Muqdisho (Caasimada Online) – Guddoomiyaha maamulka gobolka Banaadir ahna Duqa magaalada Muqdisho, Dr. Xasan Maxamed Xuseen (Muungaab) ayaa daah-furay qorshaha isbeddelka Muqdisho (2026–2030), kaas oo lagu wajahayo horumarinta caasimadda sannadaha soo socda.

Qorshahan ayaa ah mid hagaya jihada istaraatiijiga ah ee caasimadda shanta sano ee soo socota, si loo gaaro horumar waara iyo kobac dhaqaale oo la taaban karo, loona xoojiyo adeegyada aas-aasiga ah ee bulshada.

Qorshaha shanta sano ee maanta la soo bandhigay ayaa ka tarjumaya danaha guud iyo maslaxadda shacabka, isagoo diiradda saaraya wax ka qabashada caqabadaha jira iyo hirgelinta aragti horumarineed oo waarta.

Sidoo kale, qorshahan ayaa ku yimid hannaan wadatashi ballaaran, waxaana lagu mideeyay aragtiyo iyo talooyin laga uruuriyay qaybaha kala duwan ee bulshada, si loo helo qorshe ay wada leeyihiin shacabka iyo maamulka.

Maamulka gobolka Banaadir ayaa xaqiijiyay in fulinta qorshahan ay ku salaysnaan doonto isla-xisaabtan, wada-shaqeyn dhow iyo ka-qaybgal bulsho, si loo gaaro natiijooyin muuqda oo wax ka beddela nolosha shacabka iyo horumarka guud ee caasimadda.

Waxaa sidoo kale la tilmaamay in qorshahan uu door weyn ka qaadan doono dardargelinta mashaariicda horumarineed, kor u qaadista dhaqaalaha iyo hagaajinta adeegyada muhiimka ah ee ay bulshada u baahan tahay.

Munaasabadda daah-furka ayaa waxaa goobjoog ka ahaa Wasiirrada Wasaaradaha Cadaaladda iyo Arrimaha Dastuurka, Arrimaha Gudaha, Qorsheynta, Amniga, Kalluumeysiga iyo Dhaqaalaha Buluuga, Wasiiru-dowlayaasha Caafimaadka, Deegaanka iyo Isbeddelka Cimilada.

Sidoo kale waxaa qeyb ka ahaa munaasabadda guddoomiyeyaasha degmooyinka, agaasimeyaal, odayaasha dhaqanka, ganacsatada, culimada, haweenka iyo qaybaha kala duwan ee bulshada.

Muqdisho (Caasimada Online) – Qaramada Midoobay ayaa billowday qiimayn ku saabsan xaaladaha bani’aadamnimo ee ka jira Soomaaliya, iyadoo wafdi uu hoggaaminayo ku-xigeenka Xoghayaha Guud ee arrimaha gargaarka bani’aadamnimo uu maanta soo gaaray magaalada Muqdisho.

Wafdigan ayaa waxaa garoonka diyaaradaha ku soo dhaweeyay Wasiir ku-xigeenka Wasaaradda Arrimaha Dibadda Xukuumadda Federaalka Soomaaliya, Xasan Maxamed Cali iyo guddoomiyaha hay’adda SODMA, Maxamuud Macallin, kaas oo tilmaamay muhiimadda ay leedahay qiimayntan lagu sameynayo xaaladaha bani’aadamnimo ee dalka.

Wada-hadallada ayaa diiradda lagu saaray xoojinta isku duwidda howlaha gargaarka bani’aadannimo, horumarinta hannaanka kheyraadka (maalgelinta), iyo kor u qaadista wacyiga caalamiga ah ee mudnaanta Soomaaliya.

Labada dhinac waxay si gaar ah u adkeeyeen muhiimadda ay leedahay in taageerada beesha caalamka la waafajiyo nidaamyada dowladda iyo hadafka soo kabashada muddada dheer.

Wafdigan ayaa dalka joogi doono ilaa 1-da May, wuxuuna booqan doona goobo dhowr ah oo ay ka mid tahay magaalada Baydhabo, halkaas oo ay si gaar ah uga jirto xaalad bani’aadamnimo oo adag.

Kulanka ayaa ku soo dhammaaday is afgarad ku saabsan in la sii xoojiyo iskaashiga, lana hubiyo in gargaarka bini’aadanimo loo gaarsiiyo si hufan meelihii loogu tali galay si loo taageero xasilloonida, adkeysiga, iyo horumarka Soomaaliya.

Si kastaba, qiimayntan ayaa imaneysa xilli dalka uu wajahayo xaalado is-biirsaday oo ay sababeen abaar daba-dheer iyo daadad ka dhashay roobabka Gu’ga ee ka da’aya qaybo kamid ah Soomaaliya, kuwaas oo saameyn ku yeeshay kumannaan qof.

Wararka ayaa sheegaya in dad badan ay la ildaran yihiin cunno yari, biyo la’aan iyo hoy la’aan, iyadoo xaaladahan ay sii xumeeyeen barakaca iyo nuglaanta bulshada ku nool deegaannada ay dhibaatadu saameysay.

Qaramada Midoobay ayaa hore uga digtay in xaaladda bani’aadamnimo ee Soomaaliya ay u baahan tahay gurmad degdeg ah, iyadoo beesha caalamka ugu baaqday in ay kordhiyaan taageerada si loo badbaadiyo dadka ay saameeyeen dhibaatooyinka is-daba jooga ah.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya, Mudane Xasan Sheekh Maxamuud ayaa caawa kulan isugu yeeray odayaasha dhaqanka Soomaaliyeed ee haatan ku sugan magaalada Muqdisho, maadaama ay u yimaadeen ka qayb-galka caleema saarkii Ugaaska guud ee Beesha Murusade Ugaas Cabdirisaaq Ugaas Cabdullahi Ugaas Xaashi Ugaas Faracadde.

Sida ay ogaatay Caasimada Online, madaxweynaha ayaa odayaasha kala hadli doono xaaladda dalka iyo khilaafka ka taagan hannaanka doorashooyinka.

Waxaa sidoo kale, qorshuhu yahay in odayaasha ay madaxweynaha la wadaagaan farriintooda ku aadan xaaladda cakiran ee dalka, maadaama dhawaan mucaaradka ay dalbadeen in la dhex-dhexaadiyo iyaga iyo Xasan.

Madaxweynihii hore ee dalka Sheekh Shariif Sheekh Axmed ayaa Sabtidii shaaca ka qaaday in siyaasiyiintu ay heshiin waayeen, sidaas daraadeedna ay dalbanayaan in ay soo kala dhexgalaan odayaasha dhaqanka, si xal loogu helo is-mariwaaga ka taagan hannaanka doorashooyinka dalka.

“Waxaan rabaa codsi aan wakiil uga aha saaxibadey oo ku aadan duubabka codsigaag oo ah in duubabka aysan bixin illaa la’iska arko oo talada siyaasadeed meel la’isla dhigo” ayuu yiri Madaxweynihii oee dalka.

Intaas kadib waxaana isna hadlay Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud oo munaasabadda ku sugnaa, wuxuuna sheegay inuu soo dhaweynayo hadalkaas, isaga oo ugu baaqay dhaqanka inay doorkooda qaataan.

“Dhaqanka Soomaaliyeedow waa joogtaan maanta waana fursad ee qofkii khaldan gacanta qabta, kan saxanna garab istaaga”. ayuu isna yiri Xasan.

Soomaaliya ayaa haatan wajaheysa marxalad xasaasi ah oo ka dhalatay hannaanka doorashooyinka dalka, iyada oo ay si wayn isugu hayaan madaxda Dowladda Federaalka, mucaaradka iyo qaar kamid ah dowlad-goboleedyada.

Hargeysa (Caasimada Online) – Xukuumadda Somaliland ayaa maanta shaaca ka qaaday inay gacanta ku dhigtay hub laga keenay dalal shisheeye, kaas oo la doonayay in lagu dhibaateeyo dadkeeda, sida ay hadalka u dhigtay.

Wasiirka arrimaha gudaha Somaliland Cabdalle Maxamed Carab (Sandheere) ayaa sheegay in hubkaas qorshuhu ahaa in lagu kiciyo colaado beeleedyada ka jirta gobollada dhaca galbeedka Somaliland , gaar ahaan Awdal iyo Salal.

Sidoo kale wuxuu intaas ku dartay in ujeedada ugu wayn ay tahay in xumeeyo nabad-gelyada Somaliland, la’iskana horkeeno dadka shacabka h, si loo huriyo colaada beelaha ee ka taagan halkaas.

Cabdalle Sandheere ayaa hoosta ka xariiqay in xilligan adag ay Somaliland wajahayso faragelin dibadeed oo la xiriirta aqoonsiga ay Israa’iil ka heshay, isaga oo sheegay inuu sababtay inay cadow badan yeelato.

Wasiirka ayaa tilmaamay in faragelintaasi ay qaabab kala duwan u dhacday, oo ay ka mid yihiin taageero dhaqaale, dacaayado iyo hub la soo gelinayo gudaha Somaliland.

Ugu dambeyn wuxuu carrabka ku dhuftay in hay’adaha ammaanka ay gacanta ku hayaan caddeymo la xiriira arrimahan, isla markaana waqtiga ku habboon ay shacabka u soo bandhigi doonaan noocyada hubka iyo waddamada laga keenay.

Somaliland ayaa xilligan wajaheysa marxalado xasaasi ah oo ay ugu horreyso qaddiyada aqoonsiga, iyo tallaabooyinkii xigay ee ay qaaday Israa’iil oo dhawaan safiir cusub usoo magacowday Hargeysa, kaas oo ay diiday dowladda Soomaaliya.

Si kastaba, Michael Lotem ayaa noqonaya safiirkii ugu horreeyay ee Israa’iil u qaabilsan Somaliland, iyadoo soo jeedintii Wasiirka Arrimaha Dibadda, Gideon Sa’ar ay aqbaleen Golaha Wasiirada xukuumadda Tel Aviv oo shalay ansixiyay.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiirka Gaashaandhigga Dowladda Federaalka Soomaaliya Mudane Axmed Macallin Fiqi oo warsaxaafadeed soo saaray ayaa ka hadlay mudahaaradka ay bilaabeen xubnaha mucaaradka ee haatan dhaq-dhaqaaqyada ka wada gudaha magaalada Muqdisho.

Fiqi ayaa marka hore duray hab-dhaqanka cusub ee siyaasiyiinta mucaaradka, wuxuuna tilmaamay in uu ka muuqdo qiimo dhac wayn, sida uu ku sheegay qoraalkiisa.

“Kooxdii madasha calaacalka ee hal abuurku ka idlaaday waxay marayaan qiimo dhac siyaasadeed kii ugu hooseeyey abid oo qof siyaasad sheegtaa uu gaaray!” ayuu yiri Fiqi.

Wasiirka Gaashaandhigga ayaa sidoo kale xusay in mucaaradka markii ay fashilmeen ay bilaabeen in ay kasoo dhex mudaaharadaan guryahooda, iyaga oo wata boorar aflagaado ah, sida uu hadalka u dhigay.

“Aroosyada iyo Munaasabadaha xushmad mudan ee looga yeero ayaan ogeyn in ay ku dhex matagaan, gogol dadka kale dhigtay oo lagu maamuusay ay ka dhex calaacalaan, hadda waxa ay marayaan markii ay u waayeen taageerayaal ku raacsan afkaartooda gurracan ee shisheeyuhu hoosta ka soo riixayo in ay boorar aflagaado ku qoran tahay ay daabacaan oo ay guryaha ay deggan yihiin ku dhex mudaaharaadaan” ayuu sii raaciyay Wasiirku.

Sidoo kale, wuxuu sii raaciyay “Waxa la fashilin doonaa isku day kasta oo ay kooxahaasi isugu dayaan in ay ku marin habaabiyaan shacabkeena isla markaana ay ku qalqal-geliyaan Amniga iyo dawladnimada”.

Axmed Macallin Fiqi ayaa sidoo kale farriin u diray shacabka, isaga oo yiri “Dadka Soomaaliyeed waa ku mahadsan yihiin in ay arkeen kuwaas mar horena ka leexdeen, intooda badan waa niman xilalkii ay qabteen ku soo fashilmay, oo aan rajo badan ka qabin in ay talada dalka qabtaan, waa saaxiibada Xamiidati, Cayduruus Alzubaydi iyo kuwo kale oo dalalkooda in ay burburiyaan loo hawlgeliyey”.

Hadalkan ayaa kusoo aadayo, iyadoo todobaadkii hore siyaasiyiinta mucaaradka oo ay wehliyaan qaar ka mid ah dhalinyarada Muqdisho ayaa mudaharaad ka dhan ah dowladda ku qabtay xarunta xisbiga Himilo Qaran. Mas’uuliyiinta ayaa watay istiikaro ay ku yaallaan sawirrada Sacdiyo Macalin Cali, Najiib Cali Cosoble iyo Sharmaarke Maxamuud Axmed oo ka mid ah dhalinyarada xisbiga Himilo Qaran, kuwaas oo dhammaantood u xiran dowladda.

Jilib (Caasimada Online) – Faah-faahinno dheeraad ah ayaa waxaa laga helayaa khasaaraha ka dhashay duqeymo diyaaradeed oo saacadihii ugu dambeeyay ka dhacay gobollada Jubbada Dhexe iyo Shabeellaha Hoose ee Jubbada iyo Koonfur Galbeed, kuwaas oo lala beegsaday kooxda Al-Shabaab.

Duqeymo is xig-xigay oo ka kala dhacay degmooyinka Sablaale, Kunyobarrow iyo deegaanka Yaaqbariweyne ayaa waxaa lagu beegsaday dagaalamayaal ka tirsanaa kooxda Al-Shabaab, iyada oo lagu dilay ugu yaraan ilaa 30 xubnood.

Ilo wareedyo amni ayaa sheegay in xubnahan lagu diyaarinayay goobaha lagu duqeeyay, ujeedkoodana uu ahaa inay weerarro ka fuliyaan gudaha Itoobiya, haseyeeshee laga hortegay qorshahooda, kadibna cagta la mariyay.

Sidoo kale, waxaaa la burburiyay xarumo muhiim ah oo ay ku jiraan kaydad hub oo ay lahaayeen maleeshiyaadka Al-Shabaab ee la duqeeyay.

Dhinaca kale, duqeyn kale oo iyana ka dhacday degmada Jilib ee xarunta gobolka Jubbada Dhexe ayaa waxaa lala beegsaday hoggaamiyeyaal ka tirsanaa Khawaarijta oo la socday gaari, kaas oo dhulka lala simay.

Horjoogayaashaas oo isugu jiray Soomaali iyo Ajaaniib ayaa saarnaa baabuurka la beegsaday, waxaana la sheegay inay u socdeen shir kooxda ah, balse kahor lala helay gantaal culus, halkaas oo ay dhimasho iyo dhaawac ku noqdeen.

Dowladda Soomaaliya ayaa la filayaa in war rasmi ay kasoo saarto weerarkan cusub, soona bandhigto khasaaraha guud ee gaaray Al-Shabaab.

Muddooyinkii u dambeeyay ciidamada dowladda iyo saaxibada caalamiga ah ayaa sare u qaaday howlgallada ka socda koonfurta iyo bartamaha Soomaaliya, iyada oo laga soo hooyay guullo wax ku ool ah, maadaaama ciidamadu ay dib ula wareegeen deegaano muhiim ah oo laga saaray kooxda.

duqeyn jilib gaari shir ku socdeen, hoggaamiyeyaah

Sablaale, Kunyobarrow iyo Yaaqbariweyne 30 dagaalmie qaybtood lo diyarayanya deegaano kamid ha dalka tobiya goobta tababarja dqeyn

xarumo kayd ah duqeymaha hub, uto hubbaland

ilo areedyo amniga xliii loogu talalagay duqeyn d=

Muqdisho (Caasimada Online) – Koox burcad badeed ah ayaa afduubatay markab nooca xamuulka qaada ah oo ay saarnaayeen 16 qof oo shaqaale ah, xilli uu marayay xeebaha gobolka Mudug ee Puntland, sida ay xaqiijiyeen ilo amniga ah.

Markabka ayaa ku gooshayay Calanka Panama, waxaana lasoo wariyay inuu kusii jeeday dhana dalka Mozambique, sida ay xaqiijiyeen ilo wareedyadu.

Shaqaalaha saaran markabka ayaa 10 kamid ah waxaa la xaqiijiyey inay yihiin Carab, waxaana la baxsaday burcadda hubeysan.

Wararka ayaa intaasi kusii daraya in markabka la afduubtay uu alaab kala duwan u siday shirkad xamuul ah oo laga leeyahay Yurub.

Markabkani xamuulka ah ayaa sidoo kale leh Wiish awood u leh in uu deked la’aan agabyo ku dajiya doon ama markab kale, taas oo shaki abuurtay, maadaama xiliga la qabsanayay uu ku jiray biyaha Soomaaliya, kana durgay biyaha caalamiga ah.

Waa afduubkii labaad oo maalmo gudahood ah ka dhacaya biyaha Soomaaliya, waxaana dhawaan sidaan oo kale loo afduubay markab qaada shidaalka oo ay saarnaayeen 17 qof oo shaqaale ah.

Markabkaas oo lagu magacaabo Honour 25, ayaa waxaa gacan-ku-hayntiisa  la wareegay lix nin oo hubeysan goor dambe oo Arbacadii ah, xilligaas oo uu qiyaastii 30 mayl-badeed u jiray xeebta.

Qiyaastii ilaa 3 sano ka hor, falalka burcad-badeednimada ayaa u muuqday kuwo gabi ahaanba ka ciribtirmay biyaha Badweynta Hindiya oo horay ugu caan baxay afduubka, balse dib ayay arrintaas u soo laabatay iyadoo inta badan la beegsanayo doonyaha kalluumeysiga iyo maraakiibta xamuulka.

Hargeysa (Caasimada Online) – Madaxweynaha Maamulka Somailand, Mudane Cabdiraxmaan Maxamed Cabdullahi (Cirro) ayaa ka hadlay isku daygii dil ee uu ka bad-baaday Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump, xilli uu nin hubeysan ku weeraray hoteelka Washington Hilton.

Cabdiraxmaan Cirro ayaa shaaca ka qaaday inuu ka naxay weerarka lagu qaaday Trump, isaga oo si adag u cambaareeyay.

Sidoo kale, wuxuu intaas ku daray in Xukuumadda Somaliland ay garab taagan tahay dowladda Mareykanka, sida uu ku caddeeyay qoraalkiisa.

“Aad ayaan uga naxay ugana xumahay isku daygii weerar ee lagu qaaday madaxweyne Trump. Waxaan garab taaganahay Mareykanka” ayuu yiri Cirro.

Trump ayaa habeenkii Sabtida fadhiyay masraxa hoteelka Washington Hilton, oo  ay ka socotay casho-sharafeedka wariyeyaasha Aqalka Cad (White House Correspondents’ Dinner), waxaana wehlinayay Madaxweyne Ku-xigeenka JD Vance, afhayeenka Aqalka Cad Karoline Leavitt iyo mas’uuliyiin ka tirsan ururka wariyeyaasha Aqalka Cad, iyadoo si lama filaan ah loo maqlay dhawaqa rasaas xooggan xilli martidu ay ku guda jireen cunteynta hoolka weyn ee munaasabadda.

Madaxweynaha ayaa dib ka sheegay in markii hore uu u qaatay in saxan weyn uu dhacay maadaama dhawaqu ula muuqday mid “aad u fog,” balse wuxuu xusay in marwada koowaad ay si degdeg ah u dareentay khatarta.

“Waxaan u malaynayaa inay markiiba ogaatay waxa dhacay,” ayuu Trump u sheegay suxufiyiinta isagoo ku sugan Aqalka Cad, wuxuuna xusuustay in Melania Trump ay ku tiri: “Kani waa dhawaq xun.”

Donald Trump ayaa sidoo kale sheegay in ciidamada ilaalada ay si degdeg ah uga dejiyeen masraxa, isaga oo xaqiijiyay in ciidamadu ay qabteen shakhsigii laga shakiyay, isla markaana hal askari oo ka tirsan ilaalada gaarka ah uu ka badbaaday xabbad meel dhow lagaga dhuftay jaakaddiisa xabadda celiysa.

Si kastaba, ninka eedeysanaha ah ee weerarka gaystay ayaa waxaa magaciisa lagu sheegay Cole Allen, oo 31 jir ah, kaaas oo kasoo jeeda Torrance, California, sida ay sheegeen laba sarkaal oo ka tirsan hay’adaha amniga oo xog-ogaal u ah baaritaanka. Booliska ayaa sheegay in Allen uu marti ka ahaa hoteelka Washington Hilton, halkaas oo munaasabadda lagu qabtay, isla markaana uu watay qori, bastoolad iyo mindiyo. Mas’uuliyiintu ma aysan shaacin sabab

Muqdisho (Caasimada Online) – Xildhibaan Cabdiraxmaan Cabdishakuur Warsame oo qoraal soo saaray ayaa ka hadlay xaaladda Muqdisho, gaar ahaan dhismayaasha iyo laamiyada, maadaama ay soo martay marxalado kala duwan.

Warsame ayaa qoraalkiisa ciwaan uga dhigay “Muqdisho way dhismaysaa, laakiin ma korayso” isaga oo is-barbar dhig ku sameeyay dhismaha daaraha dhaadheer, burburka laamiyada iyo bulaacadaha qulqulaya, maadaama la galay xilli roobaad.

Hoos ka akhriso qoraalka oo dhammaystiran;- 

Muqdisho daaruhu samada ayey la tartamayaan, haseyeeshee bullaacadaha dhinac qulqulaya, jidadka burbursan iyo Lo’da hoos harsata ayaa kashifaya xaqiiqo aan qarsoonayn oo ah in quruxdu dusha sare oo keliya tahay. Sidaa oo ay tahay canshuur sedax cayn ah ayaa qoray caaradii looga qaadaa daaraha iyo dadka degan adeegna looguma qabto.

Geel, lo’ iyo dameero ayaa wadooyinka kula loollama gawaari qurxoon ee qaaliga ah, qaarkoodna buruufta yihiin. Sidaas ayay laba adduun isu dhex jiraan mid aan weli dhammaan noloshii miyiga, dhaqankii qabiilka, iyo fikirkii baadiyaha iyo mid bilow ah oo aan weli hana qaadin, dhaqan magaalo, dowladnimo casri ah iyo fikir ku dhisan muwaaddinnimo.

Magaaladu marka salaadda Subax dhowdahay, waxay isu beddeshaa meel sawaxanka iyo codadku samada isku shareeraan; aadaan, digri iyo wacdi ayaa is qabsada. Qofkii waayeel ah ama nugul ee sugaya in makarafoonnadu yara aamusaan, waxaa mar qura is qabsada naadada waratada, biraha la tumayo, mashiinnada shamiitada, hoonka gawaarida iyo guuxa diyaaradaha, dhawaq kasta wuxuu doonayaa in uu ka sarreeyo kan kale.

Colaadii, Qaraxii, dilkii qaxii way yaraadeen, marka laga reebo barakaca ay dawladu wado iyo dadka lagu dilo hawlgaladaas. Laakiin fiidkii jugta rasaasta iyo madaafiicda argagaxa leh ee tababbarka ciidanka iyo tijaabada ayaa wadnaha gilgila qofki aan la qabsan. Tani waxay ku xasuusinayaan xaqiiqo aan la dafiri karin oo ah in weli amni iyo xasillooni la isku haleeyaa jirin, nabaduna aysan ahayn maqnaanshaha colaadda, balse ay tahay jiritaanka caddaaladda.

Si aad u gaarto maqaaxiyaha ifiya ee quruxda badan, ama uga soo adeegato suuqyada casriga ah ee magaalada waa in aad soo martaa baro-koontorool oo ay askar kala duwan oo qoryo qalka kaa gelinaya, waddooyin jajaban, godad biyo fadhiyaan iyo qashin dabayluhu kala haatiyeen. Gudaha, shaaha iyo kabashiin ayaa lagu cabbaa iftiin diirran hoostiis, bannaankana, bullaacaduhu weli waa qulqulayaan, waa meerto aan dhammaad lahayn.

Maalmahan, Malabaani ayaa noqotay casho la xiiseeyo; waa Canbuulo aad u qoyan, saliid macsaro ka buuxdo, Sonkor xad-dhaaf ah lagu daray, caano garoor ama suusac ah lagu shubay, waa macaan, dhanaan, biyo iyo dufan la isku walaaqay.

Daarta dheer, bullaacadda, lo’da, buruufta, geela, dameerka, qashinka, askarta, madaafiicda, iyo moolka casriga ah dhammaantood waa isku qooshan yihiin. Muqdisho dhinac kasta dhadhankeedu iyo dhaqankeedu waa Malabaani.

Suuqyadu waa casri, maqaaxiyadu waa kaahayaan, hoteelladu muuqaal caalami ah ayey leeyihiin, bangiyadu tiknoolojiyadii ugu danbaysay ayay ku shaqeeyaan, internet ku waa xawaare sare, wax walba waxay u eg yihiin horumar marka laga eego muuqaalka.

Laakiin halbeegga dhabta ah ee horumarka iyo nolol casri ahi waa dhismayaalka aanu indhuhu qaban: waa sharci sarreeya, waa nidaam caddaaladeed oo aan eex lahayn, waa dowlad xaqsoor leh, waa qiyam bulsho oo danta guud la wada leeyahay, waa hawl u baahan feker, dhaqan magaalo iyo ilbaxnimo ummadeed oo ku dhisan muwaaddinnimo, xuquuq iyo waajibaad isu dheellitiran.

Muqdisho lagama xiiseeyo afkaaraha, suugaanta, taariikhda, dhaqanka, diinta, iyo fahamka dunida iyo fasirka duruufaha nolosha ee lagu dhisi lahaa dawlad iyo nidaam, balse waxaa loo arkaa macno iyo dan la’aan. Taas aayaana keenaysa in nidaamka iyo fawdadu is barbar socdaan, noloshii miyiga iyo tii magaalada  isdhexyaacayaan.

Waa nolol u muuqata in ay iftiimayso, laakiin weli hoos mugdi ka ah. Muqdisho waa dhismaysaa, laakiin ma laha dhaqan ilbaxnimo iyo hay’ado dowladeed oo isu dheellitiran oo koriya.

Tel Aviv (Caasimada Online) – Golaha Wasiirrada Israel ayaa ansixiyay magacaabista Michael Lotem oo noqonaya safiirkii ugu horreeyay ee u qaabilsan Somaliland, kadib markii ay aqbaleen soo jeedintii Wasiirka Arrimaha Dibadda, Gideon Sa’ar.

Sida lagu sheegay bayaan kasoo baxay dowladda Axadda maanta, Lotem oo ahaa ergeyga meertada ah ee Israel u qaabilsan arrimaha dhaqaalaha qaaradda Afrika ayaa haatan shaqadiisa u gudan doona si aan deggenaansho rasmi ah lahayn (non-resident).

Hore waxa uu u soo noqday safiirka Israel u fadhiya dalalka Kenya, Azerbaijan iyo Kazakhstan. Sidoo kale, mas’uuliyiinta ayaa sheegay in magacaabistan uu hore u meel mariyay Guddiga Wasiirrada ee Magacaabista Diblomaasiyadda.

Tallaabadan ayaa timid bilo uun kadib markii Israel iyo Somaliland ay yeesheen xiriir diblomaasiyadeed bishii December 2025, taas oo ka dhigtay Israel dalkii ugu horreeyay ee aqoonsada madax-bannaanida Somaliland tan iyo markii ay ku dhawaaqday inay ka go’day Soomaaliya sanadkii 1991-kii.

Heshiiskaas oo la saxiixay 26-kii December ayaa dhigayay in labada dhinac ay kala furtaan safaarado, isla markaana is dhaafsadaan safiirro. Bishii Febraayo ee sanadkan, Somaliland ayaa iyaduna dhankeeda magacawday Maxamed Xaaji inuu noqdo safiirkeeda u fadhiya Israel.

Intaas waxaa sii dheeraa booqasho uu Wasiirka Arrimaha Dibadda Israel, Gideon Sa’ar ku tagay Somaliland bishii Janaayo ee sanadkan.

Somaliland ayaa leh meel istiraatiiji ah oo ku taalla Gacanka Cadmeed (Gulf of Aden), waxayna muddo dheer raadinaysay aqoonsi caalami ah, iyadoo waddamo badan ay ka cabsi qabaan in arrintaasi ay ka caraysiiso Dowladda Federaalka Soomaaliya, isla markaana ay dhiirrigeliso dhaq-dhaqaaqyada kale ee gooni-u-goosadka ah ee qaaradda Afrika.

Falcelinta Soomaaliya iyo beesha caalamka

Dowladda Soomaaliya ayaa si adag u cambaaraysay, isla markaana gaashaanka u daruurtay aqoonsiga Israel, iyadoo ku adkaysanaysa in Somaliland ay tahay qayb kamid ah dhulkeeda.

Xukuumadda Muqdisho ayaa xustay in xiriir kasta oo diblomaasiyadeed oo dowlad shisheeye ay la yeelato Somaliland uu yahay xadgudub ka dhan ah madax-bannaanideeda, iyadoo booqashadii Sa’ar ku tilmaantay “soo-galid aan oggolaansho loo haysan” (unauthorized incursion).

Dhanka kale, aqoonsiga Israel ayaa waxaa cambaareeyay Midowga Afrika iyo Jaamacadda Carabta, kuwaas oo labaduba sheegay in go’aankaasi uu wax u dhimayo madax-bannaanida iyo midnimada dhuleed ee Soomaaliya.

Sidoo kale, Midowga Yurub ayaa dhaleeceeyay tallaabadan, halka dowladda Mareykanka ay xaqiijisay inay sii wadi doonto aqoonsiga madax-bannaanida iyo midnimada dhuleed ee Soomaaliya, taas oo ay sheegeen in “uu ku jiro dhulka Somaliland.”

Muhiimadda istiraatiijiyadeed ee Badda Cas

Goobta ay ku taallo Somaliland ee Geeska Afrika oo kasoo horjeedda xeebaha Yemen, halkaas oo ay ka taliyaan kooxda Xuutiyiinta ayaa ka dhigaysa deegaan xambaarsan miisaan istiraatiijiyadeed oo weyn.

Khubarada gobolka ayaa aaminsan in xiriirka Somaliland uu Israel siinayo marin sahlan oo ay ku gaarto Badda Cas, taas oo u sahlaysa inay bartilmaameedsato falaagada Xuutiyiinta ee dalka Yemen.

Kooxdan ayaa weerarro is-daba-joog ah ku qaadayay Israel iyo maraakiibta badda intii u dhaxaysay Nofembar 2023 iyo Oktoobar 2025, kahor inta aan xabbad-joojin laga gaarin xiisadda Gaza.

Dhanka kale, bishii Janaayo ee sanadkan, dowladda Somaliland ayaa si adag u beenisay warar sheegayay inay oggolaatay inay qaabiso qaxooti reer Falastiin ah oo ka yimid Gaza ama ay Israel u ogolaato inay saldhigyo milatari ka sameysato dhulkeeda si loogu beddelo aqoonsiga. Hadalkan ayaa yimid kadib markii Madaxtooyada Soomaaliya ay sheegtay in heshiiskaas qaabkaas loo dhigay.

Ugu dambayn, kulankan Golaha Wasiirrada Israel ee go’aamadan lagu gaaray ayaa sidoo kale lagu ansixiyay Yahel Vilan inuu noqdo safiirka Israel u fadhiya dalka Singapore. Vilan ayaa hore u soo noqday ergeyga Israel ee dalka Kenya.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, ahna Guddoomiyaha Urur-Siyaasadeedka Caddaaladda iyo Wadajirka (JSP), Dr. Xasan Sheekh Maxamuud ayaa shir guddoomiyay kulanka guddiga fulinta ee ururka.

Shirka ayaa diiradda lagu saaray dardar-gelinta doorashooyinka isku sidkan ee golayaasha deegaanka iyo golayaasha wakiillada ee dowlad-goboleedyada.

Madaxweynaha ayaa si gaar ah u bogaadiyay guddiga fulinta, isagoo ku ammaanay kaalinta muuqata ee ay ka qaadanayaan hirgelinta qorshayaasha ururka, kuna dhiirrigeliyay inay sii xoojiyaan dadaallada lagu xaqiijinayo doorashooyinka qof iyo cod.

Guddiga doorashooyinka ayaa doonaya in 28-ka bishan ay maamulka Koonfur Galbeed ka qabtaan doorashooyinka isku sidkan, iyadoo sidoo kale 13-ka bisha May ay u qorsheeyeen in deegaannada maamullada Galmudug iyo Hirshabeelle ay ka dhacaan doorashooyinka qof iyo cod ah ee dadweynuhu ugu codeynayaan wakiilladooda.

Halka doorashada golaha deegaanka ee maamulka Waqooyi Bari ay qabsoomi doonto 30-ka bisha June, maadaama uu leeyahay maamul dhameystiran oo leh golihiisa wakiillada iyo xukuumad.

Xisbiga JSP ee uu hoggaamiyo Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa ku dadaalaya sidii uu u hanan lahaa codadka ugu badan ee doorashooyinka isku sidkan ee golayaasha deegaanka iyo golayaasha wakiillada ee dowlad-goboleedyada, taasoo qorshaheeda uu bilaabay, xilli mucaaradku diidan yihiin hanaanka doorashooyinka socda.

Shalay, xisbiga ayaa, si waafaqsan dastuurka iyo xeerarka JSP, guddoonka sare ee ururka u dalacsiiyay Dr. Xuseen Sheekh Maxamuud, oo ahaa ku-xigeenka xoghayaha guud, inuu si rasmi ah u noqdo xoghayaha guud ee Ururka Caddaaladda iyo Wadajirka (JSP).

Sidoo kale, guddoonka sare ee ururka ayaa Xildhibaan Xuseen Maxamed Nuur (Dhagaweyne), oo ahaa xoghayaha arrimaha gudaha iyo siyaasadda, u dalacsiiyay inuu noqdo xoghayaha ku-xigeenka guud ee ururka.

Muscat (Caasimada Online) – Wasiirka Wasaaradda Arrimaha Dibadda Soomaaliya, Cabdisalaam Cali ayaa maanta magaalada Muscat kula yeeshay saddex kulan oo heer sare ah mas’uuliyiin ka tirsan dowladda Cumaan.

Kulamadan u dhaxeeya Soomaaliya iyo Cumaan ayaa waxaa diiradda lagu saaray xoojinta iskaashiga dhinacyo kala duwan oo istiraatiiji ah.

Kulamada ayuu wasiirka la yeeshay Wasiirka Gaadiidka, Isgaarsiinta iyo Tiknoolajiyadda Macluumaadka ee Cumaan, Saciid bin Xamuud Al-Maawali, Guddoomiyaha Hay’adda Maalgashiga Cumaan, Cabdulsalaam bin Maxamed Al-Murshidi, iyo Wasiirka Beeraha, Kalluumeysiga iyo Khayraadka Biyaha, Dr. Sucuud bin Xamuud Al-Xabsi.

Intii lagu guda jiray wada-hadallada, labada dal ayaa isla qaatay muhiimadda ay leedahay xoojinta iskaashiga gaadiidka, isgaarsiinta iyo ICT-ga, si loo horumariyo isku xirnaanta, loona taageero isbeddelka dijitaalka ah ee Soomaaliya, iyadoo sidoo kale la dardargelinayo horumarinta kaabeyaasha dhaqaalaha.

Dhinaca kale, kulanka la xiriiray maalgashiga ayaa diiradda lagu saaray sidii loo soo jiidan lahaa maalgelin ka timaadda Cumaan, gaar ahaan qaybaha leh fursadaha sare sida xoolaha, kalluumeysiga, dhaqaalaha badda (blue economy), duulista hawada iyo warshadaha istiraatiijiga ah.

Waxaa sidoo kale la isla qaatay in la abuuro jawi ku habboon iskaashi u dhexeeya dowlad iyo ganacsiga gaarka loo leeyahay.

Sidoo kale, labada dhinac ayaa ka wada-hadlay xoojinta dhoofinta xoolaha Soomaaliyeed, horumarinta kalluumeysiga iyo beeraha, iyadoo la isla gartay muhiimadda maalgashi wadajir ah, dhismaha kaabeyaasha silsiladda qaboojinta (cold chain) iyo horumarinta silsiladda qiimaha wax-soo-saarka.

Wasiir Cabdisalaam Cali ayaa carrabka ku adkeeyay doorka istiraatiijiga ah ee Soomaaliya ay ku leedahay isku xirka Afrika iyo Khaliijka, isagoo xusay kheyraadka ballaaran ee dalka sida xeebta dheer, xoolaha iyo awoodda beeraha, kuwaas oo Soomaaliya ka dhigaya dal leh fursado maalgashi oo waaweyn.

Dhankiisa, dowladda Cumaan ayaa mar kale xaqiijisay taageeradeeda ku aaddan madax-bannaanida, midnimada iyo wadajirka dhuleed ee Soomaaliya, iyadoo labada dal ay ku heshiiyeen in la sii xoojiyo wada-shaqeynta farsamo, dhiirrigelinta ganacsiga gaarka loo leeyahay iyo hirgelinta mashaariic maalgashi oo wadajir ah.

Kulamadan ayaa qeyb ka ah dadaallada ay Soomaaliya ugu jirto xoojinta diblomaasiyadda dhaqaale, si iskaashiyada caalamiga ah loogu beddelo maalgashi dhab ah oo ka qeyb qaata kobaca iyo horumarka dalka.

Dowladda Saldanadda Cumaan ayaa dhawaan xaqiijisay taageerada buuxda ee ay la garab taagan tahay midnimada iyo wadajirka dhuleed ee Soomaaliya, ayada oo si cad u diidday aqoonsiga hay’ad kasta ama maamul ka baxsan qaab-dhismeedka dowladda Soomaaliya.

Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Cumaan, Badr bin Xamad Al-Busaidi ayaa mowqifkan adag ku dhawaaqay intii ay socdeen wada-hadallo uu shalay magaalada Muscat kula yeeshay dhiggiisa Soomaaliya, Cabdisalaan Cabdi Cali oo booqasho rasmi ah ku jooga dalkaas.

Tani waxay ku soo beegmaysaa xilli Soomaaliya ay raadinayso taageero goboleed oo ballaaran si ay uga hortagto go’aanka Israa’iil ay ku aqoonsatay maamulka Somaliland, uguna magacawday ergey diblomaasiyadeed.

Baydhabo (Caasimada Online) – Wararka naga soo gaaraya gobolka Baay ayaa sheegaya in ciidamada badbaadada Koonfur Galbeed ee dhawaan magaalada Baydhabo ka saaray Cabdicasiis Lafta-gareen maanta dib loogu celiyay degmada Buurhakaba oo markii horeba laga soo qaaday.

Ciidamadan oo ka qayb-qaatay howlgalkii ciidamada dowladda ay ku galeen Baydhabo 30-kii Maarso ee sanadkan 2026, ayaa haatan laga saaray gudaha magaalada, si loo xakameeyo dhaq-dhaqaaqyada ciidamada iyo hubka.

Mas’uuliyiin ka tirsan Koonfur Galbeed ayaa sheegay in la’isla gartay in ciidamada lagu celiyo xarumahoodii, iyaga oo laga war qabi doono, maadaama ay qabteen howl muhiim ah, ayna ku guuleysteen howlgalkii Baydhabo.

Ujeedada ugu wayn ayaa ah in la xadiido ciidamada tirada badan ee jooga magaalada, maadaama la galayo doorasho iyo tartan adag oo isku hayaan dhinacyo kala duwan oo daneynaya hoggaanka Koonfur Galbeed.

Horay ciidamadii taabacsanaa Lafta-gareen ayaa isaga baxay magaalada iyo hareeraheeda, iyaga oo gaaray qaybo kamid ah gobolka Gedo ee Jubbaland.

Arrinta ayaa kusoo aadeysa xilli maanta gudoomiye Sheekh Aadan Madoobe uu dib ugu laabtay magaalada Baydhabo, isaga oo loo diyaarinayo inuu noqdo musharraxa JSP ku metalaya dooarashada Maamulka Koonfur Galbeed.

Wararka ayaa intaas kusii daraya in Xasan Sheekh uu ku qanciyey agaasimihii hore ee Villa Somalia, ahna saaxiib aad ugu dhow, Xuseen Sheekh Maxamuud inuu taratanka uga haro Aadan Madoobe, ayada oo si kale loo qanciyey.

Si kastaba, Arrintan ayaa tartanka ka dhigeysa mid aan u muuqan mid furan, gaar ahaan maadaama Baydhabo ay hadda ku jirto marxalad kala-guur ah oo Dowladda Federaalka Soomaaliya ay saameyn xooggan ku leedahay.

Muqdisho (Caasmada Online) – Madaxweynihii hore ee Soomaaliya, Maxamed Cabdullahi Maxamed (Farmaajo) oo warsaxaafadeed soo saaray ayaa taageeray baaqii shalay kasoo yeeray madaxweyne hore Sheekh Shariif oo shalay dalbaday in la dhex-dhexeediyo iyaga iyo Madaxweynaha, halka dhankiisana  Xasan Sheekh uu soo dhaweeyay baaqaas oo la hordhigay odayaasha dhaqanka ee ka qayb-galay caleema saarkii Ugaaska Murusade.

Farmaajo ayaa xusay in isaguna uu codkiisa ku biirinayo in la wada-hadlo, isla markaana doorkooda ay qaataan odayaasha dhaqanka, si xal loo gaaro.

“Waxaan codkayga ku biirinayaa baaqii shalay uu soo jeediyay madaxweynihii hore Mudane Shariif Sheekh Axmed uuna taageeray Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud mar ay ka hadlayeen madashii caleema-saarka Ugaas Cabdirisaaq Ugaas Cabdullaahi Ugaas Xaashi oo ahayd madal muujisay baahida ay Soomaalidu u qabto midnimo iyo wadahadal. Baaqa Madaxweynayaasha waxaa uu salka ku hayey kaalinta ay duubabka dhaqanka Soomaaliyeed ee ku kulmay caasimadda dalka ay ka qaadan karaan xal u helidda ismari-waaga siyaasadeed ee dalka ka jira”. ayuu yiri Farmaajo.

Sidoo kale, wuxuu intaas sii raaciyay “Haddaba waxaan sidoo kale halkan baaq uga gudbinayaa duubabka Soomaaliyeed inay u istaagaan gudashada waajibkooda, ayna kaalin mug leh ka qaataan sidii loo gaari-lahaa xal siyaasadeed oo looga badbaado dib u laabasho siyaasadeed iyo dagaallo sokeeye”.

Maxamed Farmaajo ayaa sidoo kale ka dalbaday maxdaxa mucaaradka iyo hoggaanka sare ee Villa Somalia inay si dhab ah ula shaqeeyaan odayaasha dhaqanka, si looga wada shaqeeyo sii socodka geediga dowlad dhiska Soomaaliya.

“Waxaan markale madaxda siyaasadda dalka muxaafid iyo mucaarad ugu baaqayaa inaan odayaasha dhaqanka Soomaaliyeed siinno kaalin dhab ah oo ay ka qaadan karaan geeddi socodka dowlad dhiska Soomaaliya, bacdamaa ayagu ahaayeen kuwii dhisay hannaankii lagu unkay jamhuuriyadda saddexaad ee Soomaaliya”. ayuu mar kale yiri Madaxweynihii hore ee dalka.

Madaxweynaha Soomaaliya ayaa shalay caddeeyay in aysan jirin xaalad sababi karta in dalka uu burburo, balse siyaasaddu leedahay is-rii xriix, ayna iska dhamaan doonto, isaga oo soo dhaweeyay in dhaqanku qaato doorkiisa.

“Dhaqanka Soomaaliyeedow waa joogtaan maanta waana fursad ee qofkii khaldan gacanta qabta, kan saxanna garab istaaga. Dab kama kace looma baahno dowladnimadeena waa kortay siyaasaddu is jiid jiid iyo is riix riix waa leedahay annaga kan naga dhex jiro ma ah mid burburin, dumin ama balaayo dhaceyso waana dabeecad ay siyaasadda wadato wayna hagaageysaa” ayuu yiri Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud.