Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisal wasaaraha Soomaaliya Xamza Cabdi Barre ayaa weli ku howlan dhammeystirka liiska Golaha Wasiirada xukuumadiisa cusub oo muddo 10 maalmood oo dheeraad ah uu siiyay baarlamanka.

Maalmihii ugu danbeeyay ayuu Ra’iisal Wasaaraha kulamo is daba joog ah la yeelanayey qeybaha bulshada, isagoo kala hadlayey dhismaha xukuumadda, waxaase la ogyahay in kulamadaas aan lagu soo qaadin awood qeybsiga iyo xulista wasiirada oo shirarka muhiimka ah ay dhacaan habeenadii, ayna u dhaxeeyaan madaxweynaha, ra’iisal wasaaraha iyo guddoonnada labada aqal ee baarlamanka.

Xogta aanu helnay ayaa sheegeysa in xilalka la isku hayo ay ugu horeeyaan laba jago wasiir oo ay kala leeyihiin jufooyin kasoo kala jeeda beelaha ay metelaan guddoomiyaha golaha shacabka Sheekh Aadan Madoobe iyo guddoomiye ku-xigeenka labaad ee Aqalka Sare Cabdullaahi Timacadde.

Xilka Wasiir ee Beelaha uu metelo Sheekh Aadan Madoobe waxaa ku heysta Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, waxayna kala wataan laba shaqsi, arrintan oo weli laga heshiin, isla markaana keentay in Sheekh Aadan Madoobe culeys ku noqdo rabitaanka Xasan Sheekh.

Xilka wasiir ee beesha uu kasoo jeedo Cabdullaahi Timacadde ayaa isna la isku hayaa cidda la siinayo, waxaana laba shaqsi oo kala duwan kala wata ra’iisal wasaaraha iyo guddoomiye ku-xigeenka labaad ee Aqalka Sare.

Xog aan helnay ayaa sheegaya in Timacadde ay gadaal ka riixayaan shaqsiyaad diidan qofka uu ra’iisul wasaare Xamza u arko midka ugu manaasabsan ee la siin karo kursigaas.

Aqalka sare aad muhiim uguma ahan xukuumadda maadaama uusan ansixin iyo ridid midna saameyn karin, taasu oo yareyneysa awoodda Timacadde, waxaana sahlan in rabitaankiisa meel la iska dhigo.

Marka laga soo tago labadan xil wasaaradeed ee khilaafka ugu weyn ka jiro, waxaa kaloo jira xilal ka badan 10 wasiir iyo wasiir ku xigeen oo aan go’aan kama danbeys laga gaarin qofkii kusoo bixi lahaa oo laba ilaa saddex qof u sharxan yihiin, kuwaas oo go’aan ka gaaristooda aysan adkeyn.

Ugu danbeyn waxaa la filayaa in Golaha Wasiirada cusub lagu dhawaaqo maalmaha soo socda iyadoo 10-ka berri ee ra’iisal wasaare Xamza loo kordhiyey mudadda magacaabista ay ku eg tahay 5-ta August. 

Xigasho: Goobjooge

Baydhabo (Caasimada Onine) – Wararka laga helayo Koonfur Galbeed Soomaaliya ayaa sheegaya in maanta ciidamada ammaanka maamulkaas ay howlgallo culus ka bilaabeen Baydhabo, kadib markii ay xubno ka tirsan Al-Shabaab weeraro ka bilaabeen magaaladaas.

Saraakiisha ammaanka ayaa shaaciyey inay heleen xog sheegeysa in Baydhabo ay soo galeen xubno ka tirsan Al-Shabaab oo doonaya inay weeraro ka geystaan magaaladaasi.

Sidoo kale saraakiisha ayaa xusay inay bilaabeen baaritaano iyo dabagal ay ku hayaan xubnaha Al-Shabaab, si looga hortago falal amni darro ah oo ay ka geystaan halkaasi.

Ciidamada howlgallada wada ayaa baaraya gaadiidka iyo dadweynaha, waxayna sidoo kale baaritaano ka wadaan baraha koontarool ee laga soo galo magaalada.

Dhaq-dhaqaaqyadaan cusub ayaa kusoo aadayo, xilli shalay saaladdii Jimcaha kadib qarax is-miidaamin ah uu ka dhacay Baydhabo, kaas oo lagu dilay wasiirkii cadaaladda Koonfur Galbeed iyo wiil uu dhalay, waxaana sidoo kale ku dhaawacmay ku dhowaad 10 kale.

Weerarkaan waxaa sidoo kale ka horreeyey qarax kale oo ka dhacay magaallo xeebeedka Marka, kaas oo lagu dilay guddoomiyihii degmadaasi, Cabdullaahi Cali Waafow & dad kale.

Sikastaba, Koonfur Galbeed Soomaaliya ayaa wajaheyso xaalad amni tii ugu darneyd, waxaana madaxweyne Lafta Gareen uu kulan isugu yeeray saraakiisha maamulkaasi.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya Mudane Xasan Sheekh Maxamuud oo khudbad ka jeediyey Masjidka Shuhadaa ee ku dhex yaallo xarunta madaxtooyada, kadib Salaaddii Jimcaha ayaa ka hadlay ammaanka magaalada Muqdisho.

Madaxweynaha ayaa si gaar ah carabka ugu goday dhibaatooyinka adag ee ay xilligaan wajahayaan shacabka Soomaaliyeed, gaar ahaan dhaca ka socda magaalada Muqdisho.

Sidoo kale wuxuu farriin u diray dadka shacabka ah, wuxuuna ugu baaqay inay la shaqeeyaan ciidamada ammaanka, gaar ahaan kuwa Booliska Soomaaliyeed.

“Dadka deggan magaalada Muqdisho waxaan leenahay walaalayaal ciidamada amniga halala shaqeeyo, waxaan leeyahay dib ha isugu noqdaano,” ayuu yiri madaxweynuhu.

Waxa kale oo uu intaasi kusii daray inay ka go’an tahay in la xaqiijiyo amniga, si looga hortego falalka amni darrada ah ee xilligaan ka dhacaya caasimada Muqdisho.

“Dowladda waxaa ka go’an in amniga la sugo waa saxeynaa, waana la ciqaabayaa askariga qaldan waa la toosinaa, waana la daba socdaa,” ayuu sii raaciyey.

Dhinaca kale madaxweynaha ayaa soo hadal qaaday dagaal ka dhacay gobolka Shabeelaha Hoose, gaar ahaan deegaanka Jilib Marka, kaas oo lagu qaaday kooxda Al-Shabaab.

Madaxweynaha ayaa tilmaamay in howlgalkaasi khasaare lagu gaarsiiyey Al-Shabaab, xilli ay ku sugnaayeen koontarool ku yaalla halkaas, balse ma shaacin khasaaraha rasmiga ah.

“Jilib Marka saaka howlgallo waa weyn ayaa ka dhacay nimankii nabad diidka ahaa ayaa lagu laayey waddada ayey taagnaayeen ee dadka ku dhibaayeen askari ayaa qatartaas u qaatay,” ayuu markale yiri madaxweynaha Soomaaliya, Mudane Xasan Sheekh Maxamuud.

Hadalkaan ayaa ku soo aadayo, ayada oo howlgallo culus oo ka dhan ah Al-Shabaab ay ka socdaan qaybo badan oo ka mid ah dalka, waxaana Al-Shabaab dhankooda ay kordhiyeen weerarada ay ka fuliyaan gudaha dalka, ayaga oo xittaa u tallaabay dhanka xadka Itoobiya.

Aato (Caasimada Online) – Afhayeenka ciidamada Al-Shabaab Sheekh Cabdicasiis Abuu Muscab ayaa ka hadlay dagaalkii shalay ka dhacay deegaanto Aato ee gobolka Bakool ee dhexmaray dagaalyahanada kooxdaas iyo ciidamada Liyuu Booliska ee gobolka Soomaalida Itoobiya.  

Abu Muscab ayaa sheegay inay dagaalka xuduudda ku dileen 150 askari oo ka mid ah Liyuu Boolis.

“Khasaaraha dhimashada wuxuu gaaray 150 askari oo ka tirsan Liyuu Boolis. Meydadka 103 ka mid ah ayaa isbarkan deegaanka Aato,” ayuu yiri Abu Muscab.

Abu Muscab ayaa sidoo kale sheegtay inay dagaalka ku qabteen maxaabiis, ayna gacanta ku dhigeen saanado hub ah.  

Dhinaca kale, warbaahinta kooxda Al-Shabaab ay soo bandhigay sawirrada meydad ay sheegeen inay yihiin Liyuu Boolis, inkasta oo aan la xaqiijin karin sax ahaanshaha sawirrada iyo cidda ay yihiin meydadka lasoo bandhigay. 

Maamulka Gobolka Soomaalida ayaan weli ka hadlin dagaalka. Balse Jeneraal u hadlay ciidamada federaalka Itoobiya Tesfaye Ayalew ayaa sheegtay inay fashiliyeen weerarka Al-Shabaab, islamarkaana ay dileen 150 ka mid ah dagaalyahanada kooxda. 

Waxa uu sidoo kale sheegay inay burburiyeen sahay hub iyo cunto ah oo ay wateen. 

Tesfaye Ayalew ayaa sheegtay in dadka ay dileen ay ku jiraan saraakiil sare oo ka tirsan kooxda Al-Shabaab oo ay ka mid yihiin Abu Muscab, Fu’aad Shongole iyo Cubeyda Nuur Ciise.

Si kastaba, hadalka Abu Muscab ayaa warbaahinta Al-Shabaab lasoo dhigay saacado kadib sheegashada Itoobiya ee dilkiisa, balse si dhab ah looma oga xilliga la duubay codka. 

Muqdisho (Caasimada Online) – Xoogaga kooxda Al-Shabaab ayaa todobaadyadii ugu dambeeyey sare u qaaday weerarada ay ka fuliyaan gudaha dalka iyo sidoo kale dalalka dariska, gaar ahaan wadamada Itoobiya iyo Kenya oo ay ciidamo ka joogaan Soomaaliya.

Haddaba maxaa sabab u ah kororka weerarada Al-Shabaab?

Cabdirixiin Budul oo ah falanqeeye ka soo jeedo deegaanka Soomalida ee Itoobiya ayaa ka hadlay kororka ku yimid weerarada Al-Shabaab, kadib wareysi uu siiyey Idaacadda VOA-da.

Ugu horreyn wuxuu sheegay in kooxdu ay ka faa’iideysaneyso xaaladda kala guurka ah ee Soomaaliya iyo Itoobiya oo haatan wajaheyso dagaallo sokeeye iyo dhibaatooyin kale.

“Anniga aragtideyda waxa ay ila tahay Al-Shabaab xilligaan waxa ay ka faa’iideysaneysaa marxaladda kala guurka ah ee Soomaaliya ee siyaasaddeeda ku timid, waxaynu ognahay in xukuumaddii hore la beddelay, xukuumad cusubna la doortay, welina dhismaheeda uusan dhammeystirmin xilligaas kala guurka ah oo uu nimdaamka dowliga xooganeyn ayaan annigu is leeyahay fursad ayey u arkaan,” ayuu yiri falanqeeye Cabdirixiin Budul.

Budul ayaa sidoo kale shaaca ka qaaday in laba sababood ay keeneen kororka Al-Shabaab, tan koowaad wuxuu ku sheegay inay arkeen in aysan haatan wanaagsaneyn wada-shaqeynta dowladaha Soomaaliya iyo Itoobiya, tan labaad ayuu ku sheegay inay is tuseen in Itoobiya ay hadda jilicsan tahay, marka loo eego xaaladaha adag ee ka jira dalkeeda.

“Waxay sidoo kale taas keentay in Itoobiya oo ay is leeyihiin wada shaqeyntii ay la lahaayeen Soomaaliya ma wanaagsana xilligaan, ayadana dagaallo sokeeye iyo dhibaatooyinbaa ka jira oo waa xilligi ugu jilicsaneyd Itoobiya, marka labadaasi sabab oo ay labada dowladood ka qaateenbey ila tahay inay dagaalladooda kor u qaadeen,” ayuu yiri.

Sidoo kale wuxuu intaasi sii raaciyey “Soomaaliya qaraxyadii ayey ku badiyeen, xaggaana weeraro toos ah ayey ku soo qaadeen, marka sidaa ayey is tuseen ayey anniga ila tahay,”.

Sikastaba, Al-Shabaab ayaa shaley waxay qarax ku dishay wasiirkii cadaaladda maamulka Koonfur Galbeed iyo wiilkiisa, dhowr qof oo kale way ku dhaawacmeen, ayada oo ay ka sii horreysay qaraxii lagu dilay guddoomiyihii maamulka degmada Marka iyo masuuliyin kale, sidoo kale dagaalkii ay ku qaadeen buuraleyda gobolka Afdheer ee Itoobiya ayaa socda.

Nairobi (Caasimada Online) – Heshiiskii ay dhawaan labada madaxweyne ee Soomaaliya iyo Kenya ku kala saxiixdeen Nairobi ee la isku weydaarsanayay ganacsiga qaadka iyo kalluunka kaddib, ayay ganacsatada Soomaaliya sheegayaan in aanay weli fursad u helin in Kenya ay u dhoofiyaan kalluunkooda.

Guddoomiye ku-xigeenka Dalladda Kalluumeeysatada Soomaaliya Muuse Cabduqaadir Ducaale oo wereysi gaar ah siiyay BBC-da ayaa sheegay inay jiraan caqabado ay wajahayaan.

“Ilaa iyo hadda heshii 10 qodob ah baa la galay baa la yiri, waxaana 10-kaasi qodob ka mid ah in kalluunka loo dhoofiyo Kenya, balse ilaa hadda ma jirto cid ka tirsan Dalladda Kaluumeeysatada Soomaaliya oo loo yeeray oo lagala hadlay arrintan,” ayuu yiri.

Wuxuu intaa ku daray in heshiiska ka hor ay ku habbooneyd in loo yeero kalluumeysatada oo lala wadaago qorshaha la damacsan yahay.

Muuse oo ayaa la waydiiyey inay iyaga isku dayeen in ay la xiriiraan dowladda Soomaaliya ama xitaa tan Kenya, waxa uuna sheegay in hadda kahor ay mar madaxweynaha Kenya Uhuru Kenyatta kula kulmeen shir ka dhacay Nairobi oo arrintan ay kala hadleen.

“Waxaan kala hadalnay in kalluunka aan keenno oo dhowr jeerna aan arrintaas ku celcelinnay. Si dukumiintiyeysan baan ula wadaagnay kaddibna waxay nagu dhaheen ‘keena’ balse si Indirect ah [Dadban] baa lagaala dagaallamayaa kalluunka. Waayeel tag lama dhaho ee wuxuu ku tago ayaa la tusaa.”

“Waxaa lagu saarayaa canshuur badan oo aadan qaadan karin. Waxaa kaloo jira xujooyin badan oo ay ka mid tahay xagga dhoofinta. Waxay ahayd in dhammaan arrimahaas mid mid loo dul istaago oo laga wadahadlo. Horay ayaa ugu daalnay.”

Waxa uu tilmaamay in ilaa haatan aysan jirin cid isu timid oo arrimahaas ka hadashay haddii ay dowladda ahaan lahayd ama ganacsatadaba.

Muuse Cabduqaadir waxa uu sheegay inay iyaga dhankooda diyaar u yihiin inay dhoofiyaan kalluunka, balse ay jiraan waxyaabo badan oo ka horreeya.

“Waxaa ka horreeya qaabka kalluunka loo geyn lahaa iyo qoladii qaadan lahayd, marka haddii ay labada dowladood aysan daacad ka noqon, kalluumeysato kalluun ma dhoofin karto.”

Dhanka dowladda Soomaaliya oo aan la xiriirnay si aan jawaab ugu helno dhaliilahaas ay kalluumeysatadu u soo jeedinayaan, kama aynan helin wax jawaab ah.

Madaxeynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamud ayaa 15-kii bishan booqasho rasmi ah ku tagay dalka Kenya. Kulamo uu la yeeshay dhiggiisa Kenya Uhuru Kenyata ayay ku kala saxiixdeen heshiis dhowr iyo toban qodob ka kooban.

Kulankaas kaddib labada hoggaamiye ayaa shir jaraa’id qabtay, kaas oo lagu shaaciyay heshiis 11 qodob ka kooban oo uu ka mid yahay in si dhaqso ah dib loogu billaabo qaadka Kenya ee loo dhoofin jiray Soomaaliya.

Heshiiskaas qeybta khuseysa qaadka wuxuu dhaqangalay 24-kii bishaan. Diyaaraddii ugu horreysay ee sidday qaad laga dhoofiyay Kenya ayaana ka degtay Muqdisho, muddo ku dhow labo sano oo xayiraad ah kaddib.

Qodobbadii kale marka laga yimaado kalluunka Soomaaliya waxaa ka mid ahaa in Soomaaliya laga caawiyo ka mid noqoshada Dalladda Ganasiga Bariga Afrika, muwaadiniinta Soomaalida in loo fududeeyo dal-ku-galka Kenya, in danaha labada dal si wadajir ah looga shaqeeyo, in la ixtiraamo madaxbannaanidda, in la iska kaashado arrimaha bani’aadannimada, in la iska kaashado la-dagaallanka argagixisada iyo sirdoonka labada dal.

Isha: BBC

Madrid (Caasimada Online) – Dacwad-oogayaasha dalka Spain ayaa sheegay inay raadin doonaan in ka badan sideed sano oo xabsi oo lagu xukumo fanaanadda caanka ka ah dunida ee Shakira, kadib markii ay diiday inay heshiis ka gasho eedeymo khiyaano canshuur ah oo loo haysto. 

Dacwad-oogayaasha magaalada Barcelona ayaa sidoo kale dalban doona ganaax dhan 24 milyan oo euro oo la saaro fanaanaddan 45 jirka ah.

Waxa ay Shakira ku eedeeyeen inay xafiiska canshuur uruurinta Spain ka khiyaantay 14.5 milyan oo Euro oo dakhli ah intii u dhaxeysa 2012 illaa 2014.

Shakira, oo iibisay in ka badan 60 milyan oo album oo heesaheeda ah, ayaa Arbacadii diiday inay heshiis la gasho dacwad-oogayaasha, waxaana bayaan ay soo saartay oo ay baahiyeen qareenadeeda ku sheegtay “inay si buuxda u hubto inaysan dambi gelin,” sidaas darteedna ay go’aansatay in kiiskeeda maxkamad la geeyo.

“Waxaan ka ku kalsoonahay in dambi la’aanteyda la xaqiijin doono,” ayey tiri. 

Weli laguma dhowaaqin Maxkamadda kiiskan qaadi doonto, loomana qaban waqti. 

Qareenada Shakira, oo ah mid ka mid ah fanaaniinta ugu caansan caalamka, ayaa sheegay in heshiis la gaaro uu weli suurta-gal yahay illaa maxkamadeynta ay billaabato. 

Dacwad-oogayaasha ayaa sheegay in Shakira ay usoo guurtay Spain 2011, kadib markii xiriirkeeda xiddiga Barcelona Gerard Pique uu noqday mid shaacsan, hase yeeshee deegaankeeda rasmiga uu ahaa Bahamas illaa 2015, sababo la xiriira canshuuraha dartood.

Shakira iyo Pique oo laba caruur ah leh ayaa bishii June ku dhowaaqay inay kala furteen.

Shakira ayaa Arbacadii dhalleeceysay “xadgudub buuxa oo lagu sameeyey xuquuqdeeda” iyo “hanaanka xadgudubka ah” ee xafiiska dacwad-oogaha uu adeegsaday.

Waxa ay intaas ku dartay in dacwad-oogayaasha ay sidoo kale doonayaan inay canshuuraan lacag ay ka heshay bandhigyada faneed ee ay ku qabato dalalka kale ee caalamka.

Qareenadeeda waxay sheegeen in illaa 2014 ay inta badan lacagteeda ka heshay bandhigyada caalamka, ay Spain si rasmi ah ugu soo guurtay 2015, kadibna ay kasoo baxday dhammaan waajibkaadkeeda canshuuro. 

Shakira ayaa intaas ku dartay inay bixisay 17.2 milyan oo Euro oo casnhuurta Spain ah, islamarkaana aysan jirin “wax canshuur ah oo waaxda dakhli uruurinta ay ku leedahay.”

Nairobi (Caasimada Online) – Hay’adda ilaalisa is-dhexgalka qowmiyadaha Kenya ayaa u qabatay shirkadda maamusha Facebook ee Meta muddo toddobo maalmood ah inay wax ka qabato waxa ay ugu yeertay hadallada nacaybka iyo kicinta ee la xiriira doorashada bisha soo socota, haddii kale laga mamnuucayo dalka Kenya.

Dalka ugu dhaqaalaha weyn Bariga Afrika ayaa ku jira ololihiisa doorashada kahor doorashooyinka madaxtinimo, sharci-dejinta iyo dowladaha hoose ee 9-ka Agoosto.

Kooxda u doodda xuquuqda aadanaha ee Global Witness ayaa warbixin ay soo saartay Khamiistii ku sheegtay in Facebook ay aqbashay oo ay tallaabo ka qaadday in ka badan 12 xayaysiis siyaasadeed oo kahor imaanaya shuruucda Kenya.

Guddiga qaran ee isku dhafka iyo isdhexgalka ee Kenya (NCIC) ayaa sheegay in warbixintu ay xaqiijineyso natiijooyinkeeda gudaha.

“Facebook-gu waxa uu ku xad-gudbay shuruucda dalkeenna. Waxay isu oggolaadeen in ay noqdaan kuwa horseeda hadallada nacaybka iyo kicinta, war-xumada iyo wal-walgelinta,” ayuu yiri Danvas Makori, oo ah guddoomiyaha NCIC.

“SHirkadda Meta ee Facebook waxa ay qaaday “tallaabooyin ballaaran” si ay meesha uga saarto hadallada naceybka ah iyo waxyaabaha xanafta leh, waxayna sii xoojinaysaa dadaalladaas kahor doorashada” ayuu afhayeen u hadlay shirkadda u sheegay Reuters.

“Waxaan leenahay kooxo u heellan dadka ku hadla Sawaaxiliga iyo tignoolajiyad ogaaneysa si ay nooga caawiyaan in si deg deg oo ballaaran looga saaro waxyaabaha waxyeelada leh,” ayuu yiri afhayeenku.

Taageerayaasha musharixiinta caanka ah ee madaxweynaha, hoggaamiyaha mucaaradka Raila Odinga iyo madaxweyne ku xigeenka William Ruto, ayaa baraha bulshada u isticmaalaya in ay ku ammaanaan musharraxiintooda, kana dhaadhiciyaan dadka kale inay ku soo biiraan, ama ay ku eedeeyeen dhinacyada ka soo horjeeda dambiyo kala duwan.

VOA + Reuters.

Addis Ababa (Caasimada Online) – Dowladda Itoobiya ayaa shaacisay in dagaalka ka socda dhulka Soomaali Galbeed lagu dilay seddax hoggaamiye oo sare oo ka tirsanaa kooxda Al-Shabaab ee gudaha u gashay Itoobiya.

Saraakiisha ay Itoobiya shaacisay in laga dilay Al-Shabaab ayaa kala ah:

1 – Fu’aad Maxamed Khaliif (Fu’aad Shangole) oo ahaa Madaxii abaabulka iyo tashkiilinta Al-Shabaab, sidoo kale Shangole wuxuu kamid ahaa madaxda Al-Shabaab ee dowladda Mareykanka ay madaxooda dul dhigtay malaayiin dollar.

2 – Cabdicasiis Abuu Muscab oo ahaa afhayeenkii howlgallada ee kooxda Al-Shabaab.

3 – Cubeyda Nuur Ciise oo la sheegay inuu ahaa madixii Al-Shabaab u qaabilsanaa abaabulka ay kooxdu ka wado xuduudka dowlad deegaanka Soomaalida iyo Gobalka Bakool ee Soomaaliya.

Wakaalada Wararka Itoobiya ee Ethiopian News Agency oo soo xiganeysa madaxda sirdoonka dowladda federaalka Itoobiya Major General Tesfaye Ayalew ayaa baahisay warkaan lagu shaaciyey geerida sedaxdaan hogaamiye.

Sidoo kale warkaan ka soo baxay madaxa sirdoonka Itoobiya waxaa lagu sheegay in ciidamada Itoobiya ay burburiyeen bakhaaradii uu ku keysanaa hubka ay kooxda Al-Shabaab u diyaarisay inay weerarto wadanka Itoobiya.

Todobaadkii tegay Fu’aad Shangole oo ka mid ah ragga geeridooda la shaaciyey ayaa dagaalyahano badan oo ka tirsan Al-Shabaab wuxuu kula hadlay xuduuda, wuxuuna ku goodinayey inay isku diyaariyaan weerarro culus oo ka dhan ah ciidamada Itoobiya.

Warkaan ay baahisay warbaahinta Itoobiya wuxuu ku soo aadayaa iyadoo maanta ay Al-Shabaab sheegteen in weerarkii ay ku qaadeen magaalada Aato ay ku dileen in ka badan 150 askari oo ciidamada Liyuu Boolis ah, waxaana warbaahinta kooxda lagu soo bandhigay sawirrada meydad badan.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud ayaa maanta ka hadlay xaaladda abaareed ee dalka ka jirta, isagoo walaac ka muujiyey nolosha adag ee soo wajahday malaayiin Soomaali ah.

Madaxweyne Xasan Sheekh oo khudbadaan ka jeediyey masaajid ku dhex yaalla madaxtooyada salaadii Jimcada ee maanta kadib ayaa dadka Soomaaliyeed ugu baaqay in ay u gurmadaan kuwooda la dhibaateysan abaaraha gobollada dalka ka jira.

“Abaartu walaalayaal waa sii adkaatay, heerkii aan cabsida badan ka qabnay ee macaluusha ayey ku dhowdahay hadda, dhimasho ayaa dadka ku bilaabatay, xoolihiina horay ayey u dhamaadeen,” ayuu yiri Madaxweyne Xasan Sheekh.

Madaxweynaha ayaa dadka wax heysta ka codsaday inay sii laba jibaaraan dadaaladooda caawinta danyarta, “Sax maaha in dadka qaar ay dhereg la seexa waayaan, qaarna baahi u dhintaan, waa la is weydiinayaa xaaladaan adag,” ayuu yiri.

Wuxuu sheegay Madaxweynuhu in maanta ay xaaladu joogto meel aad u adag, “Caruurta iyo waayeelkaa ugu daran, dadku waa dhimanayaan, waxaan idinka codsanayaan inaan ku noqono jeebkeena, si aan naf u badbaadino,” ayuu hadalkiisa ku sii daray.

Madaxweynaha ayaa sidoo kale tilmaamay qiimaha ay leedahay in naf la badbaadiyo iyo sida uu Alle u weyneeyey, balan qaadka uu Alle ka heysto qofkii naf badbaadiya.

Hoos ka daawo

Aato (Caasimada Online) – In ka badan 10 qof oo dhinacyaddii dagaalamay ah ayaa ku dhintay tiro kalena wey ku dhaawacmeen dagaal saakay deegaanka Aato ee Gobolka Bakool ku dhexmaray ciidamada dowladda Federaalka Soomaaliya iyo ciidamada Liyu Police ee Ismaamulka Soomaalida Ethiopia oo dhinac ah iyo maleeshiyada ururka Al-Shabaab.

Al-Shabaab ayaa la sheegay in weerarkan ay saakay ku qaadeen magaalada oo ay xilligaas ku sugnaayeen xidhibaanno ka tirsan baarlamanka Soomaaliya oo gobolka u tagay inay gargaar gaarsiiyaan dadka ay dagaaladu saameeyeen.

Qaar ka mid ah dadka deegaanka ayaa u sheegay VOA-da in Al-Shabaab ay weerarka oo socday qiyaastii saddex saacadood ay ku billaabeen hoobiyeyaal iyo gaari walxaha qaraxa laga soo buuxiyay.

Aaden Maxamed Nuur Saransoor oo ka mid ah xildhibaanada dowladda federalka Soomaaliya ee magaalada ku sugan ayaa VOA-da u sheegay in maleeshiyada Al-Shabaab ay dagaalkaasi u adeegsadeen gaadiidka gaashaaman, oo sida uu sheegay ay horey uga qaateen saldhigyo ay weerareen oo ay lahaayeen ciidmada Midowga Afrika.

Aaden Saransoor waxa kale oo uu sheegay inuu indhisiisa ku arkay dhowr iyo toban qof oo meyd ah.

Waxa uu intaas ku daray in Al-Shabaab ay isku dayeysay inay magaalada qabsato, balse ciidamadii kasoo horjeeday ay caabiyeen.

Dagaalkan ayaa daba socda dagaalo ay maalmihii la soo dhaafay ay Al-Shabaab gudaha Ethiopia kula galeen Liyu Booliska Dowlad Deegaanka Soomaalida.

Madaxweynaha Dawlad Deegaanka Soomaalida Mustafe Muxumed Cumar oo shalay dib ugu laabatay magaalada Jigjiga kadib muddo toddobaad ah oo uu ku maqnaa furimaha dagaalka ayaa warbaahinta u sheegay in ciidanka deegaanka ay jabiyeen qorshe sanad ay al-Shabab diyaarineysay, islamarkaana ay ku burburiyeen wax kayar saddex cisho.

Madaxweyne Cagjar ayaa sidoo kale sheegay inay samaynayaan istiraatiijiyad ay Al-Shabaab uga hortagayaan kahor inta aysan soo galin xuduudda Ethiopia.

Taliyaha, Taliska ciidmada Mareykanka ee Afrika General Stephen Townsend ayaa shalay sheegay in isku dayga ay Al-Shabab ku dooneyso inay isku ballaariso Ethiopia intiisa badan la xakameeyay, hase yeeshee ay Al-Shabaab qorsheeyneyso weeraro kale bilaha soo socda.

Sida ay sheegeen xogo dhinaca sirdoonka ah, qiyaastii 500 oo dagaal yahan oo ka tirsan Al-Shabaab ayaa 50 mitir gudaha u galay Ethiopia toddobaadkii la soo dhaafay kahor.

Isha: VOA

Muqdisho (Caasimada Online) – Xilli walba oo lagu jiro dhismaha xukuumadda Soomaaliya, waxaa jira gacma badan oo isku daya inay saameyn ku yeeshaan shaqada socota iyagoo soo jeedinaya magacyo ay xilal u rabaan.

Ra’isul wasaaraha iyo madaxweynaha waxaa cadaadiya siyaasiyiin, xubno madax ka ah labada aqal, qabiilo iyo ganacsato, balse dhammaan dhinacyadaasi madaxda lama qaadaan fashil iyo dib u dhac wixii ay keenaan xubnihii ay u dagaalameen in wasiiro laga dhigo.

Waxaa lagu wadaa in maalmaha soo socda la shaaciyo xubnaha golaha wasiirada ee xukuumadda ra’iisul wasaare Xamza. Wararka qaar waxay sheegayaan in Sabti ama Axad midkood la shaacin doono liiska. Toddobaadkii hore ayuu qorshuhu ahaa in liiska lasii daayo balse codsi ka yimid ra’iisul wasaaraha ayaa 10 beri dib loogu dhigay.

Hase ahaatee weli waxaa jira caqabado uu ra’iisul wasaare Xamza uu kala kulmayo xubnaha qaar gaar ahaan kuwa ay isaga isku qoondada yihiin.

Tusaale, guddoomiye ku-xigeenka labaad ee Aqalka Sare ee Baarlamaanka Soomaaliya Cabdullaahi Timacadde ayaa cadaadis saaray madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud isagoo doonaya in laga talo geliyo qofka kusoo baxaya xubinta wasiirnimo ee gobolka Sool.

Xogaha waxay sheegayaan in madaxweyne Xasan Sheekh iska bari yeelay arrintaas oo uu guddoomiyaha u caddeeyey inuusan rabin inuu aad u fara geliyo xubnaha ku xisaabta ah ra’iisul wasaare Xamza ayna muhiim tahay in arrintaasi lagala hadlo ra’iisul wasaaraha.

Weli ma cadda mowqifka uu ra’iisul wasaaraha ka qaadan doono isku dayga guddoomiye Timacadde, iyadoo ay jirto in ra’iisul wasaarayaasha mar walba lagu qadarin jiray go’aan ka gaarista xubnaha ay isku qoondada yihiin.

Xog aan helnay ayaa sheegaya in Timacadde ay gadaal ka riixayaan shaqsiyaad diidan qofka uu ra’iisul wasaare Xamza u arko midka ugu manaasabsan ee la siin karo kursigaas.

Dhinaca kale, xubnaha baarlamanka ku matala Sool, Sanaag iyo Buuhoodle ayaa iyagu qaatay go’aan kasoo horjeeda kan guddoomiye Timcadde oo ay ku arkaan inuu shaqsiyaad gaar ah wax la raadinayo halkii uu dhex dhexaad u  noqon lahaa darafyada loolanka ugu jira kursiga wasiirnimada.

Iyadoo dad badan muhiim u arkaan wada-tashiyada uu ra’iisul wasaaraha wado xilligaan ayaa haddana dhanka kale culeyska ka imaanaya guddoonka Aqalka sare wuxuu sii adkeenayaa xaaladda.

Guddoomiyaha aqalka sare Cabdi Xaashi Cabdullaahi ayaa isna maalmihii tagay laga soo tabiyey inuu diidanaa sida uu ra’iisul wasaaraha u rabo inuu u xusho xubnaha reer woqooyiga ku matali doona golaha wasirada ee soo socda.

Aqalka sare aad muhiim uguma ahan xukuumadda maadaama uusan ansixin iyo ridid midna saameyn karin. Xamza Cabdi Barre waxaa loo yaqaanaa qofka inta badan doorbida madax-banaani.

Madaxweyne Xasan Sheekh wuxuu u muuqdaa nin garanaya Xamza maadaama dadkii u tagay kula taliyey inay ra’iisul wasaaraha kala hadlaan rabitaankooda.

Cabdi Xaashi iyo Timacadde oo dhanka madaxweyne Xasan Sheekh culeys ka raadiyey ayaan la ogeyn sida ay hadda ra’iisul wasaarhaa uga iibin karaan rabitaankooda iyo dadka ay doonayaan in wasiiro looga dhigo.

Ra’iisul Wasaare Xamza Cabdi Barre waxaa hortaalla inuu soo dhiso xukuumad ku filan inay dalkaan ka gudbiso xilliga adag, inuu la yimaado xubno ay is fahmi karaan, shaqada yaqaana, isku heyn kara isaga iyo golaha shacabka oo ah xubno aan lagu qasbin balse uu isagu dooqday.

Muqdisho (Caasimada Online) – Gudoomiyihii hore ee gobalka Banaadir, Thabit Cabdi Maxamed oo hada ah hogaamiyaha Xisbiga Awoodda Shacabka ayaa si adag uga jawaabay hadal kasoo yeeray madaxweynaha dowlad deegaanka Soomaalida Galbeed Mustafe Cagjar, kaasi oo ku sheegay in uu aag ka sameysan doono meel ka baxsan xuduuda deegaankiisa.

Thabit Cabdi ayaa sheegay in hadalka kasoo yeeray Cagjar uu gef ku yahay curfiga xiriirka caalamiga ah ee dowladdaha u yaaLla, maadama ay Soomaaliya tahay dal madax-banaan oo lagu xad-gudbi karin xuduudihiisa.

“Itoobiya xaq ayay u leedahay iney iska difaacdo argagixisada dalkeeda ku soo duusha, balse madaxweynaha DDS ee Itoobiya labbo yuusan isku qaldin; Soomaaliya iyo Soomaali waxaa ka dhexeeya isir aan xuduud kala jara laheyn laakiin marka ay Dowladda Itoobiya tahay, Soomaaliya waa dal madaxbannaan oo xuduuddeeda laguma xadgudbi karo, iskaba daayee in ‘Security Buffer Zone’ laga sameysto,” ayuu yiri.

Thabit ayaa sidoo kale wuxuu ugu baaqay madaxda dowladda federaalka Soomaaliya inay si feejigan u fiiriyaan hadal iyo ficil kasta oo iin ku ah madax-banaanida dhuleed ee Soomaaliya.

“Waa in hadalladaas oo kale laga fiirsado haddii aan ogaal loo dhihin, waayo waa wax gef ku ah curfiga xiriirka caalamiga ee dowladdaha u yaal. Dowladda Soomaaliyana waa in ay si foojigan u eegto hadallada iyo ficil kasta oo iin ku ah madaxbannaanida dhulleed ee Soomaaliya.”

Si kastaba, Mustafe Cagjar ayaa xili uu dhawaan ku sugna deegaanada xuduuda ayaa waxa uu shaaciyay in maamulkiisu qorsheynayo sameynta “aag ka caagan argagixisada oo ka baxsan deegaanka ismaamulka Soomaalida.”

Hadalka Cagjar ayaa marka indho kale lagu fiiriyo ahaa in maamulkiisa uu xad-gudub dhuleed ka sameynayo gudaha Soomaaliya, hase yeeshe markale oo uu fasiraad ka bixiyay uu ku sheegay in qorshahaas aysan uga dan laheyn xad-gudub, balse kaliya ay uga gaashamanayaan falalka cadowga iyo inay gudaha usoo galaan deegaanadooda.

Baydhaba (Caasimada Online) – Wasiirkii Cadaaladda Maamulka Koonfur Galbeed Xasan Ibraahim Lugbuur, xubno ka mid ah qoyskiisa iyo dad kale oo shacab ah ayaa lagu dilay qarax ismiidaamin ah oo maanta ka dhacay magaalada Baydhaba.

Wasiirka ayaa lala eegtay qaraxa xilli uu kasoo baxay Masjid uu kusoo dukaday salaaddii Jimcaha ee maanta, sida ay xog ku heshay Caasimada Online.

Goobjoogayaal ayaa sheegay in qof isku soo xiray waxyaabaha qarxa uu beegsaday wasiirka iyo dad kale, waxaana qaraxa ku dhintay wasiirkii, wiil uu dhalay, qaar ka mid ah ilaaladiisa iyo dad shacab ah.

Waxaa sidoo kale jira dad kale oo qaraxa ku dhaawacmay oo gaaraya illaa 11 qof, sida aan xogta ku helnay, ayada oo dadka dhaawac ahna uu ku jiro wiil kale oo wasiirka uu dhalay, taasi oo khasaaraha qoyska wasiirka ka dhigeysa saddex qof.

Dadka dhaawaca ah ayaa la geeyey isbitaalka magaalada Baydhaba, waxaana ku jira kuwa ay xaaladdoodu liidato, sida uu sheegay weriye ku sugan isbitaalka.

Ma jirto koox sheegatay mas’uuliyadda qaraxa inkasta oo loo badinayo kooxda Al-Shabaab.

Madaxweynaha Maamulka Koonfur Galbeed Cabdicasiis Xasan Maxamed Laftagareen ayaa ku eedeeyey kooxda Al-Shabaab inay ka dambeyso qaraxa.

Ciidamada dowladda Soomaaliya iyo kuwa Booliska Koonfur Galbeed ayaa xiray waddooyinka soo gala aaga uu qaraxa ka dhacay, waxaana socda gurmad loo sameeynayo dadka ku waxyeeloobay qaraxa.

Muqdisho (Caasimada Online) – Kooxda Al-Shabaab ayaa guulweyn ka sheegatay dagaalka maanta dib uga qarxay deegaanka Aato ee gobolka Bakool ee dhexmaraya kooxdaas iyo ciidamada Liyuu Boolis ee gobolka Soomaalida Itoobiya. 

Al-Shabaab ayaa xaqiijisay in dagaalka ay qaadeen dagaalyahanada kooxdaas, kuwaas oo sida ay sheegtay, beegsaday saldhigyo ay ciidamada Liyuu Boolis ku lahaayeen deegaanka Aato ee gobolka Bakool. 

Afhayeenka ciidamada Al-Shabaab Sheekh Cabdicasiis Abu Muscab, ayaa sheegtay “inay cagta mariyeen saldhigyadii ciidamada Liyuu Boolis ayna dileen in ka badan 100 askari, tiro intaas ka bandanna ay dhaawaceen.” 

“Waxaan duullaan ku qaadnay maleeshiyaatka ku sugnaa deegaanka Aato ee Bakool, dagaal adag oon la galnay cadawga waxaan kaga qabsanay saldhigii ay ku jireen,” ayuu Sheekh Cabdicasiis Abu Muscabu u sheegay idaacadda Andalus ee kooxda. 

“Khasaaraha hordhaca ah ee aragnay waa dhimashada 103 ka tirsan maleeshiyada Liyuu Boolis ee xabashi kalkaalka ah, waxaa jira dhaawacyo badan oo ay dhulka baadiyaha ah ku firxaday, sidoo kale waxaan kasoo qabanay maxaabiis,” ayuu yiri. 

Maamulka Gobolka Soomaalida ayaan weli wax war ah kasoo saarin dagaalka cusub. 

Maamulka wuxuu horey u sheegtay in dagaaladii maalmihii tegay dhex-maray labada dhinac ay kooxda Al-Shabaab uga dileen in ka badan 250 dagaal-yahan. 

Al-Shabaab ayaa dhanka kale sheegtay inay sidoo kale iska caabiyeen diyaaradah dagaalka Itoobiya oo kasoo qeyb-galay dagaalka, sida ay hadalka u dhigtay.

Dadka deegaanka ayaa warbaahinta u sheegay inuu dagaalka saakay saameyay dhamaan dhaqdhaqaaqyadii gaadiidka dadweynaha, ganacsiga iyo isku socodka dadka, islamarkaana wali xaalad kacsanaan ah laga dareemayo gudaha deegaankaasi.

Waa markii labaad oo degaanka Aato uu dagaal ku dhexmaray Ciidamada liyuu Boolis iyo Al-Shabaab muddo ka yar laba toddobaad gudahood, waxaana todobaadkii hore sidaan oo kale ay Al-Shabaab ay weerareen degaanka Aato ayaga oo kadibna gudaha u galay gobolka Soomaalida.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ganacsatada Qaadka Miiroowga keenta ayaa shir jaraa’id oo ay ku qabteen magaalada Muqdisho waxay ku sheegeen iney joojinayaan qaadkii ay keeni jireen

Guddiga ganacsatada ee ku mideysan dalada Qaadka Miiroowga keenta ayaa sheegay inaysan magaalada qaad keeni doonin muddo laba maalin ah maadaama ay la kulmeen culeysyo is biirsaday.

Ugu horeyn guddiga waxay sheegeen inay u mahad celinayaan madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud oo ay sheegeen inuu ka shaqeeyey dib u fasixida keenista qaadka maadaama ay horey u  joojisay dowladdii uu madaxweynaha ka ahaa Maxamed Cabdullaahi Farmaajo.

Guddiga ayaa tilmaamay inay dhibaato ka heysato siyaasiyiin iyo xildhibaano hore oo dalaaliin ah iyo qiimo koror lagu sameeyey canshuurta laga qaado qaadka iyo sidoo kale qiimo kordhin ay sameeyeen beeraleyda qaadka laga soo iibiyo.

Waxay madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud ka dalbadeen inay la qaataan kulan si ay ugu soo bandhigaan dhibaatada agu hayo.

“Waxaan ka cabaneyna shaqsiyaad doonaya iney suuqa inagala baxaan oo ah siyaasiyiin iyo xildhibaano hore oo raadinaya shatiyo ganacsi, waxaa kaloo aan sheegaynaa inaan joojinay keenista qaadka mudo laba maalin ah, qiimo koror beeraleyda ay sameyen darteed, saddax maalin ayaan keenay qaadka waxaan ku bilawnay lacag dhan 800, haddana waxay mareysaa 1200 waana qiimo koror siyaado ah, waxaa noo sii dheer canshuur siyaado ah, waxaan madaxda ka dalbaneyna in arrintaasi wax ka qabtaan,” ayuu yiri mid ka mid ah ganacsatada qaadka miiroowga keenta.

Guddiga waxay sidoo kale sheegeen in qarashaadka beeraleyda qaadka ay kordhiyeen iyo suuqa Muqdisho oo dhaqaale xumo la daalaan dhacaya aysan aheyn kuwa is kaafin kara saas darteed shaqo joojintooda ay soo dadajisay,.

Seddexdii maalin ee uu Qaadka kenya laga keenay imaanayey Muqdisho ayaa waxaa suuqyada lagu kala iibsanayey qiimo aad uga badan qiimihii horey loogu iibsan jiray, waxaana aad uga raqiisan midka laga keeno dalka Itoobiya.

Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ayaa socdaalkiisii toddobaad, tan iyo markii dib loo doortay, ku tegay Axaddii July 24, 2022 dalka Masar. Madaxweynaha Masar Cabdel-Fattax al-Sisi oo la hadlayay warbaahinta ayaa sheegay in labada madaxweyne ay ka hadleen ayna isku afgarteen in buuxinta biyaxireenka uusan noqon karin mid HAL DHINAC keliya uu go’aansado. 

Si kastaba ha ahaatee, hadalka Sisi waxuu ahaa hadal guud oo uu kaga ashtakoonayo in Itoobbiya buuxiso harada iyadoo aan lagala tashan si loo hubiyo inaan waxyeello loo geysan dalalka xiga dhanka uu ku dhammaado webiga – Masar iyo Suudaan (riparian countries). 

Biyaxireennada waxay kala leeyihiin ujeeddooyin badan. Qaar waxaa loo dhistaa si looga gaashaanto fatahaad ama biya yari. Qaar kalena waxaa loo adeegsado waraabinta beeraha amaseba laga dhaliyaa xoog koronto.

Biyaxireenka Itoobbiya (GERD), oo ah midka ugu weyn Afrika, qaadi karana wax ka badan 18 jeer biyaha Juubba (74 bilyan miti saddex jibbaaran,) waa mid koronto laga dhaliyo (6.5 Giga Watt). Biyaxireen kasta oo cusub ugu horreyntii waa in harada biyaha la buuxiyaa si looga faa’idsado biyaha. Haseyeeshee biyaxireennada waaweyn maangal ma aha in hal mar la wada buuxiyo haddii kale biyaba kuma harayaan webiga.

Itoobbiya markii lagu heshiinwaayay ayey laba jeer dhaansatay, iyadoo marka dambe ka faa’iideysatay biyaha roobab dheeri ah oo da’ay. Waxaa soo dhow markii sadeexaad oo la filayo in lagu heshiiyo. Saadaasha roobabka sanadkan waxay muujinaysaa inay biyaha badan yihiin oo farsama ahaan aysan dhibaata jirin, waana markii ugu dambayay.

Biyaha biyaxireenka laba meelood ayay ka baxaan: irdaha gunta hoose ku yaal iyo kuwa “xiintoyda – Spillway” dusheeda sare ka dhaadhaca. Haddeer oo harada aan la buuxin biyaha hoos keliya ayay ka baxaan, xiridda iyo furidda gacanta uguma jirto Itoobbiya.

Marka la buuxiyo biyaxireenka, biyiha waxay marayaan makiinadaha (Turbines) si ay u dhaqaajiyaan makiinahada korontada dhaliya (Generartors), kaddibna dhammaan biyaha waxay u gudbayaan Suudaan iyo Masar.

Haddaba aanu isweydiinee haddii biyaha dhammaantooda ay u gudbayaan Masar iyo Sudan, maxay Masar la welwelaysaa?

Xaalka Masar, waa “doob dareen baa dilay,” sababtoo ah furaha biyaxireenka gacanteeda kuma jiro. Sidaas darteed, waa inay qaylada badisaa si Itoobbiya aysan u go’aansan keligeeda jadwalka koronto dhalinta oo dhaawici kara jadwalka adeegsiga Masar iyo Suudaan.

Waxaa laga yaabaa in marka ay Itoobbiya u baahan tahay inay dhaliso korontada ugu badan Masar ay ku jirto waqtigii adeegsigeeda biyaha ugu badan yahay. Marka la rabo koronto badan in la dhaliyo waa in biyo badan la keydiyaa oo sare loo qaadaa heerka biyaha ee harada, taasoo keenaysaa in muddo ah in la yareeyo biya socda.

Dowladaha xiga xagga isha webiga marar badan waxay ku takrifalaan kuwa ka hooseeya. Dalkii aan haddeer cabaadaynin sida Soomaaliya oo kale “waa u kaadi,” sababtoo ah Itoobbiya waxay mar kasta yarayn kartaa ama xiran kartaa biyaha webiyada Soomaaliya.

Warka muhiimka ah ee warmurtieedka Sisi ayaa ahaa, “iyadoo la raacayo mabaadi’da ku habboon ee Xeerka Caalamiga ah waxaa loo baahan yahay in la gaaro, iyadoo aan dib loo dhigin, heshiis ku saabsan buuxinta iyo hawlgalka biyaxireenka [jadwalka koronto dhalinta].”

Dhinaca kale, Xasan Sheekh hadalkiisa habayaraatee kuma uusan soo qaadin wax la xiriira biyaxireenkaba. Xitaa haddii uu ku raacay hadalka Sisi wax qalad ah kuma jireen, waayo waxuu ahaa mid guud oo waafaqsan mowqifka Soomaaliya oo la mid ah midka ay ka istaageen Mareykanka, Yurub, iyo dalalka kaleba. 

Waxaase dhaliil mudan wararka ay tebisay warbaahinta dalka qaarkeed oo sheegayay in madaxweynaha uu ka saftay Itoobbiya, sidaasna uu halis u geliyay dalka, taasoo aslanba ka fog runta, haddii uusan jirin heshiis qarsoon oo uu  saxiixay.

Balse, khatarta aan muuqan ayaa ah in Masar loo oggolaado inay ka qaybqaadato la dagaallanka argagaxisada, lugna ku yeelato tababbarka Ciidamada. Masar waxay u hanqaltaagaysa inay xeebta Badda Cas ee Soomaaliya ka hesho saldhig militari. Horey waxay  isku dayday inay Somaliland ka dhaadhiciso hindisahaas, iyadoo u ballanqaadaysa inay la doondooni doonto aqoonsi diblomaasi. 

Khatar aan la dhayalsan karin ayaa iyana ah in xooggaga militariga shisheeye oo kusoo qulqulaya daanta galbeed ee badda Cas ay kordhin doonaan mashaakilka Geeska Afrika oo u nugul xasilloonidarro haddii aan laga feejignaan.

Haddaba, danaha Soomaaliya waxay ku jiraan inaysan la safan amaseba ka safan dhinacyada hardamaya oo ay ku negaato dhabbihii xukuumadihii hore.

Xigasho: Jamhuriyadda

Aato (Caasimada Online) – Warar dheeraad ah ayaa kasoo baxaya dagaal culus oo aroornimadii hore ee saakay ka dhacay deegaanka Aato ee gobolka Bakool, kaasoo u dhaxeeyay ciidamada Liyuu Booliiska ee dowladda deegaanka Soomaalida Itoobiya iyo kuwa Al-shabaab.

Dagaalka ka dhacay deegaanka Aato ayaa yimid kadib markii dagaalyahano ka tirsan Al-shabaab ay weerar hoobiyaal ku bilaawday ku qaadeen deegaanka, dabadeedna uu bilaawday dagaal fool ka fool ah oo la isku adeegsaday hubka noocyadiisa kala duwan, walow aanan wali la ogeyn khasaraha ka dhashay dagaalka.

Dadka deegaanka ayaa warbaahinta waxay u sheegeen inuu dagaalka saakay saameyay dhamaan dhaqdhaqaaqyadii gaadiidka dadweynaha, ganacsiga iyo isku socodka dadka, islamarkaana wali xaalad kacsanaan ah laga dareemayo gudaha deegaankaasi.

Waa markii labaad oo degaanka Aato uu dagaal ku dhexmaray Ciidamada liyuu Boolis iyo Al-Shabaab muddo bil gudahood ah, waxaana todobaadkii hore sidaan oo kale ay Al-Shabaab ay weerareen degaanka Aato iyo degaano kale oo kuyaalla Gobolka Bakool.

Madaxweynaha Dawlad Deegaanka Soomaalida ee dalka Itoobiya Mustafe Muxummed Cumar ayaa sheegay in ciidamada ammaanka Itoobiya ay ka guuleysteen weerarkii uu soo qaaday Ururka Al-shabaab ee ka dhaqdhaqaaqa gudaha Soomaaliya.

Madaxweynaha oo u warramay BBC laanteeda Af-Amxaariga wuxuu sheegay weerarka ay Al-Shabaab ku soo qaaday dalka Itoobiya iyo xilliga uu ku soo beegmay ee xaaladda gobolka marka la eego in diyaar garow badan loo baahan yahay. Ma faahfaahinin madaxweynaha waxa uu arrintaasi ula jeeday.

Al-Shabaab oo gudaha Soomaaliya ka dhaqdhaqaaqa ayaa weerarro kala duduwan oo isugu jiro qaraxyo iyo weerarro ay dagaallamayaal u adeegsan ka fuliyo gudaha Soomaaliya, Kenya iyo Uganada.

Addis Ababa (Caasimada Online) – Xukuumadda Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed ayaa sheegtay in ay ka go’an tahay wadahadal ay la gasho Xoogagga Tigray oo dagaal kala dhaxeeyo tan iyo November 2020 kaddib markii ay isku qabteen doorashada guud ee Dalkaas.

Sarkaal katirsan Xukuumadda Itoobiya ayaa sheegay in dhankooda ay diyaar u yihiin wadahadal meel weliba lagu qabto si loosoo afjaro colaadda waqti dheeraatay ee u dhaxeysa Ciidamada Federaalka iyo kuwa Ismaamulka Tigray.

Waxa uu intaas ku daray in la joogo waqtigii dhinacyadaan ay kawada xaajoon lahaayeen sidii wadahadal loogu soo afjari lahaa iyada oo la eegayo xaaladaha adag ee ka jira Dalka Itoobiya ee laga dhaxlay dagaalka labada dhinac.

Sarkaalkaan ayaa meesha ka saaray in shuruud adag oo caqabad ku noqon karta ka gungaarista wada-xaajoodka ay wataan balse uu si cad uu u sheegayo in meel weliba oo lagu wada hadlayo ay diyaar u yihiin in ay tagaan & waqti kasta oo loo go’aamiyo.

La taliyaha dhanka Amniga Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya Ridwaan Xuseen ayaa tilmaamay in dhabbaha wadahadalka lagu soo afjarayo xiisadda labada dhinac uu shukaanta u hayo Ururka Midowga Afrika isla markaana codsan kara wixii taageero ah uu u baahdo.

Dawladda Federaalka Ethiopia ayaa markaas ka dib magcawday toddoba xubnood oo dhinaceeda ku metela wadahadalada, oo uu hoggaaminayo Wasiirka Arrimaha Debedda hase ahaatee madaxda Tigreega ayaa soo bandhigay shuruudo hordhac ah oo ay tahay in la meel-mariyo ka hor inta aan si rasmi ah la isu horfadhiisan.

Talaadadii aan soo dhaafnay, Madaxweynaha Tigreega Debretsion Gebremichael ayaa sheegay in “haddii dawladda federaalka ay dhab ka tahay in wadahadal lagu soo afjaro colaadda, inay dib dib u bilaabi lahayd adeegyadii aasaasiga ahaa ee gobolkaas” isaga oo tixraacaya dhibaatada ka jirta gobolkaas gaar ahaan dhinaca bangiyada, korontada iyo isgaadhsiinta.

Dagaalka u dhaxeeya Ciidanka Federaalka & kuwa Tigray oo ay ka qayb qaateen Askar Eretariyaan ah waxaa ka dhashay Khasaarihii ugu badnaa ee dhimasho, dhaawac & burbur ee Itoobiya ka dhacay abid sida ay sheegeen saraakiil.