Madrid (Caasimada Online) – Dowladda Soomaaliya iyo Spain ayaa maanta kala saxiixday heshiis cusub kadib kulan muhiim ah oo magaalada Madrid ku yeesheen Wasiiru-dowlaha Arrimaha Dibadda iyo Iskaashiga Caalamiga ah ee Soomaaliya, Cali Maxamed Cumar iyo Xoghayaha Arrimaha Dibadda ee Spain, Diego Martínez Belío.

Kulanka ayaa diiradda lagu saaray arrimo dhowr ah oo muhiim u ah labada dal, kuwaas oo ay ka mid yihiin amniga, horumarinta dhaqaalaha, arrimaha badda, dhalinyarada, iyo iskaashiga dhinacyada caalamiga ah.

Labada dhinac ayaa isla gartay in la xoojiyo wada-shaqeynta si loo gaaro danaha wadajirka ah.

Dowladda Spain ayaa soo dhoweysay horumarka ay Soomaaliya ka sameyneyso dhinacyada dib u dhiska, amniga iyo xasilinta, iyadoo bogaadisay dadaallada dowladda federaalka ee ku aaddan dhismaha hay’adaha dowladda iyo la dagaallanka kooxaha argagixisada.

Dhankeeda, dowladda Soomaaliya ayaa muujisay sida ay uga go’an tahay xoojinta xiriirka diblomaasiyadeed iyo iskaashiga ku saleysan danaha qaran, iyadoo Spain ku tilmaamtay saaxiib muhiim ah oo ka tirsan Midowga Yurub.

Intii uu socday kulanka, labada mas’uul ayaa si rasmi ah u kala saxiixday heshiis is-afgarad (MoU) oo ku saabsan wada-tashiyada siyaasadeed, kaas oo dhidibada u aasaya hannaan joogto ah oo wada hadal iyo isfaham siyaasadeed ah.

Heshiiskan ayaa la filayaa inuu sahlo kulamo joogto ah oo ay yeeshaan mas’uuliyiinta labada dal, isla markaana kor loogu qaado iskaashiga dhinacyada siyaasadda, amniga, dhaqaalaha iyo arrimaha bulshada.

Sidoo kale, heshiiskan ayaa loo arkaa tallaabo muhiim ah oo lagu xoojinayo xiriirka laba geesoodka ah, isla markaana ka tarjumaya doorka sii kordhaya ee Soomaaliya ku leedahay saaxadda caalamka, gaar ahaan ka mid ahaanshaheeda Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay.

Horumarkan cusub ayaa qeyb ka ah dadaallada ay Soomaaliya ku ballaarineyso xiriirrada diblomaasiyadeed iyo iskaashiga ay la leedahay dalalka Yurub iyo guud ahaan beesha caalamka, xilli ay dowladda federaalka dadaal ugu jirto soo jiidashada maalgashi iyo taageero caalami ah.

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddiga Doorashooyinka ee dhawaan uu magacaabay Madaxweynaha Dowlad-goboleedka Koonfur Galbeed, Cabdicasiis Lafta-gareen ayaa maanta soo saaray jadwalka soo xulista xildhibaannada iyo doorashada guddoonka Golaha Wakiillada maamulka.

Guddiga ayaa sheegay in maalinta Sabtida oo ku taariikhaysan 28-ka bisha Maarso la guda geli doono soo xulista iyo diiwaan-gelinta Golaha Wakiillada Dowlad-goboleedka Koonfur Galbeed.

“Magacaabista kadib, guddiga ayaa guda galay howlaha shaqo ee loo igmaday, iyaga oo kulamo kala duwan la qaatay qaybaha kala duwan ee bulshada; sida odayaasha dhaqanka, ururrada bulshada rayidka iyo laamaha amniga. Kulamadaas ayaa looga hadlay dardar-gelinta hanaanka howlaha doorashooyinka DKGS,” ayaa lagu yiri warqad kasoo baxday guddiga.

Sidoo kale, Sabtida waxaa la shaacin doonaa xubnaha Golaha Wakiillada maamulka, iyadoo isla maalintaas la guda geli doono dhaarinta iyo howlgelinta Golaha Wakiillada 3-aad ee Dowlad-goboleedka Koonfur Galbeed.

Maalinta Axadda ee 29-ka Maarso ayaa sidoo kale la qaban doonaa araajida musharraxiinta guddoonka golaha, iyadoo isla maalintaas ay dhici doonto doorashada guddoonka Golaha Wakiillada Koonfur Galbeed.

Madaxweynaha Koonfur Galbeed ayaa saddex maalmood ka hor magacaabay guddigan durba howl-galay, kaas oo ka kooban 9 xubnood, iyadoo guddoomiye looga dhigay Shuceyb Nuur Xuseen.

Ujeedada dhismaha guddigan ayaa  sidoo kale ah inuu ka shaqeeyo doorashada madaxweynaha maamulka, oo uu haatan muran ka taagan yahay, iskuna hayaan maamulka Lafta-gareen iyo mucaaradka Koonfur Galbeed oo garab ka helaya dowladda dhexe.

Arrimahan ayaa sii hurinaya xiisadda labada dhinac oo isku rogtay gacan ka hadal, waxaana hadda ay u muuqataa in Lafta-gareen u bareeray inuu doorasho iskiis ah ku qabsado Baydhabo, isagoo qaaday waddadii Axmed Madoobe oo horay doorasho gaar ah ugu qabsaday Kismaayo.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul Wasaaraha Xukuumadda Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Mudane Xamza Cabdi Barre ayaa maanta soo saaray wareegto uu xilalkii kaga qaaday laba wasiiru-dowle oo ka tirsanaa Xukuumadda Federaalka Soomaaliya.

Labadan wasiir ayaa kala ah: Wasiiru-dowlaha Wasaaradda Batroolka iyo Macdanta Soomaaliya, Ismaaciil Shire Jaamac, iyo Wasiiru-dowlaha Wasaaradda Beeraha iyo Waraabka Xukuumadda Federaalka Soomaaliya, Asad Cabdirisaaq Maxamed.

Sida lagu sheegay wareegto kasoo baxday xafiiska Xamza, go’aankan ayaa yimid kadib markii uu Ra’iisul Wasaaruhu cuskaday qodobbada 120-aad iyo 117-aad ee Dastuurka JFS iyo xeer-hoosaadka Golaha Wasiirrada, isla markaana la tixgeliyay baahida loo qabo in la sii xoojiyo hawlaha wasaaradaha.

“Ra’iisul Wasaare Xamza Cabdi Barre ayaa uga mahadceliyey mas’uuliyiintan muddadii ay u soo shaqeeyeen qaranka, isaga oo u rajeeyey mustaqbal wanaagsan,” ayaa lagu yiri qoraalka.

Labada mas’uul ee xilalka laga qaaday ayaa sheegay horraantii Maarso inay iska casileen xilalkii ay ka hayeen xukuumadda, iyagoo qayb ka ahaa xildhibaanno si cad uga hor yimid qorshaha wax ka beddelka dastuurka iyo siyaasadaha dowladda federaalka ee la xiriira dowlad-goboleedyada.

Xildhibaannadan ayaa sidoo kale muujiyay mowqifkooda siyaasadeed, iyagoo dib ugu laabtay magaalooyinka Garoowe iyo Kismaayo, halkaas oo ay si cad ugu taageereen maamullada Puntland iyo Jubbaland, kuwaas oo khilaaf siyaasadeed xooggan kala dhexeeyo dowladda dhexe.

Sidoo kale, xubno kale oo kasoo jeeda dowlad-goboleedka Koonfur Galbeed ayaa iyaguna toddobaadyadii lasoo dhaafay iska casilay xilalkii ay ka hayeen xukuumadda federaalka, taasoo sii muujinaysa kala aragti duwanaanshaha ka dhex jira hay’adaha dowladda.

Si kastaba, Ra’iisul Wasaaraha Soomaaliya ayaa la filayaa inuu saacadaha soo socda soo magacaabo mas’uuliyiinta cusub ee buuxin doona xilalkan bannaan, sida ay sheegayaan ilo-wareedyo lagu kalsoonaan karo oo ka tirsan dowladda.

Muqdisho (Caasimada Online) – Taliyaha cusub ee ciidamada Asluubta Soomaaliyeed Sarreeye Gaas Maxamed Sheekh Xasan Xaamud ayaa maanta qaaday tallaabadiisii ugu horreysay, isaga oo booqasho deg deg ah ku tegay xarunta Taliska Ciidanka Asluubta Soomaaliyeed ee magaalada Muqdisho.

Booqashadan ayaa waxaa taliyahn ku wehlinayay Wasiiru-Dowlaha Wasaaradda Cadaaladda iyo Arrimaha Dastuurka Ilyaas Sheekh Cumar, iyadoo saraakiil ka tirsan taliska ay kusoo dhaweeyeen xarunt, kadibna warbixin ay siiyeen.

Sidoo kale, booqashada taliyaha iyo wasiirka ayaa ku saabsaneyd kormeeridda habsami u socodka shaqada taliska iyo is-barashada taliyaha iyo ciidanka.

Waxaa kale oo la qorsheeyay in laga shaqeeyo qaban-qaabada munaasabadda xl-wareejinta, iyadoo la filayo inay qabsoonto Sabtida soo socota.

Jeneraal Xaamud ayaa waxaa Arbacadii xilka u magacaabay golaha wasiirrada Soomaaliya, kadib soo jeedin ka timid wasaaradda caddaaladda iyo arrimaha dastuurka, isaga oo beddalay Mahad Cabdiraxmaan Aadan (Shub), kaas oo xilka looga qaaday sababo la xiriira xiisadda ka loolsan Koonfur Galbeed.

Taliye Shub ayaa lagu soo warramayaa in haatan la geliyay xabsi guri, kadib markii ciidamo ka tirsan Dowladda Federaalka Soomaaliya ay si buuxda ula wareegeen hoygiisa, sida ay xaqiijiyeen ilo wareedyo lagu kalsoonyahay.

Wararka ayaa intaas ku daraya in taliyihii hore lagu wargeliyay inuu ku ekaado gudaha gurigiisa, isla markaana aan loo oggolaan doonin inuu bannaanka u baxo ama uu la kulmo dad kale, iyadoo sidoo kale ciidanka la faray in aan cidna loo oggolaan booqasho.

Tallaabadan ayaa la tilmaamay inay ka dambeyso amar sare oo ka soo baxay Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, inkastoo aan weli si rasmi ah loo shaacin sababta ka dambeysa go’aankan lagu soo rogay General Mahad Cabdiraxmaan oo loo yaqaano Shub.

Si guud Dowladda Soomaaliya ayaa go’doon ku haysa maamul-goboleedka Koonfur Galbeed, waxaana inta badan xilalkii laga qaaday taliyeyaashii u dhawaa Lafta-gareen ee ka howl-galayay gobollada Baay iyo Bakool.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa maanta dalab xasaasi ah u dirtay dhalinyarada iyo ragga siyaasiyiinta ah ee weli taageerada u muujinaya madaxweynaha dowlad-goboleedka Koonfur Galbeed, iyadoo ugu baaqday inay isa soo dhiibaan, sida Wasiirka Dekadaha iyo Gaadiidka Badda Soomaaliya Cabdiqaadir Maxamed Nuur (Jaamac).

Wasiirka oo qoraal kooban soo saaray ayaa sheegay in madaxweyne Lafta-gareen uu ku jiro marxaladdii ugu dambeysay, isla markaana uu isaga tegi doono Koonfur Galbeed, sida uu hadalka u dhigay.

Sidoo kale, wuxuu hoosta ka xariiqay in si weyn looga horyimid qorshihiisa ah inuu mar kale kusoo laabto xukunka, isla markaana laga haysto degmooyin muhiim ah, taas oo uu sheegay inay xaaladda kusii xumineyso.

“Siyaasiyiinta tirada yar ee taageersan Duqa ay u maleeyaan inuu Xildhibaan KGS ka soo qori rabo waxaan leeyahay, sanadku waa 2026 dalku doorasho qof iyo cod ayuu aadey, dhalinyaro aad qaldi kartaan dalka ma joogto, Reer KGS waa hadleen ficilna way sameeyeen, hal degmo oo maanta Duqaas gacantiisa ku hartey ma jirto marka Xaafdda uu ka deganyahay Baydhabo laga reebo, iyadana mar dhow waa laysugu imaanaa” ayuu qoraalkiisa ku yiri Wasiirku.

Waxaa kale oo uu farriin culus u diray saaxibada weli la jooga Cabdicasiis Lafta-gareen, isaga oo ugu baaqay in fursadda ay hadda haystaan ka faa’iideystaan, isla markaana ay dadkooda dhinac kasoo raacaan.

“Weli waxaad heysatiin fursad aad dadkiina ku soo raacdaan, hadaad diidaan Duqaas diyaarad ayuu idinka raacaa sidii markuu Jidda ka soo tagaayey mana idin sheegi doono. Toloow maxaa ummada la soo hor fariisan doontaan markey halkaas taagantaay” ayuu mar kale yiri Wasiir Jaamac.

Hadalkan waxaa ka horreeyay mid kale oo shalay kasoo baxay madaxtooyada Koonfur Galbeed, isla markaana cafis guud loogu fidiyay ciidamada ka tirsanaa maamulkiisa ee ku biiray mucaaradka, isla markaana ay soo dhaweynayaan cid kasta oo ka qayb-galeysa doorashada ka dhaceysa magaalada Baydhaba.

Ujeedka ayaa lagu sheegay in Lafta-gareen uu fursad aan xadidnayn uu siiyay ciidamadaas, si looga baaqsado dagaal ay la galaan maamulkiisa, waxaana sidoo kale uu tilmaamay in ay soo dhaweynayaan ciddii ka qayb-galeysa doorashada ka dhaceysa Baydhaba, sida uu sheegay afhayeenkiisa.

Koonfur-Galbeed ayaa haatan wajaheyso xaalad adag oo ka dhalatay khilaafka kala dhexeeya Dowladda Federaalka, iyadoo weli ciidamo lagu sii wado deegaannada maamulkaasi, taas oo sii murjineyso xaaladda taagan, isla markaana keeni karta inuu qarxo dagaal u dhexeeya labada dhinac.

Si kastaba, ha’ahaatee xaaladda ayaa hadda u muuqata mid faraha kasii baxeysa, lamana oga sida ay wax noqon doonaan iyo halka ay ku dambeyn doonto arrinta.

Muqdisho (Caasimada Online) – Xisbiga Himilo Qaran ee uu hoggaamiyo madaxweynihii hore ee dalka Sheekh Shariif Sheekh Axmed ayaa si adag u cambaareeyay xabsi guriga la galiyay taliyiihii hore ee ciidanka Asluubta, Mahad Cabdiraxmaan Aadan (Shub) oo shalay uun xilkaas laga qaaday.

Xisbiga ayaa sheegay in falkan uu u arko aargoosi iyo qafaal siyaasadeed oo loo gaystay taliyihii ciidanka Asluubta Soomaaliyeed Sarreeye Gaas Mahad Cabdiraxmaan Aadan, wuxuuna ugu baaqa madaxweynaha inuu joojiyo tallaabooyinka noocaan oo kale ah.

“Tani waa dhaqan ku cusub nidaamka dowladnimada, waxayna keeni kartaa cawaaqib-xumo aan la mahdin, wuxuuna xisbiga Himilo Qaran ugu baaqayaa madaxweynaha uu muddo xileedkiisu sii dhammaanayo inuu joojiyo tallaabooyinka gurracan” ayaa lagu yiri warsaxafadeedka kasoo baxay xisbiga.

Dhinaca kale, siyaasiga mucaaradka Xildhibaan Cabdiraxmaan Cabdishakuur Warsame ayaa isaguna ka horyimid go’doominta taliye Mahad Shub, isaga oo falka lagula dhaqaaqay ku tilmaamay mid aan la aqbali karin.

“Waxaan si adag u cambaaraynayaa xil ka qaadista argoosiga siyaasadeed ah iyo xabsi guriga la geliyey Generaal Mahad Cabdiraxmaan Aadan oo ahaa Taliyaha Ciidanka Asluubta Soomaaliya. Waa wax aan la aqbali karin oo sharciga, diinta, iyo dhaqanka suuban ee Soomaalida ka baxsan in shakhsi loo bartilmaameedsado inuu xidid ama xigto la yahay qof kale oo uu khilaaf siyaasadeed kaala dhexeeyo” ayuu yiri Cabdiraxmaan Cabdishakuur.

Sidoo kale, wuxuu ku daray “Falkan noocaan oo kala ah wuxuu xuseesteenna dib ugu celinaysa xilliyadii hoggaamiye kooxeedka ee xisaabta siyaasadda lagu xallin jiray isbaaro, afduub iyo madaxfurasho. Waa dhaqan haraadi ah oo ka baxsan mabaadi’da cadaaladda iyo saldhigga akhlaaqeed ee dowladnimada”.

Warsame ayaa sidoo kale xusay in arrintan ay muujineyso halis wayn oo wiiqeysa dowladnimada, sidoo kalena dhaaweceysa kalsoonida shacabka.

“Waa in si degdeg ah Janaraal Mahad xabsi guriga looga sii daayo, loona soo celiyo xoriyaddiisa, karaamadiisa, iyo xuquuqdiisa oo buuxda. Dhaqankani waa mid wiiqaya dowladnimada, sii xoojinaya kala qeybsanaanta, dhaawacayana kalsoonida shacabka”. ayuu mar kale Xildhibaanku.

Minneapolis (Caasimada Online) — Maamulka Madaxweyne Donald Trump ayaa lagu eedeeyay in uu si ula kac ah u dedejinayo geeddi-socodka sharciga ah ee dacwadaha socdaalka ee dadka Soomaaliyeed ee ku nool dalka Mareykanka.

Tallaabadan ayaa la sheegay in ay ka hor istaageyso dad badan xuquuqdii ay u lahaayeen dhegeysi caddaalad ah, ujeeddaduna ay tahay in si degdeg ah dalka looga mastaafuriyo, sida lagu xusay dacwad federaal ah oo ay Talaadadii gudbiyeen laba xafiis oo bixiya adeegyada sharciga oo fadhigoodu yahay gobolka Minnesota.

Dacwaddan, oo laga diiwaangeliyay Maxkamadda Federaalka ee Degmada Columbia (Washington D.C.), ayaa tilmaamaysa in tan iyo dabayaaqadii bishii Janaayo, Wasaaradda Caddaaladda Mareykanka ay muwaadiniinta Soomaaliyeed saartay diiwaan gaar ah, iyadoo muddeysay fadhiyo maxkamadeed oo waqtigoodu aad u yar yahay.

Arrintan ayaa caqabad weyn ku noqotay qareenada difaacaya dadkaas. Shirkadda qareenada ee Hines Immigration Law iyo hay’adda u dooda xuquuqda aadanaha ayaa maxkamadda ka codsaday in si degdeg ah loo hakiyo siyaasaddan, iyagoo ku sifeeyay mid baalmarsan dastuurka dalka.

“Arrintani ma aha mid la xiriirta hufnaan ama maamulida diiwaanka kiisaska maxkamadda,” ayay tiri Kelsey Hines, oo ah milkiilaha shirkadda Hines Immigration Law.

“Tani waa siyaasad si cad loo bartilmaameedsaday oo faquuqaysa hal qowmiyad, looguna talagalay in laga dhaco nidaamka caddaaladda ee sharcigu dammaanad qaaday, lana curyaamiyo awooddii qareenada ee ahayd inay si habboon ugu diyaar garoobaan kiisaskooda.”

Wasaaradda Caddaaladda ayaan weli si degdeg ah uga jawaabin codsiyo loo diray oo lagu weydiinayay eedeymahan.

Dacwaddan ayaa imanaysa xilli uu gobolka Minnesota ka socdo olole ballaaran oo dhanka socdaalka ah, halkaas oo ay deggen yihiin ilaa 80,000 oo Soomaali ah, waana tirada ugu badan ee bulshada Soomaaliyeed ee ku nool Mareykanka.

Tallaabooyinkan ayaa qayb ka ah olole gaar ah oo ka dhan ah muwaadiniinta Soomaaliyeed, kuwaas oo Madaxweyne Trump uu marar badan hadallo bahdil ah u jeediyay.

Laga soo bilaabo bishii Diseembar, maamulku wuxuu aagga Minneapolis geeyay kumanaanka  tirsan ciidamada socdaalka ee federaalka ee loo yaqaan ICE, isagoo ku andacoonaya inay beegsanayaan kiisas la xiriira wax is-daba-marin.

Trump ayaa bishii Diseembar Soomaalida ku tilmaamay “qashin,” isagoo raaciyay “in aanan laga rabin dalkeenna.” Wuxuu sidoo kale weeraro isdaba joog ah oo midab-takoor ah ku qaaday xildhibaanad Ilhaan Cumar oo laga soo doorto Minnesota, taas oo Mareykanka ku timid qaxootinimo.

Maamulka ayaa sidoo kale isku dayaya in uu meesha ka saaro badbaadada tarxiilka ee in ka badan 2,000 oo muhaajiriin Soomaali ah, kuwaas oo Mareykanka ku nool kuna shaqeysta barnaamijka loo yaqaano Badbaadada Kumeel-gaarka ah (TPS). 13-kii bishii Maarso, garsoore federaal ah ayaa hakiyay isku-daygaas, maadaama dowladda aysan u diyaarsanayn inay maxkamadda horteeda ku difaacdo go’aankaas. Xukuumadda ayaa haatan racfaan ka qaadatay xukunkaas.

Dacwoodayaasha ayaa qoraalkooda Talaadadii ku sifeeyay siyaasaddan cusub ee ka dhanka ah Soomaalida inay tahay mid ka dhalatay “hadallada nacaybka xambaarsan” ee maamulka oo la sii xoojiyay.

In kasta oo mas’uuliyiinta maamulka Trump aysan weli xaqiijin siyaasaddan, dhowr qareen oo dhanka socdaalka ah ayaa weriyay in si xawli ah loo soo hormariyay fadhiyada maxkamadeed ee macaamiishooda Soomaalida ah.

Caadi ahaan, kiisaska socdaalku waxay qaataan sanado badan, waxayna leeyihiin fadhiyo kala duwan. Fadhiyada rasmiga ah ee dhegeysiga markhaatiyada iyo caddeyamaha ayaa inta badan la muddeeyaa sanad kahor, taas oo qareenada siisa waqti ku filan oo ay ku diyaar garoobaan.

Balse beryahan dambe, fadhiyada dadka Soomaalida ah ee markii hore loo muddeeyay dabayaaqada sanadaha 2026, 2027, ama 2028, ayaa si lama filaan ah loogu soo hormariyay muddo hal bil gudaheed ah. Qareenada ayaa sidoo kale xusay in kiisaskan lagu aadiyay tiro yar oo garsoorayaal socdaal ah, kuwaas oo la diiwaangeliyay in ay leeyihiin heerka ugu sarreeya ee bixinta amarrada tarxiilka.

Kelsey Hines ayaa bayaan ay soo saartay ku xaqiijisay in boqolkiiba 97% kiisaska macaamiisheeda Soomaalida ah si xawli ah loo soo hormariyay iyadoo la adeegsanayo siyaasaddan. Waxay xustay in xitaa haddii ay shaqeyso 12 saacadood maalintii, toddobada maalmood ee asbuuca, ay weli ka dhinnaan doonto 7,000 oo saacadood oo ay ugu baahan tahay diyaarinta kiisaskaas.

Sida ku cad diiwaanka dacwadda iyo xogta ugu dambeysay ee laga helay xarunta TRAC ee Jaamacadda Syracuse, oo ah xarun xogaha ururisa, wadarta 3.3 milyan oo kiisas socdaal ah oo haatan hor yaalla maxkamadaha Mareykanka ee sugaya in la go’aamiyo, qiyaastii 3,200 oo ka mid ah ayaa khuseeya muwaadiniin u dhashay dalka Soomaaliya.

Tehran (Caasimada Online) — Khabiir dhanka amniga ah oo u dhashay Iiraan ayaa soo saaray digniin culus, isagoo shaaciyey in xukuumadda Tehran ay diyaar u tahay inay la wareegto gacan-ku-haynta xeebaha dalalka Baxrayn iyo Imaaraadka Carabta, xilli ay gobolka ka taagan tahay xiisad milateri oo aad u sarraysa.

Morteza Simiari, oo ah falanqeeye dhanka amniga qaranka ah, ayaa wareysi uu siiyay telefishinka dowladda Iiraan ee IRIB ku sheegay in ciidamada milateriga Iiraan ay “diyaar u yihiin inay tallaabo qaadaan” haddii Mareykanku uu gobolka ka sameeyo “wax khalad ah.”

Wuxuu si cad u sheegay in qorshaha ay ku jirto in gudaha loo galo xeebaha Imaaraadka iyo Baxrayn, isagoo tallaabadaas ku tilmaamay mid si aasaasi ah wax uga beddeli doonta muuqaalka juquraafi-siyaasadeed ee gobolka Khaliijka.

Hanjabaaddan dhiillada xambaarsan ayaa imanaysa maalmo uun kadib markii Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Imaaraadka, Cabdullaahi bin Saayid, uu bartiisa xiriirka bulshada ee X (horey loo oran jiray Twitter) soo dhigay qoraal uu si adag ugu cambaareeyay weerarada Iiraan ay la beegsanayso dalkiisa, isagoo wacad ku maray in Imaaraadku “uusan marnaba u afduubnaan doonin argagixiso.”

Hadalka Bin Saayid ayaa u muuqday jawaab uu siinayay safiirkii hore ee Faransiiska u fadhiyay Mareykanka, Gerard Araud, kaas oo su’aal geliyay hadallo ka soo yeeray la-taliyaha madaxweynaha Imaaraadka, Anwar Gargash, oo ku saabsanaa iskaashiga sii xoogeysanaya ee u dhexeeya Abu Dhabi iyo Washington.

Gargash ayaa horay u xusay in “gardarrada qaawan” ee Iiraan ay ku hayso waddamada Khaliijka Carabta ay xambaarsan tahay cawaaqib-xumo qoto dheer oo dhanka juquraafi-siyaasadeedka ah.

Wuxuu xusay in arrintani ay khatarta Iiraan ka dhigtay xuddunta istaraatiijiyadda Khaliijka, ayna sii xoojisay in iskaashiga amniga ee lala leeyahay Washington la sii ballaariyo, iyadoo la ilaalinayo madax-bannaanida amniga Khaliijka.

Araud ayaa taas kaga jawaabay in siyaasadda noocaas ahi ay ka dhigan tahay “in aad sii xoojinayso ku-tiirsanaantaada dal idin geliyay dagaal masiibo ah, isaga oo aan dan ka lahayn maslaxaddiinna”.

Tan iyo markii uu bilowday dagaalka wadajirka ah ee Mareykanka iyo Israa’iil ay ku qaadeen Iiraan 28-kii bishii Febraayo, xukuumadda Tehran ayaa uga jawaabtay duqeymo aargoosi ah oo lala beegsaday saldhigyada milateri ee Mareykanka iyo kaabayaasha shidaalka iyo gaaska ee dalalka deriska ah ee Khaliijka.

Dalka Imaaraadka oo keliya ayaa dhexda ku bur-buriyay 338 gantaal oo nooca ballistic-ga ah iyo 1,740 diyaaradood oo ah kuwa aan duuliyaha lahayn (drones) tan iyo markii uu dagaalku qarxay.

Inkasta oo Sacuudiga iyo Imaaraadku markii hore la sheegay inay madaxweyne Donald Trump ku cadaadinayeen inuusan weerarin Iran, warbixin ay daabacday Middle East Eye ayaa sheegtay in labada dal ay hadda si tartiib tartiib ah ugu sii dhowaanayaan taageeridda dagaalka.

Warbixintaas ayaa sheegtay in Riyadh ay u dhaqaaqday inay Maraykanka u furto saldhigga cirka ee King Fahd Air Base ee Taif, galbeedka Sacuudiga.

Dhanka kale, Imaaraadka ayaa sidoo kale lagu soo warramay inuu u sheegay Maraykanka inuu isu diyaariyay dagaal daba dheeraada, isla markaana aanu wax cadaadis ah saareyn Washington si colaadda loo soo afjaro waqti dhow.

Wasiirka arrimaha dibadda ee Imaaraadka ayaa, sida sarkaal Maraykan ahi u sheegay Middle East Eye, horaantii bishan khadka telefoonka ugu sheegay xoghayaha arrimaha dibadda ee Maraykanka Marco Rubio in Abu Dhabi uu diyaar u yahay in dagaalku socdo ilaa sagaal bilood.

London (Caasimada Online) — Agaasimihii hore ee hay’adda sirdoonka dibadda ee dalka UK (MI6), ayaa shaaca ka qaaday in dowladda Iiraan ay haatan gacanta sare ku leedahay dagaalka ba’an ee ay kula jirto isbahaysiga Mareykanka iyo Israa’iil.

Sir Alex Younger, oo soo hoggaaminayay sirdoonka qarsoon ee Ingiriiska intii u dhexaysay sanadihii 2014 ilaa 2020, ayaa wareysi uu siiyay wargeyska The Economist ku sheegay in xaqiiqada dhabta ah ay tahay in Mareykanku uu dhayalsaday baaxadda hawlgalka milateri.

Wuxuu xusay in qiyaastii laba toddobaad kahor ay Washington lumisay gacan-ku-haynta iyo hoggaaminta jihooyinka dagaalka, taas oo fursad weyn siisay Iiraan.

“Sida ficilka ah, nidaamka Iiraan wuxuu muujiyay adkeysi ka weyn midkii uu qofna filayay,” ayuu yiri Younger. Wuxuu intaas ku daray in Iiraan ay go’aamo wax-ku-ool ah qaadatay goor hore, gaar ahaan bishii Juun ee la soo dhaafay, markaas oo ay baahiyeen oo ay kala firdhiyeen awooddooda milateri, isla markaana ay daadejiyeen awoodda bixinta amarrada adeegsiga hubkaas.

Tallaabadaas ayaa siisay awood dheeri ah oo ay kaga gaashaantaan duqeymaha cirka ee aadka u xooggan.

Younger ayaa sheegay in hadalladii ka soo yeeray Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump ay Iiraan u xaqiijiyeen inay ku jiraan “dagaal ilbaxnimo iyo dagaal la xiriira jiritaankooda”, halka Mareykankuna uu qaaday “dagaal dookh ah”. Fikradaas ayaa Iiraan siisay niyad adag iyo awood u-adkeysi oo ka badan tan dhiggooda Mareykanka.

Dagaalka wadajirka ah ee Mareykanka iyo Israa’iil ayaa bilowday 28-kii bishii Febraayo, iyadoo la duqeeyay bartilmaameedyo kala duwan oo ku yaalla Iiraan, laguna dilay mas’uuliyiin sare oo ay ka mid yihiin hoggaamiyihii hore ee ruuxiga ahaa, Aayatullaahi Cali Khamenei, iyo madaxii hore ee amniga, Cali Larijani.

Si kastaba ha ahaatee, Iiraan ayaa jawaab-celin culus la beegsatay waddamada Khaliijka ee martigeliya saldhigyada milateri ee Mareykanka, waxayna si buuxda ula wareegtay gacan-ku-haynta Marinka Hormuz, oo ah halbowle muhiim ah oo ay marto boqolkiiba 20% shidaalka adduunka.

Xubno ka tirsan Aqalka Senate-ka Mareykanka ayaa xaqiijiyay in maamulka Madaxweyne Trump uusan lahayn “wax qorshe ah” oo ku aaddan dagaalka, iyagoo meesha ka saaray in isbeddel lagu sameeyo nidaamka Tehran uu ka mid yahay yoolalka la hiigsanayo.

Waxay sidoo kale beeniyeen in Iiraan ay qarka u saarneyd sameynta hub nukliyeer ah, taas oo ahayd mid ka mid ah marmarsiiyada ugu waaweyn ee uu Trump u adeegsaday bilaabidda weerarada.

Awoodda dagaalka Tamarta 

Younger ayaa sharraxay in Iiraan ay qaadatay istaraatiijiyad ah “fidinta baaxadda dagaalka ee dadban”, iyadoo gantaallo ku garaacday dalalka Khaliijka si ay cadaadis weyn ugu saarto Mareykanka.

“Waxay fahmeen muhiimadda dagaalka tamarta, waxayna khatar geliyeen marin-biyoodyada, iyagoo khilaafka ka dhigay mid caalami ah oo siinaya hubab dheeraad ah. Waxay si wanaagsan u ciyaareen kaarar markii hore itaal darnaa,” ayuu yiri.

Gacan-ku-haynta Marinka Hormuz ayaa, sida uu qabo Younger, Iiraan siisay “awoodda wax-maamulidda iyo karbaashka” ee dagaalkan.

Isagoo la hadlayay The Economist, Younger wuxuu muujiyay qoomamo weyn inuu qirayo guusha Iiraan, maadaama uu yahay sarkaal MI6 ah oo inta badan xirfaddiisa shaqo wajahayay “rabshadaha iyo arxan-darrada Ciidamada Ilaalada Kacaanka Islaamiga ah (IRGC)”.

Wuxuu cambaareeyay qaabkii ba’naa ee IRGC ula tacaashay dibadbaxyadii shacabka ee bishii Janaayo, isagoo ku andacooday in 10,000 oo Iiraaniyiin ah si naxariis darro ah loogu rasaaseeyay waddooyinka.

Xilligaas, sarkaal Iiraani ah ayaa xaqiijiyay geerida ugu yaraan 5,000 oo qof intii ay socdeen dibadbaxyada dowladda looga soo horjeeday, halka hay’adaha xuquuqda aadanuhu ay tiradaas ku qiyaaseen inay gaarayso ilaa 7,000 oo qof.

Fashilka sirdoonka Israa’iil

Dhanka kale, wargeyska The New York Times ayaa toddobaadkan weriyay in ballanqaadyo ka yimid hay’adda sirdoonka dibadda Israa’iil ee Mossad—kuwaas oo ahaa inay awoodaan kicinta kacdoon lagu rido nidaamka Iiraan—ay gacan ka geysteen in lagu qanciyo maamulka Mareykanka inuu dagaal galo.

Ra’iisul Wasaare Benjamin Netanyahu ayaa la soo sheegayaa inuu xogtaas sirdoon u adeegsaday wada-hadalladii uu la yeeshay Trump. Balse Sir Alex Younger ayaa farta ku fiiqay kalsooni-darrada sirdoonka Israa’iil, isagoo tusaale u soo qaatay weerarkii 7-dii Oktoobar 2023 ee ay hoggaaminaysay Xamaas, halkaas oo digniinihii sirdoonka la iska indha-tiray.

“Wuxuu ahaa fashil sirdoon si kasta oo loo eego,” ayuu yiri. “Xukuumadda Netanyahu waxay dhab ahaantii si cad u muujisay inay dhibsato fikrad kasta oo tilmaamaysa in Xamaas ay tahay koox aan dhega-nuglayn oo halisteeda leh.”

Muqdisho (Caasimada Online) – Ciidamada Dowladda iyo kuwa Uganda ee howlgalka AUSSOM ayaa maanta ka hortegay weerar culus oo ay Al-Shaaab ku qaadeen deegaanka Mubaarak ee gobolka Shabeellaha Hoose, kaas oo la fashiliyay.

Warsaxaafadeed kasoo baxay dowladda Soomaaliya ayaa waxaa lagu sheegay in ciidamada isbaheysanaya ay ka hortageen isku deyga Al-Shabaab, isla markaana ay jab culus ku gaarsiiyeen dagaal xooggan oo ka dhacay halkaasi.

Sidoo kale, Wasaaradda Gaashaadhigga oo iyadu qoraalka soo saartay ayaa shaacisay in goobta lagu dilay 40 dhagar-qabe oo ka tirsanaa maleeshiyaadka Khawaarijta, isla markaana la dhaawacay tirokale oo intaas kasii badan.

“Ciidamada Xoogga Dalka Soomaaliyeed (CXDS), oo kaashanaya ciidamada Uganda ee AUSSOM, ayaa jab culus gaarsiiyay maleeshiyaadka Khawaarijta ah ee argagixisada Al-Shabaab, kuwaas oo isku dayay inay weerar ku soo qaadaan deegaanka Mubaarak ee gobolka Shabeellaha Hoose. Intii uu socday hawlgalkan, waxaa la dilay in ka badan 40 dhagarqabe oo ka tirsan maleeshiyaadka Al-Shabaab, halka tiro kale oo badanna la dhaawacay” ayaa lagu yiri bayaanka kasoo baxay Wasaaradda Gaashaandhigga Soomaaliya.

Wasaaradda ayaa sidoo kale sheegtay in ay sii wadi doonto howlgallada lagu beegsanayo argagixisada, si looga hortego weerarada ay ay soo abaabuleyso.

“Wasaaradda Gaashaandhigga iyo Taliska CXDS waxay sii wadi doonaan hawlgallada joogtada ah ee ka dhanka ah Khawaarijta Al-Shabaab, si loo xaqiijiyo amniga shacabka loogana ciribtiro argagixisada goob kasta oo ay isku dayaan inay gabbaad ka dhigtaan” ayaa lasii raaciyay warsaxaafadeedka.

Xaaladda deegaanka ayaa weli kacsan, waxaana ciidamada Milatariga iyo kuwa Uganda ay haatan dhaq-dhaqaaqyo ka wadaan aagga deegaanka Mubaarak, iyaga oo daba socda xubnihii firxadka ee maanta soo weeraray deegaankaas.

Shabeellaha Hoose oo kamid ah meelaha ay ku xooggan tahay kooxda Al-Shabaab ayaa waxaa maalmhan ka socday howlgallo xoreyn ah, iyadoo deegaanno badan laga saaray Khawaarijta, kadib dagaallo ka dhacay halkaas.

Muqdisho (Caasimada Online) –  Ra’iisul wasaaraha Soomaaliya, Xamza Cabdi Barre oo goordhow wareegto soo saaray ayaa xilalkii ka qaaday laba wasiiru-dowle oo kamid ahaa xukuumaddiisa, isaga oo sababta ku sheegay si la xoojiyo howlaha wasaaradaha.

Sida ku cad wareegtada waxaa xilalkii lagaa qaaday Wasiiru-dowlihii wasaaradda Batroolka iyo Macdanta Ismaaciil Shire Jaamac iyo wasiiru-dowlihii wasaaradda Beeraha iyo Waraabka Asad Cabdirisaaq Maxamed.

Ra’iisul wasaaraha ayaa sidoo kale go’aankiisa u cuskaday dastuurka JFS iyo sidoo kale xeer-hoosaadka Golaha Wasiirrada Xukuumadda Soomaaliya.

“Go’aankan ayaa yimid kadib markii uu Ra’iisul Wasaaruhu cuskaday qodobada 120-aad iyo kan 117-aad, ee dastuurka JFS iyo xeer-hoosaadka Golaha Wasiirrada, isla markaana la tixgaliyay baahida loo qabo in la sii xoojiyo hawlaha wasaaradaha” ayaa lagu yiri qoraalka.

Xamza ayaa sidoo kale uga mahadceliyey masuuliyiinta xilalka laga qaaday muddadii ay u soo shaqeeyeen Qaranka, isaga oo u rajeeyey mustaqbal wanaagsan.

Labada wasiir ee la eryay oo kasoo jeeda Puntland iyo Jubbaland ayaa waxaa dhawaan Muqdisho horay uga sii raaceen Axmed Madoobe iyo Saciid Deni oo shirar ka dhan dowladda ku qabtay magaalooyinka Garoowe iyo Kismaayo.

Tallaabadan ayaa qayb ka ah isbeddallo waa wayn oo ay wado xukuumadda, kuwaas oo la xiriira howlaha horyaalla, waxaana u dambeysay shalay oo ay Golaha Wasiirrada magacaabeen Taliyaha cusub ee ciidanka Asluubta Soomaaliyeed Sarreeye Gaas Maxamed Sheekh Xasan Xaamud, kadib  soo jeedin ka timid wasaaradda caddaaladda iyo arrimaha dastuurka, isaga oo beddalay Mahad Cabdiraxmaan Aadan (Shub) oo xilka looga qaaday sababo la xiriira xiisadda ka loolsan Koonfur Galbeed.

Muqdisho (Caasimada Online) – Taliyihii hore ee Ciidanka Asluubta Soomaaliya, Mahad Cabdiraxmaan (Shub) ayaa la geliyay xabsi guri, kadib markii ciidamo ka tirsan dowladda ay si buuxda ula wareegeen hoygiisa, sida ay xaqiijiyeen ilo wareedyo lagu kalsoon yahay.

Wararka ayaa intaas ku daraya in taliyihii hore lagu wargeliyay inuu ku ekaado gudaha gurigiisa, isla markaana aan loo oggolaan doonin inuu bannaanka u baxo ama uu la kulmo dad kale, iyadoo sidoo kale ciidanka la faray in aan cidna loo oggolaan booqasho.

Ciidamada ammaanka, gaar ahaan booliska, ayaa la sheegay inay si toos ah ula wareegeen mas’uuliyadda ilaalinta guriga iyo sidoo kale bixinta saadka iyo raashinka, si loo xakameeyo dhaqdhaqaaq kasta oo la xiriira taliyahaasi hore.

Tallaabadan ayaa la tilmaamay inay ka dambeyso amar sare oo ka soo baxay Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, inkastoo aan weli si rasmi ah loo shaacin sababta ka dambeysa go’aankan lagu soo rogay General Mahad Cabdiraxmaan oo loo yaqaano Shub.

Arrintan ayaa la filayaa inay la xiriirto xiisadda siyaasadeed ee u dhaxeysa Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo maamulka Koonfur Galbeed, iyadoo maanta Mahad Shub laga qaaday xilkii Taliyaha Ciidanka Asluubta, kaasi oo loo magacaabay Sarreeeye Gaas Maxamed Sheekh Xasan Xaamud.

Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa go’doon ku haysa maamul-goboleedka Koonfur Galbeed, waxaana inta badan xilalkii laga qaaday taliyeyaashii u dhawaa Lafta-gareen ee ka howl-galayay gobollada Baay iyo Bakool.

Sidoo kale, dowladda dhexe ayaa shalay maamul cusub u magacowday degmada Waajiid ee isla gobolka Bakool oo laga taageeray qorshaheeda, iyadoo maantana dib u magacowday hoggaanka maamulka gobolka Bakool iyo kan degmada Xudur, kadib markii ay la safteen Dowladda Federaalka.

Koonfur Galbeed ayaa haatan wajaheyso xaalad adag oo ka dhalatay khilaafka kala dhexeeya Dowladda Federaalka, iyadoo weli ciidamo lagu sii wado deegaannada maamulkaasi, taas oo sii adkeynaysa xaaladda taagan, isla markaana keeni karta inuu qarxo dagaal u dhexeeya labada dhinac.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiirkii hore ee Qorsheynta Soomaaliya, Cabdiraxmaan Caynte ayaa bogaadiyay go’aanka uu maanta Xildhibaan Cabdiraxmaan Odowaa iskaga casilay xisbiga Caddaaladda iyo Wadajirka (JSP) ee uu hoggaamiyo Madaxweyne Xasan Sheekh.

Caynte ayaa sheegay in arrintan ay muujinayso fashilka hoggaaminta madaxweynaha, xilli dhawaan xisbiga ay ka huleeleen mas’uuliyiin miisaan culus oo kamid yahay Madaxweynaha Koonfur Galbeed, Cabdicasiis Lafta-gareen.

“Xisbi toddobaad gudihiis ay isaga huleeleen qaar kamid ah hoggaankiisii ugu sarreeyay, waa xisbi hoggaankiisu fashilmay,” ayuu Caynte ku yiri qoraal uu soo dhigay bartiisa Facebook.

Hoos ka aqriso qoraalka oo dhameystiran:

Bismillah,

Waxaan bogaadinayaa go’aanka geesinnimada leh ee uu gaaray Xildhibaan Cabdiraxmaan Odowaa.

Muddo 15 sano ah ayaan saaxiibbo iyo walaalo nahay xildhibaanka, waxaanna ku aqaannaa inuu yahay nin aan ku degdegin go’aannada masiiriga ah, dulqaad iyo dad iskuwadna leh. Intaas waxaa dheer inuu danta dalka iyo dadka kahormariyo tiisa gaarka ah.

Go’aanka taariikhiga ah ee uu isaga baxay xisbiga JSP, isla markaana uga xarig furtay Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud wuxuu astaan u yahay fashilka hoggaaminta madaxweynaha, mar haddii uu hanan waayay mid kamid ah saaxiibbadii ugu dhawaa.

Maalmo kahor, waxaan xisbiga JSP isaga baxay Guddoomiye Kuxigeenkii, ahna Madaxweynaha Koonfur Galbeed, Cabdicasiis Xasan Maxamed Lafta-gareen.

Xisbi toddobaad gudihiis ay isaga huleeleen qaar kamid ah hoggaankiisii ugu sarreeyay, waa xisbi hoggaankiisu fashimay.

Waxaa kaloo jira akhyaar kale oo fara badan oo iyaguna dhawaan isaga bixi doona JSP iyo xeyndaabka Madaxweyne Xasan Sheekh, maxaa yeelay waxaa inta garaadka leh u caddaatay hubanti la’aanta uga horreysa boosteejada kama dambeysta ah ee tareenka JSP.

Saaxiibkey Xildhibaan Odowaa waxaan hubaa inuu siyaasadda kudhex leeyahay mustaqbal ifaya, iyo karti uu ku noqdo hoggaamiye dalkiisa iyo dadkiisa badbaadiya.

Wabillahi Towfiiq.

Baydhaba (Caasimada Online) – Kadib hadalkii kasoo yeeray madaxweynaha Koonfur Galbeed Soomaaliya, Cabdicasiis Xasan Maxamed (Lafta-areen) oo goordhaweyd sheegay in uu cafis guud u fidiyay ciidamada ka tirsanaa maamulkiisa ee ku biiray mucaaradka, isla markaana ay soo dhaweynayaan cid kasta oo ka qayb-galeysa doorashada ayaa si weyn loo soo dhaweeyay hadalkaasi, wuxuuna ku helay taageerada gooni ah.

Ujeedka ayaa lagu sheegay in Lafta-gareen uu fursad aan xadidnayn uu siiyay ciidamadaas, si looga baaqsado dagaal ay la galaan maamulkiisa, waxaana sidoo kale uu tilmaamay in ay soo dhaweynayaan ciddii ka qayb-galeysa doorashada ka dhaceysa Baydhaba, sida uu sheegay afhayeenkiisa.

“Dowladda Koonfur Galbeed waxay ku baaqeysaa muwaadininta Koonfur Galbeed meel walba oo ay joogaan kuwa daneynaya inay ka qayb-qaataan doorashada haddii ay tahay doorashada goleyaasha wakiilada iyo tan madaxweynaha inay kasoo qayb-geli karaan saaxadduna ay u furan tahay. Dowladda ayaa ballan qaadeysa ammaankooda iyo ilaalintooda waxaase mamnuuc ah in musharrixiinta ay hub soo qaataan” ayuu yiri Ugaas Xasan Cabdi.

Arrintan ayaa waxaa durbo taageeray guddoomiyihii hore ee gobolka Banaadir, Taabid Cabdi Maxamed oo sheegay inuu soo dhaweynayo go’aanka cafinta iyo baaqa doorashada ee kasoo baxay xagiiska madaxweyne Cabdicasiis Lafta-gareen.

“Waxaan soo dhaweynayaa go’aanka wanaagsan ee Southwest State of Somalia ee cafis fidinta iyo ku baaqista doorasho u furan dhammaan daneeyeyaasha. Waa gudashada waajibaadka dastuuriga. Koonfur-Galbeed waxay dagaal ka dooratay nabad, colaadin waxay ka dooratay cafis, sharci-darrana waxay ka dooratay doorasho u furan musharraxiinta oo dhan. Waxaan rajaynayaa in go’aankaas wanaagsan la soo wada dhaweeyo, lagana dhabeeyo” ayuu yiri Taabid Cabdi Maxamed.

Waxaa kale oo uu kusii daray “Waa bisayl dowladnimo iyo tallaabo ay tahay in madaxweyne Xasan Sheekh uu cashir ka qaato, xayiraadda diyaaradahana waa inuu ka qaado musharraxiinta”.

Koonfur-Galbeed ayaa haatan wajaheyso xaalad adag oo ka dhalatay khilaafka kala dhexeeya Dowladda Federaalka, iyadoo weli ciidamo lagu sii wado deegaannada maamulkaasi, taas oo sii murjineyso xaaladda taagn, isla markaana keeni karta inuu qarxo dagaal u dhexeeya labada dhinac.

Si kastaba, ha’ahaatee xaaladda ayaa hadda u muuqata mid faraha kasii baxeysa, lamana oga sida ay wax noqon doonaan iyo halka ay ku dambeyn doonto arrinta.