Muqdisho (Caasimada Online) – Afhayeenka Madxtooyada Soomaaliya Cabdikariin Cali Kaar oo shir jaraa’id ku qabtay gudaha madaxtooyada ayaa markii u horeysay si faah-faahsan uga hadlay ciidamada Soomaaliyeed ee ku sugan Eritrea.

Afhayeenka ayaa meesha ka saaray inay jirto madax furasho loo haysto ciidamadaas, si dalka dib loogu soo celiyo, xili uu dhawaan booqday madaxweynaha dalka, Xasan Sheekh Maxamuud.

“Waa waxba kama jiraan warkaas, ma jirto lacag loo heysto ciidamada tababarka ku dhameystay Eritrea, Soomaaliya waxaa ciidamo u tababaro wadamo badan oo ay kamid yihiin Turkiga, Itoobiya iyo Eritrea. Ma jirto hal wadan oo lacag ku qaato inuu ciidamada Soomaalida tababar siiyo” ayuu yiri Cabdikariin Cali Kaar.

Ciidamada tababarka loo geeyay Eritrea ayaa muddooyinkii dambe waxaa kasoo baxayay warar kala duwan, kuwaasi oo badankooda ka dhashay qarinta xogta ciidamadaasi, ayada oo markii u horeysay ee ciidamada xog rasmi ah laga helay aheyd kadib booqashadii madaxweyne Xasan Sheekh.

Tan iyo markii uu booqasho ugu tagay madaxweyne Xasan Sheekh waxay waalidiintooda dib u heleen xiriirka askartaas, ayada oo madaxweynaha uu bixiyey lacag loogu talo-galay inay askartaasi ay u adeegsadaan telefoonada iyo la xiriirka qoysaskooda.

Si kastaba, arrinta tuhunka weyn abuurtay ayaa aheyd maadama aysan jirin waqti cayiman oo loo qabtay ciidamaasi si dalka dib loogu soo celiyo, islamarkaana ay muuqato in tallaabadaas aysan hadda deg-deg ahayn oo waqti iyo kharash u baahan tahay ama ay jiraan arrimo kale oo xalin u baahan.

Muqdisho (Caasimada Onine)  – Dagaalkii uu Farmaajo la galay dowladda Jabuuti intii lagu guda jiray muddo xileedkiisa wuxuu ahaa midkii ugu ballaarnaa oo isaga iyo jamaahiirtiisu isku diidaan.

Markii laga hadlo Kamhuuriyadda 60-kii xurowday ee Soomaaliya, waxa ugu badan oo dadku ka siman yihiin waa nooca dhaqanka la tusayo dowladda Jabuuti.

Badi madaxda Soomaaliya waxay u muuqdaan kuwa ay shacabkooda waajib ugu dhigeen in Jabuuti mar kasta laga soko mariyo dal walba xagga la macaamilka siyaasadda iyo iskaashiga gobolka.

Dhalyada iyo dhaqanka labada ummad ka sokow, waa adag tahay in Soomaaliya lagu beero naceyb Jabuuti. Sida caadiga ah, madaxda inta badan waqti iskama geliyaan waxa ay u jeedaan inaan la marsiin karin shacabkooda, balse Farmaajo waa ku adkeystay dagaalka Jabuuti mase helin cid la qaada.

Todobaadkaan dib ayuu isku badalay dareenkii labada shacab, cilaaqaadkii iyo mudnaantii. Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud oo laba cisho Jabuuti ku sugnaa ayaa qaaday dhowr tallaabo oo u muuqday booya dhagid, cudur-daar, furista dariiq cusub,  dib u hagaajin calaaqaad iyo iyo muujinta dareen walaalnimo.

Haddaba sheekadaan waxaan kusoo koobeynaa dhowr arrimood oo laga qaadan karo nuxurka safarkii madaxweyne Xasan Sheekh ee Jabuuti.

1. Cudur-daar

Dowladda Jabuuti oo kaalin weyn ka qaadatay dib u dhisidda dowladnimada Soomaaliya burburkii kadib ayaa macaamil adag kala kulantay nidaamkii madaxweyne Farmaajo. Inkastoo taas ay shacabka Farmaajo ku khilaafeen haddana Jabuuti waxay u muuqatay inay sugeysay hoggaamiye Soomaaliyeed oo kaga cudur daara macaamilka aysan mudneyn ee Farmaajo kula kacay.

Kalmadihii uu Xasan Sheekh ka jeediyey baarlamaanka Jabuuti hortiisa oo dhowr dhinac taabanayey ayuu cudur daarku boos fiican ka heystay.

2. Waxa ay labada dal isku yihiin

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa ku dheeraaday inuu ka sheekeeyo waxa ay labada dal isku yihiin illaa heer uu sheegay inay calamadu xataa qadiyadaha labada dal ka dhigeynin kuwa kala duwan.

Muujinta wax laba dal ka dhaxeeya marna waa dan siyaasadeed marna waa dan shacab, balse marka laga hadlayo Jabuuti iyo Soomaaliya waxooda waa dhalyo.

Dad badan ayaa Xasan Sheekh ku ammaanay sida uu u muujiyey miisaanka iyo macnaha waxa labada dal ka dhaxeeya. Sida ay shacabka Soomaalida u diideen in cilaaqaadka Jabuuti la xumeeyo ama dalkaan la fogeeyo waxaa la aaminsan yahay inay cimro qaadasho u tahay siyaasi walba oo Soomaali ah oo isku daya inuu labada dal kala fogeeyo.

3. Ahmiyadda cilaaqaadka

Iyada oo uu gobolka ka socdo loolan xoog leh oo uu dal walba dantiisa gaarka ah u xarbinayo, haddana inay labadaan dal isku joogsadaan oo garbaha is gashadaan si ay natiijo wax ku ool ah u keenaan waa mid macno leh.

Madaxweyne Xasan Sheekh wuxuu farriintiisa ku muujiyey ahmiyadda cilaaqaadka, gaar ahaan iskaashiga dhaqaalaha, amniga iyo horumarinta bulshooyinka. Danaha labadaan wadan ee heer gobol iyo heer caalami ayaa ahaa tixane soo jireen ah.

4. Diidmada shacabka

Inay shacabka Soomaalida Farmaajo ka diideen inuu Jabuuti takooro isagoo is xijinayo Itoobiya iyo Eritrea waxay aheyd dareen Soomaaliyeed oo aan la badali karin lana beenin karin.

Tani waxay shacabka Jabuuti mar ku tahay xujo marna waxay u tahay abaal-gud maadaama ay kaalin la inkiri karin ku lahaayeen dib isku raadinta Soomaaliya burburkii kadib.

Safarkii madaxweyne Xasan Shiikh Maxamuud iyo booga dhayidii uu Jabuuti u sameeyey ayaa dad badan ku tilmaameen tallaabadii ugu munaasabsaneyd oo uu illaa iyo hadda madaxweynuhu u qaaday dhanka siyaasadiisa gobolka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Afhayeenka Madaxtooyada Soomaaliya Cabdikariin Cali Kaar ayaa wax laga xumaado ku tilmaamay shaqaaqadii dhawaan ka dhacday garoonka diyaaradaha magaalada Boosaaso, taasi oo sababtay dhimasho iyo dhaawac.

Afhayeenka ayaa sidoo kale ka gaabsaday in uu ka hadlo go’aankii garoonka Boosaaso looga celiyay Guddoomiye ku-xigeenka koowaad ee Golaha Shacabka.

“Waxaa muhiim ah in Madaxda sare ee dowlad goboleedka Puntland wax lag weeydiiyo,” ayuu yiri Afhayeenka Madaxtooyada Soomaaliya, Cabdikariin Cali Kaar.

Sidoo kale waxa uu Afhayeenka cambaareeyay qarixii ismiidaaminta ahaa ee Maalin ka hor lagu weeraray Hotel ku yaalla magaalada Jowhar oo ay degan yihiin mas’uuliyiin katirsan maamulka HirShabelle.

Afhayeenka ayaa u tacsiyadeeyay dadkii qaraxaasi ku dhintay, isaga oo caafimaad u rajeeyay dadkii ku dhaawacmay, islamarkaana sheegay in madaxtooyada Soomaaliya aad uga xun tahay weerarkaasi qaraxa ah oo ay geysteen Ururka Al-Shabaab.

Qaraxa Jowhar ayaa waxaa lagu soo warramayaa inuu ka dhashay gaari nooca xamuulka qaada oo lagu soo raray walxaha qarxa, wuxuuna ka dhacay hoteelka Nuur Doob oo ku yaalla agagaarka madaxtooyada, waxaana deganaa wasiiro iyo xildhibaano ka tirsan maamulka

Goobjoogayaal ayaa innoo sheegay in qaraxa uu sababay dhimasho iyo dhaawac, waxaana dadka dhaawaca ah ka mid ah Wasiirka Haweenka HirShabelle Caasho khaliif, Wasiirka Caafimaadka HirShabelle Cabdi Macalin, Guddoomiye ku xigeenkii hore ee Baarlamaanka maamulka HirShabelle Marwo Canab Axmed Ciise iyo xildhibaan hore Jeego, kuwaas oo la geeyey isbitaalka guud ee magaalada Jowhar ee gobolka Shabeelaha Dhexe.

Hoteelka la weeraray ayaa gebi ahaan burburay, iyada oo laga soo saaray dad dhaawacyo ah, waxaana sidoo kale bubur uu soo gaaray guryo ay daganaayeen dad shacab ah.

Muqdisho ( Caasimada Online) – Halganka loogu jiro kamid noqoshada xukuumadda cusub ee Soomaaliya ayaa ka socda caasimadda. Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa dalka dib ugu soo laabtay, waxaa socdo la-tashiyadii ugu dambeeyey ee dhismaha xukuumadda cusub.

Inta u dhaxeysa 20-ka illaa 25-ka bishaan ayaa la shaacin doonaa liiska xukuumadda cusub sida aan xogta ku helnay.

Dadka sida weyn isha loogu wada hayo fursadooda xukuumadda waxaa kamid ah xubnaha xisbiga UPD ee uu hoggaamiyo madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud.

Warbixintaan waxaan kaga hadleynaa xubnaha ugu cad cad inay ka yimaadaan dhanka xisbiga UPD ama haysta fursad ka badan 60% si ay uga mid noqdaan xukuumadda cusub ee Soomaaliya.

Aad ayey u badan yihiin dadka wax raadinaya ee xisbigaan ka tirsan laakiin looma badinayo inuu ra’isulwasaare Xamza dhisi doono xukuumad wada UPD ah.

Haddaba waa kuwan shaqsiyaadka ugu rajada badan

1. Axmed Macalin Fiqi

Xildhibaan, safiir, wasiir iyo taliye hore oo kamid ah xisbigaa UPD Axmed Macalin Fiqi waxaa loo arkaa inuu hoggaaminayo dadka haysta fursadda ugu xooggan ee kamid noqoshada xukuumadda cusub.

Fiqi waxaa isaga la sheegay inuu rabay wasaaradda gaadiidka iyo duulista hawada laakiin xisaab aheyd inay beesha Habar-gidir ay hesho laba wasiir oo B ah ayaa hadda u muuqata mid aan suurta geli karin, waxayna taasi keeneysaa in reerkaasi la siiyo hal wasiir oo A ah oo xooggan, wuxuuna noqon karaa wasiirka arrimha gudaha.

2. Xasan Macalin

Wasiir iyo xildhibaan hore Xasan Macallin wuxuu ku jiraa dadka ka tirsan xisbiga UPD ee ugu cad cad kamid noqoshada xukuumadda cusub. Xasan Macaliln oo xoogaa ciriiri ah kala kulmayey Cabdiraxmaan Caynte iyo xildhibaan Xuseen Iidow ayaa hadda la sheegayaa in rajadiisa xooggan tahay.

Illo-wareedyo ka tirsan xisbiga UPD waxay noo sheegeen inuu Xasan Macallin rabo in laga dhigo wasiirka cadaaladda, laakiin lama hubo inuu isla wasaaradaas heli doono waxaase xooggan fursadiisa kamid noqoshada xukuumadda.

3. Xildhibaan Beene Beene

Ninkaan oo kamid ahaa xubnaha UPD ee dib usoo helay kuraastooda xildhibaanimada culeys badan ma heysto. Gudaha UPD waxaa laga soo wariyey inuu dalbaday wasiirka qorsheynta laakiin uma badna inuu heli doono.

Dadka qaarkiis waxay sheegayaan inay macquul tahay in la siiyo wasaaradda caafimaadka. Si kastaba ha ahaatee waxay u badan tahay inuu wasaarad un heli doono.

4. Faarax Sheekh Cabdulqaadir

Xildhibaan iyo wasiir hore Faarax Shiikh Cabdulqaadir wuxuu kamid yahay xubnaha maskaxda u ah kooxda UPD. Cilaaqaadka rubac qarniga ah ee isaga iyo madaxweyne Xasan Sheekh ayaa hoos u dhigaya in xukuumadda laga weyn karo.

Ilaha xogtaan dusiyey waxay Faarax siiyeen rajo aad u xooggan oo uu kaga soo muuqan karo xukuumadda soo socota.

Laba wasaaradood ayaa la hadal hayaa inuu midkood qaadan doono, mid waa wasaaradda Batroolka midna waa wasaaradda waxbarashada.

Faarax Sheekh Cabdulqaadir wuxuu inta badan waqtigiisa geliyey arrimaha waxbarashada, waxaana la aaminsan yahay in haddii uu wasaaradaas qabto inuu wax badan oo horumar ah ku siyaadin karo waxbarashada dalka.

5. Cabdirisaaq iyo Sanbaloolshe

Xildhibaan Cabdirisaaq Cumar Maxamed, wasiirkii hore ee amniga Soomaaliya iyo xildhibaan Cabdullaahi Maxamed Cali (Sanbaloolshe) oo isku xisaab ah waxay ku loolamayaan wasiirka beeshooda.

Labaduba waxay ka tirsan yihiin xisbiga UPD, wasiirka labadooda ma dhaafi doono, mid gudaha kooxda ayuu ku xooggan yahay midna dhanka dadweynaha.

6. Axmed Xasan

Ninkaan waa xog-hayihii maaliyadda ee xisbiga UPD, waxaa la filayaa inuu xukuumadda cusub kamid noqdo, taasoo meesha ka saareysa Cabdullaahi Carab wasiirka waxbarashada ee xilligaan kaasoo aad ugu dhawaa ra’iisul wasaarihii hore Maxamed Xuseen Rooble.

Marka laga hadlayo gudaha xisbiga UPD, xubnahaan ayaa illaa iyo hadda heysta rajada ugu badan ee kamid noqoshada xukuumadda cusub.

Waxaa jiro iyaguna dad kale oo wax raadinaya balse kuwaas rajadooda ma buurna.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxtooyada Soomaaliya ayaa markii ugu horeysya tan iyo markii uu xilka la wareegay madaxweynaha cusub ee Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud, si rasmi ah uga hadashay in ciidamada tababarka ugu maqan dalka Eritrea ay qeyb ka noqdeen dagaalkii Itoobiya ee Tigray.

Afhayeenka Madxtooyada Soomaaliya Cabdikariin Cali Kaar oo shir jaraa’id ku qabtay gudaha madaxtooyada ayaa waxba kama jiraan ku tilmaamay in ciidamada Soomaaliyeed ee ku sugan Eritrea ay ka qeyb qaateen dagaalkii ka dhacay Itoobiya.

“Warkaas waa ku-tiri-kuteen, war si rasmi ah oo dowladda kasoo baxay ma ahan, ciidamadaas tababarka waa dhameysteen waana 5 Kun oo askari, dhawaan ayaa lagu soo celinayaa dalkooda si ay u gutaan waajibaadka loo soo tababaray,” ayuu yiri Cabdikariin Cali Kaar.

Waxa uu sheegay in shanti kun ee askari ee “la la’aa” la helay, madaxweynuhuna kasoo warramay, guddiga waalidiinyta askartaas uu la kulmay.

Warka kasoo baxay Villa Somalia ayaa meesha ka saaraya warar muddooyinkii dambe la isla dhex-marayay oo ku saabsanaa in ciidamadaas ka qeyb qaateen dagaalkii ka dhacay Itoobiya ee dhex maray dowladda dhexe iyo xoogga Tigray-ga.

Warbixin kasoo baxday Guddiga Qaramada Midoobay ugu qaabilsan xuquuqda aadanaha ayaa lagu sheegay in ciiddan Soomaaliyeed oo tababar loogu qaaday dalka Eritrea ay ku lug lahaayeen dagaalkii lagu qaaday gobolka Tigray-ga ee Itoobiya.

Warbixintaas ayaa lagu xusay in Guddiga Qaramada Midoobay ugu qaabilsan xuquuqda aadanaha ay soo gaareen warbixin iyo warar sheegaya in ciiddanka Soomaalida ee tababarka milliteri u joogay halkaasi laga qaaday xeradii tababarka lana geeyey Jiidda hore ee dagaalka ee gobalka Tigrayga, waxayna Ciiddanka Soomaalida oo ay wehliyeen milliteriga Eritrea ka gudbeen xuduudka dalka Itoobiya.

Sidoo kale, doorashada madaxweynaha Soomaaliya ka hor siyaasiyiinta mucaaradka oo uu kamid ahaa madaxweynaha hadda la doortay ayaa si weyn u faafin jiray in ciidankaas loo isticmaalay dagaalka Itoobiya, balse waxaa hadda muuqata in arrintaas ay aheyd wax la xiriirta siyaasad iyo olole doorasho.

Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Shiikh Maxamuud oo dhawaan tagay dalka Eretariya ayaa la kulmay ciidamada tababarka ku dhameystay dalkaas, wuxuuna markii uu Muqdisho kusoo noqday qaabilay waalidiinta ilmahaas isagoo u ballan qaaday in sida ugu dhaqsiyaha badan dalkooda loogu soo celin doono.

Hargeysa (Caasimada Online) – Hogaanka xisbiyada mucaaradka Somaliland ee Waddani iyo Ucid ayaa ku dhawaaqay inay gebi ahaanba bur-bureen wada-hadaladii u dhaxeeyay xukuumadda Somaliland ee uu hogaamiyo madaxweyne Muuse Biixi.

Guddoomiyeyaasha xisbiyada mucaaridka oo maanta shir jaraa’id qabtay ayaa sheegay in mas’uuliyada fashilka wada-hadaladii lagu dajinayay xiisada uu iska leeyahay madaxweyne Muuse Biixi.

“Wada-hadallada labada dhinac oo maalmahaan hakad ku jiray ayaa wax ka weydiinay gudoomiyeyaasha Golaha Wakiilada iyo Guurtida, waxayna noo sheegeen in wax natiijo ah aysan kala imaan madaxweynaha, wuxuu sheegtay in uu sharci ku taagan yahay.”

Sidoo kale waxay hogaanka xisbiyada mucaaridka ku eedeeyeen madaxweynaha Somaliland in uusan hayn cid ka tirsan Somaliland oo uu ku kalsoon yahay, hadalkiisa iyo ficiladiisana u haysto inay sharci yihiin.

Ugu dambeyntiina waxay sheegeen in xukuumada Biixi ee waqtigeedu dhamaaday aysan ka yeeli doonin sharci darada ay xalaaleysanayaan iyo waxyaabaha ay doonayaan inay suurta-gal ka dhigaan.

Fashilka uu wajahayo wada-hadaladii u dhaxeeyay madaxweyne Biixi iyo mucaaridka ayaa markale dab kusii shidaya xiisada ka taagan gudaha Somaliland, taasi oo mar gaadhay gacan ka hadal iyo in la dhaawaco mas’uuliyiin sare.

Muqdisho (Caasimada Online) – Kooxda Daacish, gaar ahaan faraceeda Soomaaliya ayaa war kasoo saartay qarax shalay ka dhacay isgoyska Cali Kamiin ee magaalada Muqdisho, kaas oo lala beegsaday gaadiid ay wateen ciidamo ka tirsan howlgalka ATMIS.

Daacish ayaa shaacisay in ay iyado mas’uul ka tahay qaraxaasi, ayna fuliyeen dagaalyahno ka tirsan kuweeda oo ka howlgala magaalada Muqdisho.

Kooxda ayaa sidoo kale sheegatay inay burburisay mid ka mid ah baabuurta ay wateen ciidamada ATMIS ee la qarxiyey, balse ma shaacin xogta khasaaraha gaaray ciidamada.

Kolonyada ATMIS ee qaraxa lagula eegtay Cali Kamiim ayaa dhankooda riday rasaas, waxayna kadib sii wateen socdaalkooda, illaa & haddana ma jiro hadal  kasoo baxay.

Weerarkan qaraxa ah ayaa qayb ka noqonaya falalka ammaan darri ee ka dhaca magaalada Muqdisho ee caasimada Soomaaliya, walow ay howlgallo ka wadaan ciidanka ammanka.

Muddooyinkii lasoo dhaafay ayaa ammaanka caasimada wuxuu ahaa mid faraha kasii baxayey, waxaana ka dhacayey dilal, dhac iyo dhibaato ay geysanayaan ciyaal weero.

Si kastaba, kooxda Daacish oo ku xoogan dhinaca buuraha gobolka Bari ee Puntland ayaa mararka qaar howlgallo ka fulisa magaalada Muqdisho, sida dilal qorsheysan iyo qaraxyo.

Muqdisho (Caasimada Online) – Sheekh Maxamed Idiris oo ka mid ah culumada Soomaaliyeed ee waaweyn ayaa si adag uga hadlay xaaladda ka jirta dalkeenna iyo dhaqanka inta badan siyaasiyiinta Soomaaliyeed oo aad uu u dhaliilay.

Sheekha ayaa ka hadlay dhinacyo badan oo dhibaatada Soomaaliya ka jirta ah, sida abaaraha, amni darrada, hormar la’aanta, fatahaadaha, siyaasad xumada iyo musuqa ka jira Soomaaliya.

Wuxuu ugu baaqay Madaxweyne Xasan Sheekh iyo Ra’iisul Wasaare Xamse Barre inay sidaan wax ka bedelaan oo talada dalka ay ka ilaaliyaan kuwii horay ugu fashilmay samata bixinta Soomaaliya.

“Waxaan la socdaa Muqdisho in biyo fadhiyaan, oo Bajaajtu mari weysay, dhulka kala xiran yahay, oo masaakiintu shaqa tegi weysay, waxaa inntaas u dheer abaarta dalka ka jirta, dadkeenu isbitaallada dunida ayuu cudurro la jiifaa,” ayuu yiri Sheekh Maxamed Idiris.

Wuxuu u soo jeediyey dowladda inay xoogga saarto hal isbitaal oo looga maarmo caafimaadka ay dadka Soomaaliyeed u raadiyaan dunida kale.

“Xildhibaanada, wasiirrada iyo dhamaan madaxdeenu ma ogyihiin in dunidu aysan naga yeeleyn 20 sano Soomaaliya waxaba waa laga qaban waayey, waxna waa bedali kari waynay,” ayuu yiri.

Wuxuu intaas ku sii daray, “Hadaan maanta masuul Soomaaliya ahay, waan ka xishoo lahaa inaan dunida hor tago oo dad kale la hadlo, iyadoo dalkeygu sidaan u egyahay, waa ceebownay oo adduunka waan ku ceebeysanahay.”

Wuxuu madaxda Soomaalida ku dhaliilay in markii ay xil qabtaan ay dalka isaga guuraan oo ilmaha degsadaan wadamada caalamka, isagoo taas ku tilmaamay fal aad u fool xun oo waaqica Soomaaliya aan ka turjimeyn.

Sidoo kale Sheekh Maxamed Idiris ayaa ka hadlay waxa uu ka yaqaano Sheekh Aadan Siiro oo dhowaan geeriyooday, isla markaana meydkiisa lagu aasay magaalada Hargeysa, wuxuuna la sheekeeyey qiimihii iyo waayihii faafintiisa diinta Islaamka ee marxuumka.

Hoos ka daawo Shiikha oo la hadlay Shabelle TV

Hargeysa (Caasimada Online) – Somaliland ayaa maanta ku dhowaaqday in gebi ahaan deegaannadeeda ay ka mamnuucday laanta afka Soomaaliga ah ee BBC-da, waxaana arrintaas faahfaahiyey wasiirka warfaafinta oo maanta wariyeyaasha kula hadlay Hargeysa.

Saleebaan Yuusuf Cali Koore ayaa shaaca ka qaaday in maanta wixii ka dambeeya deegaanada Somaliland laga joojiyey inay ka howlgashao warbaahinta BBC-da.

Wasiirka ayaa ku eedeeyey Idaacaddan in ay ku xad-gudubtay Qaranimada Somaliland, diidayne inay ugu yeeraan dal mdax bannaan, sida uu hadalka u dhigay.

Sidoo kale wuxuu intaasi ku daray in ay hoos u dhigtay sharaftii iyo karaamadii Somaliland, sida uu ku dooday wasiir Koore oo shir jaraa’id ku qabtay caasimada Hargeysa.

“Annagu iyadu aqoonsi kama rabno ee qaabka ay u shaqeyneyso ayey magacii Umadda reer Somaliland hoos u dhigtay sharaftoodii iyo karaamadoodii,” ayuu yiri wasiir Koore.

Waxa kale oo uu intaasi sii raaciyey “Waxay lumisay dhaqankii iyo taariikhdii jiritaanka ahaa ee ka dhexeeyey Ummadda reer Somaliland iyo BBC”.

Dhanka kale ma jiro illaa iyo hadda wax hadal ah oo ka soo baxay dhinaca maamulka sare ee BBC-da oo ku aadan go’aanka kasoo baxay maamulka Somaliland.

Si kastaba, BBC-da oo ah warbaahin caalami ah ayaa marka ay ka hadleyo arrimaha Somaliland ugu yeerto Jamhuuriyadda iskeed ugu dhawaaqday madax bannaanida, taas oo ay muuqato inay dhibsatay xukuumadda Somaliland oo tan iyo 1991-kii raadineyso Ictiraaf.

Muqdisho (Caasimada Online) – Afhayeenka Booliska Soomaaliya Cabdifitaax Aadan Xasan oo shir jaraa’id qabtay ayaa faahfaahin ka bixiyey howlagallada ay boolisku ka wadaan caasimadda Muqdisho, isagoo shaaciyey tirada tuugo iyo gaadiid lagu soo qabtay howlagalkaan oo loogu magac daray ‘Samakaab.’

Afhayeenka ayaa sheegay in afar burcad ah oo taleefano ka dhacaya lagu qabtay degmada Kaaraan, halka degmada Hiliwaa lagu qabtay afar kale, sideedaan nin ayuu sheegay afhayeenku inay ku hubeysnaayeen bastoolado.

Sidoo kale maan-dooriye iyo afar qof oo ka ganacsaneysay ayuu sheegay afhayeenku in gacanta lagu dhigay, halka degmada Yaaqshiid la isugu geeyey ilaa 10 mooto Bajaaj oo dhac lagu geysa jiray.

Afhayeenka ayaa fariin u diray waalidiinta iyo dadka kale ee u imaanaya eedeysanayasha, isagoo u soo jeediyey in marka hore ay la socdaan dhaqdhaqaaqa caruurtooda, wuxuuna cadeeyey inta howlgalkaan socodo in aysan siidey doonin eedeysane la soo qabtay.

Wuxuu sheegay in mootooyinka lagu soo qabtay howlagaladaan aysan siidey doonin, “Mooto aad leedahay hadii ay jabiso sharciga, talaabo ayaa lagaa qaadi doonaa, 12:00 wixii ka dambeeya hadii la arko Mooto socota sharcigey jebisay,” ayuu yiri Gaashaanle Cabdifitaax Aadan.

Sidoo kale afhayeenka ayaa sheegay intii howlagalaadaan socdeen inay ogaadeen in dhalinyarada isticmaasha maandooriyaha ay ijaartaan guryo u gaar ah, iyagoo koox koox ah, isagoo waalidiinta iyo milkiilayaasha guryaha uga digay fal-dambe oo noocaas ah.

Hoos ka daawo

Kismaayo (Caasimada Online) – Dowladda Mareykanka ayaa faah-faahin dheeraad ah ka bixisay duqeyn cusub oo oo 17-kii bishaan July ee 2022-ka ka fulisay waqooyi galbeed ee magaalada Kismaayo, gaar ahaan deegaanka Libiskuus oo ka tirsan gobolka Jubada Hoose.

Warsaxaafadeed kasoo baxay taliska AFRICOM ayaa waxaa lagu sheegay in duqeyntaan oo ay la kaashadeen ciidamada Soomaaliya, gaar ahaan kuwa Danab lagu dilay laba sarkaal oo ka tirsanaa xoogaga Al-Shabaab, sida lagu xaqiijiyey hordhaca qiimeynta la sameeyey.

AFRICOM ma shaacin magacyada saraakiisha la dilay iyo waxyaabaha ay u qaabilsanaayeen Al-Shabaab, balse waxa ay tilmaamtay inay weli wado xog uruurin ku aadan weerarkaas.

Sidoo kale taliska Mareykanka ee Qaaradda Afrika ayaa shaaca ka qaaday in aysan jirin khasaare duqeyntaasi kasoo gaaray shacabka ku dhaqan deegaanka la weeraray.

“Howlgalkeenna wadajirka ah ee Mareykanka ayaa loo fasaxay inay fuliyaan weeraro ay ku difaacayaan ciidamada ka jooga Soomaaliya. Qiimeynta hordhaca ah ee taliska helay ayaa sheegaya in labo ka mid ah Al-Shabaab lagu dilay howlgal iyo in aysan jirin dad rayid ah oo ku dhaawacmay ama lagu dilay,” ayaa lagu yiri qoraalka kasoo baxay taliska AFRICOM.

Mareynkanka ayaa sidoo kale xusay inuu sii wadayo duqeymaha ka dhanka ah Al-Shabaab si uu uga hortego weerarada culus ee ay ka fuliyeen koonfurta iyo bartamaha Soomaaliya.

Weerarkaan cusub ayaa kusoo aadayo, ayada oo madaxweyne Joe Biden uu Bishii May ee sanadkan 2022-ka aqbalay go’aan Soomaaliya dib loogu soo celiyey ciidamada Mareykanka iyo in dib loo bilaabo howlgallada ka dhanka ah Al-Shabaab ee ay ka fulin jireen dalkeenna.

Dhuusamareeb (Caasimada Online) – Faah-faahino dheeraad ah ayaa kasoo baxaya howlgal qorsheysan oo ciidamada dowladda Soomaaliya iyo kuwa Galmudug ay xalay ka sameeyeen duleedka magaalada Caabudwaaq oo ku taalla waqooyga gobolka Galgaduud.

Howlgalka oo ahaa mid bartilmaameed ah ayaa waxaa lagu soo qabtay askarigii ka dambeeyey dilka taliye ku xigeenkii Nabad Sugidda Galmudug, Marxuum Faarax Cumar Geelle iyo Walaashiis Xaawo Cumar Geelle oo maalin kahor lagu toogtay magaaladaasi.

Ciidamada dowladda iyo kuwa Galmudug oo is-kaashanaya ayaa ugu dambeyn askarigaan kasoo qabtay deegaanka Ceel-gargaar oo hoostaga Caabudwaaq.

Saraakiisha ammaanka ayaa warbaahinta usoo bandhigau ninkan ayaa ballan-qaaday in la horgeyn doono cadaaladda, si looga qaado talaabo sharciga waafaqsan.

Soo qabashada ninkan ayaa ka dambeysay, kadib amar kasoo baxay madaxda sare ee Galmudug oo laamaha ammaana faray inay gacanta kusoo dhigaan eedeysanaha.

Falka naxtinta leh ee ka dhacay Caabudwaaq ayaa sababay hadal heyn xoogan iyo shaki maadaama hal goob lagu dilay taliye ku xigeenkii NISA ee Galmudug iyo walaashiis.

Caabudwaaq ayaa waxaa inta badan ka dhaca dilal qorsheysan, kuwaas oo qaarkood ay geystaan maleeshiyaad beeleed ku sugan magaalada iyo nawaaxigeeda.

Beledweyne (Caasimada Online) – Maamulka degmada Beledweyne ee xarunta gobolka Hiiraan ee bartamaha dalka Soomaaliya ayaa ka hadlay isbedal ku yimid midabka biyaha wabiga Shabelle ee mara magaaladaasi, kaas oo ka yimada dhinaca waddanka Itoobiya.

Guddoomiyaha maamulka degmada Beledweyne Mudane Cismaan Dhicisoow Dhuubow oo Wariyeyaasha kula hadlay qarka wabiga ayaa shaaca ka qaaday in biyaha wabiga Shabelle ay noqdeen kuwa madoobaad ah, islamarkaana qurmaya.

Dhuubow ayaa sidoo kale xusay in biyaha uu keenay wabiga ay yihiin kuwa sumeysan, wuxuuna tilmaamay in haatan ay wadaan baaris ku aadan falkaasi.

Sidoo kale maamulayaasha ceelasha biyaha ayuu faray inay tubooyinka kala baxaan wabiga, si looga fogaado waxyeelo ka dhalata biyahaasi sumeysan.

Waxaa kale oo uu farriin u diray dadka shacabka ah oo uu ugu baaqay in aysan isticmaalin biyaha wabiga, inta laga hubinayo ama ay iska bedelayaan biyaha madow oo uu keenay.

“Waligey manan arkin wabiga oo biyo wada biyo noocaan oo kale ah, wan arki jiray isagoo wada biyo calaw ah, isagoo eber ah iyo isagoo buuxa oo biyo baxa ah, balse wali manan arkin biyo noocaan oo kale ah oo madow ah hadana uraya, urtooda ayaan hada ag taagnaan la’ahay, waana biyo sumeysan dowladda Itobiya ayaa horay ugu sheegtay dadkeeda marka inta ay ka gudbayaan yaanan la isticmaalin waa digniin, waana ognahay in dadka Baledweyne 89% isticmalaan biyaha wabiga” ayuu yiri guddoomiye Cismaan.

Dadka reer Hiiraan iyo guud ahaan HirShabelle oo u badan beeraley iyo xoolo dhaqato ayaa ku tiirsan biyaha wabiga Shabelle ee mara gobollada Hiiraan iyo Shabeelaha Dhexe.

Jowhar (Caasimada Online) – Madaxweynaha HirShabelle Cali Cabdullahi Xuseen (Cali Guudlaawe) ayaa magacaabay Gudiga Gurmadka qaraxii xooganaa ee Axaddii ka dhacay magaalada Jowhar, kadib kormeer u kuur-gal ah oo ku tagay goobta uu ka dhacay qaraxa iyo xaafadaha u dhow.

Guddigaan oo ka kooban Howl-wadeennada Madaxtooyada iyo Wasiiro ayaa waxaa horkacaya Madaxweyne ku-xigeenka HirShabelle, waxayna qiimeyn ku sameyn doonaan qaraxii Axaddii.

Sidoo kale waxa uu guddigaan ka shaqeyn doonaa diiwaan-galinta dadkii ku waxyeeloobay iyo tirada qasaaraha uu geystay qaraxaas oo ahaa mid aad u xoogan.

Xubnaha guddiga oo ka kooban 12 Qof ayaa la filayaa in maalmaha soo socda ay soo bandhigaan khasaaraha dhimasho, midka dhaawac iyo midka hantiyadeed ee ka dhashay qaraxa.

Kooxda Al-Shabaab ayaa sheegatay mas’uuliyadda qaraxii ka dhacay magaalada Jowhar ee caasimadda maamulka HirShabelle, waxayna sheegeen in qaraxaas ay la beegsadeen goob ay ku sugnaayeen mas’uuliyin ka tirsan maamulka.

Madaxweynaha dowlad goboleedka HirShabelle Cali Guudlaawe oo xalay shir jaraa’id ku qabtay magaalada Jowhar ayaa sheegay in seddax qof meydadkooda laga soo saaray guryo ku dumay hoostooda, halka todoba qof oo kale ay ku dhaawacmeen.

Seddaxda qof oo geeriyootay ayuu sheegay Madaxweynuhu inay kala ahaayeen hal askari iyo labo qof oo shacab ah.

Sidoo kale wuxuu sheegay in qaraxaas uu geystay burbur baaxad leh oo soo gaaray dhismayaasha Hotelkii lala beegsaday iyo dhammaan guryaha ku xeeran oo dad shacab ah ay deganaayeen.

Madaxweynaha ayaa kooxdii fulisay qaraxaan ee Al-Shabaab ku tilmaamay musiibo hor taagan nolosha iyo hormarka dadka Soomaaliyeed, isagoo ku baaqay in meel looga soo wada jeesto oo lasoo afjaro, si looga baaqsado khasaaraha ay joogtada u geysanayaan.

Muqdisho (Caasimada Online) – Hantidhowrka Guud ee Qaranka ayaa soo saaray amar lagu mamnuucayo in hey’adaha dowladdu ay galaan heshiisyo waa wayn, inta laga ansixinayo xukuumad rasmi ah.

War-saxaafadeed ka soo baxay xafiiska Hantidhowrka ayaa lagu cadeeyey in hey’adaha dowladda qaar laga hor istaagay tallaabooyin ay ku saxiixi rabeen qandaraasyo ku kacaya malaayiin dollar.

Saxiixa qandaraasyadaas uu hor istaagay waxaa qoraalka Hantidhowrka lagu sheegay in khatar ku ahaayeen dalka, isla markaana iyadoo taas laga duulayo gabi ahaanba la mamnuucay in la saxiixo heshiisyo cusub.

“Xafiiska Hantidhowrka Guud ee Qaranka wuxuu ka warhelay in qaar ka mid ah hey’adaha dowladda ay bilaabeen qorsheyaal lagu meel marinayo dhaqan gelinta heshiisyo waaweyn oo ku kacaya malaayiin dollar, kuwaas oo dalka ku yeelanaya saameyn dhaqaale oo xoog leh,” ayaa lagu yiri qoraalka.

Hantidhowrka ayaa hey’adaha dowladda ka joojiyey inay heshiis galaan, ilaa inta laga ansixinayo xukuumad cusub, sidaan oo kale ayuu dhowr mar heshiisyo u burburiyey Hantidhowrku intii ay jirtay xukuumadaan xil-gaarsiinta ah.

Ra’iisul Wasaaraha Soomaaliya Xamse Cabdi Barre ayaa hadda ku howlan xulashada xukuumadiisa, waxaana lagu wadaa in maalmaha soo socda uu ku dhawaaqo golihiisa Wasiirrada.

Hoos ka akhriso warqadda Hantidhowrka

Muqdisho (Caasimada Online) – Askari ka tirsan booliska Soomaaliya, kana mid ahaa ilaalada guddoomiye ku xigeenka dhanka amniga ee maamulka degmada Wadajir ayaa maanta jir-dil u geystay laba Weriye oo ka tirsan warbaahinta Arlaadi Media oo ku hadasha lahjada Mayga.

Baraha bulshada ayaa lagu faafiyey muuqaalka labadaan weriye oo askarigu si toos ah u jir dilayo, xilli ay warbixin ka diyaarinayeen wadada laamiga ah ee marta xaafada Ceelqalow ee degmada Wadajir, halkaas oo ay fariisteen biyo jaray dhamaan isku socodka Wadajir iyo degmooyinka kale ee Muqdisho.

Jir dilka kadib, Weriye Maxamed Nuur Faransa iyo Cameraman Munasar Cabdiraxmaan ayaa lagu xiray saldhigga degmada Wadajir, iyadoo qalabkii ay ku shaqeynayeena laga burburiyey, lagana qaatay.

Maamulka Warbaahinta Arlaadi iyo qaar ka mid ah ururrada u dooda xuquuqda saxaafadda ayaa si adag uga hadlay falka uu weriyaasha kula kacay askarigaas ka tirsan booliska, sidoo kalena la shaqeeya maamulka degmada Wadajir.

Sidoo kale afhayeenka booliska Soomaaliya oo galabta shir jaraa’id qabtay ayaa la weydiiyey waxa uu boolisku kala socdo falkaas jir-dilka ah, isagoo sheegay in baaritaanka kiiskaas uu socdo.

Wuxuu sheegay inuu la xariiray maamulka warbaahinta ay ka howlgalayeen weriyaashaas ee Arlaadi, isla markaana aysan ka boolis ahaan ogolaa doonin in la dhibaateeyo qof ku jira shaqadiisa.

Hoos ka daawo sida ay wax u dhaceen

Muqdisho (Caasimada Online) – Maareeyaha Hay’adda Duulista Rayidka Soomaaliya, Axmed Macalin Xasan ayaa ka hadlay shilkii diyaaradeed ee maanta ka dhacay garoonka diyaaradaha Aadan Cadde ee magaalada Muqdisho, halkaasi oo ay ku burburtay diyaarad siday dad shacab ah.

Maareeye Axmed ayaa sheegay inay si guul ah ugu dhamaatay badbaadada dadkii rakaabka ahaa ee saarna diyaarada oo tiradoodu dhameyd 36 qof, kadib markii ay shilka ku gashay garoonka.

“Meesha uu Runway-ga ka bilaabanayo ayey ku dhacday markii ay daganeysay, Rakaabka wax dhibaato ah masoo gaadhin wax aan shook aheyn. Dadkii gurmadka deg-dega ah iyo Ambulance-yada ayaa u gurmaday,” ayuu yiri Mareeyaha oo u waramay VOA-da.

“Meesha uu dagashada kasoo bilaabay Pilote-ka ayaa ugu wacneyd inay rogmato diyaaradu, markii uu soo daganayay wax calaamad ah oo khatar muujinaya ma jirin, waxaana la siiyay dagashada dayuurad caadi ah.”

Sidoo kale waxa uu sheegay in cilada ay shilka ku gashay diyaarada aysan aheyn mid hore loo sii oga, isaga oo xusay inay bilaabeen baaritaan ku aadan arrintaan, islamarkaana uu hadda garoonka si caadi ah u shaqeynayo.

“Hal saac iyo bar ayuu xirna garoonka, dayuuradihii badankooda waxa ku leexinay Baydhabo oo Runway-geedu Laami yahay, kuwii aan dagan karina waxa ku hayn hawada, guud ahaan garoonka aad ayuu mashquul u yahay. Dhaq-dhaqaaqa maalinkii ee garoonka waxa uu gaadhaya 150 illaa 180 dayuuradood, halka habeenkii aysan sii badneyn.”

Sida ay ogaatay Caasimada Online, Diyaaradda shilka gashay ayaa waxa ay u kireysneyd shirkadda Jubba Airways, waxayna ka diiwaan-gashan tahay dalka Kenya.

Diyaaraddan ayaa sumaddeedu tahay 5Y-JXN, oo waxay duulimaadkeedii saaka rakaab kasoo qaaday oo kasoo kacday magaalada Baydhaba, ayada oo cillad la kulantay waxyar kahor intii aysan soo degin garoonka diyaaradaha, taasi oo uu ka dhashay dab xoogan oo markii dambe lagu guuleystay in la damiyo, balse burburiyey diyaaradda.

Hoos ka dhageyso wareysiga

Muqdisho (Caasimada Online) – Dhowrkii sano ee lasoo dhaafay Soomaaliya waxay ka caagtay is-dhaafsiga golaha sirdoon ee dalalka gobolka iyo midka caalamiga ah.

Dalalka Reer Galbeedka oo ay ciidamada kala duwan ka joogaan Soomaaliya iyo gobolka Bariga Afrika ayaa dhowr tallaabo dib uga dagay inay xogaha halista ah la wadaagaan hay’adda Sirdoonka iyo Nabad-sugida Qaranka Soomaaliya (NISA).

Sababta ugu weyn oo ay reer galbeedka u diideen inay xogaha sirdoon la wadaagaan hay’adda sirdoonka iyo Nabad-sugida Qaranka Soomaaliya waa isku milanka la sheegay inuu dhex maray hoggaankii sare ee hay’adda iyo kooxda Al-Shabaab.

Sidoo kale, dowlad carbeed oo gacan xoog leh ku dhex yeelatay sirdoonka Soomaaliya ayaa dib u riixday dalalka dariska ah sida xilli hore la daabacay.

Xogta ka sokow xaaladaha qaar waxay gaareen in madaxdii hay’adda NISA lala socdo dhaq-dhaqaaqooda gudaha xirada Xalane ama in laga doodo in qaarkood lagu daro liiska madow, sida ay waqtigaasi xaqiijiyeen ilo sirdoon.

Maamulkii madaxweyne Farmaajo wuxuu dhowr jeer isku dayey inuu dalalka Reer Galbeedka ku qanciyo xog is weydaarsi laakiin waxaa la xaqiijiyey inay reer galbeedka arrintaasi ka cudur-daarteen.

Waqtiyo kala duwan oo Farmaajo loo soo jeediyey inuu isbadal ku sameeyo hoggaanka hay’adda sirdoonka si dib loogu helo wada-shaqeyntii caalamiga aheyd iyo middii gobolka waa ku dhiiran waayey Farmaajo, maadaama xilligaasi uu hay’adda madax ka ahaa Fahad Yaasiin kaasoo dhinaca kale uu Farmaajo aaminsanaa inuu u sahli karo inuu mar labaad madaxweyne noqdo.

Dhowrkii bilood ee u dambeysay xukunkii madaxweyne Farmaajo hay’adda sirdoonka ee Soomaaliya waxay u muuqatay mid si weyn hoos ugu dhacday kadib markii Farmaajo iyo Rooble isku qabsadeen cidda hoggaamineysa hay’adda.

Wixii ka dambeeyey 15-kii May ee sanadkaan jawi cusub ayaa u bilowday dhammaan daneeyaasha Soomaaliya, maalmo kadibna tallaabadii ugu horeysay oo uu madaxweyne Xasan Sheekh u qaaday dhanka isbadalka wuxuu hoggaan cusub ugu magacaabay hey’adda NISA, taasoo marxlad caadi ah oo la fahmi karo kusoo celisay hay’adaan oo muddo hoggaan la’aan aheyd.

Nidaamka cusub ee madaxweyne Xasan Sheekh wuxuu u muuqdaa mid ahmiyad siinaya wada-shaqeynta gudaha iyo midda caalamiga ah ee dhanka amniga, sida caadiga ah dal walba hay’adiisu sirdoonku waxay leedahay aragti gudaha ah iyo mid dibadda ah.

“Ma jiro sirdoon shaqeyn kara iskaashi la’aan. In la waayo wada-shaqeyntii gobolka iyo middii caalmiga aheyd dhowrkii sano ee tagtay dhaawac weyn ayey ku keentay hay’adda,” ayuu yiri sarkaal ka mid ah sirdoonka Soomaaliya.

“Ma sahlana in dunida kugu tiraahdo xog laguma aamini karo ama in lagugu tuhmo inaad cilaaqaad lala leedahay ciddii la beegsanayey, laakiin hadda kalsooni cusub iyo dhiiranaan caalamka iyo gobolka ah oo hay’adaan lagu qabo ayaa muuqata, waxaana aaminsanahay inay keeni karto natiijo wax ku ool ah,” ayuu hadalkiisa ku daray sarkaalkaan oo diiday in magaciisa la adeegsado.

Agaasimaha hay’adda Sirdoonka iyo Nabad-sugida qaranka Soomaaliya Mahad Maxamed Salaad ayaa la sheegay inuu safar ku tagay dalka Kenya kadib markii labada madaxweyne ee Soomaaliya iyo Kenya ay ku heshiiyeen in dib loo bilaabo iskaashigii xagga amniga ee labada dal.

Dalalka gobolka waxay ka didsanaayeen dowlad carbeed oo fursad u heshay inay kor ka maamusho sirdoonkii Soomaaliya ayey xilli hore sheegeen saraakiishii sababeysay waxa  dalalka gobolka uga beyreen wada-shaqeyntii laamaha amniga ee Soomaaliya.

Dadka ka faalooda arrimaha amniga waxay sheegayaan inay muhiim u tahay Soomaaliya dib u hagaajinta iskaashiga amni iyo xog is dhaafsiga dalalka gobolka iyo kuwa reer galbeedka.

Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud wuxuu dhowr jeer sheegay tan iyo markii dib loo doortay in la bilaabi doono dagaal dalka looga saarayo Al-Shabaab, si dagaalkaas uu natiijo u dhalana Soomaaliya waxay ku qasban tahay inay garab amni ka hesho dalalka saaxiibada la ah, waana sababta ugu weyn oo uu madaxweyne Xasan Shiikh ahmiyadda u siinayo dib u hagaajinta iskaashiga iyo wada-shaqeynta amniga ee dalalka reer galbeedka iyo kuwa gobolka ayey leeyihiin falanqeeyaashu.

Xarakada Al-Shabaab ee ku xiran Alqaacidda waxay Soomaaliya si rasmi ah uga dallaamayaan muddo 15 sano ah, iyaga oo aan aqoonsaneyn nidaamka dowladnimo ee ka jira dalka iyo qawaaniinta caalamiga ah ee dunida ku heshiisay, sida dhowr mar ay warbaahinta ka sheegeen waxa uu hadafkoodu yahay in waddanka ay ka hirgeliyaan ku dhaqanka shareecada Islaamka, sidoo kalana ay caalamka dib ugu soo celiyaan khilaafo Islaami ah.

Dagaalka Al-Shabaab ay ka wadaan Soomaaliya waxaa naftooda ku waayay kummaan shacab ah, kuwaas oo inta badan ku waxyeeloobay weerarada tooska ah iyo qaraxyada, hase-ahaatee, ma jirto cid haba-yaraatee wax iska weydiisa dhibaatooyinka soo gaara bulshada. dhammaan dowladihii kale dembeeyay ee soo maray Soomaaliya waxay ku dhawaaqayeen dagaallo lagusoo afjarayo kooxdan.

Warbixin lasoo saaray sanadkii 2020-ka oo lagu daabacay bogga waaxda Arrimaha dibadda Mareykanka waxaa lagu sheegay in qiyaas ahaan  xubnaha dagaallamayaasha ah  ee Xarakadan u dhexeeyaan 5-kun illaa iyo 10-kun oo askari. 

Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud oo markiisii labaad loo doortay xilka ugu sarreeya  dalka 15-kii, May, 2022 ayaa waxa uu sheegay in dowladdiisa ay geli doono dagaalkii ugu adkaa oo lagusoo gabagabeynayo, waxa uu qeexay in dhowr meelood ay kooxda kala dagaallami doonaan.

Xasan Sheekh Maxamuud oo doorashadiisii kadib casho u sameeyay xubnahii taageersanaa iyo kooxahii siyaasadeed ee kala shaqeeyay in dib loo doorto ayaa waxa uu tilmaamay in dagaalka Al-Shabaab ee hadda socda uu yahay istiraatiijiyad ku dhisan go’doomin iyo in la dhimo awood ahaan, taas oo aan Soomaaliya dan weyn ugu jirin, balse loo baahanyahay in qorshe kaas ka duwan lala yimaado. waxa uu hoosta ka xariiqay in dowladdiisu kala dagaali doonto dhinacyada dhaqaalaha iyo fikirka, iyada oo weerarrada ciidamada ay qaadayaanna la kordhin doono.

Culimada ayaa waxa uu ka codsaday in ay kala shaqeeyaan xagga wacy-geinta umadda iyo in Al-Shabaab aan loo aqoonsan kuwa diinta u adeega, sida uu hadalka u dhigay, waxa uu tilmaamay in la dili doono cid walba oo Al-Shabaab  dhaqaale uga aruurisa Soomaaliya, gaar ahaan Muqdisho.

“Waa la dilayaa qof walba oo dhaqaalaha u qaada, waana la yaqaannaa, iyagaba{Al-Shabaab} wax naxariis ah nooma galaan,” ayuu Xasan Sheekh Maxamuud madashaasi ka sheegay.

Al-Shabaab waxay markaasi kadib weerarro ku qaadeen dhowr magaalo oo ku yaalla Soomaaliya, gaar ahaan bartamaha iyo koonfurta dalka, iyaga oo shalay magaalada Jowhar ka geystay qarax loo adeegsaday gaari xamuul ah, waxaana ku dhintay dad rayid ah, halka mas’uuliyiin ka tirsan maamulakana  ay ku dhaawacmeen.  Qaraxaasi waxa uu dhacay madaxweyanaha oo dalka ka maqan.

Falanqeeyeyaasha amniga ayaa ku doodaya in haddii dowladda Soomaaliya ay dhowr meel awoodda saarto ay suuragal tahay in la wiiqo xarakada Al-Shabaab, waxaayna kala yihiin kor u qaadidda wacyiga bulshada oo u baahan in si macnawi ah loo dhiso iyo in si dhow loola socda ilaha dhaqaalaha kooxda. Qodobkaan dembe ayaase ah midka ugu caqabadda badan, maadaama Soomaaliya hannaanka la socodka lacagaha ee bangiyada iyo xawaaladaha ay aad u adagtahay.

Inkasta oo dowladda madaxweyne Xasan Sheekh ay sheegtay in Al-Shabaab ay dagaal la geli doonto, haddana weli waxaa Baarlamanka Soomaaliya horyaalla meel merinta xeerka la dagaallanka argagaxisada, Baarlamankii 10-aad ee dalka ayaa horay gees iska dhigay xeerkaas, arrintaasi oo dad badan ay su’aal iska weydiinayeen.

Machadka ka faallooda amniga ee fadhigiisu yahay Soomaaliya ee Hiraal ayaa waxa uu warbixin uu soo saaray uu ku sheegay in Al-Shabaab ay kamid yihiin Ururrada agagaxiso ee dunida ugu dhaqaalaha badan. kooxdaan ayaa canshuuro ka qaaddo meelo badan oo ay kamid tahay Muqdisho, waxaana sanadkii soo gala lacago malaayiin doollar ah.

Al-Shabaab ayaa weli xoog badan leh, iyada oo uu Ururka Al-Qaacida sidiisii hore uusan awood badneyn.

Inkasta oo uusan madaxweynaha Soomaaliya sheegin waqti cayiman oo dagaalka Al-Shabaab lagusoo gabagabeynayo, haddana waxaa muhiim ah in laga jawaabo su’aasha ah “Soomaaliya illaa iyo intee ayey cudud ahaa iyo dhaqaale ahaan u diyaarsantahay in dalku uu galo dagaal ka dhan ah kooxdan?,” iyada oo Qaramada midoobe ay sheegtay in kala bar shacabka Soomaaliyeed u baahanyihiin gar-gaar Bani-aaddanimo, abaarahii ugu adkaa ee 40 sano soomara dalkana uu hadda la wajahayo.

Marka la isku geeyo arrimahaan oo dhan waxaa muuqanaya in waddanka uu ku jiro mashaakil adag.

Dhinaca kale, madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh oo la hadlayay dadkii ku dhowaa siyaasad ahaan xilligii doorashada ayaa sheegay in la kordhin doono canshuurta  la qaado, si dagaalka ay Soomaaliya galeyso ay iyada u maalgeliso.waxa uuna sidoo kale meesha ka saaray in xilliga dhow ay furantahay weji kooxdan lagula galo wadahadal.

Inkasta oo aan weli la dhisin Xukuumadda, haddana waxyaabaha la xiriira amniga  iyo xasilinta siyaasadda dalka ayaa ah waxa ugu weyn ee laga sugayo in dowladda madaxweyne Xasan Sheekh ay awoodda saarto.