23-Bishan July 2:00 Duhurnimo aniga waxaan ku sugnaa dhismo aad ugu dhow wadada mashquulka badan ee Maka Al-Mukarama Xaafadda Taleex waxaa goobtaasi igu wehliyay Suxufiyiin Dhowr ah, jawiga xilligaasi caadi ayuu ahaa xaafadda aan ku sugnayna waxa ay ahayd meelaha ugu amniga badan Muqdisho aadna ugu dhow Wadada Maka Al-Mukarama.

Mar qura waxaan maqalnay Xabad dhanka laamiga ah markii aan fiirinay waxaan arkaynay laba gaari oo iscayrsanaya Xabado xoogana wey dhacayeen Qiiq xoogan ayaa ka baxay gaariga Xabadaha ku socdeen,waan baqnay oo waxaan ku gabaadsanay meeshee aan ku sugnayn waqti aan ku qiyaasay in ka yar Hal daqiiqo Xabadihii wey joogsadeen,aniga iyo saaxibadeen ila joogay waxaan si dhaqsa ah ku abaarnay gaariga goobta yaalay waxaana Gaariga hareera taagnaa Dadkii goobta ka dhawaa Gaariga wuu daarnaa oo ma Damin Darbi ayuu madaxa kula jiray markii aan gaariga gudaha u fiirnay waxaa dhaxyaalay laba ruux Sheekada goobta waxa ay ahayd Nin iyo Naag ayaa lagu dilay gaariga ma jirin xog intaasi dhaafsiisan.

Dadka goobta soo gaaray oo qaarkood ay ku jireen Haween waa ay qabeen dareenka ah in qofka la dilay ay tahay xildhibaan laakiin wax magac ah maysan muujin waxaa xusid mudan in Sedex ka mida ciidamada Police oo sheegay in ay maqlayeen Xabadaha ay goobta soo gaareen kuwaasi oo isku hareereeyay goobta gaariga uu yaalay,Dadka qaar waxa ay dalbayeen in la qaado Darawalka oo ay ku sheegayeen dhaawac balse Dadka u soo joogay daruufa dhimasho ayaa ku qancinayay Dadka dareenkaasi qaba in qofka Maskaxdiisa ay banaanka taalo aniga naftayda waan arkayay in uu dhaq dhaqaaqayo Wadaha Gaariga.

Muddo aan ku qiyaasay 15 daqiiqo ah kadib ayaan mar kale waxaan fiiriyay wajiga Marxuumad Xildhibaan Saado Cali oo aan aqaanay iyada oo dareenka la xariira in qofka la dilay ay tahay mas’uul markii aan arkay wajigeeda mar qura ayaa dareenkayga isbedelay oo aan xaqiiqsaday in ay tahay Xildhibaan Saado Cali aan aqaanay waxaan u sheegay Dadka goobta joogay oo sheekada dilka ayaana isbedeshay oo waxaa meesha ka baxday Nin iyo Naag waxaana dareenku noqday Xildhibaan Saado ayaa la dilay.

Ciidamada goobta ku sugnaa ee Police Soomaaliyeed waxa ay sii kordhiyeen xariirka Teleefan oo ay la sameenayeen Xarumahooda Police-ka iima muuqan qalab isgaariin oo casri ah oo aan kala jeedo Qalab mideeye dhawaaqa guud ee Hay’adaha amaanka waxayse aad u isticmaalayeen Mobile gacmeedkooda,ma jirin wax Ambulance ah taasi oo ka dhigan in haddii Dadkana ay dhaawacmi lahaayeen uu Dhiig baxoodu badnaan lahaa maadaama gurmadku soo daahay oo sidii loo baahnaa aysan u jawaab celin Hay’adaha Amaanka.

Saraakiisha Amaanka marka ay ka hadlayaan dhacdooyinka amaanka waxa ay ku cel- celiyaan Shaqada Policeka waa ka hortag iyo ka daba tag taasi oo xilligan ay badan tahay ka dabatag oo waxaa yar ka hor taasi oo daliil u ah dilalka qorshaysan ee ka dhaca Muqdisho .

Maxay ku la tahay haddii ay arintan ka dhici lahayd meel ka baxsan Maka Al-Mukarama intee la ekaanlahaa Gurmadka ciidamada Ammaanka ? malaha in aan ku sii dheeraado waxaase u daynayaa Bulshada inteeda kale

Hadaba Muddo 40 Daqiiqa ah kadib maxaa Dhacay ???

Goobta waxaa soo gaaray Saraakiil kala duwan oo ka socday Hay’adaha amaanka kuwaasi oo iskugu jiray Police iyo Nabadsugid goobtii Maydka marxuumad Saado Cali waxa ay isku badashay Gaadiidka dagaalka waxaana ii muuqaday Saraakiisha ugu sarayso amaaanka oo waxaa goobta yimida Agaasimaha Hay’adda sirdoonka Soomaaliya Mudane Maxamed Cabdullaahi Cali Sambaluulshe,Taliyaha Police Soomaaliya General Maxamed Sh Xasan Ismaaciil iyo Saraakiisha heer Gobol sida Taliyaha Nabadsugidda Gobolka Banaadir Koofi waxaana goobta isku badashay goob ciidan oo madaxda waxaa lala garab taagnaa Hubka nuucyadiisa kala duwan.Dadkuse waxa ay si hoose iskugu sheegayeen “Goormaa loo baahnaa sidan “ Dadka oo goobta laga hortaagnaa ayaa iyana sheegayay “Xilligan cidna ma idiin baahna “taasi oo ku dhaliilayeen sida amaanka gaabis u yahay.

Casharada aan ka bartay Dilkii Xildhibaan Saado ayaa ah in aysan jirin ciidamo si gaar ah u qaalbisan ka jawaabidda dhacdooyinka deg deg ah waxaa kaloo meesha iiga muuqatay in Gaadiidka dagaalka uu ahaa mid aad ugu badan loo baahnaa in cid si gaar u qaabilsan ay u samayso Dowladad Soomaaliyeed waxaa kaloo meesha iiga muuqatay in aysan sahlanayn isfahamka ciidamada goobta soo wada gaaray waayo waxa ay cid walba ay si gaar ula socotaa Sarkaalka ay ilaalada u tahay oo keliya .

Ugu Dambayntii waxa aan ku arkay goobta una baahan in wax laga Kororsado ayaa ah in ciidamada goobta yimid ay mid walba oo ka mida u sahlanayd in uu Wariyaasha ku amro in aysan wax sawir ikarin ama ay yiraahdaan halaga saaro goobta taasi oo ay wanaagsanaan lahayd in amarka uu ka yimaado madaxda oo aan ogahay in aysan saxaafadda wada nacbeen halku uu go’aan gaari lahaa ilaalada ay wataan taasi oo ah mid soo noq noqotay

W/Q: Cabduqaadir Maxamed Cabdulle (Cabduqaadir Ok)

E-Mail [email protected]

Afeef: Aragtida qoraalkan waxa ay ku gaar tahay qofka ku saxiixan, kamana tarjumeyso tan Caasimada Online.

Caasimada Online, waa mareeg u furan qof kasta inuu ku gudbiyo ra’yigiisa saliimka ah. Kusoo dir qoraaladaada [email protected] Mahadsanid

Hantida Gaarka Loo Leeyahay Ha La Dhowro Xuquuqdeeda

Hubka ay haystaan dadku wuxuu ka mid yahay hantida gaarka ah oo ay milkiyadeeda iska leeyihiin dadka hantidooda ku soo iibsadey hubka si ay ugu difaacdaan hantidooda, naftooda, iyo nabadeynta degaanka ay ku nool yihiin.

Soomaaliya waxey soo martay dagaal sokeeye, welina lama gaarin dib u heshiisiin dhaba. Sida badan shacabka Soomaaliyeed ee kala degan degmooyinka dalka waa ay wada hubeysan yihiin, mana muuqato dowlad awood u leh iney dalka dhamaantiis ku soo celiso nabadgeliyo iyo kala dambeyn buuxda.

Shacabka Soomaaliyeed waxey xaq u leeyihiin iney hantidooda ku soo iibsadaan hub ay isku difaacaan ama ay ka ganacsadaan oo ay ka iibiyaan dadka u baahan iney isku difaacaan. Mar haddii aysan jirin dowlad lagu haleyn karo wax ka qabadka amaanka dalka,waxaa haboon iney shacabku is hubeeyaan oo aysan dayacin isdifaacooda.

Wadan kasta oo ay ka jirto dowlad ay shacabku soo doorteen oo dejisey nabadgelyada dalkeeda, waxey shacabkeeda u ogoshahay iney haystaan oo ka ganacsadaan hubka inta ay jirto baahi loo qabo dhinaca suuqyada si shacabku uu qaato kaalintiisa uu isku difaacayo marka ay la soo gudboonaato xaalad kalifeysa iney adeegsadaan hubka gacantooda ku jira.

Hayadaha amniga ee wadamada xasiloon waxey rumeysan yihiin in hubka ay sitaan ciidamada amniga iyo kuwa ay haystaan shacabka ay yihiin kuwo is kabaya oo is dheelitiraya, maxaa yeelay dadka u abaabulan fal dambiyeedyada marka ay aaminsan yihiin in shacabku hubeysan yahay kuma degdegayaan iney fuliyaan howlgaladooda ilaa ay ku qaadato wakhti ay ku darsaan xeeladahooda ay wax ku dhacayaan ama ay ku fulinayaan dilalka qorsheysan. Waxeyna inta badan ku aadiyaan dejinta qorshayaalkooda burcadnimo xiliga ay ogaadaan in cida ay bartilmaameysanayaan aysan hubeysneyn.

Soomaaliya waxaa xuquuqda hub haysashada iyo ka ganacsigiisa sharciyo wanaagsan u dejin kara marka la helo dowlad ay madaxdeedu si toosa u soo doorteen shacabka Soomaaliyeed, shacabkuna ay ku leeyihiin awood ay ku soo gudbin karaan codkooda xambaarsan dareenka iyo walaaca ay ka qabaan sharciyada dowladu dooneyso iney ku dhaqdo dadka.

Dowladda hadda ka jirta Soomaaliya ma ahan mid haysata kalsoonida shacabka, tilaabo kasta oo dadka looga dhigayo hubkooda waxey shacabka u gacmo xireysa xadgudubyada qowleysatooyinka ku adeeganaya magaca dowladda iyo kooxaha hubeysan oo caadeystey dilka iyo dhaca hantida dadka, taasna waxey xadgudub ku tahay xuquuqda ay dadku u leeyihiin dhowrista hantidooda iyo difaaca naftooda. Waxaa kaloo uu tuhun weyn ka jiraa hubka laga qaadayo dadka la bartilmaameysanayo meesha uu ku dambeynayo, maxaa yeelay hubka soo gala dowladda ayaa sida badan ku dambeeya gacnaha suuqa hubka ama beelo la jaala dowladda ama mucaaradka hubeysan ee la dagaalamaya dowladda.

Xisbiga Dadka wuxuu ka soo horjeeda in wakhtigan oo aysan dowladu sameynin shariciyada lagu dhaqayo haysashada, qaadashada, iyo ka ganacsiga hubka sida gaarka ah loo leeyahay ineysan ku tilaabsan hub ka dhigis lagu sameeynayo shaqsiyaad gaara ama beelo gaara, taas oo u muuqan doonta in dowladu ay bartimaameysaneyso qeybo gaara oo ka mida bulsha weynta Soomaaliyeed. Haddii ay sidaas dhacdana ay dowlada taagta daran u keeneyso mucaaradyo kale oo hubeysan oo ka soo horjeesta dowladda.

Xisbiga Dadka ma aaminsana maanta in la joogo xiligii ay dowladu ku dhaqaaqi lahayd hub ka dhigis waayo ma jirto cid u hogaansameysa hub ka dhigis lagu sameeyo hal dhinac oo keliya ama hal magaalo oo keliya ama hal beel oo keliya. Xisbigu wuxuu aaminsan yahay in dano gaara laga leeyahay in xili aan la joogin wakhtigeedii dowladu ay isku mashquuliso dhaca iyo boobka ay u geysaneyso hantida sida gaarka ah loo leeyahay oo uu ka midka yahay hubku.

Xisbiga Dadka wuxuu raacsan yahay in shacabku ay xaq u leeyihiin iney haystaan hub oo ay ka ganacsadaan hubka, dowladuna ay xaq u leedahay iney xeeriso sharciyada waafaqsan adeegsiga dhaqanka wanaagsan ee lahaanshaha hubka ay shacabku haystaan. Xisbigu wuxuu ka digayaa ineysan dowladu u adeegsan marmarsiyo siyaasadeed oo loogu raadinayo qiil in si xooga loogu dhaco hubka ku jira gacmaha dad gaara oo ay milkiyadiisa leeyihiin wadar guud.

Dowladu awoodeedu waxey ku dhisan tahay sharci, sidaas daradeed waa iney marka hore dalka dib u dhis sharciyadeed u sameysaa. Haddii taas la waayo, dowladuna aysan lahyn tabar xoogan oo ay cudud wax ku maquunin karto, waxaan shaki lahayn iney horseedeyso burburkeeda.

Xisbiga Dadka wuxuu aaminsan yahay in hubka laga dhigo kooxaha u abaabulan qaabka dariiqada, beelnimada, iyo burcadnimada, wuxuuna rumeysan yahay xisbigu in ciidanka dowladda oo keliya ay awood u leedahay iney haystaan hubka nuucyadiisa kala duwan, rayidkuna ay shaqsi ahaan xaq u leeyihiin haysashada hubka fudud. Kooxaha hubeysan ee aan ka tirsaneyn ciidanka dowladda dalka waxaa loo baahan yahay in loo sameeyo sharci mamnuucaya haysashada hubka culus oo ay haystaan, loona soo jeediyo qaab nabadeed oo ay dowladu magdhow uga bixineyso hantidii ka gashay hubka culus. Hubka ay beeluhu u leeyihiin wadar ahaan waa iney dowladu kala xaajooto dhamaan beelaha Soomaaliyeed iney hubka culus ku soo wareejiyaan ciidanka dowladda si dalka loogu difaaco ama ay ugu wareejiyaan ciidanka ay leeyihiin dowladaha ka jira maamulka gobolada. Markasta waxaa lagama maarmaan ah in xalka uu ku yimaado qaab nabadeed oo aan abuurin colaad u dhaxeysa dowladda iyo qeybo ka mida bulshada, taas oo dalka u horseedi karta inuu dib ugu noqdo dhaqankii jabhadnimada ama isbaheysi ay wadaagaan beelo hubeysan oo mucaaradda, dowladana la gala dagaal hubeysan.

Dr. Saciid Ciise Maxamud

Gudoomiyaha Xisbiga Dadka Soomaaliyeed

[email protected]

Afeef: Aragtida qoraalkan waxa ay ku gaar tahay qofka ku saxiixan, kamana tarjumeyso tan Caasimada Online.

Caasimada Online, waa mareeg u furan qof kasta inuu ku gudbiyo ra’yigiisa saliimka ah. Kusoo dir qoraaladaada [email protected] Mahadsanid

Dastuurka Ha Loo Hoggaansamo

Dowladnimo waxaa saldhig u ah, in uu jiro dastuur qeexaya qaab-dhismeedka iyo habka ay u wada shaqaynayaan qaybaha ay dowladdu ka kooban tahay. Tanina waxay ina tusaysaa in aysan dastuur la’aan dowladi jiri karain.

Sida ku cad Dastuurka qabyada ah ee Dowladda Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, waxay Dowladdu ka kooban tahay saddex qaybood oo kala madaxbannaan oo kala ah Sharcidejin, Fulin, iyo Garsoor; kuwaas oo mid waliba ay u xilsaaran tahay hawl gaar ah.

Qaybaha Dowladdu waxay ku mideysan yihiin hirgelinta istaraatiijiyadda lagu fulinayo barnaamijka Dowladda ee ku wajahan xaqiijinta himilada guud ee Qaranka.

Qaybaha dowladda waxaa tiir-dhexaad u ah oo xiriiriya hawlahooda Madaxweynaha oo ah ilaaliyaha Dastuurka.

Hoggaamiyaha lagama rabo in uu wax walba yaqaan, balse waxaa laga rabaa in uu wax walba adeegsan karo. Tanina waxay inoo muujinaysaa in loo baahan yahay in agabka aadanaha uu sida ugu waxtar badan u isticmaalo. Waxaa loo baahan yahay in uu lahaado si aad ahna ugu tiirsanaado lataliyeyaal aqoon iyo takhasus kala duwan leh.

Waxaa dhawaan la baahiyey, in iyada oo la raacayo soo jeedinta Wasiirka Wasaaradda Garsooka iyo Dastuurka, iyo go’aanka Golaha Wasiirada xilkii laga qaaday Xeer Ilaaliyaha Guud ee Qaranka; isla markaana la magacaabay Xeer Ilaaliye Guud ee cusub, iyada oo isla hab-raaca kor ku xusan la raacay. Waxaa ugu dambeyna Arrinta Dikereeto ku soo saaray Madaxweynaha.

Waxaa halkan ka muuqata in Wasiirka Wasaaradda Garsoorka iyo Dastuurka, Golaha Wasiirada, iyo Madaxweynaha aan midkoodna adeegsan lataliye Sharci oo ay tahay inta aysan wax go’aan ah qaadan, in ay mar walba talo sharci oo ku aaddan waxa ay go’aanka ka gaarayaan ay warsadaan, kana qaataan.

Maadaama uu Dastuurku si cad madaxbannaani u siinayo Garsoorka; waxaa muuqata in qaabka loo beddelay xeer Ilaaliyaha Guud iyo midka lagu magacaabay kan cusub aan midkoodna Dastuurka waafaqsanayn; sidaas darteedna ay sharci darro tahay, lana oran karo wax kama jiraan. Maxaa yeelay, Wasiirka Garsoorka iyo Golaha Wasiirada midna xilka kama qaadi karo, mana magacaabi karo Xeer Ilaaliyaha Guud ee Qaranka.

Sida Dastuurku qabo, magacaabista iyo xil ka qaadista Xeer Ilaaliyaha Guud, waxaa awood u leh oo go’aan ka gaara Golaha adeegga Garsoorka. Waxaa Madaxweynuhu ansaxiyaa oo uu Dikereeto ku soo saaraa Go’aanka Golaha.

Haddii aad habowdo oo aad garato in aad habowsan tahay, ceeb ma aha in aad raadkaagii dib u qaado oo aad dib u noqoto. Waxaa ceebta ugu weyn ah, in adiga oo og ama laguu sheegay in aad habowsan tahay aad ceeb u aragto ama iskala weynaato in aad raadkaagii dib u qaado oo aad dib u laabato.

Waxaa dhici karta, in la isku qanciyo Arrintani waa dhammaatay ee aan sideeda u dhaafno; wixii dambana ha laga fiirsado. Waxaa hubaal ah, in haddii khaladkan iyo xadgudubkan aan hadda la saxin aan kuwa ku xigana wax laga qaban doonin. Waxa ay tani shaki gelin kartaa aamminaadda dadweynaha ee ku aaddan Dowladda oo ugu muuqan karta mid aan u hoggaansamayn waxa ay haybedda iyo sharciyadda ka heshay oo ah Dastuurka.

Runtii, anigu ma aqaan, umana hadlayo shakhsiga xilka laga qaaday iyo kan loo dhiibay midna, laakiin waxaan aqaan oo aan u hadlayaa Dastuurka oo aan qabo in qof walba u hoggaansamo, sida uu qorayna loogu dhaqmo.

“Haddii aad xoolo rabto, Xamaro agjoog; Haddii aad xarago rabto, Xamaro ag- joog; Haddii aad xilo rabto Xamaro agjoog,” waa murti dhaxal gal ah oo aabbe wanaagsani uu kula dardaarmay wiilkiisa uu jeclaa. Haddaba, haddii aynu rabo in aan noqonno Dowlad magac iyo muuqaal qurxoon leh; Haddii aynu rabno in dadkeennu qabiilka ka xoroobaan oo Qaranimada aaminaan; Haddii aynu rabo in aannu taariikh wacan u dhaafno ilmaheena iyo ilmahooda; Waa in aan Dastuurka u hoggaansanaa, sida uu yahayna aan ugu dhaqanaa. Waa in aan aamminno in qof walba uu Sharcigu ka sarreeyo. Waa in aan qofna lagu maslaxin, lagana oggolaan wax aan qaanuunku u oggolayn. Waa in aan wada dhahno, ‘Dastuurka wixii waafaqsan Haa, wixii aan waafaqsanayn Maya.’

Ilaa iyo qalinkeyga dambe, Nabadgelyo.

Dr. Cabdi Shire Warsame

[email protected]    

Afeef: Aragtida qoraalkan waxa ay ku gaar tahay qofka ku saxiixan, kamana tarjumeyso tan Caasimada Online.

Caasimada Online, waa mareeg u furan qof kasta inuu ku gudbiyo ra’yigiisa saliimka ah. Kusoo dir qoraaladaada [email protected] Mahadsanid