Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul Wasaaraha Xukuumadda Federaalka Soomaaliya, Xamsa Cabdi  Barre iyo wafdi uu hoggaaminayo ayaa maanta safarkii ugu horreeyay tan iyo markii laga magacaabay ugu  ambabaxay dalka dibaddiisa

Ra’iisul Wasaaraha ayaa magaalada Tunis ee caasimadda waddanka Tunisia uga qaybgali doona shirka caalamiga ee Tokyo ee horumarinta Africa (TICAD).

Inta uu shirka socdo, Ra’iisul Wasaaraha ayaa ka jeedin doona khudbad uu kaga hadlayo xaaladda guud ee dalka sida arrimaha amniga iyo Abaaraha & waxa kaag qorsheysan Xukuumadda Soomaaliya.

Sidoo kale Ra’iisul Wasaaraha ayaa kulamo gooni gooni ah la qaadan doona madaxda ka qey galeysa Shirka caalamiga ee Tokyo ee horumarinta Africa, isaga oo kala hadli doono arrimo ku saabsan Soomaaliya.

Qoraal lagu daabacay Barta Xafiiska Ra’iisul Wasaaraha Xukuumadda Federaalka ayaa lagu yiri: “Ra’iisul Wasaaraha Xukuumadda Federaalka Soomaaliya, Hamza Abdi Barre iyo wafdi uu hoggaaminayo ayaa maanta ka ambabaxay dalka. Ra’iisul Wasaaraha ayaa magaalada Tunis ee caasimadda waddanka Tunisia uga qaybgali doona shirka caalamiga ee Tokyo ee horumarinta Africa (TICAD).”

Dhanka kale, Ra’iisul Wasaare Xamsa Cabdi Barre inta uusan ka ambabixin Magaalada Muqdisho waxa uu la kulmay ku xigeenka Wakiilka gaarka ah ee Xoghayaha guud ee Qaramada Midoobay Anita Kiki Gbeho oo ay kawada hadleen Xoojinta wada shaqeynta labada dhinac.

Waa safaarkii labaad ee uu ra’isulwasaare Xamze kaga baxo magaalada Muqdisho tan iyo markii la magacaabay wuxuuna safarkiisii ugu horreeyey ku aaday magaalada Beledweyne ee xarunta gobolka Hiiraan.

Garoowe (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud ayaa shalay si weyn loogu soo dhaweeyey magaalada Garoowe halkaas oo ay uga bilaabatay booqasho dhowr cisho ah.

Hoggaamiyaha Puntland Saciid Cabdullaahi Deni ayaa soo dhaweeyey iyadoo sidoo kale ay Garoowe sii joogeen xubno ka socday dowladda dhexe ee Soomaaliya oo uu hoggaaminayey wasiirka arrimaha dibadda ee Soomaaliya Abshir Cumar Haruushe.

Booqashada madaxweyne Xasan Sheekh waxay imaaneysaa iyadoo dowladda Itoobiya ay wada-hadalo toos ah la billowday maamulka Puntland xilli ay gacan dhaaf ku sameeneyso dowladda dhexe ee Soomaaliya.

Puntland weli waxaa socda muddo xileedkii Saciid Cabdullaahi Deni oo kusoo hungoobay qorshihiisa madaxweynimo ee Soomaaliya, sidoo kalana lagala dul booday kursiga ra’iisul wasaaraha oo uu si weyn u raadinayey lana sheego in laga ballan qaaday.

Iyadoo dhinaca kale, cadka ugu weyn ee Puntland ka heshay dhismaha xukuumadda cusub la siiyey xoghayihii urur siyaasadeedka mideeyey ee Puntland, kaasi oo ay Saciid Deni si weyn ugu loolamaan deegaanka.

Isku xirka dhacdooyinkaan waxay ku siinayaan halka uu Deni ka taagan yahay cilaaqaadka Villa Somalia, haddana sidaas oo ay tahay kama dhign inaysan madaxda federaalka ah booqan karin lana doodi karin Puntland, ama aan laga wada-shaqeyn karin arrimaha danta guud.

Wada-shaqeynta Puntland ee xilligaan waa u muhiim madaxweyne Xasan Sheekh, laakiin natiijada wada-shaqeyntaasi waxay ku xiran tahay sida isaga iyo Saciid Cabdullaahi Deni isku qaataan.

Siyaasiyiinta reer Puntland qaar waxay sheegayaan inuu Deni gaaray meel ay adag tahay inuu dib u aamino siyaasiyiinta reer Muqdisho.

Waxaa loo diiday garab xilli uu hoggaaminayey wareegii hore ee doorashada madaxtinimada, wuxuuna marqaati ka noqday in musharixii kaalinta saddexaad uu xukunkii qaatay. Waxay aheyd markii ugu horeysay taariikhda doorashooyinka Soomaaliya oo ay dhacdo in qof kaalinta seddexaad galay wareegii hore ee doorashada inuu ugu dambeyn xukunka ku guuleysto.

Hadda is aaminaad dambe muhiim maahan, laakiin wada-shaqeyn furan in la helo waa u muhiim dowladda dhexe iyo Puntland labadaba.

Maamulka ugu cimriga dheer maamul goboleedyada hoos taga dowladda federaalka ah wuxuu lumiyey mashaariic iyo wax wada-qabsi badan oo uu la sameynsan karay dowladda dhexe ee Soomaaliya mudadii uu Villa Somalia joogay Maxamed Cabdullaahi Farmaajo.

Cabdiweli Gaas iyo Saciid Cabdullaahi Deni labaduba waxay qabeen Farmaajo diid, waxayna taasi dhaawacday waxyaabihii ay Puntland ka faa’idi jirtay dowladda dhexe ee Soomaaliya.

Inuu Saciid Cabdullaahi Deni dhabarka xijiyo wada-shaqenta dowladda dhexe waxay ka dhigan tahay in federaalkana wax badan oo wadajir lagu qaban karay kasii xayirmi doonaan, Puntland ay lumin doonto wax badan oo ay wadajir ku heli laheyd.

Siyaasiyiinta reer Puntland waxay leeyihiin Saciid Cabdullaahi Deni waxaa hortaalla inuu hagaajiyo cilaaqaadka Puntland iyo dowladda federaalka ah oo muddo xumaa oo uusan arrinta ku dabaqin rabitaankiisa iyo inuu waayey wixii uu Xasan Sheekh ka filayey oo aheyd ra’isulwasaaranimo.

Madaxweyne Xasan Shiikh Maxamuud waxaa la fahamsan yahay inuu si weyn u door bidayo inuu wada-shaqeyn fiican la yeesho maamulka Puntland.

Su’aasha ah isaga iyo Saciid Deni ma is qaadan karaan xilligaan? Dadka waxay badi uga jawaabayaan haa iyo maya is huwan.

Diidamadaan iyo ogolaanshaha is huwan waxay dadka soo jeediyey ku fasireen in Saciid Deni uusan siyaasad ahaan ula falgeli doonin hoggaanka cusub ee Villa Somalia balse ay u badan tahay inuu Xasan Sheekh u bandhigi doono qaab loo maareyn karo waxyaabaha danta guud ee isaga xiran Puntland iyo dowladda dhexe.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ma ahan webi dhex maraya xaafadaha. Mana ahan halkan meel aalaaba looga maarmi karo ama loogu tala-galay inay biyuhu fariistaan. Waa jid muhiim ah oo halbowle u ah isku socodka gaadiidka dadweynaha caasimadda Muqdisho ku nool. 

Waddadan saaka uma xirmin inay wufuud caalamiga ah mari doonto. Waxaa isku socodkeeda hakiyay roobkii xalay ka da’ay caasimadda Muqdisho kaas oo aan kaliya ku qasbin gaadiidleyda inay ka joogsadaan maritaankeeda balse dadka deegaanka u diiday meel isku soo maraan. 

Toddobaadkan oo dhan waddadan waxay ahayd mid mashquul badan, laga bilaabo waaberiga iyo habeenkii. Waqti badan ayaa rakaabka ku socdaala gaadiidka dadweynaha uga bixi jiray gudbitaankeeda. Ciriirigaas aan yareyn wuxuu qaadan jiray mararka qaar laba saac ka badan in looga baxo. 

Dadkuna ugu yaraan kama xumeyn inay weli u furan tahay inay adeegsan karaan. 

Balse saaka wax dhaqdhaqaaq kama jiro gebi ahaanteeda. Dadweynaha ayaa si kastaba iskood isku maaraynaya, waxayna karaankooda dhex qaadayaan jidadka xaafadaha kuwaas oo iyaguna biyuhu fariisteen. 

Jidadka qaar oo biya-dageen noqday maadaama ay adag tahay in sahal looga gudbo, shub adag, dhagaxyo waaweyn iyo tiirar ayaa la dhex dhigaa si loo kor maro. 

Magaalada Muqdisho shacabku ma-waayaan inta badan si ay isku xaliyaan marwalba oo dhibaato ku timaado. Laakiin mushkiladaha qaar waa cuuryaamin nololeed oo dad badan oo barayaal, arday, xirfadlayaal iyo xoogsato ka kooban ka horjoogsata inay gaari waayaan danahooda. 

Muuqaalkani wuxuu dhabtii ceeb iyo weji-gabax ku yahay maamulka gobalka Banaadir oo gebi ahaantiisba ku fashilmay inuu xal waara u helo dhibaatada joogtada ah ee waddadan dheer ee Danwadaagaha ka taagan. 

La-yaabna malahan inuu xaalku sidaan sii ahaado maalin  iyo ka badan iyada oo aan tallaab degdeg ah laga sameynin xalinteeda. 

Marwalba oo la gaaro xilli roobaadyada, magaalada Muqdisho oo awalba la daalaa-dhacaysa ciriiri joogto ah oo ka jira laamiyadeeda, waxaa dhib kale oo hor leh kusii noqda biyaha fariista waddooyinka waaweyn iyo jidadka xaafadaha. 

Maamulka gobalkana, wuxuu maalin walba gaadiidleyda kaga hubiyaa waraaqaha bixinta canshuuraha isla waddooyinkan aad u jeedaan oo meel laga maro aan lahayn. 

Waa fashil iyo foolxumo inaan loo diyaargaroobin xalka dhibaatadan. Waana mas’uuliyad darro iyo isxil-qaamid la’aan inaan marnaba dhib loo arkin rafaadka shacabka ku dhex heysta waddooyinka caasimadda. 

Waa maxay ujeeddada ka weyn qaadista canshuuraha haddii aan dadkeeda waxba loogu qabaneynin? Dowladda hoose ee Xamar waxaa u furan labo doorasho oo kala ah; inay gebi ahaanba joojiso canshuuraha xad-dhaafka ah oo ay shacabka ka urursato ama ay waxqabad muuqda oo la-taaban karo ugu qabtaan dadkeeda. 

Qore: Zaki Hiraale
Kala xiriir: [email protected] 

Washington (Caasimada Online) – Seyga Nancy Pelosi, oo ah Afhayeenka Aqalka Wakiillada Maraykanka, ayaa lagu xukumay muddo shan maalmood ah inuu xabsiga ku jiro kadib markii uu qirtay dambi ah inuu gaarigiisa kaxeeyey isaga oo cabsan.

Paul Pelosi, oo 82 jir ah, wuxuu qirtay inuu dareensanaa saameynta ay qamradu caqligiisa ku reebtay goortii uu gaarigiisa nuuca Porsche uu ku galay shilka bishii March ee sannadkan. Waxaana uu sababay dhaawac soo gaaray qof rayid ah. 

Ninkan milyaneerka ah, qirashadiisu eedeymo kale oo xoog badan oo loo heysto ayay ka badbaadinaysaa. 

Paul wuxuu qabay Nancy Pelosi oo ah haweeney xubin sare ka ah Congress-ka Maraykanka tan iyo sannadkii 1963-kii. 

Muddo dheer kuma sii jiri doono xabsiga marka la eego qirashada uu sameeyey oo ah inuu dambiile yahay. 

Shilka kaddib habeenkii uu xabsiga ku jiray oo ahayd 28 May waxay u xisaabsanaan doontaa labo maalmood. Labo maalmood oo kale waxaa looga dhaafay anshax wanaaggiisa. Maalinta ugu dambeysana, wuxuu sideed saacadood oo kamid ah uu ku bixin doonaa howlaha adeegga bulshada sida nadaafadda waddooyinka. 

Paul oo ah aas-aasaha shirkad ganacsi, waxaa sidoo kale la marin doonaa tijaabo soconaysa saddex sannadood. Waxaana laga rabaa inuu xaadiro koorso saddex bilood ah oo lagu baranayo saameynta taban ee ka timaada marka adigoo cabsan aad gaari kaxaysid. Waxaa sidoo kale laga doonayaa inuu bixiyo lacag dhan $7,000 oo ah cawilcelin ama magdhow. 

Laakiin marnaba ma lumin doono shatiga gaari kaxaynta. Waxaase looga baahan yahay inuu hadiyo jeer hubsado isticmaalka aaladda shidda fareejada ee baabuurkiisa ku xiran, taas oo qofku ku maro tijaabada qamriga kahor inta aanu gaariga kaxaynin. 

Paul ma uusan joogin maxkamadda maalintii Talaadada markii ay soctay dhageysiga xukunkiisa. 

Shilku wuxuu xilli habeennimo ah ka dhacay magaalada Oakville ee gobalka California goor uu kasoo baxayay gurigiisa. Waxaana safarka ku wehliyay saaxiibkiisa muddada dheer – ahna deeqbixiye kamid ah Xisbiga Dimuqraadiga ah. 

Sida ay ku warrameen booliska, Paul wuxuu gaariga ku dhiftay gaari kale oo nooca Jeep ah, meel u dhow gurigiisa. Labada gaariga ayaana lagu soo warramayaa inay wada burbureen. 

Nancy ayaa siisay saraakiishii ka warbixinaysay goobta kaar muujinaya in Paul uu xubin ka ahaa naadi samafal oo taageerta waaxda ilaalada waddooyinka California, sida ku qoran cabashada booliska. 

Xilligaas Nancy ayaa ku sugneyd meel kale oo kamid ah Maraykanka, waxayna kaga qeybgalaysay xaflad qalinjebin ah oo ka socotay Jaamacadda Brown. 

Xafiiskeedu wuxuu ka gaabsaday inuu sii bixiyo faahfaahin intaas ka baxsan. Waxayna kusoo koobeen inay tahay ‘arrin gaar ah.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiirka Gaashaandhiga xukuumadda Soomaaliya Cabduqaadir Maxamed Nuur (Jaamac) oo booqasho ku jooga deegaanada gobolka Hiiraan ee ciidamada dowladda howl-galada ka wadaan ayaa ka digay in ciidamada dhexdooda la iska horkeeno oo dagaal dhexmaro.

Wasiirka ayaa sidoo kale xusay in Al-Shabaab ay dhibaato ku hayaan Shacabka, isaga oo u ballan-qaadeyna ciidamada deegaanka ee is-hubeeyay inay dowladda ka taageeri doonto dhinacyada amniga iyo baahiyaha ay qabaan bulshada si adeegyadii bulshada loogu soo celiyo deegaanada laga saaray Al-Shabaab.

“Waxa uga digaya ciidamada deegaanka iyo kuwa dowladd in dhexdooda la iska horkeeno si loo wiiqo dagaalka ay kula jiraan kooxda Al-Shabaab,” ayuu yiri Wasiirka Gaashaandhiga Cabdulqaadir Maxamed Nuur.

Sidoo kale waxa uu ku bogaadiyay howl-galadii u dambeeyay ee Al-Shabaab looga qabsaday deegaano dhowr ah, isaga oo ku dhiiriyey in dagaalka dhanka ah argagixisada sii xoojiyaan.

Hadalka Wasiirka Gaashaandhiga Soomaaliya ayaa imanaya xili weli deegaano ka tirsan gobolka Hiiraan ay ciidamada dowladda ka wadaan howl-galo ka dhan ah kooxda Al-Shabaab.

Muddooyinkii u dmabeeyey ayaa waxaa dhaq-dhaqaaqyo culus ay ka socdeen waddooyinka isku xira Beledweyne, Matabaan iyo Maxaas, ayada oo ciidamada dowladda deegaano uga qabsadeen Shabaab.

Muqdisho (Caasimada Online) – 100 maalmood ayaa laga joogaa markii madaxweyne Xasan Shiikh uu dib ugu soo laabtay xafiiska, dhinacyo badan oo isbadal laga filayey madaxweynuhu weli ma taaban.

Aragtiyo kala duwan ayaa laga bixinayaa sida loo shaqeeyey boqolkiisii maalmood ee ugu horreeyey, waxaase ka waran u baahneyn in boqolkaas maalmood uu dhacay mid kamid ah weeraradii ugu khasaaraha badnaa muddooyinkaan.

Weerarkii Hoteelka Xayaat ee magaalada Muqdisho wuxuu geystay khasaaro nafeed iyo mid hanti. Ciidanka dowladda federaalka ee Soomaaliya ee badbaadinta u yimid goobta waa kala reebi waayeen kooxdii gudaha ku jirtay ee weerarka soo qaaday iyo dhismaha Hotelka.

Marar badan oo hore ayey dhacday inay ciidanka dowladda ku hor dumiyaan dhismaha kooxda weerarka soo qaaday. Dhowr jeer ayey ganacsatada hantidaas leh waxay dowladda waydiisteen ceymo.

Inkastoo ay dad badan dhinteen oo hanta ka muhiimsan la waayey haddana dowladda iyada ayey mas’uuliyad ka saaran tahay kala ceyminta hantida, shacabka iyo soo afjaridda kooxda weerarka soo qaaday.

Ganacstadii laheyd hantidii ku burburtay dhowrkii qarax ee ugu dambeysay oo ay kooxda Al-Shabaab ka fulisay magaalada Muqdisho iyaga ayaa si is xilqaan ah ku dhistay goobahooda.

Xukuumadihii hore waxay isku darsadeen inaan marka hore la adkeyn amniga iyo inaan marka dambe waxba lagu celin dadka ku hantida beelay dhibaatada.

Haddaba maxaa la filan karaa markaan?

Ra’isulwasaare Xamze oo dhawaan booqday dadkii ku dhaawacmay weerarkii Hoteel Xayaat wuxuu ballan qaaday inay gurmad fiican ka geysan doonaan daryeelka dadkii uu dhibka gaaray, ganacstada hantidaas laheyd waxay ka mid yihiin dhibanayaasha weerarka.

Maadaama uu weerarkaan yahay midkii koowaad intii ay xukuumadaan jirtay waxaa la waydiinayaa inay macquul tahay inay xukuumadda ku dhiiran doonto wax u ceyminta ama siinta gacan maaliyadeed ganacsatadii ku hantida beeshay halkaas.

Inkastoo ay jiraan warar sheegaya inay dowladda diyaar u tahay kala qeyb qaadashada dib u dhiska dhismayaashii ku burburay weerarka, haddana waxaa macno weyn ku fadhisa in warkaas uu dhab noqdo oo ay xukuumaddu kor u sheegto inta ay dhan tahay kaalinta ay ka qaadaneyso hanta beelkii, burburkii iyo dhibaatadii shacabka kasoo gaartay weerarkii lagu soo qaaday Hoteelka Xayaat ee magaalada Muqdisho.

Inaysan xukuumadda dib u eegis ku sameyn hoggaanka iyo shaqada laamaha amniga oo aysan qeyb ka noqon baxnaaninta dhaawacyada iyo gacan siinta dadkii ku hantida beelay weerarkaas waxay hordhac u noqon kartaa niyad jab laga qaado xukuumadda cusub.

Kooxda Al-Shabaab waxay weli diyaar u tahay inay sii wado weerarada noocaan oo kale ah, sida ugu dhow oo kooxdaan looga adkaan karana waxay dad badan u arkaan isku duubni dhex marta xukuumadda iyo shacabka, waxaana jira dad badan oo aaminsan in gacan naxariis leh oo dowladda laga helo inay furo u noqon doonto wada-shaqeyn togan oo dhex marta shacabka magaalada Muqdisho iyo xukuumadda federaalka ah.

Isha ayaa lagu wada-hayaa sida ay xukuumadda ra’isulwasaare Xamze u garab istaagto dhibanayaashii weerarkii hoteelka Xayaat ee magaalada Muqdisho.

Beledweyne (Caasimada Online) – Wafdi uu hoggaaminayo Ra’iisul Wasaaraha Soomaaliya Xamse Cabdi Barre ayaa gaaray magaalada Beledweyne ee xarunta Gobolka Hiiraan, si ay ugu kuur-galaan xaaladda abaaraha, una dhiirigeliyaan ciidamada qalabka sida ee la dagaallamaya kooxda argagixisada.

Ra’iisul Wasaaraha ayaa soo dhaweynta ka dib, kulan la qaatay maamulka iyo qeybaha kala duwan ee bulshada oo uu ka dhageystay warbixinno ku saabsan xaaladda arrimaha bulshada ee magaalada Beledweyne iyo saameynta abaartu ku yeelatay gobolka.

Ra’iisul Wasaaraha ayaa uga mahadceliyay bulshada Beledweyne soo dhaweynta diirran ee u sameeyeen, isaga iyo wafdiga uu hoggaaminayo, isaga oo ammaanay hawlgallada ciidamadu kula dagaallamayaan kooxaha argagixisada, kuwaaas oo ka xorreeyey deegaanno badan.

Xamse Cabdi Barre oo weheliyo Madaxweynaha maamul gobolleedka HirShabelle, Mudane Cali Cabdullaahi Guudlaawe, ayaa kormeeray Ciidamadda Xoogga dalka Soomaaliyeed ee la dagaallamaya argagixisada. Isagoo ku tilmaamay ciidanka X.D.S geesiyaal difaacaya Diinta, Dalka iyo Dadka Soomaaliyeed.

“Waxaan kulamo kala duwan la yeeshay masuuliyiinta kala duwan ee Dowlad Goboleedka Hirshabeelle oo uu ugu horreeyo Madaxwaynaha, Madaxwayne ku-xigeenka, Maamulka Gobolka Hiiraan, Ciidammada qalabka sida iyo dhammaan bulshada qeybahooda kala duwan, Waxaana dhagaystay baahiyaha ay bulshadu qabto” ayuj yiri Raysal wasaare Xamse.

Mudane Xamse ayaa u ballan qaaday in xukuumaddu taageero iyo hiil ay la garab taagan tahay ciidamada Xoogga Dalka Soomaaliyeed iyo dadka deegaanka ee isku xil-qaamay sidii ay cadawga u sifeyn lahaayeen gobolka.

“Waxaan marar badan balan qaaday in Xukuumadeyda mudnaanta koowaad siin doonto xoreynta iyo sugidda amniga, waxaan Baledweyne u imid dhiirigalinta iyo garab istaaga dadka deegaankan oo runtii si geesnimo ah ugu istaagay dagaalka ka dhanka ah kooxda Shabaab, waxaad noqon doontaan reer Hiiraan dad lagu dayan doono talaabada aad sameyseen ee ah inaad iska dhicisaan cadawga,” ayuu yiri Raysal wasaare Xamse.

Raysal wasaare Xamse Cabdi Barre ayaa amray in si deg deg ah loo bilaabo dhismaha Ceelashii biyaha ay qarxiyeen Al-shabaab ee ku yaala deegaanada hoostaga degmooyinka Matabaan iyo Maxaas.

“Al-Shabaab waa arxanlaawayaal aan bini’aadanimo xata ku jirin, xiligan oo dalka dhibaatada abaarta ad aragtay ka jirto nimanka ceelashii biyaha laga cabaay ka qarxiyay ayaa islaanimo sheeganaya waa ceelashii ay ayaga xata biyaha ka cabayeen, waxaan leeyahay ciidanka qaranka iyo kuwa deegaanka jihaad ayaad ku jirtaan ee cadawga halaga xoreeyo gobolka iyo guud ahaan dalka anagana wan idin garab taaganahay,” ayuu yiri Raysal wasaare Xamse Cabdi Barre. 

Horey waxaa magaalada Beledweyne ugu sugnaa Wasiirka Gaashaandhigga, Taliyaha ciidanka xoogga dalka, Xildhibaanno iyo masuuliyiin kale oo warbixin ka siiyay Ra’iisul Wasaaraha xaaladda dagaalka ka dhanka ah kooxda nabad-diidka ee Al-Shabaab, iyada oo wafdiga Ra’iisul Wasaaraha ay dib ugu soo laabteen Muqdisho gelinkii danbe ee maanta. 

Muqdisho (Caasimada Online) – Xildhibaan Axmed Sheekh Maxamed Mashruuc oo ka mid ah mudanayaasha Golaha Shacabka Soomaaliya ayaa maanta warbixin dheer siiyey Baarlamaanka, kadib safar ay isaga iyo xildhibaanno kale ku tegeen gobolka Bakool.

Mashruuc ayaa ku dhex ilmeeyey kulanka Baarlamaanka, intii uu gudbinayey warbixinta ku saabsan xaaladda murugsan ee gobolka Bakool oo abaaro iyo dagaallo ay ka jiraan.

Xildhibaanka ayaa shaaca ka qaaday in xaalad adag ay ka jirto gobolkaan, gaar ahaan deegaannadii lagu dagaalamay ee magaalada Caato iyo nawaaxigeeda, wuxuuna sheegay in dadka ay u dhimanayaan gaajo iyo kuwa kale ay u dhimanayaan dagaallo.

“Bakool daruufaha ay dadkiisa ku dhagan yihiin kuwa uu dagaalka ku dhacay iyo kuwa geedaha hoostooda ku dhimanaya, xoolihiina ka dhammaadeen. Dad soo barakacay oo ka soo barakacay Xudur illaa Garasweyne, illaa Moora Gaabey oo tegay illaa Tiyiglow oo meesha ay ku qaxeena xabad ku qabsatay ayaa jira aad iyo aad ayaa damiirkeygu iyo jirkeyguba ii xanuunayaa waxa halkaas ka jira darteed iyo sida aan meeshaan u fadhiyo runtii arrin qalbigeyga taabatay weeye,” ayuu yiri isaga oo ilmeynayo Xildhibaan Mashruuc.

Sidoo kale wuxuu soo jeediyey in meel looga soo wada jeesto kooxda Al-Shabaab, si dadka shacabka ah looga dul-qaado dhibaatada ay ku hayaan.

“Waxaa weeye waan qiirooday xaaladda dadkeena iyo dalkeena uu ku jiro oo aan maanta Xamar uga sameyneyno, waa inaan talo dhab ah gaarno oo Shabaabna iska celino,”

Xildhibaan  Axmed Sheekh Maxamed Mashruuc oo hadalkiisa sii wata ayaa sidoo kale sheegay in intii ku sugnaayeen booqashada deegaanka ay weerar culus iyo dagaal ay kala kulmeen Al-Shabaab oo uu tilmaamay inay ku soo weerareen hub casri ah iyo baabuur ay ka qabsadeen ciidamada howlgalka AMISOM, balse hadda loo bedalay magaca ATMIS.

“Al-Shabaab waxay nagu soo weerareen hubkii casriga ahaa ee AMISOM laga qaatay, gawaaridii gaashaamnaa, suugag iyo madaafiic goob, ciidamadeenuna waxa ay haysteen oona ugu weynee Nashiike runtii wuxuu ahaa dagaal mucjiso ah,” ayuu sii raaciyey.

Soomaaliya ayaa haatan wajaheyso xaaladdo ka dhashay abaaraha iyo sidoo kale weeraro halis ah oo Al-Shabaab ay ku heyso dalka, waxaana u dambeeyey weerarkii hoteel Xayaat.

Muqdisho (Caasimada Online) – Xildhibaanada Golaha Shacabka ayaa maanta kulan ay ku yeesheen magaalada Muqdisho oo uu shir-guddoominayay guddoomiye Aadan Madoobe ayaa waxa lagu ansixiyay magacaabis uu dhawaan sameeyay guddoomiyaha.

Mudanayaasha Golaha Shacabka ayaa cod aqlabiyad ah ku ansixiyey Habdhawre ku-xigeenka 1-aad ee Golaha Shacabka Xildhibaan Sahra Cabdullaahi Cigaal iyo Habdhawre ku-xigeenka 2-aad Xildhibaan Cabaas Cali Ibraahim.

“Xubnahaan oo uu magacaabay Guddoomiyaha Golaha Shacabka Mudane Sheekh Aadan Maxamed Nuur (Madoobe) ayaa waxa codka Haa ku ogolaaday 175-xildhibaan, laba xildhibaan ayaa diiday halka laba xildhibaan oo kalena ay ka aamuseen.”

Magacaabista labada habdhowre ku-xigeen ayaa imanaya kadib markii uu guddoomiyaha Golaha Shacabka la tashi kala sameeyay ku-xigeenadiisa, islamarkaana uu ilaaliyay nidaamkii loo marayay magacaabista.

Ansixinta kadib qaar kamid ah Xildhibaannada Golaha Shacabka ayaa kulanka ka jeediyay warbixino la xiriira dhibaatooyin ka jira deegaano ka tirsan gobolka Bakool, halkaas oo dhowr jeer weeraro ka geysteen xubno ka tirsan ururka Al-Shabaab.

Muqdisho (Caasimada Online) – Khilaaf culus ayaa ka dhashay balan-qaad uu dhawaan wasiiru dowlaha arrimaha gudaha Soomaaliya Ilyaas Cali Xasan u sameeyey bulshada uu metelo ee ku nool degmada uu ka soo jeedo ee Buurhakaba oo ka tirsan gobolka Bay.

Khilaafkaas ayaa u dhaxeeya Wasiir Ilyaas oo dhinac ah iyo Madaxweynaha Koonfur Galbeed Cabdicasiis Laftagareen oo adeegsanaya masuuliyiinta maamulkii uu u magacaabay degmada Buurhakaba iyo xubno kale oo Koonfur Galbeed xilal ka haya.

Sida ay ogaatay Caasimada Online, khilaafkaan wuxuu salka ku hayaa balan-qaad uu Ilyaas Cali Xasan u sameeyey bulshada degmada Buurhakaba oo Al-Shabaab u go’doonsan sanado badan, isla markaana aan laheyn garoon diyaaradeed, maamul ay soo doorteen ama gole deegaan, sidoo kelena aan la gaarsii karin wax gargaar ah.

Bulshada uu ka soo jeedo ee reer Buurhakaba oo Ilyaas dhowaan Muqdisho ugu sameysay xaflad soo dhaweyn ah, markii loo magacaabay wasiiru dowlaha arrimaha gudaha XFS, ayuu ka balan qaaday inta uu joogo xafiiska inuu gacan ka gaysan doono in magaalada Buurhakaba ay yeelato maamul iyo dhismaha garoon diyaaradeed, maadama ay degmadaas Al-Shabaab go’odoomiyeen oo xitaa uusan jirin qaab gargaar loo gaarsiiyo.

Xafladaas wuxuu Ilyaas ka sheegay in wax laga xumaado ay tahay in Buurhakaba oo ah magaalada labaad ee canshuurta ugu badan ay ka soo gasho Koonfur Galbeed aysan lahayn maamul degmo, Airport iyo kaabayaal bixiya adeeg bulsho.

Sida ay Caasimada Online u xaqiijiyeen ilo xog ogaal ah hadalka wasiir Ilyaas waxaa dhibsaday Madaxweyne Laftagareen iyo xubno kale oo xildhibaano ah, kana tirsan Koonfur Galbeed, waxaana maamulka Buurhakaba amar lagu siiyey in Ilyaas Cali Xasan ama masuul kale oo ka socda dowladda federaalka uusan tegi karin degmadaas.

Garoowe (Caasimada Online) – Madaxweynaha dowladda federaalka ah ee Soomaaliya, Mudane Xasan Sheekh Maxamuud iyo wafdi uu hoggaaminayo ayaa maanta gaaray magaalada Garoowe ee xarunta gobolka Nugaal, halkaas oo si weyn loogu soo dhaweeyey.

Xasan Sheekh iyo xubnaha la socdo oo aad u kooban ayaa waxaa garoonka ku soo dhaweeyey madaxweynaha Puntland, iyadoo kadib loo galbiyey qasriga madaxtooyada.

Villa Somalia ayaa shaacisay in ujeedka safarka madaxweynaha oo yahay u kuur-galidda xaaladda abaaraha deegaannada Puntland, dardargelinta dib-u-heshiisiinta, xoojinta wadashaqeynta heer federaal iyo heer dowlad-goboleed iyo dhageysiga talooyinka la xiriira dowladnimada ee ay qabaan bulshada Puntland, taas oo aas-aas u ah hiigsiga Madaxweynaha ee Soomaali Heshiis ah.

Madaxweyne Xasan ayaa kulammo la qaadanaya Madaxda Dowlad-goboleedka Puntland, waxgaradka, isimada, ganacsatada, dhallinyarada, haweenka iyo culimada, si uu u dul istaago xaaladda bulshada Puntland, baahiyaha ay qabaan, doorkooda horumarineed ee dalka iyo hirgelinta dowladnimada.

Dhinaca kale, xog ay heshay Caasimada Online ayaa sheegeysa Xasan Sheekh ka shaqeynayo isu soo dhowaanshaha dowladda federaalka iyo maamulka Puntland, ayada oo la rumeysan yahay in madaxweyne Saciid Deni aanu qanacsaneyn wixii ka dambeeyey markii Xasan Sheekh dib loo doortay. 

Saciid Deni ayaa aad u rajeynayey inuu helo xilka ra’iisul wasaaraha ama la siiyo maamulka Puntland. Labadaasba ma dhicin, wuxuuna madaxweynaha xilka ra’iisul wasaaraha siiyey Xamza Cabdi Barre oo kasoo jeeda beesha Ogaadeen.

Wafdiga Madaxweynaha waxaa ka mid ah, Wasiirka Arrimaha Dibadda iyo Iskaashiga Caalamiga Abshir Cumar Huruuse iyo Wasiiru-dowlaha Madaxtooyada Qaranka Abshir Maxamed Axmed (Bukhaari), Lataliyaasha Madaxweynaha ee Arrimaha, Federaalka Axmed Cabbaas Axmed, Dastuurka Cabduraxmaan Cabdullaahi Baadiyow, Lataliyaha Ra’iisul Wasaaraha Xukuumadda Federaalka Soomaaliya ee Arrimaha Dib u heshiisiinta Mudane Cali Cabdi Awaare iyo Agaasime Ku-xigeenka Madaxtooyada Maxamed Amiin Sheekh Cusmaan.

Safarka madaxweynaha ee Puntland ayaa noqday kiisii saddexaad ee uu ku tegayo maamul goboleedyada, tan iyo markii dib loogu doortay doorashadii 15-kii May, wuxuuna horey u soo booqday dowlad goboleedyada Koonfur Galbeed iyo sidoo kale Galmudug.

Booqashada madaxweyne Xasan ayaa ku soo aadeyso xilli xasaasi ah, isla-markaana ay dalka ka jiraan daruufo amni iyo xaalado nololeed oo ay sababeen abaaraha.

Kismaayo (Caasimada Online) – Duqa magaalada Kismayao Mudane Cumar Cabdullaahi Maxamed (Farawayne) oo la hadlay warbaahinta ayaa jawaab ka bixiyey hadalkii ka soo yeeray qaar ka mid ah siyaasiyiinta ka soo jeeda Jubbaland oo dhowaan ku shiray magaalada Muqdisho, kuwaas oo si cad uga horyimid muddo kordhinta loo sameeyey Axmed Madoobe.

Farawayne ayaa u digay siyaasiyintaasi, wuxuuna shaaca ka qaaday inay abuurayaan carqalad ka dhan ah Jubbland, kadib muddo kororsigii Axmed Madoobe.

Sidoo kale wuxuu difaacay muddo kordhinta loo sameeyey madaxweynaha maamulka Jubbaland, isaga oo tilmaamay si qaldan loo turjumay, sida uu hadalka u dhigay.

“Intii hotel Maa’ida la fariisto dadka halaga maago, arrintaas hala iska daayo waa ceeb, haddii arrintaas billaabatana nin walba waa is difaacayaa,” ayuu yiri duqa Kismaayo.

Waxaa kale oo uu intaasi sii raaciyey “Haddii makarafoonada bataan nin walba kitaabkiisa qoorta loo surayaa,” .

Siyaasiyiinta Jubbaland ee diiday muddo kororsiga Axmed Madoobe, kuna shiray Muqdisho ayaa ku dhowaaqay isbaheysi, waxaana ka soo muuqday Senator Cabdullahi Sheekh Ismaaciil Fartaag oo ka mid ahaa saaxibadii aadka ugu dhowaa Axmed Madoobe.

“Wax talo ah oo Senatorradii ama Xildhibaanadii laga soo doortay Jubbaland uu Axmed kala yeeshay mudo kororsigaan ma jirto, wuxuu ahaa go’aan shalay soo bilowday oo isla shalay lagu kala baxay,” ayuu yiri Senator Fartaag oo ka hadlay xaaladda cakiran ee Jubbaland.

Si kastaba, baarlamaanka Jubbaland ayaa todobaadkan hal sanno oo dheeri ah ugu daray muddo xileedka Axmed Madoobe, taas oo uga sii dartay xiisadda ka taagan maamulkaasi.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud ayaa maanta gaaray magaalada Garoowe, halkaasi oo uu wadahadallo kula yeelan doono madaxweynaha maamulkaas Saciid Deni iyo saraakiil kale.

Villa Somalia wax faah-faahin buuxda kama bixin qorshaha safarka madaxweynaha, hase yeeshee ilo-wareedyo lagu kalsoon yahay oo ku dhow madaxweynaha, ayaa Caasimada Online u sheegay qaar ka mid ah hadafyada laga leeyahay socdaalka. 

Sida aan xogta ku helnay, ujeedka koowaad ee madaxweynaha ayaa ah isu soo dhowaanshaha dowladda federaalka iyo maamulka Puntland, ayada oo la rumeysan yahay in madaxweyne Saciid Deni aanu qanacsaneyn wixii ka dambeeyey markii Xasan Sheekh dib loo doortay. 

Saciid Deni ayaa aad u rajeynayey inuu helo xilka ra’iisul wasaaraha ama la siiyo maamulka Puntland. Labadaasba ma dhicin, wuxuuna madaxweynaha xilka ra’iisul wasaaraha siiyey Xamza Cabdi Barre oo kasoo jeeda beesha Ogaadeen.

Xubno ku dhow Deni ayaa sheegay inuu Xasan Sheekh kula heshiiyey xilka ra’iisul wasaaraha intii ay socotay doorashada madaxweynaha, inkasta oo mas’uuliyiin ku dhow Xasan Sheekh laga soo xigtay in madaxweynaha aanu sameyn ballanqaad noocaas ah.

Saciid Deni ayaa wixii ka dambeeyey magacaabista ra’iisul wasaaraha laga dareemayey inuu u xuubsiiban rabo mucaarad, ayada oo uu aad ugu dhowaaday dowladda Itoobiya oo la rumeysan yahay inay diidan tahay maamulka madaxweyne Xasan Sheekh. 

Ma cadda waxa uu madaxweyne Xasan ku qancin doono Saciid Deni, inkasta oo weligood ay aad isugu dhowaayeen. 

Arrinta kale ee aan markii hore safarka qeyb ka ahayn, balse aan xogta ku helnay in hadda ay ku jirto ajendaha, ayaa ah muddo kororsiga uu sameystay madaxweynaha Jubaland Axmed Madoobe, oo la sheegay in madaxweyne Xasan uu ka xumaaday. 

Axmed Madoobe ayaa 22-kii Bishan qaaday tallaabo laga fursan karay oo dan shaqsi ku dhisan, kadib markii uu baarlamankiisa ka dhameystay inay hal sano ugu daraan muddo xileedkiisa oo ku eg August 2023.

Tallaabada Axmed Madoobe ayaa buuq iyo xasarad siyaasadeed ku furtay madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, oo muddo Farmaajo kula dagaashanaa muddo kororsigii sharci-darrada ahaa ee uu isku dayey. 

Xasan Sheekh ayaa la rumeysan yahay inuu Saciid Deni ku cadaadin doono inuu Axmed Madoobe u sheego inuu ka laabto muddo kororsiga, isaga oo ka dhigaya mid baarlamanku gaareen balse isagu diiday.

Muqdisho (Caasimada Online) – Safaaradda Mareykanka ee Soomaaliya ayaa ku eedeysay Ruushka in duulaanka uu ku qaaday dalka Ukraine uu saameyn xun ku yeeshay Soomaaliya. 

Qoraal kooban oo safaaradda ay soo dhigtay barteeda twitter-ka ayaa lagu sheegay in dagaalkaas uu kasii daray xaaladda abaarta ka jirta Soomaaliya oo malaayin qof ay gaajo darteed qarka u saaran yihiin macluul. 

“Dagaalka aan loo meel dayin ee Ruushku ee ka dhanka ah Ukraine ayaa saameynta xun ee abaarata ka jirta Soomaaliya ka dhigay mid kasii darran,” ayaa lagu yiri qoraalka safaaradda. 

“Iskaashiga hay’adda USAID kala dhaxeeya hay’adda WFP ayaa maal-gelinaya soo dhoofinta iyo keydinta qamadiga Ukraine oo caawinaya jawaabaha bani’aadaminimo ee ku wajahan malaayiin qof oo halis ugu jira macluul.” 

Qoraalka ayaa waxaa lasoo raaciyey muuqaal muujinaya sida Ruushka u xanibay haruurkii ka iman jiray Ukraine, oo ay ku tiirsanaayeen dalal badan oo Afrika ka mid ah oo Soomaaliya ay ku jirto, taasi oo gaajo dhaxalsiisay malaayiin qof.

Ruushka ayaa horey loogu eedeeyey inuu duqeeyey dekedaha dalka Ukraine ee qamadiga laga soo dhoofin jiray, sidoo kalena xayiraado dhanka gaadiidka iyo badda ah saaray qaarkood, taasi oo hakisay haruurkii ka iman jiray Ukraine.

Horraantii bishan, dowladda Turkiga ayaa ka shaqeysay heshiis dhanka bani’aadaminimada ah oo dhexmaray Ruushka iyo Ukraine si loo fasaxo haruurka, hase yeeshee waxay qaadan doontaa bilo inta uu kasoo gaarayo Afrika.

Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud ayaa 24-kii July wuxuu Muqdisho kula kulmay madaxa hay’adda USAID, Samantha Power.

Samantha Power ayaa kulanka ka sheegtay inay ka qayb-qaadan doonaan gurmadka abaaraha, waxayna ballan-qaadday in hay’adda USAID ay bixin doonto lacag deeq ah oo gaaraysa $470 milyan, taas oo ka dhigeysa lacagta ay hay’addu u qoondeysay Soomaaliya $668 Malyan.

Deeqdaan ayaa loogu talagalay wax ka qabashada abaaraha iyo sidoo kale hormarinta adeegyada muhiimka ah.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud oo ka qeyb galay Munaasabadda gunaanadka Kulan-Wadareedka Golaha Xukuumadda Federaalka Soomaaliya ayaa tilmaamay shaqooyinka baaxadda leh ee shacabka Soomaaliyeed ay ka sugayaan Xukuumadda iyo rajada ay ka qabaan in ay u horseeddo xasilloni, amni iyo horumar. 

Madaxweynaha ayaa ku adkeeyey Golaha Wasiirrada in ay si daacadnimo leh ugu adeegaan dalkooda, mudnaanta koowaadna siiyaan xaqiijinta amniga iyo ladagaallanka argagixisada caqabadda ku ah dowladnimada Soomaaliyeed. 

“Masuuliyadda aad qaaddeen waa mid taariikhi ah oo horseedi karta samata-bixinta shacabka iyo dowladda Soomaaliyeed, taasna waxaan ku gaari karnaa in aan mideyno cududda iyo caqliga, una wada istaagno sidii aan dalka uga saari lahayn abaaraha, colaadaha iyo amni darrada.” 

Xasan Sheekh ayaa ku ammaanay Ra’iisul Wasaaraha Soomaaliya Xamza Cabdi Barre iyo ku-xigeenkiisa Saalax Axmed Jaamac dadaalka ay ku bixinayaan hirgelinta qorshaha dowladda ee Soomaali heshiis ah, Dunidana heshiis la ah, barnaamijkaas oo fulintiisu ay shacabka Soomaaliyeed u noqonayso naruuro ay ku diirsadaan.

Kulan-Wadareedka Golaha Xukuumadda Federaalka Soomaaliya ee uu caawa soo xiray Madaxweynaha Jamhuuriyaddu, ayaa Golaha Xukuumaddu waxa ay ku lafa-gureen howllaha hortabinta u leh xukuumadda, hannaanka wada-shaqeynta hay’adaha dowladda, adkeynta ku dhaqanka xeerarka dalka, dib u eegista Dastuurka, amniga iyo xasillinta dalka, caddaaladda iyo garsoorka, horumarinta Dhaqaalaha iyo bixinta adeegyada bulshada.