Muqdisho (Caasimada Online) – Ciidamada Kumaandooska xooga dalka Soomaaliyeed ee DANAB, gaar ahaan ururka 7-aad ee guutada 16-aad ayaa howl-galo ka dhan ah Al-Shabaab ka sameeyay deegaano ka tirsan gobolka Shabeellaah Dhexe.

Howl-galka oo si gaar ah looga fuliyay deegaanka Madax-Gise ee Shabeellaha Dhexe, ayaa waxaa lagu qabtay saddex dagaalame oo ka tirsan ururka Al-Shabaab.

Taliyaha ururka 7-aad ee guutada 16-aad ee DANAB, Laba-Xidigle Siciid Muuse Hassan (Siciid Khabiib) ayaa in howl-galka ay kusoo furteen labo qori oo nooca AK47 oo ay isticmaalayeen dagaal-yahanada Al-Shabaab.

Sidoo kale taliyaha ayaa sheegay inay laamaha amniga ee dalka u gudbinayaan hubka ay kasoo furteen kooxda argagixisada.

Horaanta toddobaadkan ayey aheyd markii howl-gal ay qaadeen ciidamada DANAB ay ugu yaraan shan xubnood oo ka tirsanaa kooxda Al-Shabaab ay ku dileen, ayada oo nolosha lagu soo qabtay mid ka mid ah dagaalyahanada Al-Shabaab.

Sidoo kale waxa howl-galkaas Al-Shabaab looga furtay afar qori oo AK-47 ah iyo hal qori oo BKM ah, howl-galadaan ayaa waxay qeyb ka yihiin guluf kooxda looga sifeynayo gobolada.

Si kastaba, Ciidamada Kumaandooska ee DANAB ayaa inta badan howl-galo gaar ah ka sameeya deegaanada iyo degmooyinka ku yaalla gobolada dalka Soomaaliya, gaar ahaan deegaanada ay maamulaan kooxda Al-Shabaab.

Nairobi (Caasimada Online) – Dowladda UK oo Kenya ka gacansiisa xoojinta dagaalka kooxda Al-Shabaab ayaa haatan ku taageertay lacag malaayiin dollar ah, si loo laba jibaaro howlgallada ka dhanka ah kooxdaasi, isla-markaana looga hortago weerarada ay fuliso.

Lacagtaan ay UK siisay dowladda Kenya ayaa lagu hirgeliyey xarun weyn oo ay ku hawlgalayaan ciidamada la dagaalanka Argagixisada ee loo yaqaano ATPU.

Xaruntaan oo si aad ah loo qalabeeyey ayaa laga furay gobbolka Xeebta Mombasa, iyada oo ay noqoneyso tan ugu weyn ee ay ku howlgalaan ciidanka la dagaalama Argagixisada.

Sidoo kale waxa xarunta ay leedahay goobo loogu talagalay in lagu sii hayo xubnaha lasoo qabto ee kooxda Al-Shabaab, xafiisyo iyo qolal kale oo loogu talagalay qaybta dumarka.

Gobbolka Xeebta ee Kenya ayaa ka mid ah meelaha  kooxda Al-Shaaab ay kasoo qaadaan weerarada ay la beegsadaan ciidamada dowladda Kenya.

Arrintaan ayaa looga gol-leeyahay sidii looga hortagi lahaa weerarada kooxda ee inta badan ka dhaca deegaanada u dhow xadka Soomaaliya, si loo yareeyo khasaara ka dhasha.

Kenya ayaa ka mid ah dalalka ka qayb-qaata dagaalka Al-Shabaab, waxayna taageero uga heshaa dowlado waa weyn, sida Ingiriiska iyo Mareykanka oo saldhig ku leh dalkaasi.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud ayaa maanta oo KHamiis ah u amba-baxaya magaalada Arusha ee dalka Tansaaniya, si uu taageero ugu raadiyo in Soomaaliya ay ka mid noqoto dalalka ku bahoobay dalladda Bulshada Bariga Afrika (EAC).

Dalladdan waxaa dib loo aas-aasay sanadkii 2000, waxaana ku mideysan toddoba dal oo wadaaga suuq-ganacsiyeed ballaaran, kaasi oo muhiim ah u ah dhaqaalaha gobolka.

Dhaqaalaha wadajirka ah ee dalladda sanadkii waxaa lagu qiyaasaa in ka badan 300 oo Bilyan oo dollarka Maraykanka ah.

Wadarta tirada dadweynaha ku nool dalalka ku bahoobay ururkaan, waxaa lagu qiyaasaa 312 oo Malyan, kuwaasi oo leh hal Baasaboor oo mideeya.

Dowladda Soomaaliya ayaa codsiga ka mid noqoshada dalladdan waxaay gudbisatay sanadkii 2016-kii, waxayna hadda xusul duub ugu jirtaa inay ka mira-dhaliso hadafkeeda ah inay ku biirto dalladda Bulshada Bariga Afrika (EAC).

Boosaaso (Caasimada Online) – Golaha ‘Isutaga Isimada Beelaha Cali Saleebaan ee Majeerteen’ oo maalmahaan uu shir uga socday magaalada Boosaaso ayaa soo saaray bayaan ka kooban 6 qodob, kaas oo ay uga hadlayaan xaaladda magaalada Boosaaso oo xiisad dhowr jeer gacan ka hadal sababtay ay ka taagan tahay.

Golahaan ayaa sidoo kale qoraalkaan ku caddeeyey in Beeldaaje Maxamed Ismaaciil uusan fagaare dambe ku meteli doonin Beelaha Cali Saleebaan, iyagoo iclaamiyey shir weyne degdeg ah oo ay isugu imaanayaan waxgaradka Beelaha Cali Saleebaan.

Isimada oo bayaankooda ku bilaabay tacsida dhibaatadii ka dhalatay dagaalkii Boosaaso ayaa soo saaray qodobadaan:

1 – Golahu wuxuu Cambaaraayey dagaalada ku soo noqnoqday magaalada Boosaaso, wuxuuna ka digayaa dadka ku howlan fidnadaas, waxaana mudan in la ixtiraamo wada noolashaha bulshada deeganka.

2 – Goluhu wuxuu aad uga murugaysan yahay, kana tacsiyeynayaa geerida iyo dhaawaca naxdinta leh ee ka dhashay qalalaasihii ka dhacay Boosaaso 11-kii July 2022. Waxaana intii dhimatay Alle uga baryeynaa naxariis iyo dembi dhaaf Ehelkoodana Samir iyo iimaan, inta Dhaawaca ahna Allah Siiyo Caafimaad Dhaqsa ah.

3 – Goluhu wuxuu u caddaynayaa Golayaasha Dowladda, Isimada Dhaqanka, Waxgaradka iyo Shacab-weynaha in Beeldaaje Maxamed Ismaaciil uu faraha kula jiro arrimo aanay beelwaynta Cali Saleebaan raali ka ahayn, una idmanin, Natiijadeeduna tahay barakicin, burburin iyo kala dhantaalinta shacabka Puntland iyo kuwa Gobalka Bari.

“Sidaas darteed markey arkeen wakhtina siiyeen wax isbeldelna ka waayeen goluhu waxay isla garteen in Maxamed Ismaaciil aanu ku metali karin, kagana qayb noqa karin shir dambe, isagoo wata magaca beelaha Cali Saleebaan.”

4 – Goluhu wuxuu ku bogaadinayaa dadaalada ay dowladdu ku wajahday xaaladda abaaraha, wuxuuna ku baaqayaa in lays kaashado shacab iyo dowladda-ba.

5 – Goluhu wuxuu shacab-weynaha Gobolka Bari, gaar ahaan reer Boosaaso ugu baaqayaan in ay u midoobaan amniga, horumarka, nabad-gelyada iyo sumcada deegaanka.

6 – Goluhu wuxuu iclaamiyey shirwayne si degdeg ah ay isugu imaanayaan waxgaradka Beelaha Cali Saleebaan.

Isimada ku saxiixan qoraalkaan oo lix gaaraya ayaa kala ah: 1-Boqor Cabdirashiid Boqor Ismaaciil 2-Suldaan Mursal Muuse Koonte 3-Suldaan Maxamuud Xasan Cumar 4-Suldaan CabdulIaahi Saalax Jeenicad 5-Suldaan Maxamuud Xaaji CabdulIaahi 6-Iyo Suldaan Cumar Maxamed Jaamac.

Muqdisho (Caasimada Online) – Qaar kamid ah dhaqanka beelaha Somaliland oo maanta shir jaraa’id ku qabtay magaalada Muqdisho ayaa ku eedeeyay hay’adda socdaalka iyo jinsiyada Soomaaliya inay joojisay hanaankii bulshada reer Somaliland ku helayeen Baasaboorka Soomaaliya.

Waxay ka dalbadeen madaxda sare ee dowladda federaalka Soomaaliya inay wax ka qabtaan arrintaan oo caqabad hor leh ku noqotay bulshada ku nool Somaliland, oo markii hore si fudud ku heli jiray Baasaboorka, sida ay sheegeen.

“Laanta socdaalka iyo jinsiyada waxaa ka jiray xafiis u fududeeya deegaanada aan kasoo jeedno Baasaboorka, waxaa warkiisa hayna in xafiiskii la dacweeyay oo khal-khal gashay shaqadii loo qabanayay dadkeena ee loogu fududeynayay Baasaboorka.”

Sidoo kale waxay sheegeen in tallaabadaan uu qaaday Agaasimaha Laanta Socdaalka ay saameysay dad howshooda socotay oo qaarkood xaalad caafimaad oo deg deg ah dalka dibadiisa ugu baxayeen.

“Waxaa leenahay si deg deg ah uga qaad xayiraada, loona fasaxo dadkii hore gacanta ugu hayay, waa in deg deg loo furo xafiiskaas iyo shaqadiisa. Agaasime faraha ka qaad xafiiskaas.”

Ugu dambeyntiina waxay dalbadeen in danaha shaqsiga ah laga daayo adeegyada loo hayo bulshada, ayaga oo madaxweyne Xasan Sheekh ka codsaday in uu hoos u eego masuuliyiinta gacanta ku haysa adeegyada dadweynaha.

Si kastaba, Somaliland oo ayadu ku dooda inay tahay dal madax-banaan, ayaa waxaa gudaha deegaanadeeda ka furna xafiis si qarsoodi ah looga qaato Baasaboorka Soomaaliya, wuxuuna markii hore ahaa xafiiska u fudud ee Baasaboor laga qaato marka loo fiiriyo kuwa gobolada kale ee dalka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul Wasaaraha xukuumadda federalka ee Soomaaliya, Mudane Xamza Cabdi Barre ayaa iclaamiyey guluf weyn oo dowladda ay ku qaadeyso kooxaha Al-Shabaab iyo Daacish ee dagaalka kula jira.

Xamza oo hadalkan ku dhowaaqday isaga oo maanta shir-guddoomiyay kulan ku saabsan iskaashiga Soomaaliya iyo Midowga Afrika oo uu la yeeshay xubno ka tirsan Golaha Nabadda iyo Amniga ee Midowga Afrika ayaa sheegay in hawlgalka ka dhanka ah kooxahaas uu noqon doono mid xooggan oo dhammaystiran.

Waxa uu sheegay inay ujeeddadu tahay in la xajisto guulihii la gaaray, iyo in dib loo furo jidadka ay marayso sahayda, baabuurta ganacsiga iyo dadweynaha isku safraya.

Xamza ayaa sheegay inay ka go’an tahay inay ka hortagaan ururada argagixisada, gaar ahaan Al-Shaab iyo Daacish oo sanadihii dambe falal argagixiso ka geysanyay dalka.

“Waxaa naga go’an in aan qaadno dagaal xoogan islamarkaana baahsan oo aanu kaga hortegayno Al-Shabaab, ISIS iyo ururada kale ee argagixisada anaga oo adeegsanayna hab milateri iyo habab aan milateri ahaynba,” ayuu yiri.

Xamza ayaa xusay in howl-galada wada-jirka ah ee ka dhanka argagixisada ay horseed u noqonayaan in dib loo furo waddooyinka muhiimka ah ee xiran iyo isku socodka dadka iyo ganacsiga.

“Sidaas darteed waxa aan jeclaan lahaa in aan hoosta ka xariiqo muhiimada ay leedahay in la ilaaliyo guulaha ka gaaray illaa hadda iyo in sidoo kalena la sii wado dardarta jirta, iyada oo la xoojinayo howl-gallada wada-jirka ah.”

Sidoo kale waxa uu sheegay ra’iisul wasaare Xamza in dib-habayn lagu samaynayo maaliyadda dalka, si looga hortago maal-gelinta argagaxisada.

“Si aan u helno farsamo iyo awood aan kaga hortagno maal-galinta argagixisada iyo in aan xadidno helitaankooda lacagaha, si taas lamid ah dowladdana waxaa ka go’an in aan sare u qaado wacyiga dadweynaha iyo abaabulka qeybaha kala duwan ee dadweynahay oo ay ku jiraan culimada, odayaasha dhaqanka, ganacsatada, haweenka iyo dhalinyarada si qolo walba ay intii karaankeeda ugu biiriso dadaalada aan ugu jirno ciribtirka argagixisanimada.”

“Far kali ah fool ma dhaqdo, haddii aan nahay walaalaha Afrika waa in aan midayna dadaalkeena si wada-jir ah uga hortagno halistan aan dal kaliya ku koobnayn ee argagixisada.”

Ugu dambeyntiina waxa uu ra’iisul wasaaraha uga mahad-celiyey Midowga Afrika naf-hurnimada ay sameeyeen ciidamada nabad ilaalinta Midowga Afrika ee ku sugan Soomaaliya.

Afgooye (Caasimada Online) – Wararka laga helayo degmada Afgooye ee gobolka Shabeelaha Hoose ayaa sheegaya in barqanimadii maanta qarax khasaare geystay uu ka dhacay magaaladaasi oo qiyaastii 30 KM u jirta magaalada caasimada ah ee Muqdisho.

Ilo dadka deegaanka ah ayaa innoo sheegay in qaraxa uu ahaa miino, isla-markaana lala beegsaday ciidamo ka tirsan kuwa Booliska ee ka howlgala magaaladaasi.

Qaraxa ayaa ka dhacay suuqa qudaarta ee magaaladaasi, waxaana ka dhashay khasaare isugu jiro dhimasho iyo dhaawac, sida ay xaqiijiyeen dad goobjoogayaal ah.

Ugu yaraan 2 qof oo uu mid ka mid ah askari yahay ayaa ku dhintay qaraxaas, halka qofka kale uu ahaa shacab, sidoo kale waxa ay dhaawacyo ay soo gaareen saddex kale oo labo ka mid ah ay yihiin askar ka tirsan ciidamada, halka ruuxa saddexaadna uu yahay shacab.

Ciidamo ka tirsan kuwa ammaanka ayaa sidoo kale goobta gaaray, kuwaas oo baaritaano kooban ka sameeyeen meesha ay wax ka dhaceen, mana jiro wax hadal oo kasoo baxay.

Sidoo kale qaraxa ayaa saameyn ku yeeshay dhaq-dhaqaaqa dadka iyo gaadiidka, waxaana muddo kooban la xiray goobta qaraxa lagula beegsaday ciidamadaasi.

Xaaladda ayaa haatan deggan, mana jiraan faah-faahin ay mas’uuliyiinta maamulka degmada iyo saraakiisha ammaanka ka bixiyeen qaraxaasi iyo howlgallada xigay.

Afgooye oo ka tirsan gobolka Shabeelaha Hoose ayaa waxaa inta badan weeraro toos ah, dilal qorsheysan iyo qaraxyo ka geysta xoogaga hubeysan ee kooxda Al-Shabaab.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Mareykanka ayaa ka hadashay heshiiska cusub ee ay Jimcihii lasoo dhaafay wada gaareen dalalka Soomaaliya iyo Kenya, kadib wadahadallo ay madaxda labada dal ku yeesheen magaalada caasimada ah ee Nairobi.

Qoraal kooban oo kasoo baxay safaaradda Mareykanka uu ku leeyahay gudaha magaalada Muqdisho ayaa lagu sheegay in ka dowlad ahaan ay soo dhaweeynayaan heshiiskaasi.

Mareykanka ayaa wax lagu farxo ku tilmaamay tallaabada ay qaadeen madaxweyne Xasan Sheekh iyo dhiggiisa Uhuru Kenyatta, taas oo lagu hagaajinayo xiriirka labada wadan.

“Waa wax lagu farxo warka sheegaya in wadamada Kenya iyo Soomaaliya ay ku heshiiyeen tallaabooyin wax ku ool ah oo lagu horumarinayo xiriirkooda laba geesoodka ah,” ayaa lagu yiri qoraal ka soo baxay safaaradda Maraykanka uu ku leeyahay magaalada Muqdisho.

Dowladda Mareykanka ayaa saaxib dhow la ah labada dal ee Soomaaliya & Kenya waxayna ka caawisaa dhinac howlgallada milatari, gaar ahaan dagaalka lagula jiro Al-Shabaab.

Hadalkan ayaa kusoo aadayo, iyada oo heshiis ka kooban 11 qodob ay gaareen Muqdisho iyo Nairobi, waxaana ugu muhiimsan dib u fasaxida qaadka iyo fududeynta dal ku galka.

Si kastaba, arrimahaan oo idil ayaa ku beegmaya, xilli Soomaaliya uu ka dhacay isbedel siyaasadeed, kadib 15 May oo xilka madaxweynaha loo doortay Xasan Sheekh Maxamuud.

Muqdisho (Caasimada Online) – Maxkamadda darajada koowaad ee ciidamada qalabka sida ee Soomaaliya ayaa maanta xukun dil toogasho ah ku ridday Maxamed Aadan Maxamed Cali (Gaduudow) oo lagu helay dilka AUN Marxuum Saciid Xasan Shiiqow, kaas  29-kii April ee sanadkan ka dhacay xerada Agoonta ee Ciidamada Boliiska Soomaaliyeed.

Marxuum Saciid Xasan Shiiqow ayaa xilligaas afur u soo raadsaday xerada agoonta Boliiska oo Raashin lagu qaybinayay, balse ku dhintay rasaas uu furay Maxamed Aadan Gaduudow oo ka mid ah ciidamada Xoogga, gaar ahaan Ururka 143-aad ee Guutada 14-ka October.

25-kii May ee sanadkan ayay eedeysanaha ciidamada amniga ku wareejiyeen xafiiska xeer ilaalinta, isla xilligaasi ayuu garsoorka ciidamada Ogolaaday in Xabsiga Dhexe loo gudbiyo.

Sidoo kale baaris dheeraad ah oo ay wax uga waydiiyeen xafiiska xeer ilaalinta ciidamada qalabka sida, maragyadii goob joogga u ahaa dhacdadan iyo Ehellada Marxuumka kadib, Billowgii Bishaan ayaa Xafiiska laga Ogolaaday fadhigii ugu horreeyay Ee Maxakamad Qaadista Dable Maxamed Aadan Maxamed Cali Gaduudow oo ka tirsan Ciidamada Xoogga.

Dhankiisa Qareenka u doodayay eedeysanaha ayaa Maxkamadda ka codsaday in laga Qaado Magta Marxuumka Maadaama Uu Qiraal yahay.

Ugu dambeyn maxkamadda oo fadhiya kala duwan ka yeelatay kiiskan ayaa ku xukuntay Maxamed Aadan Maxamed Cali (Gaduudow) dil toogasho  oo ah Qisaasta Marxuumka, sida uu dhinacyada dacwadda u sheegay Gaashaanle Maxamed Cabdi Muunin.

Si kastaba, xukunsanaha ayaa heysta fursad kale oo uu ku dalban karo rafcaan, sida ay shaacisay maxkamadda ciidamada qalabka sida ee dowladda Soomaaliya.

Jowhar (Caasimada Online) – Xildhibaan Sharmaarke Xasan Ganey oo ka mid ah baarlamaanka HirShabelle ayaa si adag uga hadlay sababta illaa iyo hadda uu madaxweyne Cali Guudlaawe usoo magacaabi la’yahay golaha wasiirada ee dowlad goboleedka HirShabelle.

Sharmaarke Xasan oo u warramay Shabelle TV ayaa shaaca ka qaaday in ay weli jirto tabashada reer Hiiraan, wuxuuna tilmaamay in ay caqabad ku tahay maamulka iyo sidoo kale dhisida golaha wasiirada, isaga oo sheegay inay weli sii shaqeynayaan wasiiradii xilligii madaxweyne Maxamed Cabdi Waare, arrintaas oo uu ku tilmaamay dib u dhac aad u weyn.

“Tabashadii weli way taagan tahay oo wax uu madaxweynaha ka xalliyey ma jiraan. Golaha wasiirada sii wada waa golihii hore ee xilligii madaxweynihii ka horreeyey isaga, sababta loogu dhiiran la’yahay in dowlad goboleedka HirShabelle wasiiro yeesho waxaan filayaa inay tahay arrin dib u dhac ah,” ayuu yiri Xildhibaan Sharmaarke Xasan Ganey.

Sidoo kale Xildhibaanka ayaa baaq u diray madaxweyne Cali Guudlaawe Xuseen, wuxuuna ka dalbaday inuu ka dhabeeyo ballan-qaadyadiii uu horey ugu sameeyey reer Beledweyne.

“Madaxweynaha dowlad goboleedka HirShabelle waxaan leeyahay ku laabo oo qanci bulshada aad sadkeeda ka sidato ee aadan af iyo adin toona aadan ku qancinin” ayuu yiri.

Xildhibaanka oo sii hadlaya ayaa dhanka kale weerarka afka ah ku qaaday madaxweyne ku xigeenka HirShabelle Mudane Yuusuf Dabageed, wuxuuna ku eedeeyey inuu ka gaabiyey waajibaadkii loo igmaday, gaar ahaan mas’uuliyadda ka saarneyd bulshada uu metalo.

HirShabelle ayaa haatan wajaheysa xaalado adag oo is biirsaday, sida dagaalka Al-Shabaab, abaaro iyo khilaafaad soo noq-noqday oo hareeyey maamulkaasi.

Boosaaso (Caasimada Online) – Wararka ka imaanaya gobolka Bari ayaa sheegaya in ciidamada ammaanka Puntland ay howlgallo ka sameeyeen gudaha magaalada Boosaaso ee xarunta ganacsiga maamulkaasi, kaasi oo lagu xaqiijinayey ammaanka magaaladaasi.

Howlgalladaan ayaa intii ay socdeen waxaa lagu soo qab-qabtay saraakiil ka tirsan Al-Shabaab, sida ay shaaciyeen laamaha ammaanka ee dowlad goboleedka Puntland.

Puntland ma shaacin tirada & magacyada saraakiisha lasoo qabtay, balse waxa ay sheegtay inay heysay magacyadooda, isla-markaana ay ku raad-joogeen ciidamada ammaanka.

Sidoo kale xubnaha lasoo qabtay ayaa waxaa lagu eedeeyey inay dhibaatooyin amni darro ka geysteen magaalada Boosaaso ee xarunta gobolka Bari.

Saraakiisha horkaceysay howlgalka ayaa sidoo kale u mahadceliyey dadka shacabka ah ee la shaqeeyey ciidamada ammaanka, kuna gacansiiyey raggaasi ka tirsan Al-Shabaab.

“Waxa ay ahaayeen saraakiil ka tirsan Al-Shabaab oo muddo la raadinayay qaarkood magacyadooda ayaan sii heynay, waa ay mahadsan yihiin dadkii nala shaqeeyay, waana sii beegsan doonaa kuwa dhibaateeya Shacabka,” ayuu yiri sarkaal sare oo u hadal Puntland.

Muddooyinkii lasoo dhaafay ciidamada Puntland ayaa kordhiyey howlgallada ka dhanka ah kooxda Al-Shabaab, waxaana maxkamadda ciidamada maamulkaas kasoo muuqday xubno ka tirsan kooxdaas oo lasoo qabtay, isla-markaana lagu xukumay dil toogasho ah.