Muqdisho (Caasimada Online) – Faahfaahino dheeraad ah ayaa kasoo baxaya dhacdo xanuun badan oo xalay ka dhacday degmada Shangaani ee gobolka Banaadir, taas oo ay ku geeriyoodeen afar carruur oo walaalo ah.

Afarta carruur oo ahaa dhammaan wiilal ayaa waxaa kusoo dumay dhisme qadiimi ah oo ay daganaayeen, kuna yaalla gudaha degmadaas.

Gaadiidka dab gurmadka oo goobta gaaray ayaa ku guuleystay in ugu dambeyn maydadka carruurta laga soo saaro dhismaha hoostiisa.

Aabaha qoyskan oo lagu magacaabo Jimcaale oo si qiireysan uga hadlay dhacdadaan ayaan sheegay in carruurta ay da’doodu u dhexeysay 16 sano jir illaa saddex sano jir, isla-markaana uu ku qanacsan yahay qaddarta Alle.

Sidoo kale waxa uu tilmaamay in xilliga uu guriga soo dumayay ay carruurta jiifeen banaanka guriga, balse uu dhismaha ku soo kordhacay.

Aabe Jimcaale ayaa sidoo kale sheegay in dhacdadaan ay ka bad-baadeen ilaa 11 qof oo kale oo kamid ahaa qoyska guriga ku noolaa.

Dhacdadan oo ay si weyn u tabisay warbaahinta gudaha ayaa xanuun ku reebtay ehellada carruurta, maadaama ay hal mar waayeen afar wiil oo muhiim u ahaa qoyska.

Sidoo kale mas’uuliyiin ka tirsan maamulka degmada Shangaani  oo markii uu maqlay dhibkaan goobta gaaray ayaa sameeyay dadaal xooggan oo loogu gurmanayo qoyska ay waxyeellada kasoo gaartay guriga dumay.

Gobolka Banaadir ayaa waxaa wel.ku yaallo guryo muddo fog dhisan oo aanay intooda badan heli dib u dhis, kuwaas oo halistooda leh.

Si kastaba, dhacdooyinkan ayaa sanadihii u dambeeyay kusoo badanayay dalka, waxaana kordhayay khasaaraha ka dhasha burburka dhismaha qadiimiga ee ku yaalla caasimada, kuwaas oo ay deegaansadaan qoysas danyar ah.

Garoowe (Caasimada Online) – Madaxweynihii hore ee dowlad goboleedka Puntland, Mudane Cabdiweli Maxamed Cali (Gaas) oo wareysi gaar ah siiyay VOA ayaa ka falceliyay tallaabadii ay Khamiistii qaadeen xubnaha golaha wasiirada Puntland oo ansixiyay in wax ka beddal lagu sameeyo Dastuurka maamulkaasi, xilli la’isku diyaarinayo doorashada guud.

Golaha ayaa isku raacay in xisbiyada siyaasadda Puntland laga dhigo shan xisbi, halka ay markii hore ahayd saddex xisbi, ayada oo loo sii gudbiyay Baarlamanka, si uu u ansixiyo.

Cabdiweli Gaas oo ka hadlay arrintaan ayaa sheegay inay dhib weyn u keeneyso xasiloonida siyaasadeed ee Puntland oo ah hooyada federaalka Soomaaliya.

“Aniga waxaan u arkaa arrintaas inay tahay arrin dhib u keeneyso xasiloonida siyaasadeed ee Puntland. Waxaan kale noo u arkaa amniga iyo midnimada Puntland-na dhaawici karta,” ayuu yiri siyaasiga caanka ah ee Cabdiweli Maxamed Cali Gaas.

Sidoo kale wuxuu intaasi kusii daray “Dastuurka shaqsi ah looma furi karo, dan caam ah uubnaa loo furi karaa,”.

Dhanka kale Cabdiweli Gaas ayaa weerar ku qaaday madaxweyne Saciid Deni, waxaana uu tilmaamay in damaciisa shaqsiga uu yahay mid xad dhaaf ah, sida uu hadalka u dhigay.

Waxa kale oo uu xusay inuu sida uu doono u isticmaalayo dastuurka, isaga oo mar-marsiiyo ka dhiganayo barnaamijka dimuquraadiyeynta, isla-markaana uu

“Waxaa moodaa madaxweynaha damaciisa siyaasiga ah nuu hadda xad dhaaf yahay inay kalifeyso Dastuurka sidii doono loo isticmaalo, ayada oo mar-marsiiyo laga dhiganayo barnaamijkan dimuquraadiyeynta,” ayuu mar kale wareysiga ku yiri Cabdiweli Gaas.

Arrintan ayaa imaaneysa xilli ay haatan sii xoogeysanayso xiisadda ka dhalatay damaca madaxweyne Saciid Deni ee ah in la furo dastuurka Puntland, kadib markii uu kulan xasaasi ah la yeeshay ururada siyaasadda.

Si kastaba, madaxweynaha dowlad goboleedka Puntland, Mudane Saciid Cabdullaahi Deni ayaa la sheegay in qorshahaan uu ka damacsan yahay muddo kororosi, kaas oo uu kasoo shaqeynayay muddo, arrintaasi oo siyaasiyiinta mucaaradka si weyn uga soo horjeedaan.

Dhuusamareeb (Caasimada Online) – Wararka naga soo gaaraya gobolka Galgaduud ee bartamaha Soomaaliya ayaa sheegaya in xalay maleeshiyaad hubeysan ay weerar ka geysteen waqooyiga gobolkaas oo hoostaga dowlad goboleedka Galmudug.

Weerarka oo ka dhacay tuulada Indha Kayd doo hoostaga deegaanka Huurshe ee gobolka Galgaduud ee bartamaha Soomaaliya, sida uu Caasimada Online u xaqiijiyey Weriye Abdulahi Warsame Roble oo Dhuusamareeb jooga.

Ilo wareedyo lagu kalsoonyahay ayaa sidoo kale innoo sheegay in maleeshiyaadka weerarka geystay ay beegsadeen dad xoolo dhaqato ah oo ku sugnaa halkaasi.

Inta la xaqiijiyay waxaa falkan ku dhintay ugu yaraan saddex qof, halka ay ku dhaawacmeen tiro kale oo kamid ah dadka deegaanka.

Maleeshiyaadka ka dambeeyay dilka ayaa waxaa lagu soo warramayaa inay goobta isaga baxsadeen, waxaana haatan xaalad kacsanaan ah laga dareemayaa halkaasi.

Sidoo kale xogta uu nasiiyey Weriye Abdulahi Warsame Roble ayaa intaasi kusii daraysa in xiisad colaadeed haatan laga dareemayo duleedka deegaanka Huurshe oo ah meesha uu weerarka ka dhacay.

Falkan ayaa lala xiriirinayaa dilalka aanooyinka qabiil ee inta badan ka dhaca gobolka Galgaduud ee bartamaha Soomaaliya.

Dhanka kale ma jiro weli wax hadal ah oo kasoo baxay dhinaca saraakiisha laamaha ammaanka iyo madaxda sare ee Galmudug oo ku aadan dhacdadaasi.

Gobollada Dhexe ee Soomaaliya ayaa waxaa inta badan kusoo laa laabta dagaal beeleedyada iyo dilalka la xiriira aanooyinka qabiil ee ay isku geysanayaan maleeshiyaadka xoola dhaqatada ah ee ku dhaqan gobolladaasi oo haatan la’isku yiraahdo Galmudug.

Muqdisho (Caasimada Online) – Taliyaha Ciidanka Asluubta General Mahad Cabdiraxmaan Aadan (Shub) ayaa maanta shaaciyay in shaqada ciidanka uu ka eryay 32 askari, kuwaasi oo ka tirsanaa ciidanka asluubta.

Taliyaha ayaa sheegay in askartaan uu shaqada ciidanka uga saaray laba maalmood gudahooda, kadib markii ay ku cadaatay in ciidanka ay isticmaalan waxyaabaha maanka dooriya.

Taliye Shub ayaa sheegay in hadda kadib aan loo dulqaadan doonin askarta ciidanka ku dhex joogta cabtooynimada, islamarkaana ay ka sifeyn doonaan ciidanka kuwa bulshada leh.

“Anaga ciidanka ah hadda xashiish cabno oo wadada la taaganahay calaq, ciidan waaye la leeyahay oo canshuurtii umadda Soomaaliyeed laga qaaday inta mushaar looga dhigay. Xashiisheyste hadda noqoto suurtoobi-weyso in aad ciidanka kamid noqoto,” ayuu yiri Taliye Shub.

Waxa uu hadalkiisa sii raaciyay “Laba beri gudaheeda 32 qof oo xashiishteyse ah ayaa gacanteyda ku rusqeeyay, oo irida laga saaray. Fadhiyada dhiman ee alkuulista keenin bal Ilaahay idinku dhaarshe keena waa rusqeynayna.”

Taliyaha Ciidanka Asluubta General Mahad Cabdiraxmaan Aadan (Shub) ayaa waxa uu sheegay inay rabaan ciidan nadiif ah oo ka madhan daroogo, oo ka tarjumaya sharafta ciidanka Soomaaliyeed.

“100 askari xataa manoo soo hadho, 100 askari oo nadiif ah ayaa rabna, oo sharaf leh, oo sharaftii ciidanka muujineysa. Inta aan maanta joogno aan wax toosino.”

Tallaabadan uu qaaday Taliye Shub ayaa daba socota amar uu dhawaan faray saraakiisha ciidanka asluubta, kaasi oo kaga dalbaday inay usoo gudbiyaan askarta isticmaasha waxyaabaha maanka-dooriya.

Si kastaba, Taliyaha ciidanka Asluubta Soomaaliya Jeneraal Mahad Cabdiraxmaan Aadan oo dadka qaar (Shub) ayaa muddooyinkii dambe dib u habeyn ku waday ciidanka asluubta, tan iyo markii dib loogu magacaabay xilkaan.

Garoowe (Caasimada Online) – Madasha Siyaasadda Puntland oo ay ku mideysan yihiin siyaasiyiinta ugu miisaanka culus Puntland ayaa si adag uga horyimid tallaabada uu qaaday Golaha Wasiirada maamulkaasi, ee uu ku ansixiyay in wax ka bedel lagu sameeyo Dastuurka.

Bayaan kasoo baxay Madashaan ay ku midaysan yihiin hoggaamiyeyaasha isbeddel-doon ah ayaa waxaa lagu sheegay inay kasoo horjeedaan ku xad-gudubka Dastuurka Puntland ee maamulka muddada yar u harsan tahay ee uu hoggaamiyo Saciid Deni, oo isagu caadeystay ku tumashada shuruucda maamulkaas, sida lagu yiri bayaankan.

“Madasha Siyaasadda Puntland waxay si xooggan uga soo horjeeddaa ansixin ku sheega sharci-darrada ah ee Golaha Wasiiraddu ay 4-tii May 2023-ka wax uga baddaleen Dastuurka Puntland.

Madasha ayaa waxay ugu baaqday madaxweynaha Puntland Saciid Deni iyo xukuumaddiisa inay joojiyaan wax ka badalka Dastuurka, islamarkaana aysan kusii dhiiran ku xad-gudubka Dastuurka maamulkaasi.

“Madasha Siyaasadda Puntland waxay Maxkamadda Dastuurka ugu baaqaysaa inay hor istaagto ku xad-gudubka Dastuurka oo ah heshiis bulsho, islamarkaana ay gudato ilaalinta dastuurka oo ah waajibaadkeeda Dastuuriga ah,” ayaa sidoo kale lagu bayaanka madasha.

Sidoo kale waxay madasha siyaasadda ugu baaqday Baarlamaanka Puntland in uusan ku dhex milmin damaca siyaasadeed ee Saciid Deni, ayna qeyb ka noqon curyaaminta geedi socodka hanaanka dowladnimo, una horseedin Puntland hubanti la’aan siyaasadeed iyo amni.

“Madashu waxay Isimadda Puntland ugu baaqaysaa inaynaan indhaha ka laaban burburka dowladnimo ee uu wado madaxweynaha wakhtigiisu dhamaadka yahay. Sidoo kale waxay shacab weynaha reer Puntland ugu baaqaysa in si buuxda looga hor-yimaado ku takri-falka awoodda dastuurka.”

Bayaanka kasoo baxay Madasha Siyaasadda Puntland ayaa ugu dambeyntiina waxay ku cadeysay in xaalad kasta oo ka dhalata damaca arrintaan uu mas’uuliyadeeda qaadi doono madaxweynaha dowlad-goboleedka Puntland Saciid Cabdullaahi Deni.

Warkan kasoo baxay Siyaasiyiinta ugu miisaanka culus maamulka Puntland ayaa waxa uu imanaya saacado kadib markii ay Golaha Wasiirada Puntland ansixiyay in wax ka bedel lagu sameeyo Dastuurka maamulkaasi.

Golaha ayaa sheegay in go’aankan uu ku meel-mariyay in wax ka bedel lagu sameeyo Dastuurka maamulkaasi u cuskaday dalabka ururada siyaasadda ee ahaa in la badiyo tirada Ururada u gudbaya xisbiyada siyaasadda, taasi oo uu markii hore gadaal ka riixayay madaxweyne Deni.

Si kastaba, Madaxweynaha Puntland ayaa la sheegay in qorshahaan uu ka damacsan yahay muddo kororosi uu kasoo shaqeynayay muddo, arrintaasi oo siyaasiyiinta mucaaradka si weyn uga soo horjeedaan.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya Mudane Xasan Sheekh Maxamuud ayaa sheegay in dowladdiisa ay ku howlan tahay soo daabicista lacag Shilling Soomaali ah oo uu dalka uu yeesho, ayna hirgelinayaan kahor inta uusan dhamaan muddo xileedkiisa.

Madaxweynaha ayaa ballan-qaadkan ka sameeyay kulan dadweyne oo dhawaan uga qeyb-galay magaalada Muqdisho, isaga oo sheegay inta uusan bixin ay ka go’an tahay in dalka uu yeesho lacag cusub, taasi oo uu sheegay in qorshaheeda iyo hanaankii looga dhameyn lahaa uu marayo meel wanaagsan.

“Aniga markii aan horraantii 2017 dalka ka tagayay waxaan ka tagay ayada oo naqshadii lacagtii la isku raacay oo aan weynay dhaqaalihii aan kusoo daabacan laheyn, waxay u baahan tahay dhaqaale lagu soo daabaco lacagta, sidoo kale waxay u baahan tahay heshiis siyaasadeed,” ayuu yiri madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud.

Waxa uu intaas sii raaciyay “Maanta waxay mareysaa meel sidii oo kale qaban-qaabsan oo sawirkii lacagta la hayo, dhismayaashii Bangiyada Dhexe ee dowlad-goboleedyada xataa qaarkood la dhisay, qarkoodna uu dhismahooda socda. Heshiiskeeda siyaasadeedna ee dhaqaalaha waa waxa laga hadlayo ee madalahan loo fadhiyo.”

Madaxweynaha ayaa ugu dambeyntiina waxa uu sheegay inay dowladdiisu ku dadaaleyso inta uusan dhamaan muddo xileedkiisa, sidii dalka u yeelan lahaa lacag Shilling Soomaali ah oo cusub, oo bedesha midda duugta ah ee laga isticmaalo dalka.

Bankiga Dhexe ee Soomaaliya ayaa horraantii sanadkaan ku dhowaaqay qorshe uu ku beddelayo lacagta kaliya ee dalka uu leeyahay.

Lacag 1,000-shilling ah oo dib loo naqshadeeyey ayaa lagu beddeli doonaa lacagta hadda jirta oo markii ugu dambeysay la daabacay kahor inta aanu billaaban dagaalkii sokeeye 1991-kii, sida laga soo xigtay Bangiga Dhexe.

Lacagtii hore ayaa qarka u saaran inay meesha ka baxdo, soo saarista cusubna waxay la-dagaalami doontaa lacagaha sharci darrada ah iyo in la-xakameeyo sicir-bararka iyadoo la baabi’inayo lacagaha xad dhaafka ah.

Si kastaba, Lacagta shillinka ah ee weli suuqa ku jirta ayaa ah mid aad u duugowday, waxaana lagu beddelay lacago dollar ah ama lacago si gaar ah loo daabacay oo intooda badan ah lacago been abuur ah.

Hoos ka daawo muuqaalka madaxweynaha

Garoowe (Caasimada Online) – Golaha wasiirada maamulka Puntland ayaa ansixiyay in wax ka bedel lagu sameeyo Dastuurka maamulkaasi, taasi oo ay hore uga digeen mucaaridka Puntland, oo ku macneeyay qorshahaan inuu qeyb ka yahay damaca muddo kororsi ee madaxweyne Saciid Deni.

Shirka toddobaadlaha ee Golaha Wasiirada oo uu shir-guddoomooyiye madaxweynaha dowlad-goboleedka Puntland Saciid Cabdullaahi Deni ayaa waxa uu goluhu cod gacan taag ah ku ansixiyay in wax ka bedel lagu sameeyo Dastuurka, islamarkaana xisbiyada siyaasadda maamulkaasi laga dhigo shan xisbi, halka ay awal aheyd saddex xisbi.

Golaha ayaa go’aankan uu ku meel-mariyay in wax ka bedel lagu sameeyo Dastuurka maamulkaasi, u cuskaday dalabka ururada siyaasadda ee ahaa in la badiyo tirada Ururada u gudbaya xisbiyada siyaasadda, taasi oo uu markii hore gadaal ka riixayay madaxweyne Deni.

Dhinaca kale, Shirka Golaha Wasiirada ayaa sidoo kale waxaa looga hadlay qodobo ay ka midyihiin amniga, dib-u-dejinta ardeyda ay saameysay xaaladda Sool iyo Sudan, dardar-gelinta Doorashada goleyaasha deegaanka.

Golaha ayaa waxa kale oo loo gudbiyay warbixinta xaaladda gaadiidka dowladda iyo curashada roobabka gu’ga, oo laga cabsi qabo in bulshada ay waxyeelo badan kasoo gaarto fatahaadaha iyo daadadka roobkaasi.

Golaha Wasiirada Dowladda Puntland iyagoo , Goluhu wuxuu soo jeediyay in laga dhigo Xisbiyada Siyaasadda 5 Xisbi halka ay awal aheyd 3 Xisbi, waxaana soojeedintaas oo si aqlabiyad leh Goluhu u ansixiyey loo gudbinaya Golaha Wakiillada Dowladda Puntland.

Arrintan ayaa imaneysa xilli ay sii xoogeysanayso xiisadda ka dhalatay damaca madaxweyne Saciid Deni ee ah in la furo dastuurka Puntland, kadib markii uu kulan xasaasi ah la yeeshay ururada siyaasadda.

Saciid Deni ayaa dhawaan waxa uu isugu yeeray ururada siyaasadda, isaga oo kala hadlay furitaanka dastuurka maamulka Puntland, si ururada kusoo baxaya doorashooyinka dowladaha hoose looga dhigo shan, halka dastuurka uu qorayo saddex urur siyaasadeed.

Si kastaba, Madaxweynaha Puntland ayaa la sheegay in qorshahaan uu ka damacsan yahay muddo kororosi uu kasoo shaqeynayay muddo, arrintaasi oo siyaasiyiinta mucaaradka si weyn uga soo horjeedaan.

Beledweyne (Caasimada Online) – Ciidanka dowladda iyo kuwa dadka deegaanka ayaa saaka kooxda Al-Shabaab ku baacsanaya deegaanka Maxamed Xasan oo u dhaxeeya deegaannada Baar-dheere iyo Beerxaanno ee dhaca Koonfurta Beledweyne.

Sida ay shaacisay wasaradda warfaafinta dowladda, ciidamada huwanta ayaa waxay weerar ku qaadeen xubno Shabaab ah oo isku dayay inay si dhuumaalaysi ah deegaankaan isugu abaabulaan.

Howl-galkan ayaa yimid kadib markii dadka deegaankaan oo aan ogolayn in mar kale kooxda ku soo dhex ganbadaan ay si dhow ula shaqaynayaan ciidanka Qaranka, islamarkaana ay qayb ka yihiin dagaalka hadda socda.

Inta badan dhulka gobalka Hiiraan ayaa horay looga xoreeyay kooxda Al-Shabaab oo wajaheysa guluf dagaal oo culus, waxaana haatan socda howl-galadii ugu danbeeyay ee guud ahaan la doonayo in lagu ciribtiro Khawaarijta.

Shalay ayay aheyd markii howl-gal uu hoggaaminayo guddoomiyaha gobolka Hiiraan Cali Jeyte Cismaan uu ka dhacay deegano dhowr ah oo ku yaala Jiinka wabiga Shabeelle ee Koonfurta magaalada Baledweyne ee xarunta gobolka Hiiraan.

Howl-galkaas ayaa waxay ciidamadu ku burburiyeen dooman ay isticmaalayeen kooxda Al-Shabaab, kuwaasi oo ugu xirnaa wabiga Shabeelle, oo Shabaab-ka ay si dhuumaaleysi ah ugu soo gudbi jireen.

Sidoo kale waxaa lagu xoreeyey deegaano dhowr ah oo ku teedsan wabiga Shabeelle, oo ay ciidanku uu si nabad ah kula wareegay, kadib markii ay iskaga carareen kooxihii Al-Shabaab ee deegaanadaas ku sugnaa.

Si kastaba, dagaalka kooxda Al-Shabaab ka dhanka ah ayaa wejigiisi koowaad laga gaaray guulo wax ku ool ah, ayada oo kooxda laga xoreeyay deegaano horleh oo sanado badan ku jiray gacanta kooxda, ayada oo dowladda ay sheegtay in lagu dilay boqolaal Shabaab ah oo ku jiraan horjoogayaal.

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddoomiyaha gobolka Banaadir ahna Duqa Magaalada Muqdisho Yuusuf Xuseen Jimcaale (Madaale) ayaa 7-sano kadib caawa magaalada Muqdisho si rasmi ah uga daah-furay dib usoo nooleynta mashruucii “Dalkaaga ku dhiso hal dollar”.

Mashruucan oo ahaa mid horey u hirgalay, islamarkaana lagu dhisay qaar kamid waddooyinka magaalada Muqdisho ee caasimadda dalka, ayaa waxa markale ku dhawaaqay guddoomiye Madaale.

Daah-furka mashruucan ayaa waxaa goob joog ka ahaa wasiiro iyo xildhibaano ka tirsan dowladda federaalka Soomaaliya, guddoomiye ku-xigeenada maamulka gobolka Banaadir, xoghayaha guud ee maamulka gobolka, aggaasimayaal, guddoomiyaasha degmooyinka, ganacsato, culuma-udiin iyo hoggaanka ururada bulshada rayidka.

Munaasabaddan ayaa waxaa lagu soo bandhigay muhiimadaha uu xambaarsan yahay barnaamijka dalkaaga ku dhiso hal dollar.

Duqa Magaalada Muqdisho Mudane Madaale ayaa mashruucan u xushay dardar-galinta horumarinta bilicda gobolka Banaadir, gaar ahaan dib udhiska waddooyinka iyo hoos u daadajinta adeegyada aas-aasiga ah ee bulshada.

Dib usoo nooleynta mashruucan ayaa waxa uu kusoo aadaya xilli uu guddomiye Madaale uu maalmo kahor magaalada Muqdisho ka daah-furay barnaamijka (MAR KALE IFI MAGAALADAADA) oo lagu naleynaayo casimadda dalka.

Si kastaba, caasimadda ayaa waxaa ka billowday naleynta caasimadda, oo lagu bilaabay wadada dheer ee Makka Al-Mukaramma, iyada oo maamulka gobolku u qorsheeyay barnaamijkan lacag dhan $2,500,000.

Hoos ka daawo