iyo dhexdhexaadnimo leh. Sidaas darteed, waxay si cad u diideen in guddiga loo adeegsado dano siyaasadeed, waxayna dalbadeen in la qaado tallaabooyin sharciyeed iyo kuwo hay’adeed oo lagu difaacayo madax-bannaanida hay’adda.

Ugu dambeyn, saxiixayaasha bayaanka ayaa ugu baaqay dhammaan xubnaha GMXIQ inay ku ekaadaan waajibaadka dastuuriga ah iyo kuwa sharciyeed ee loo igmaday, kana fogaadaan fal kasta oo dhaawici kara sumcadda, madax-bannaanida iyo kalsoonida hay’adda.

Bayaanka waxaa saxiixay Komishineer Axmed Sheekh Xamza Abshir, Komishineer Dr. Maxamed Cismaan Maxamuud, Komishineer Avv. H.E. Muumino Sheekh Omar, iyo Komishineer Dr. Omar Cabdulle Alasow.

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddiga Madaxa-bannaan ee Doorashooyinka iyo Soohdimaha Qaranka ayaa si rasmi ah ugu dhawaaqay xilliga ay dhaceyso doorashada isku sidkan ee goleyaasha deegaanka iyo Golaha Wakiillada ee maamul-goboleedyada Galmudug iyo HirShabelle.

Guddiga oo maanta qabtay shir jaraa’id ayaa shaaca ka qaaday in 13-ka bisha May ay tahay maalinta loo qorsheeyay in deegaannada maamullada Galmudug iyo HirShabelle ay ka dhacdo doorasho qof iyo cod ah, taas oo noqonaysa mid si toos ah ay dadweynuhu ugu codeynayaan wakiilladooda.

“Shir ay maanta yeesheen dhammaan xubnaha guddiga doorashooyinka, ugana doodayeen qorshaha dhameystirka iyo qabashada doorashooyinka isku sidkan ee goleyaasha deegaanka dowlad-goboleedyada Koonfur Galbeed, Galmudug, HirShabelle iyo midda golaha deegaanka ee Waqooyi Bari, wuxuu soo saaray jadwalka doorashooyinka,” ayaa lagu yiri war-saxaafadeed ka soo baxay guddiga doorashooyinka.

Sidoo kale, guddiga ayaa sheegay in uusan wax isbeddel ah ku iman jadwalkii doorasho ee hore loo shaaciyay ee maamulka Koonfur Galbeed, ayna doorashooyinka isku sidkan ka dhici doonaan maamulkaasi 28-ka bishan April.

Halka doorashada golaha deegaanka ee maamulka Waqooyi Bari ay qabsoomi doonto 30-ka bisha June, maadaama uu leeyahay maamul dhameystiran oo leh golihiisa wakiillo iyo xukuumad, sida uu sheegay guddiga.

“Dhammaan dadweynaha Soomaaliyeed waxaa ku boorinaynaa inay ku biiraan ururrada siyaasadda, una tartamaan dhammaan goleyaasha kala duwan ee la dooranayo,” ayaa lagu yiri war-saxaafadeedka guddiga doorashooyinka.

Sidoo kale, guddiga ayaa ku wargeliyay ururrada siyaasadda inay soo dhameystiraan liiska musharraxiinta golaha wakiillada, degmooyinka, iyo weliba wakiilladooda goobaha doorashooyinka uga hawlgalaya.

Si kastaba, Dowladda Federaalka ayaa dooneysa in xildhibaannada ku soo baxa doorashooyinka maamullada ay doortaan hoggaamiyeyaasha Galmudug, Koonfur Galbeed iyo HirShabelle, xilli uu muran xooggan ka taagan yahay hanaanka ay ku yimaadeen guddiga doorashooyinka iyo muddo-xileedka Dowladda Federaalka Soomaaliya.

Muqdisho (Caasimada Online) – Sheekh Cali Maxamuud Xasan (Wajiis) oo kamid ah golaha sare ee Culimada Soomaaliyeed oo qoraal soo saaray ayaa sheegaya inuu ka cabanayo dhulboob, isaga oo qayo dhaan u diray madaxda dowladda Soomaaliya.

Sheekha oo si weyn u difaaci jiray Dowladda Federaalka, kuna taageeri jiray howlaha burburinta ee dhulalka danta guud ayaa hadda waxaa gaartay cagafta, isaga oo markiisii bilaabay inuu ka cawdo dhul boob lagu hayo.

Qoraalka uu soo saaray ayuu ku sheegay in la boobayo dhulka Goofka Reer Ow Maxaad oo ku yaalla Daarusalaam, dhulkaas oo uu tilmaamay in la sharciyeeyay 1988, isla markaana ay boobayaan shaqsiyaad huwan magaca dowladda.

Cali Wajii ayaa ka digay  boobka dhulkaasi, wuxuuna dhinacyda doonaya ugu baaqay in Alle ka cabsadaan dhulkaas oo ay leeyihiin dad shacab ah.

“Ogeysiis muhiim ah. Dhulka Goofka Reer Ow Maxaad ee deriska la ah Jaamacadda Mugdisho Daarusalam ee Noolaoostada loo soo qaatay waa dhul shacab leeyahay oo la sharciyeeyay 1988 bishii Marso sidaas darteed dadka siyaasiyiinta, ganacsatada iyo gobolka Banaadir Ilaahey ha uga baqaano xoolaha dadka shacabkaana yaan magac aan jirin lagu boobin waa ceeb adduunyo iyo cadaab aakhiro” ayuu qoraalkiisa ku yiri Sheekh Cali Wajiis.

Dhinaca kale, falcelin xooggan iyo hadal-heyn ayaa ka dhalatay cabashada kasoo yeertay Sheekh Cali Wajiis oo horay u difaaci jiray dowladda, iyadoo dadweynaha ay siyaabo kala duwan uga hadleen cabashadiisa.

Faarax Biniin: “Aad baan u soo dhaweynayaa in dulmiga si caddaalad ah loo qaybiyo”.

Cabdisalaan Xasan: “La jiifiyaa banaan la joojiyaa banaan may dhihi jireen?”.

Bashiir Cabdidaahir Cabdi: Cagaftii saaka ma qolkii Cali Wajiisbay hor taallaa”.

Cabdi Maxamed: “Shalay xaqdaradii uu dowladda ku taageerayey maanta markay soo gaartay miyuu xanuunka dareemay?”.

Si kastaba, Dowladda Soomaaliya ayaa haatan meelo badan oo kamid ah caasimada waxay ka sameysay burburin iyadoo maalmihii u dambeeyay cagta la mariyay xaafado ka tirsan degmooyinka Kaaraan iyo Heliwaa ee gobolka Banaadir.

Muqdisho (Caasimada Online) – Xaaladda Degmada Dayniile ee gobolka Banaadir ayaa haatan kacsan, iyadoo labadii maalmood ee lasoo dhaafay ay ka taagneyd xiisad culus oo u dhexeyso ciidamada dowladda iyo dadka deegaanka, taas oo salka ku hayso barakicinta dhul ku yaalla degmadaasi.

Xiisadda oo saameynteeda si weyn looga dareemay Dayniile ayaa ka taagan aagga xaafadda Warlaliska halkaas oo ay isku fara-saareen ciidamada iyo dadka deegaanka oo toos u dagaalamay.

Gacan ka hadalka ayaa sababay khasaare kala duwan oo u dhaawac u badan iyo burbur hantiyeed, iyadoo sidoo kale ay waxyeeello gaartay ciidamada.

Dadka deegaanka ayaa diidan inay ka guuraan dhulkaasi, halka ciidamada dowladda ay bilaabeen inay awood u adeegsadaan, taas oo keentay isku dhaca labada dhinac.

Ma jiro wax hadal ah oo kasoo baxay saraakiisha amniga iyo maamulka degmada Dayniile oo ku aadan xiisaddan oo u muuqato mid kasii dareyso.

Xaaladda ayaa weli cakiran, waxaana socda dhaq-dhaqaaqyo ciidan iyo abaabul ay wadaan dadka deegaanka oo adeegsanayo dhagaxyo iyo waxyaabaha kale ee ay heli karaan, si ay uga hortaan ciidamada ammaanka.

Dowladda Soomaaliya ayaa meelo badan oo kamid ah caasimada waxay ka sameysay burburin iyadoo maalmihii u dambeeyay cagta la mariyay xaafado ka tirsan degmooyinka Kaaraan iyo Heliwaa ee gobolka Banaadir.