Beledweyne (Caasimada Online) – Faahfaahino dheeraad ah ayaa kasoo baxaya howlgal qorsheysan oo gelinkii dambe ee shalay ka dhacay deegaanka Dhoqor ee gobolka Hiiraan.

Dhoqor, oo ka mid ah deegaannada hoos yimaada magaalada Baledweyne, ayaa waxaa howlgalka ka fuliyay ciidamo ka tirsan Macawiisleeyda, waxaana lagu soo warramayaa in khasaare lagu gaarsiiyay kooxda Al-Shabaab.

Howlgalkan ayaa lagu dilay laba xubnood oo Al-Shabaab ah. Macawiisleeyda fulisay howlgalka ayaa sidoo kale ku guuleystay inay qabsadaan hubkii ay wateen ragga la dilay.

Dhoqor, oo ku teedsan wabiga Shabeelle kana xigta Baledweyne qiyaastii 25 km, ayaa maanta si weyn looga hadal hayaa magaalada iyo deegaannada ku dhow howlgalka ay fuliyeen Macawiisleeyda.

Tani ma aha markii ugu horreysay ee Macawiisleeyda Hiiraan ay fuliyaan howlgal noocan oo kale ah oo lagu beegsado xubno Al-Shabaab ah oo ku sugan qaybo ka mid ah gobolka.

Si kastaba, howlgalkan wuxuu qayb ka yahay dadaallada joogtada ah ee ciidamada Macawiisleeyda Hiiraan ku bartilmaameedsanayaan xubnaha Al-Shabaab ee weli ku sugan bariga gobolka.

Ciidamada xoogga dalka iyo kuwa Macawiisleyda ayaa muddooyinkii dambe kordhiyay howl-gallada ka dhanka ah Al-Shabaab, iyadoo toddobaadyadii u dambeeyay ku guuleystay khaarajinta horjoogayaal ka tirsan kooxda.

Laba toddobaad ka hor ayey aheyd markii ciidamada xoogga dalka iyo kuwa deegaanka ay dileen Axmed Sheekh Cumar Cadow Gacal oo ahaa horjoogaha jabhadaha Al-Shabaab ee gobolka Shabeellaha Dhexe.

Ninkan ayaa ka mid ahaa maleegayaasha weerarrada lagu dhibaateeyo shacabka Soomaaliyeeda, waxaana ugu dambeyn xalay lagu khaarijiyay howlgal qorsheysan oo ka dhacay deegaanka Cali Heele, oo 30 km u jira galbeedka magaalada Masagawaay ee gobolka Galgaduud.

Howl-galladan ayaa qeyb ka ah dardar-gelinta dagaalka ka dhanka ah kooxda Al-Shabaab oo bilihii lasoo dhaafay hoos u dhacay, waxayna illaa hadda ciidamada dowladda iyo kuwa deegaanka ay xaqiijiyeen bartilmaameedyo muhiim ah.

Jabuuti (Caasimada Online) – Urur-goboleedka IGAD ayaa muujiyay sida uu uga xun yahay in Eritrea ka baxday ururka, oo haatan u muuqda mid gacanta u galay Itoobiya.

IGAD ayaa sheegtay in Eritrea aysan ka qayb-galin kulamada iyo shaqooyinka ururka tan iyo markii ay dib ugu soo laabatay ururka sanadkii 2023. Eritrea ayaa sanadkii 2007 sidaan oo kale ka baxday IGAD, markaas oo ay diiday go’aankii ciidanka Itoobiya ku weerareen magaalada Muqdisho.

Go’aanka Eritrea ee haatan ayaa lagu saleeyay in IGAD ay “lumisay sharciyaddii iyo awooddii ay lahayd,” isla markaana aysan jirin “dan istiraatiiji ah oo la fahmi karo” oo ugu jirta ka sii mid ahaanshaheeda.

Eritrea waxay ku doodday in ururku uu marar badan ka gaabiyay waajibaadkiisii aas-aasiga ahaa iyo shuruucdii u degnayd, taas oo wiiqday jiritaankiisa iyo macnaha uu ugu fadhiyo gobolka.

Si kastaba, IGAD ayaa muujisay sida ay uga xun tahay in go’aankan lagaga baxay ururka la gaaray iyada oo aan la soo gudbin wax talooyin wax ku ool ah ama ka qayb-gal ku saabsan dib-u-habayn gaar ah oo hay’adaha ama siyaasadaha la xiriira.

Hoos ka aqriso war-saxaafadeedka IGAD:

Urur-goboleedka IGAD ayaa sheegtay inay ka war heshay go’aanka ay dowladda Eritrea uga baxday ururka, taas oo lagu soo gudbiyay qoraal rasmi ah (Note Verbale) oo loo diray Xoghayaha IGAD.

IGAD waxay xustay in Eritrea ay iyadu iskood uga hakisay ka qaybgalka ururka muddo ku dhawaad labaatan sano ah, ka hor inta aysan si rasmi ah ugu soo biirin mar kale shirkii 14-aad ee Madaxda Dalalka iyo Dowladaha ka tirsan IGAD ee dhacay June 2023.

Markaas, Eritrea si wadajir ah oo diirran ayaa dib loogu soo dhaweeyay, taas oo muujinaysay ballanqaad loo dhan yahay oo ku salaysan ka mid ahaansho, mideyn goboleed, iyo dib-u-heshiisiin.

Tan iyo June 2023, IGAD waxay muujisay ka-xumaatin in Eritrea aysan ka qaybgalin shirarka, barnaamijyada, ama hawlaha IGAD. Intaas oo dhan, Xoghayntu waxay ku dadaashay samir iyo wanaag, iyadoo mar walba diyaar u ahayd wadahadal iyo is-faham wax ku ool ah.

IGAD sidoo kale waxay ka xun tahay in go’aankan lagaga baxay ururka la gaaray iyada oo aan la soo gudbin wax talooyin wax ku ool ah ama ka qaybgal ku saabsan dib-u-habayn gaar ah oo hay’adaha ama siyaasadaha la xiriira.

Ururku mar walba wuu furan yahay, waana joogteeyay diyaarinta wadahadalka iyada oo loo marayo hannaanada talo-wadatashi ee la aasaasay.

Iyadoo arrintaas laga duulayo, Xoghaynta IGAD waxay sii wadi doontaa wadashaqeynta iyo wacyigelinta ay la waddo Dowladda Eritrea, waxayna ku dhiirrigelinaysaa inay dib uga fiirsato go’aankeeda oo ay si buuxda ugusoo biirto Ururka iyadoo ku imaanaysa niyad wanaagsan, si loo hormariyo himilooyinka wadajirka ah ee nabadda, xasiloonida, iyo horumarka gobolka.

IGAD waxay mar kale xaqiijisay inay u heelan tahay fulinta waajibaadkeeda ku saabsan xoojinta iskaashiga goboleed, wadahadalka, iyo tallaabo-wadaagga loogu adeegayo bulshada Geeska Afrika.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiirka Beeraha ee Soomaaliya, Maxamed Cabdi Xayir (Maareeye) ayaa ku dhawaaqay in dowladda ay beddeshay habkii hore ee wax-ka-qabashada abaaraha, kaas oo ku dhisnaa in dadka lagu ururiyo xeryaha magaalooyinka si halkaas loogu gargaaro.

Qorshaha cusub ayaa ah in dowladdu ay taageerada gaarsiiso dadka ay abaaruhu saameeyeen, iyaga oo ku sugan guryahooda iyo beerahooda.

Maareeye ayaa arrintan ka sheegay kulan uu la yeeshay hay’adaha gargaarka ka shaqeeya ee Soomaaliya, oo ay ka mid yihiin FAO, WFP, iyo NDP. Wasiirku wuxuu sheegay in siyaasadda cusub ay xoogga saaraysaa ilaalinta xoolaha, beeraha iyo hoyga dadka, iyadoo beeraleyda iyo xoola-dhaqatada lagu barayo farsamooyin casri ah oo ka caawin kara inay u adkeystaan isbeddellada cimilada.

“Ujeeddadeennu waa in dadka lagu garab istaago halka ay ku nool yihiin, si loo ilaaliyo xoolahooda iyo beerahooda, loogana hortago barakac aan loo baahnayn,” ayuu yiri wasiirku, isaga oo tilmaamay in arrintani ay ka mid tahay qorshaha dowladda ee adkeynta bulshooyinka ay abaaruhu saameeyaan.

Dhanka kale, hay’adaha gargaarka ee SODMA ayaa marar badan lagu dhaliilay inay door ku leeyihiin barakaca gudaha, iyadoo shaqaalaha hay’adaha gargaarkana lagu eedeeyay inay dadka ku dhiirrigeliyaan in ay ka soo baxaan deegaanadooda una guuraan magaalooyinka, taas oo keenta in xeryuhu buuxsamaan.

Warbixin ay soo saareen OCHA iyo HNRP ayaa muujisay in in ka badan 3 milyan oo qof ay gudaha Soomaaliya ku barakaceen, badankoodna ay sabab u yihiin abaarta, cimilada adag iyo colaadaha.

Dowladda Soomaaliya ayaa hadda dadaal ugu jirta in gargaar toos loogu geeyo dadka ku haray tuulooyinka si loo yareeyo barakaca loona xoojiyo adkeysiga bulshooyinka reer miyiga.

Muqdisho (Caasimada Online) – Booliska Soomaaliya ayaa maanta Muqdisho kusoo bandhigay laba wiil oo mataano ah, kuwaas oo la sheegay in la afduubtay.

Afduubkan labadan wiil ee boolisku soo bandhigay ayaa hore loogu eedeeyay in uu afduubtay xildhibaan ka tirsan Golaha Shacabka.

Afhayeenka Booliska, Gaashaanle Cabdifitaax Aadan Xasan oo shir jaraa’id ku qabtay magaalada Muqdisho ayaa soo bandhigay labada wiil oo lagu kala magacaabo Ibraahim Muuse Ibraahim iyo Yuusuf Muuse Ibraahim.

Afhayeenka ayaa sheegay in kiiskan loo soo qabtay hal ruux, kaasi oo haatan gacanta ku hayaan laamaha ammaanka magaalada Muqdisho.

Sidoo kale wuxuu beeniyay wararka sheegayay in wiilashan uu afduubtay xildhibaan, isaga oo sheegay in eedeysane lagu wareejinayo xeer-ilaalinta.

Afhayeenka ayaa sheegay in shaqsiyaad kale oo kiiskan ku lug leh ay booliska ku raad-joogaan kadib markii muuqaallo caddeymo ah laga helay kaamirada qarsoon ee CCTV-da.

Si kastaba, boolisku faah-faahin dheeraad ah kama bixin shaqsiga lasoo qabtay iyo kuwaa kale ee lagu tuhunsan yahay inay ku lug leeyihiin kiiskaan, taasoo maalmihii dambe ay sheekadoodu haysata baraha bulshada, iyagoo ehelka wiilashu ay dalbadeen in hay’adaha amniga ay kiiskooda soo fara-geliyaan.

Muqdisho (Caasimada Online) — Wasiiru Dowlaha Arrimaha Dibadda Soomaaliya, Cali Maxamed Cumar (Cali Balcad), ayaa si adag u beeniyay wararka sheegaya in hubka soo gala Soomaaliya si dhuumaaleysi ah loogu gudbiyo dalalka deriska ah. 

Wareysi uu Arbacadii siiyay shabakadda Al Jazeera Net, ayuu wasiirku ku sheegay in dowladda Soomaaliya ay dadaal xooggan ugu jirto joojinta qulqulka hubka sharci-darrada ah ee ka imaanaya dhanka Yemen.  

Wuxuu intaas ku daray inaanay jirin wax caddayn ah oo taageeraya eedeymaha sheegaya in dhulka Soomaaliya loo isticmaalo marin lagu sii gudbiyo hubka u socda kooxda Xuutiyiinta ama dhinacyada kale ee gobolka.

“Eedeymahani waa kuwo aan sal iyo raad toona lahayn. Ma jirto xog ama macluumaad muujinaya in hubka ka baxa Soomaaliya uu u gudbo dhanka Xuutiyiinta,” ayuu yiri Wasiir Cali Balcad. “Anagu waan la dagaallamaynaa sidii aan u joojin lahayn arrintaas.”

Wasiirka ayaa intaas raaciyay in Soomaaliya ay ka go’an tahay xoojinta xiriirka ay la leedahay dalalka gobolka, iyadoo diiradda saaraysa nabadda, xasiloonida, iyo iskaashi dhab ah oo dhex mara waddamada Geeska Afrika.

Iskaashiga Soomaaliya iyo Yemen

Hadalladan ayaa kusoo beegmaya maalmo yar kadib markii Wasiirka Gaashaandhigga Soomaaliya, Axmed Macallin Fiqi, uu magaalada Qaahira wadahadallo heer sare ah kula yeeshay dhiggiisa Yemen, Sarreeye Guud Muxsin Maxamed Axmed Al-Daaciri.

Kulankaas, oo uu goobjoog ka ahaa Taliyaha Ciidanka Xoogga Dalka, Sarreeye Guuto Odawaa Yuusuf Raage, iyo saraakiil sarsare oo labada dhinac ah, ayaa diiradda lagu saaray xoojinta iskaashiga difaaca iyo sugidda amniga Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed. 

Labada dhinac ayaa intii uu socday wadahadalku hoosta ka xariiqay baahida degdegga ah ee loo qabo adkeynta amniga marin-biyoodyada muhiimka ah ee ay wadaagaan Soomaaliya iyo Yemen.

Waxay sidoo kale ka wada hadleen qorshayaal wadajir ah oo lagu xakamaynayo dhaqdhaqaaqa hubka sharci-darrada ah, kaas oo ay ka faa’iidaystaan kooxaha hubeysan ee doonaya inay khal-khal galiyaan amniga labada dal iyo kan gobolkaba.

Warbixino sirdoon iyo kuwa ka soo baxay Qaramada Midoobe ayaa dhowaanahan ka digayey xiriirka sii kordhaya ee kooxda Al-Shabaab ee Soomaaliya iyo kooxda Xuutiyiinta Yemen, taasi oo ay qeyb ka tahay wadaagista hubka iyo tababaradda.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Sacuudiga ayaa ballanqaad cusub u sameysay Dowladda Federaalka Soomaaliya, kadib kulan ka dhacay xafiiska Ra’iisul Wasaaraha.

Kulankan oo u dhaxeeyay Ra’iisul Wasaare Xamza Cabdi Barre iyo Safiirka Boqortooyada Sacuudi Carabiya Danjire Axmed Bin Muxamad Saalax Al-muwalad, ayuu safiirka ku ballanqaaday in Sacuudiga uu sii kordhin doono taageerada uu siiyo dowladda iyo mashaariicda horumarineed ee ay ka fuliso dalka.

Kulankan oo qeyb ka ahaa dadaallada Dowladda Federaalka ee lagu xoojinayo xiriirka diblomaasiyadeed iyo iskaashiga laba geesoodka ah ee Soomaaliya iyo Boqortooyada Sacuudiga ayaa waxaa diiradda lagu saaray adkaynta xiriirka taariikhiga ah ee labada dal, xoojinta iskaashiga dhinacyada amniga, dhaqaalaha, maalgashiga iyo arrimaha bulshada.

Kulanka ayaa waxaa si gaar ah diirada loogu saaray dardar-gelinta mashaariicda horumarineed ee Sacuudi Carabiya ka taageerto Soomaaliya iyo doorka Boqortooyada Sacuudiga ee ku aaddan gargaar bani’aadanimo oo la gaarsiiyo dadka ay abaaruhu saameeyeen.

Ra’iisul Wasaaraha ayaa uga mahad-celiyay Boqortooyada Sacuudiga garab istaagga ay mar walba la garab joogto shacabka iyo dowladda Soomaaliya, isaga oo xusay muhiimadda ay leedahay kor u qaadista maalgashiga Sacuudiga ee kaabayaasha dhaqaalaha dalka.

Dhankiisa, Safiirka Boqortooyada Sacuudi Carabiya ayaa caddeeyay in dalkiisa ay ka go’an tahay sii xoojinta xiriirka istaraatiijiga ah ee Soomaaliya, isla markaana Sacuudi Carabiya ay diyaar u tahay kordhinta taageerada iyo mashaariicda horumarineed ee ay ka fuliso dalka.

Kulanka waxaa Ra’iisul Wasaaraha ku wehliyay Guddoomiyaha Hay’adda Maraynta Masiibooyinka, Maxamuud Macalin Cabdulle, Xoghayaha Joogtada ah ee Xafiiska Ra’iisul Wasaaraha, Kamaal Daahir Guutaale iyo masuuliyiin kale.

Muqdisho (Caasimada Online) – Bayaan kasoo baxay kooxda Al-Shabaab ayaa waxaa looga hadlay weerar is-miidaamin ahaa oo xalay ay ku qaadeen gudaha xerada Jeneraal Dhagabadan Ex Nac-naca oo ku taalla degmada Wadajir ee gobolka Banaadir.

Al-Shabaab oo soo saartay sheegasho yaableh ayaa baahisay in weerarka uu fuliyay xubin iyaga ka tirsan oo isku soo xiray walxaha qarxa, isla markaana beegsaday gudaha xerada, uuna jiro khasaare xooleh.

Sida bayaanka lagu sheegay waxaa weerarkan ay tilmeemeen Al-Shabaab inay ku dileen ugu yaraan 23 askari oo ay ku jiraan saraakiil sar sare, balse ma shaacin magacyadooda.

Sidoo kale waxa ay intaasi ku dareen in khasaaraha uu intaas ka badan karo, isla markaana bartilmaameedkooda uu u fulay sidii ay u qorsheeyeen.

Goor sii sii horreysay Taliska Ciidanka Dalka Soomaaliyeed oo ka hadlay weerarkan ayaa sheegay  in qaraxa ay ka hortageen ciidanka amniga ee ku sugnaa xerada, kuwaas oo toogtay nin isku soo xiray walxaha qarxa oo doonayay inuu galo gudaha saldhigga.

Ninka ayaa la sheegay inuu dhex galay askar saf ku jirtay, balse markii laga shakiyay ayaa waxaa toogasho ku dilay ciidamada ilaalada ee xerada ku sugnaa.

“Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed ayaa afaafka hore ee xeradda Jeneraal Dhagabadan ku toogtay naftiis-halige , kaas oo isku soo xiray walxaha qarxa, Ciidanka oo feejignaan buuxda ku jiray ayaa toogtay naftii-haligaha kadib markuu isku dayay in uu galo Xerada” ayaa lagu yiri warsaxaafadeedka.

Waxaa kale oo lasii raaciyay “Qaraxaasi wuxuu sababay dhaawacyo soo gaaray qaar kamid ah Ilaalada Xerada”.

Xaaladda ayaa hadda deggan, waxaana amniga xaqiijinaya ciidamada Xoogga dalka ee ku sugan halkaasi, sida lagu caddeeyay qoraalka.

Marar badan oo hore ayay Al-Shabaab beegsadeen xeradan oo inta badan lagu tababaro ciidanka Xoogga dalka, waxaana ka dhashay khasaarooyin dhimasho iyo dhaawac leh.

Weerarkan ayaa kusoo aadaya, xilli muddooyinkii u dambeeyay ay daganeyd guud ahaan xaaladda amni ee caasimada, waxaana howlgallo joogta ah  ka waday ciidanka dowladda.

Nairobi (Caasimada Online) – Wararka laga helayo dalka Kenya ayaa sheegaya in gebi ahaan uu baaqday shirkii lagu waday in magaalada Nairobi ay ku yeeshaan Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed oo ka kooban Puntland, Jubbaland iyo Madasha Samatabixinta.

Ilo wareedyo xilkas ah ayaa Caasimada Online, u xaqiijiyey in shirka dib loo dhigay, kadib khilaaf culus oo soo kala dhex-galay xubnaha qaar ee golaha dhexdooda.

Arrimaha la”isku qabtay oo ay ku jiraan qodobo waa wayn ayaa waxaa kamid ah;-

1- In shirka muhiim u yahay Golaha iyo in kale, iyadoo qaar ka mid ah xubnaha ay sheegeen in aan loo baahnayn in safar dibadda looga baxo.

2-Casuumadda madaxweynihii hore Maxamed Cabdullaahi Farmaajo, taas oo keentay kala aragti duwanaansho xooggan, xubno katirsan Madashana ay si cad uga soo horjeesteen inuu ka qeybgalo.

3- Madaxda dowladda Soomalaiya oo dowladda Kenya ku cadaadiyay iney hoos u dhigaan qabsoomida shirkan.

Wararka ayaa intaasi kusii darayay in illaa iyo hadda aan xal loo helin khilaafka soo shaac baxay ee Golaha Mustaqbalka, taas oo shaki gelineysa qabsoomida shirkooda Nairobi.

Shirkan ayaa lagu waday in uu yeesho muhiimad siyaasadeed oo gaar ah, maadaama uu kusoo aaday, xilli xasaasi ah oo ay taagan xiisad ka dhalatay hannaanka doorashooyinka dalka oo ay isku hayaan iyaga iyo madaxda sare ee dowladda federaalka Soomaaliya.

Waxaa kale oo iyana mugdi ku jira shirweynaha mucaaradka uu bishaan ku lahaa gudaha magaalada Kismaayo ee xarunta maamulka Jubaland, kaas oo isna dib u dhacay, sababo la xiriira shirka Nairobi oo la filayay in qodobo muhiim ah ay diiradda ku saaraan dhinacyada.

Tel Aviv (Caasimada Online) – Wasiir Ku-xigeenka Arrimaha Dibadda ee Israa’iil, Sharren Haskel, ayaa Arbacadii sheegtay in dowladda Israa’iil ay “wada-xiriir gaar ah” la sameysay Dowladda Soomaaliya, kuwaas oo salka ku haya dano wadaag ah oo ku saabsan sidii looga hortagi lahaa saameynta kooxda Xuutiyiinta ee Geeska Afrika.

Haskel ayaa hadalkan ka sheegtay wareysi dhinacyo badan taabanayay oo ay siisay telefishinka i24NEWS. Soomaaliya oo ah dal Muslim ah, xubinna ka ah Jaamacadda Carabta, ayaan wax xiriir diblomaasiyadeed ah oo rasmi ah la lahayn Israa’iil.

“Waxaan aaminsanahay in xaaladda halkaas [Soomaaliya] ka jirta ay tahay mid aad u halis ah,” ayay tiri Haskel, iyadoo intaas ku dartay, “waana mid saameyn ku yeelan doonta dunida inteeda kale.”

Wasiir Ku-xigeenka ayaa sharraxday culeyska ka imaanaya dhanka Xuutiyiinta, waxayna tiri: “Xuutiyiintu waxay cadaadis ku hayaan Soomaaliya. Tani waxay saameyn weyn ku yeelan doontaa dhaqaalaha, kalluumeysiga, marin-biyoodyada iyo badeecadaha halkaas ka gudba.”

Hadalka sarkaalkan sare ayaa imaanaya xilli warbixin horraantii sanadkan kasoo baxday Qaramada Midoobay lagu xusay “xiriir soo kordhaya” oo u dhexeeya Xuutiyiinta Yemen iyo kooxda Al-Shabaab, iyadoo la adeegsanayo marinka Baabul Mandab.

Mar ay ka hadlaysay xiriirka guud ee qaaradda Afrika, Haskel waxay xustay in Israa’iil ay cilaaqaad la leedahay “ku dhawaad dowlad kasta oo qaaradda ku taal,” iyadoo sheegtay in arrimaha Afrika ay udub-dhexaad u yihiin shaqadeeda wasaaradda.

Hadalkan ayaa ah kii ugu horreeyey ee rasmi ah ee sarkaal sare oo ka tirsan dowladda Israa’iil uu ku shaaciyo xiriir ay la sameeyeen dowladda Soomaaliya.

Soomaaliya ayaa horey marar badan si shaacsan taageero ugu muujisay Falastiiniyiinta intii uu socday dagaalka Gaza, sidoo kalena u codeysay qaraaro ka dhan ahaa Israa’iil, iyo kuwa lagu taageerayo Falastiin, golaha ammaanka ee Qaramada Midoobe.

Sidoo kale madaxda Soomaaliya ayaa marar badan hadallo kulul meelo fagaare ah ugu weeraray Israa’iil.

Wareysiga ayaa sidoo kale looga hadlay arrimaha siyaasadda gudaha ee Israa’iil. Mar wax laga weydiiyay hadallada Wasiirka Maaliyadda Bezalel Smotrich iyo Wasiirka Amniga Qaranka Itamar Ben Gvir, Haskel waxay qiratay in hadalladoodu ay dhaawacayaan Israa’iil, balse waxay xustay in marka la eego nidaamka siyaasadeed ee dalka, aysan ka turjumeyn mowqifka rasmiga ah ee dowladda.

Hase yeeshee, waxay dhaleeceyn kulul u jeedisay Ra’iisul Wasaarayaashii hore, Ehud Olmert iyo Ehud Barak, iyadoo ku eedeysay inay faafinayaan “been abuur iyo dacaayado” dalka u geystay dhaawac ka weyn midka wasiirrada hadda jira. Olmert ayaa dhowaan sheegay in Israa’iil “laga yaabo inay dambiyo ka gashay” Gaza.

Muqdisho (Caasimada Online) – Faah-faahinno dheeraad ah ayaa waxaa laga helayaa qarax is-miidaamin ahaa oo xalay ka dhacay qaybo kamid ah degmada Wadajir ee gobolka Banaadir, kaas oo lagu qaaday xerada Jeneraal Dhagabadan Ex Nac-naca oo ku taalla degmadaasi.

War qoraal ah oo kasoo baxay Taliska Ciidamada Xoogga Dalka Soomaaliyeed ayaa lagu sheegay in qaraxa ay ka hortageen ciidanka amniga ee ku sugnaa goobta, kuwaas oo toogtay nin isku soo xiray walxaha qarxa oo doonayay inuu galo gudaha xeradaasi.

Ninka ayaa la sheegay inuu dhex galay askar saf ku jirtay, balse markii laga shakiyay ayaa waxaa toogasho ku dilay ciidamada ilaalada ee xerada ku sugnaa.

“Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed ayaa afaafka hore ee xeradda Jeneraal Dhagabadan ku toogtay naftiis-halige , kaas oo isku soo xiray walxaha qarxa, Ciidanka oo feejignaan buuxda ku jiray ayaa toogtay naftii-haligaha kadib markuu isku dayay in uu galo Xerada” ayaa lagu yiri warsaxaafadeedka.

Sidoo kale waxaa jira khasaare soo gaaray qaar kamid ah askartii ku jirtay shaqada, gaar ahaan kuwii ku qornaa waardiyaha oo waxyeelo kasoo gaartay is-miidaaminta.

Xaaladda ayaa hadda deggan, waxaana amniga xaqiijinaya ciidamada Xoogga dalka ee ku sugan halkaasi, sida lagu caddeeyay qoraalka.

“Taliska Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed ayaa xaqiijinaya in amniga xeradda iyo guud ahaan nawaaxigeeda uu yahay mid sugan” ayaa mar kale lagu yiri warqadda.

Marar badan oo hore ayay Al-Shabaab beegsadeen xeradan oo inta badan lagu tababaro ciidanka Xoogga dalka, waxaana ka dhashay khasaarooyin dhimasho iyo dhaawac leh.

Weerarkan ayaa kusoo aadaya, xilli muddooyinkii u dambeeyay ay daganeyd guud ahaan xaaladda amni ee caasimada, waxaana howlgallo joogta ah  ka waday ciidanka dowladda.

Kismaayo (Caasimada Online) – Madaxweynihii hore ee Soomaaliya Shariif Sheekh Axmed, ahna hoggaamiyaha musharaxiinta mucaaradka, ayaa markii ugu horreysay faah-faahin ka bixiyey shirka Kismaayo ay ku yeelanayaan mucaaradka iyo madaxda Jubaland iyo Puntland.

Sheekh Shariif oo wareysi siiyey BBC ayaa sheegay in shirkaasi ajandihiisu uu yahay in la helo aragti dadka Soomaaliyeed ay ku mideysan yihiin iyo hannaan doorasho oo hufan oo suurtagal ah, keeni karana wax ka wanaagsan wixii ka horeeyey ee ah in khilaafaadka lagu xalliyo.

Sheekh Shariif oo ka hadlayey cidda ka qayb galeysa shirkaas ayaa sheegay in ay ka qayb galayaan Golaha Samatabixinta iyo cidii kale ee loo arko in ay mudan tahay in ay timaado.

Mar la weydiiyay in siyaasiyiin ku jira Golaha Samatabixinta ay diiddan yihiin in madaxweynihii hore Maxamed Cabdullaahi Farmaajo uu ka qayb galo shirkaas waxa uu kaga jawaabay in shirka Golaha Mustaqbalka ay tagayaan saddex qaybood: Madasha Samatabixinta iyo maamullada Puntland iyo Jubaland, laakiin shirka guud ee Soomaalida cidna looma diidi karo.

“Qof kasta oo qiime leh, ama madaxweyne hore ha noqdo ama cid kale ha noqoto, cidna looma diidi karo,” ayuu yiri Sheekh Shariif.

Xildhibaan Yuusuf Xuseen Gamaadiid oo ka tirsan xubnaha mucaaradka, gaar ahaan Xisbiga Himilo Qaran ee Shariif, ayaa shalay sheegay in aysan jirin cid Farmaajo u diiday shirkaas, uuna tegi karo, maadaama uu yahay madaxweyne hore oo dalka soo maamulay, si weynna uga soo horjeeda sida wax loo wado.

“Farmaajo waa madaxweyne dalkaan soo xukumay, khaladaadka socdana wuu diidan yahay; tagitaankiisa shirka Kismaayo iyo gogosha waxay u taalla dowlad-goboleedka dhigey,” ayuu sii raaciyey.

Sheekh Shariif ayaa qaba in khilaafaadkan jira oo dastuur ama doorashooyin leh ay u haystaan in ujeeddada laga leeyahay ay tahay muddo kororsi, hase yeeshee madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh ayaa marar badan sheegay in aanu doonayn muddo kororsi, muddo xileedkiisana waxaa ka dhiman ku dhawaad lix bilood.

Mar la weydiiyay Sheekh Shariif nooca doorasho ee ay doonayaan haddii tii qofka iyo codka ahayd ay diiddan yihiin, ayuu kaga jawaabay: “Doorashada aan ka hadlayno waa mabaadii’ iyo inay ka fiicnaato tii hore, isla markaana doorasho musuqmaasuqeedu uu yar yahay,” ayuu yiri, isagoo intaas ku daray in doorashooyinkii la soo dhaafay musuqmaasuqoodu uu aad u badnaa.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiirka Gaashaandhigga Xukuumadda Soomaaliya, Mudane Axmed Macallin Fiqi oo qoraal soo saaray ayaa u jawaabay xubnaha mucaaradka, gaar ahaan Madaxweynihii hore ee dalka Shariif Sheekh Axmed oo shalay si adag ugu dhalillay dowladda amniga iyo sida ay u waddo hannaanka doorashooyinka dalka ee 2026.

Fiqi ayaa hadallo gef ah ku tilmaamay in la siyaasadeeyo amniga caasimada, isla markaana la xaqiro guusha wayn ee haatan laga gaaray amniga guud.

“Wareerka Madashii calaacalka haystaa wuxuu gaaray in ay yiraahdaan oo ku dhiiradaan hadallo gef iyo gaboodfal ku ah Caasimadda Muqdisho. Waraysi aan dhagaystay ayaa waxaa ku jirtay “waa amni in la yiraahdo Muqdisho waa nasiibdarro”.

Sidoo kale wuxuu ku dhaliilay mucaaradka in ay diideen saddex tallaabood OO ay qaaday dowladda, gaar ahaan doorashooyinka, wax ka beddalka dastuurka iyo sugidda amniga.

“Doorasho waa diideen, dastuur waa diideen, haddana Amniga jira ee shisheeye iyo shacabba la wada qirayo ayay muran gelinayaaan!. Marka aad siyaasadda ku dayowdid waa sidaas!” ayuu mar kale yiri Wasiirka Gaashaandhigga Xukuumadda Federaalka Soomaaliya.

Waxaa kale oo uu sii raaciyay “Muqdisho bishan taariikh ayay dhigaysaa, waxay dooranaysaa dad ay kala xisaabtami karto amniga iyo horumarka, Qofkii intaaas diidanna waa mid shabaabka la jecel in ay dalka ka taliyaan”.

Hadalkan ayaa jawaab u ah wareysi gaar ah oo uu shalay BBC-da siiyay Madaxweynihii hore ee dowladdii KMG aheyd Shariif Sheekh Axmed oo si kulul u dhaliilay Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud oo ay isku hayaan doorashooyinka.

Shariif ayaa kashifay in Madaxweynuhu diidan yahay in laga heshiiyo hannaanka doorashooyinka dalka, gaar ahaan qorshaha la xiriira hirgelinta qof iyo cod, waxaana sidoo kale uu walaac ka muujiyay hawlaha doorashooyinka iyo qorshe uu sheegay in aan laga tashan oo ay ku dhaqaaqeyso Villa Soomaaliya.

“Madaxweynaha khilaafka isagaa abuuray heshiiskana isaga ayuu ka socon waayay annagu waa ku laa laabanay shirarkii dhacay” ayuu yiri Sheekh Shariif Sheekh Axmed.

Shariifka ayaa intaas kusii daray “In la yiraahdo magaalada waa amni doorasho xur ah oo xalaal ah ayaa ka jirta aniga waxaan u arkaa nasiib daro aad u weyn iyo wakhti la beel-dareynaayo iyo lacag lagu ciyaaraayo”.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa haatan dalab culus u gudbisay Mareykanka, kaas oo la xiriira wax ka qabashada xaaladaha bani’aadanimo ee ka jira dalka, gaar ahaan abaaraha laga soo sheegayo gobollada qaar.

Guddoomiyaha Hay’adda Maareynta Musiibooyinka Maxamuud Macallin Cabdulle, ayaa maanta la kulmay safiirka dowladda Maraykanka ee Soomaaliya, Richard H. Riley IV, waxaana kulankooda ay diiradda ku saareen xaqiijinta iskaashi bani’aadannimo oo wax-ku-ool ah, xilli Maraykanku ahaa deeq-bixiyaha ugu weyn ee Soomaaliya dhinaca gargaarka tobankii sano ee la soo dhaafay, isagoo bixiyay in ka badan USD 7 bilyan oo gargaar iyo kaalmo horumarineed ah.

Sidoo kale waxaa kulanka lagu soo qaaday sidii ay Washington mar kale door muuqda uga qaadan lahayd iskaashiga lagu wajahayo abaarta hadda ka taagan dalka iyo caqabadaha bani’aadannimo ee sii kordhaya.

Guddoomiye  Maxamuud Macallin ayaa safaaradda iyo dowladda Maraykanka ka codsaday inay ka qayb qaataan gurmadka dadka tabaaleysan, wuxuuna sidoo kale  kaga mahadceliyay taageerada joogtada ah ee ku aaddan howlgallada bani’aadannimo iyo guud ahaan dadaallda muddada dheer ah ee geeddi socodka dowlad-dhiska Soomaaliya.

Hay’adda Maareynta Masiibooyinka Soomaaliya ayaa shalay ku dhawaaqday in keydkii cuntada degdegga ahaa ee dalka uu gebi ahaanba faaruqay, xilli ay dalka ka jirto xaalad bini’aadantinimo oo daran.

Guddoomiyaha oo ka hadlayay halista xaaladda taagan ayaa sidoo kale ka digay in dowladda aysan awood u lahayn inay si wax-ku-ool ah u taakuleyso tirada sii kordheysa ee dadka ay abaartu saameysay.

“Ilaahay unbaa umaddan u maqan, ka bacdina culimada Soomaaliyeed, waa in dadka muslimiinta ah aad u gashaan oo runtii dadka loo gurmado,” ayuu yiri Maxamuud Macallin.

Si kastaba, Tani waxay imaaneysa xilli malaayiin dollar oo gargaar shisheeye ah hore loogu qoondeeyay in lagu taageero bulshooyinka ay abaartu ku sii xoogaysaneyso, uuna dhawaan Shiinuhu ku wareejiyay hay’adda SODMA hal milyan oo dollar oo loogu talagalay gurmadka abaaraha.

Jilib (Caasimada Online) – Warar kala duwan ayaa kasoo baxaya duqeyn diyaaradeed oo xalay ciidamada iyo saaxibada caaliga ah ay ka fuliyeen qaybo kamid ah gobolka Jubbada Dhexe, gaar ahaan degmada Jilib oo ay gacanta ku hayaan maleeshiyada Al-Shabaab.

Duqeynta oo ay ka dambeeyeen diyaaradaha dagaalka Mareykanka, waxayna beegsadeen goobo ay ku sugnaayeen saraakiil ka tirsan Khawaarijta, sida ay sheegtay Hay’adda NISA.

Qoraal kooban oo ay Hay’adda ku baahisat barteeda Twitter-ka ayay ku sheegtay in weerarka uu u dhacay sidii loo qorsheeyay, isla markaana khasaare lagu gaarsiiyay argagixisada, balse ma shaacin tirada rasmiga ah ee la dilay amaba la dhaawacay.

Waxaa kale oo NISA ay intaasi ku dartay  in duqeyn laga gaarey hadafkii laga lahaa, isla markaasna dhawaan ay bixin doonto faah-faahin dheeraad ah.

Xaaladda Jilib ayaa weli kacsan, waxaana dadka deegaanka ay soo sheegayaan in Al-Shabaab ay hakiyeen dhaq-dhaqaaqa magaalada oo ay si buuxa u maamulaan.

Weerarkan waxaa ka horreeyay mid kale oo shalay ka dhacay aagga degmada Afgooye ee gobolk Shabeellaha Hoose, laguna dilay horjooge ciidanka sirdoonku ku raad-joogay, sida ay xaqiijisay NISA.

Horjoogahan oo weli aan la shaacin magaciisa, ayaa waxay NISA sheegtay inuu so dhuumaaleysi ah falal argagixiso uga abaabulayay dhulka hawdka ah ee deegaanka Jambaluul, degmada Afgooye ee gobolka Shabeellaha Hoose.

Ninkan ayaa waxaa lala dilay 11 dagaal-yahan oo kamid ahaayeen ilaaladiisu, sida ay sheegtay hay’adda sirdoonka iyo nabad-sugidda qaranka (NISA).

Dhawaan ayey sidoo kale aheyd markii ciidanka NISA ay ku guuleysteen khaarajinta horjooge Xasan Siidoow Xuseen oo ahaa maskaxdii abaabulka qaraxyada dhulka lagu aaso ee lagu dhibaateyn jiray dadka shacabka ah iyo gaadiidka isticmaala waddooyinka gobolka Shabeellaha Hoose.

Muqdisho (Caasimada Online) – Hay’adda Maareynta Masiibooyinka Soomaaliya ayaa sheegtay in keydkii cuntada degdegga ahaa ee dalka uu gebi ahaanba faaruqay, xilli ay dalka ka jirto xaalad bini’aadantinimo oo daran.

Agaasimaha Guud ee SODMA, Maxamuud Macallin Cabdulle oo ka hadlayay halista xaaladda taagan ayaa ka digay in dowladda aysan awood u lahayn inay si wax-ku-ool ah u taakuleyso tirada sii kordheysa ee dadka ay abaartu saameysay.

Agaasime Cabdulle ayaa sheegay in bakhaarada hay’addu ay haawanayaan oo aysan oolin wax loogu gurmado bulshada Soomaaliyeed. “Ilaahay unbaa umaddan u maqan, ka bacdina culimada Soomaaliyeed, waa in dadka muslimiinta ah aad u gashaan oo runtii dadka loo gurmado,” ayuu yiri.

Sidoo kale wuxuu ugu baaqay culimada Soomaaliyeed inay hoggaamiyaan abaabulka iyo taageerada shacabka ee wajahaya abaarta daran, gaajada iyo biyo la’aanta.

Tani waxay imaneysa xilli malaayiin dollar oo gargaar shisheeye ah hore loogu qoondeeyay in lagu taageero bulshooyinka ay abaartu ku sii xoogaysaneyso, uuna dhawaan Shiinuhu ku wareejiyay hay’adda SODMA hal milyan oo dollar oo loogu talagalay gurmadka abaaraha.

Hay’adda SODMA ayaa muddooyinkii dambe la kulmeysay eedeymo la xiriira maamul-xumo, musuqmaasuq iyo leexsashada gargaarka, taas oo hay’addu inta badan iska fogeyso.

Soomaaliya ayaa weli la tacaaleysa abaaro soo noqnoqday oo ka dhashay isbeddelka cimilada, kuwaas oo malaayiin qof geliyay xaalad cunto yari iyo nuglaansho.

Si kastaba, Hay’adda Maareynta Masiibooyinka Soomaaliya ee SODMA ayaa ka digaysa in xaaladda hadda jirta ay sababi karto macluul haddii aan si degdeg ah loo helin gargaar ku filan.

Muqdisho (Caasimada Online) – Waxaa maanta magaalada Muqdisho lagu qabtay munaasabad lagu xusayo maalinta caalamiga ah ee xuquuqul insaanka oo loo gaar yeelay 10-ka December.

Xuskan ayaa waxaa si rasmi ah u faah-furay Ra’iisul Wasaare ku-xigeenka Soomaaliya (XFS), Jibril Cabdirashiid Xaaji
Munaasabaddan. Munaasabaddan ayaa waxaa sanadkan soo qaban-qaabisay Wasaaradda Qoyska iyo Horumarinta Xuquuqul Insaanka ee Soomaaliya.

Agaasimaha Guud ee Wasaaradda, Maxamed Bashiir Cumar ayaa ka qeyb-galayaasha la wadaagay guulihii waaweynaa ee Wasaaraddu gaartay sanadkan 2025.

Guulahaas waxaa ka mid ah: dib u soo celinta waajibaadka ilaalinta Xuquuqul Insaanka ee dalka ku dhawaad 30 sano kadib, meel-marinta sharciyo muhiim u ah horumarinta iyo difaaca xuquuqda aadanaha, iyo dhismaha Guddiga Madaxa-bannaan ee Xuquuqul Insaanka Soomaaliya.

Wasiiru-dowlaha Wasaaradda Qoyska, Maxamed Cismaan Naastaro, ayaa hadal jeedintiisa ku xusay: “Xuquuqul Insaanku waa furaha nabadda. Sanadkan Soomaaliya waxay dunida u muujisay ka go’naansheeda horumarinta arrimaha Xuquuqul Insaanka.”

Munaasabaddan oo kulmisay bulshada qeybaheeda kala duwan iyo saaxiibada caalamiga ah ayaa ku soo aadaysa xuska sanad-guuradii 77-aad ee kasoo wareegtay markii la aqoonsaday Maalinta Caalamiga ah ee Xuquuqul Insaanka sanadkii 1948-kii.

Soomaaliya ayaa xuskan qayb ka ahayd tan iyo sanadkii 1993-kii. Ujeeddada xuskan ayaa ah in la muujiyo horumarinta xuquuqul insaanka, ilaalinta sarreynta sharciga, iyo dhisidda bulsho ku dhisan caddaalad iyo nabad.

Dhinaca kale, Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud ayaa isla maanta saxiixay sharciga dhismaha Guddiga Madaxa-bannaan ee Xuquuqul Insaanka Qaranka.

Sharcigan ayaa waxaa hore u ansixiyay labada Aqal ee Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya, waxaana saxiixa Madaxweynaha ka dhigayaa mid si rasmi ah u howl-gala.

Madaxweynaha ayaa sheegay in dhismaha Guddigan uu ka tarjumayo sida Soomaaliya uga go’an tahay ilaalinta xuquuqda iyo karaamada muwaadiniinta.

Geediga dhismaha Guddiga Madaxa-bannaan ee Xuquuqul Insaanka Qaranka oo soo socday mudo fog ayaa ah mid muujinaya sida Soomaaliya uga dhabeyneyso horumarinta xuquuqul insaanka, taasi oo ah mid ka mid ah waajibaadka ay wasaaradda qoyska iyo hormarinta xuquuqul insaanka Soomaaliya.

Guusha taariikhiga ah ee Soomaaliya ka gaartay kulankii QM ee loogu codeeyey ee ka dhacay magaalada Geneva, Switzerland, ayaa meesha ka saareysa soo magacaabista qabiirka xuquuqul insaanka, oo dalkeenna loo soo magacaabi jiray labadii sanadoodba mar.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ciidanka Hay’adda Sirdoonka iyo Nabad-sugidda Qaranka ayaa xalay howlgal qorsheysan ku dilay horjooge ciidanka sirdoonku ku raad-joogay, sida ay xaqiijisay NISA.

Horjoogahan oo weli aan la shaacin magaciisa, ayaa waxay NISA sheegtay inuu so dhuumaaleysi ah falal argagixiso uga abaabulayay dhulka hawdka ah ee deegaanka Jambaluul, degmada Afgooye ee gobolka Shabeellaha Hoose.

Ninkan ayaa waxaa lala dilay 11 dagaal-yahan oo kamid ahaayeen ilaaladiisu, sida ay sheegtay hay’adda sirdoonka iyo nabad-sugidda qaranka (NISA)

Howl-galkan oo lagu bartilmaameedsaday godad ay Khawaarijtu ku dhuumaaleysanayeen iyo goobo ay ku diyaarinayeen qaraxyo, ayaa intii uu socday isu badalay dagaal fool-ka-fool ah.

“Cadowga Khawaarijta waxay hoobiyeyaal la beegsaday goobo ay dad shacab ah degan yihiin, isla markaana waxay waxyeello ka soo gaartay dad rayid ah iyo labo askari oo ka tirsan ciidanka NISA, kuwaas oo dowladdu ay gacanta ku heyso maareyntooda iyo daryeelkooda caafimaad,” ayaa sidoo kale lagu yiri qoraalka kasoo baxay hay’adda NISA.

Hay’adda ayaa sheegtay inay aad uga xun tahay waxyeellada dadka rayidka ah ka soo gaartay weerarka Shabaabka, iyadoo sheegtay inay xoojinayso howl-gallada lagu ciribtirayo argagixsada duulaanka ku ah nafta, hantida iyo dowladnimada Soomaaliya.

Dhawaan ayey aheyd markii ciidanka NISA ay ku guuleysteen khaarajinta horjooge Xasan Siidoow Xuseen oo ahaa maskaxdii abaabulka qaraxyada dhulka lagu aaso ee lagu dhibaateyn jiray dadka shacabka ah iyo gaadiidka isticmaala waddooyinka gobolka Shabeellaha Hoose.

Xasan ayaa door muuqda ku lahaa qorsheynta iyo hagista weerarada Shabaab ee halkaas ka dhici jiray, sida lagu yiri war-saxaafadeed kasoo baxay hay’adda sirdoonka iyo nabad-sugidda qaranka.

Ciidanka NISA ayaa muddooyinkii dame kordhiyay dadaalka lagu xaqiijinayo nabad-gelyada shacabka, isla markaana lagu cirib-tirayo haraadiga Al-Shabaab.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud ayaa maanta saxiixay sharciga dhismaha Guddiga Madaxa-bannaan ee Xuquuqul Insaanka Qaranka.

Sharcigan ayaa waxaa hore u ansixiyay labada Aqal ee Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya, waxaana saxiixa Madaxweynaha ka dhigayaa mid si rasmi ah u howl-gala.

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa sheegay in dhismaha Guddigan uu ka tarjumayo sida Soomaaliya uga go’an tahay ilaalinta xuquuqda iyo karaamada muwaadiniinta.

Wuxuu bogaadiyey wada-shaqeynta Baarlamaanka iyo Xukuumadda taas oo aasaas u ahayd soo dhisidda iyo hubinta waafaqsanaanta sharciyadda iyo diinta ee xeerka Xuquul Insaanka iyo dhismaha Guddigan.

Sidoo kale, Madaxweynaha ayaa ku ammaanay Wasaaradda Qoyska iyo Xuquuqul Insaanka dadaalka ay ku hoggaamisay diyaarinta hannaanka sharci iyo farsamo ee suurta geliyay in la helo Guddigan oo u diyaarsan gudashada waajibaadkiisa qaran.

Xasan oo Alle uga baryey in uu shaqadooda u fududeeyo xubnaha Guddigan ayaa xusuusiyay waajibaadka laga sugayo ee ilaalinta xuquuqda aadanaha iyo xoojinta nidaam dowladnimo ku dhisan caddaalad, isla xisaabtan iyo hufnaan.

Geediga dhismaha Guddiga Madaxa-bannaan ee Xuquuqul Insaanka Qaranka oo soo socday mudo fog ayaa ah mid muujinaya sida Soomaaliya uga dhabeyneyso horumarinta Xuquuqul Insaanka, taasi oo ah mid ka mid ah waajibaadka ay Wasaaradda Qoyska iyo Hormarinta Xuquuqul Insaanka Soomaaliya.

Guusha taariikhiga ah ee Soomaaliya ka gaartay kulankii QM ee loogu codeeyey ee ka dhacay magaalada Geneva, Switzerland, ayaa meesha ka saareysa soo magacaabista qabiirka Xuquuqul Insaanka, oo dalkeenna loo soo magacaabi jiray labadii sanadoodba mar.

Muqdisho (Caasimada Online) – Xildhibaan Yuusuf Xuseen Gamaadiid oo ka tirsan xubnaha mucaaradka, gaar ahaan Xisbiga Himilo Qaran oo maanta la hadlay wariyeyaasha ayaa ka warbixiyay qaban-qaabada shirka ay mucaaradka ku yeelan doonaan magaalada Kismaayo ee xarunta KMG ah ee maamulka Jubbaland.

Gamaadiid ayaa shaaca ka qaaday in weli sidiisii uu yahay shirka, ayna wadaan abaabulkii ugu dambeeyay qabsoomidiisa, si wax looga qabto xaaladda cakiran ee dalka.

Sidoo kale wuxuu hoosta ka xariiqay in maalmaha soo socdo ay iclaamin doonaan xilliga uu furmayo shirweynaha iyo cidda ka qayb-galeysa intaba.

“Shirkii Kismaayo oo uu abaabulkiisii socday weli wuu socdaa arrimaha farsamada iyo guddigii hawlahoodii waa dhammeysteen sidiisii ayuuna u jiraa maalmaha inagu soo aadan iclaamintiisa iyo wufuudii kasoo qaybgeli lahayd casuumaadoodii warbaahinta ayaad ka arki doonataa” ayuu yiri Xildhibaanka.

Waxaa kale oo uu soo hadal qaaday arrinta Farmaajo iyo ka qayb-galkiisa shirka Kismaayo, wuxuuna sheegay in aysan jirin cid u diiday shirkaas, uuna tegi karo, maadaama uu yahay Madaxweyne hore oo dalka soo maamulay, si weyna uga soo horjeeda sida wax loo wado.

“Farmaajo waa Madaxweyne dalkaan soo xukumay qaladaadka socdana diidan tagitaankiisa shirka Kismaayo iyo gogosha waxay u taallaa dowlad-goboleedka dhigay” ayuu sii raaciyay.

Dhanka kale, waxa uu ka hadlay shirka magaalada Nairobi, wuxuuna caddeeyay in wakiil ay u dirsadeen, maadaama ay halkaas isku arkayaan Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed oo ay ku jiraan madaxda Jubbaland, Puntland iyo xubnaha la baxay Madasha Samatabixinta.

Si kastaba, Shirweynaha Kismaayo ayaa lagu wadaa inuu noqdo midka ugu weyn ee mucaaridku qabsado, iyadoo qaban-qaabadiisa wadaan Jubaland, Puntland iyo Madasha Mucaaridka oo ku midaysan Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed, waxaana qorshuhu yahay in siyaasiyiin kale oo qeyb ka aheyn golaha ay qeyb ka noqdaan.

Shirweynahan ayaa la filayaa in looga hortago doorashooyinka qof iyo cod ee hirgelinteeda ay wado Dowladda Federaalka , xilli dhawaan uu goluhu si cad u sheegay inay ka soo horjeedaan in muddo kororsi loo sameeyo Xasan Sheekh, iyaga oo digniin kasoo saaray arrintaas.