Muqdisho (Caasimada Online) – Raadiyaha ciidamada xoogga dalka Soomaaliya ee SNA Radio ayaa sheegtay inuu afhayeenka kooxda Al-Shabaab Cali Dheere u dhintay dhaawac kasoo gaaray dagaal.

Caasimada Online si madax-banaan uma xaqiijin karto sheegashadan. Sidoo kale ma jirto warbaahin kale oo madax banaan oo werisay in Cali Dheere uu dhintay.

Qoraal xalay lasoo dhigay bogga facebook ee Raadiyaha ayaa lagu yiri “Xog muhiim ah oo warbaahinta codka ciidamada SNA RADIO ay ka heshay ilo lagu kalsoon yahay ayaa sheegeysa in afhayeenka argagixisada Al-Shabaab dhagar qabe Cali Dheere Axaddii lasoo dhaafay 04:30 galabnimmo uu ku geeriyooday degmada Aadan Yabaal ee gobolka Shabeellaha Dhexe.” 

Qoraalka ayaa intaas ku daray in Cali Dheere uu maalmahaan isbitaal la jiifay dhaawac culus oo kasoo gaaray dagaal ciidanka xoogga iyo shacabka xoreynta Hiiraan ay Al-Shabaab kula galeen deegaanka Ceel-qooxle ee gobolka Hiiraan, Khamiistii lasoo dhaafay ee 29-kii September ee 2022. 

Haddii sida Raadiyaha ciidanka wax u sheegay ay u jiraan, waxaa is-weydiin mudan sababta aysan mas’uuliyiinta dowladda uga hadlin arrintan. 

Dowladda federaalka ayaa marka xubin sare laga dilo kooxda Al-Shabaab waxay inta badan soo saartaa qoraallo rasmi ah oo lasoo mariyo wasaaradda warfaafinta.

Saddex maalmood kahor, qoraal kasoo baxay wasaaradda warfaafinta ayaa lagu sheegay in Cabdullaahi Nadiir oo ka mid ahaa aas-aasayaasha kooxda Al-Shabaab lagu dilay duqeyn.

Maalin kadib qoraal kasoo baxay Mareykanka ayaa lagu sheegay in duqeyn lagu dilay hoggaamiye sare oo Shabaab ah, inkasta oo aan magaciisa la shaacin balse loo maleynayo inuu yahay Cabdullaahi Nadiir oo sidoo kale loo yaqiin Cabdullaahi Yare.

Shirweyne dhawaan lagu soo gabagabeeyey Magaalada Abuja ee Dalka Nigeria loogana hadlayey qaab-dhismeedka maaliyadeed ee isku-dhafka ah (INFF) iyo Miisaaniyadda Furan ee Horumarka Waara ee Afrika ayaa lagu ammaanay horumarka ay Soomaaliya ka samaysay hufnaanta maaliyadda iyo hannaanka furfuran ee miisaaniyadda. Dabayaaqadii Sebtembar, sahan ku saabsan Miisaaniyadda Furan ayaa lagu soo bandhigay kulankaasi ka dhacay caasimadda Nigeria ee Abuja.

Mr Adan ayaa intaas ku daray in Soomaaliya ay haatan wado hanaankii deyn cafinta kana mid tahay wadamada ka faa’ideysanayo hindisa wadamada aadka saboolka u ah looga cafinayo deymaha.

Iyada oo la adeegsanayo qorshaha isku dhafka misaaniayadaha qaran ((INFF) iyo qiimeynta furfurnaashaha miisaanayada oo ay sameeyaan saaxibo madax banaan, khubaradu waxay aaminsan yihiin in dalku ugu dambeyntii ku tiirsanaan karo kheyraadkiisa kana maari karo maalagashiga shisheeye.

“Habka Maalgelinta Isku-dhafka ah (INFF) iyo Hindisaha Miisaaniyadda Furan waa kuwo si gaar ah diirada u saaraya hanaan maliyadeed oo cusub oo loogu talagalay in lagu maalgeliyo ujeedooyinka horumarineed ee waara iyada oo lala kaashanayo himilooyinka iyo mudnaanta qaranka,” ayuu yiri Dr Maxamed Cismaan, Maamulaha Machadka Sadar, oo ka tirsan degaanka. martigelinaya Hindisaha Miisaaniyadda Furan ee Soomaaliya, ahna Wakiilka Dalka ee Jaamacadda Nabadda ee Qaramada Midoobay ee Soomaaliya.

“The goal is for developing countries to move beyond reliance on traditional ODA and finance their own Sustainable Development goals in the future,” Dr Mohamed added.

“Hadafku waa in dalalka soo koraya ay ka gudbaan ku tiirsanaanta maalgelinta shisheeye oo ay maalgeliyaan ujeedooyinkooda Horumarineed ee mustaqbalka,” ayuu raaciye Dr Maxamed.

During his opening speech, Nigerian President Mohammadu Buhari emphasized the importance of integrating national budget systems to reduce reliance on foreign aid.

Intii uu ku guda jiray khudbadiisa furitaanka, Madaxweynaha Nigeria Mohammadu Buhari wuxuu ku nuuxnuuxsaday muhiimada ay leedahay in la isku daro hababka miisaaniyada qaranka si loo yareeyo ku tiirsanaanta gargaarka dibadda.

Madaxweyne Mohammadu Buhari oo hadal ka jeediyey inta lagu gudajiray kalfadhiga furitaanka munaasabadda daahfurka INFF oo lagu qabtay New York, 23-dii Sebtembar 2022. Kullankaas waxa uu barbar socday shirweynaha 77-naad ee Golaha Guud ee Qaramada Misogamy (UNGA77) ee New York.

Iyagoo kulanka uga qeyb qaadana qaabka fogaan aragga ayaa wakiilo ka socda wasaarada maaliyada ee soomaaliya waxay soo saareen qorshe hawleed gaaban oo diiradda saaraya dib-u-habaynta maalgelinta, dejinta hadafyo cusub oo miisaaniyada furan, iyo horumarinta dib-u-habaynta maamulka maaliyadda dawladda ee Wasaaradda Shaqada iyo Arrimaha Bulshada iyo Machadka Sadar.

“Soomaaliya aad bay uga faa’iidaysan doontaa natiijada sahankan, waxay horumarin doontaa hannaanka miisaaniyadeena, waxayna kalsooni ku beeri doontaa shaqaalaheenna iyo hay’adaha dibadda,” ayuu yiri Maxamed Tahliil Axmed, madaxa miisaaniyadda iyo warbixinta ee Wasaaradda Maaliyadda.

“Waxay noo furi doontaa fursado badan oo maal-gelineed annagoo isku daynayna inaan ka gudubno caqabadaha ay keeneen tobannaan sano oo dagaal sokeeye,” Mr Tahlil ayaa intaas ku daray.

Wakiilo ka kala socday 54 dal oo Afrikaan ah, Hay’adaha Qaramada Midoobay, Ururada Bulshada Rayidka ah, iyo hay’adaha kale ee la shaqeeya horumarinta ayaa ka soo qayb galay shirka Abuja oo socday afar maalmood.

Musiibada iyo naxdinta uu reebay cudurka Covid-19, kaasi oo saameeyey dadaalada dhinaca horumarka waara iyo maalgelintooda sanadihii 2020 ilaa iyo 2021-kii, ayaa waxa ay keentay in sara uu u kocdo muhiimada ay leedahay maalgelinta qaran ee isku dhafan.

Qaaradda Afrika ayaa hormuud ka noqotay tirada dalalka doonaya inay ka qaybqaataan hindise-sharciyeedka isku-dhafka ah ee qaab-dhismeedka maaliyadda qaranka (INFF). In ka badan 40 waddan ayaa isticmaala habkan Afrikada Saxaraha ka hooseeya (Sub-Saharan Africa).

Erayga “qaababka maaliyadeed ee isku dhafan ee qaranka,” ama loo soo gaabsho INFFs , ayaa lagu soo bandhigay Ajendaha Waxqabad ee Addis Ababa markii ugu horeysay. Dalalku waxay codsadeen INFFs si ay u helaan kaalmo si ay u hirgeliyaan istaraatiijiyaddooda qaran ee horumar waara. Intii lagu jiray shirkii Golaha Guud ee Qaramada Midoobay ee 2019, lix iyo toban waddan ayaa xaqiijiyay sida ay uga go’an tahay inay noqdaan hormuudka habkan.

Qaababka maaliyadeed ee isku dhafan ee qaran wax uu la mid yahay sida buundo oo kale waxa uuna isku xiraa gacanna ka geystaa abuubulka nidaamiyada maalgelinta ee dadweynaha iyo kuwa gaarka ah. Waxay ka caawiyaan dawladaha toosinta iyo tayeynta ka qayb qaadashada siyaasadaha maaliyadeed ee qorshayaasha horumarinta qaranka. Waxay fududeeyaan wadashaqeyn ballaaran oo dhex marta jilayaasha dadweynaha iyo kuwa gaarka ah waxayna xoojiyaan xiriirka ka dhexeeya dhinacyada siyaasadda maalgelinta ee kala duwan.

Gabagabadii, wasiiru dowlaha wasaaradda shaqada iyo arrimaha bulshada ayaa bogaadiyay dadaalka ay muujiyeen qabanqaabiyayaasha shirka iyo dalka Nigeria oo ah kan martigeliyay. Wasiiru Dowlaha ayaa xaqiijiyay in Soomaaliya ay qaadan doonto istaraatiijiyadda INFF, maadaama Wasaaradda Maaliyadda ay horay u wadday qorshayaal lagu dardargelinayo qorshahan. Wasiiru Dowlaha ayaa ku nuux nuuxsaday in Wasaaradiisa ay kala shaqeyn doonto Wasaarada Maaliyada sidii loo xoojin lahaa ka qeybgalka shacabka, taasi oo u baahan in si weyn looga wada qeyb qaato.

“Waxaan la shaqeyn doonnaa Wasaaradda Maaliyadda in aan ka qeyb-galno ka-qeybgalka dadweynaha hab-raaca diyaarinta Miisaaniyadda iyo inta lagu guda jiro hannaanka Miisaaniyadda,” ayuu yiri Yuusuf Maxamed, Wasiiru Dowlaha Shaqada iyo Arrimaha Bulshada.

Gunaanadkii, wadamadu waxay ballan-qaadeen inay horumarinayaan hufnaanta geeddi-socodka miisaaniyadda iyo inay ka fikiraan qaadashada NIFF. Wafdiga Soomaaliya oo uu hoggaaminayay Wasiiru Dowlaha Yuusuf Maxamed Aadan ayaa ka qeyb galay kulamo xiriir ah oo ay la yeesheen dalalka kale ee gobolka, sida Sudan, Ethiopia, Eritrea, Uganda, iyo South Sudan, oo ay ka wada hadleen horumarinta daah-furnaanta miisaaniyadda iyo xaqiijinta ka qeybgalka bulshada.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha dowladda federaalka ah ee Soomaaliya, Mudane Xasan sheekh Maxamuud ayaa lagu wadaa inuu maanta ka qayb-galo shirka todobaadlaha ah ee golaha wasiirada xukuumadda Soomaaliya, kaas oo ah mid xasaasi ah.

Shirka oo furmi doono saacadaha soo socdo ayaa lagu wargeliyey dhammaan xubnaha golaha wasiirada ayada oo loo sheegay inuu maanta kasoo qaybgalayo madaxweyne Xasan.

Ilo wareedyo lagu kalsoon yahay ayaa innoo sheegay in madaxweynaha uu shirka ka jeedin doono khudbad ku aadan xaaladda guud ee dalka, gaar ahaan howlgallada ka dhanka ah Al-Shabaab, si loo dardargeliyo kacdoonka shacabka ee haatan ka billowday deegaanada maamul goboleedyada dalka, gaar ahaan HirShabelle, Koonfur Galbeed iyo Galmudug.

Sidoo kale waxaa lafilayaa in shirka laga soo saaro go’aanno xasaasi ah oo ku aadan sida loo wajahayo xaaladaha adag ee haatan ka jira dalka, gaar ahaan dagaalka Al-Shabaab.

Golaha wasiirada ayaa todobaadyadii u dambeeyey kulamadooda diiradda ku saarayey dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab, ayada oo warbixino laga dhageysanayey wasiirada amniga iyo gaashaandhigga.

Soomaaliya ayaa ku jirto xaalad cakiran oo dhanka ammaanka ah, siiba dagaalka Shabaab iyo xaaladdo bani’aadanimo oo ka dhashay abaaraha ka jira koonfurta & bartamaha dalka.

Garoowe (Caasimada Online) – Madaxweynaha Dowlad Goboleedka Puntland, Siciid Cabdullaahi Deni ayaa bogaadiyay kacdoonka shacabka ee dalka ka bilowday, isla-markaana ay dadka shacabka ahi kula dagaalamayaan maleeshiyada Al-Shabaab.

“Waxaan runtii halkan baaq uga dirayaa dadka Soomaaliyeed ee hadda bilaabay inay iska saaraan cadowga, in ay sii xoojiyaan leeskuguna tago,” ayuu yiri Madaxweynaha Puntland.

Madaxweynaha ayaa ku boorriyay beelaha halganka kula jira Al-shabaab in ay sii xoojiyaan, islamarkaana dhammaan la isu-gu tago oo loo midoobo kacdoonka hubaysan.

Madaxweynaha ayaa yiri “Nabadgelyadeena inaan ilaashano, horumarkeena inaan ka shaqayno. Dalka inaan u soo jeedsano, gacana amnigiisa inaan uga shaqayno, gacana horumarkiisa aan uga shaqayno, annagoo wadajirna oo isku duuban, maxaa yeelay xaaladaha dalku marayo waa xaalado adag, oo u baahan in midnimada iyo isku duubnimada aad loo xoojiyo.”

Madaxweyne Deni ayaa ka tacsiyadeeyay dadkii ku dhintay qaraxyadii maalintii Isniinta ka dhacay magaalada Beledweyne ee xarunta gobolka Hiiraan.

Deni ayaa hadalkan ka sheegay Bandhigga Carwada Shaqo, oo uu shalay ka daahfuray magaalada Garoowe ee caasimada Puntland.

Muqdisho (Caasimada Online) – Waxaa magaalada Muqdisho muddooyinkii dambe kusoo badanayay iibinta waxyaabaha maanka dooriya ee daroogada ah, kuwaasi oo qeyb ka qaadanaya amni darada kajirta magaalada Muqdisho ee caasimada dalka.

Guddoomiyaha gobolka Banaadir oo hadal ka jeediyay kulan-weyne looga hadlayay doorka bulshada ay ka qaadan karto horumarinta iyo xasilinta amniga caasimada ayaa waxa uu ka sheegay in ka maamul ahaan ay gacan bir ah ku qaban doonaan dadka ka ganacsada maandooriyaha.

“Daroogada magaalada kusoo badaneysa qeyb ayey ka tahay amni darada, waa in aan la dagaalano. Bulshada iyo amniga ma kala maarmaan oo waa isku baahan yihiin marka waa ku qabsanahay in aan amnigeeda ka shaqeyno,” ayuu yiri.

Sidoo kale waxa uu xusay in meel kasta oo kamid ah magaalada Muqdisho si caadi ah loogu iibiyo waxyaabaha maanka dooriya, illaa heer ay lamid noqdeen sida dukaamada Burka iyo Bariiska lagu iibiyo oo kale.

“Maanta meelkasta dukaamada maxalaadka ah ee lagu gado burka & bariiska iyo tan daroogada lagu gado waa isku mid, weliba kuwaana ka daran. Askar ayaa ilaalineysa oo Boolis ama Millateri ah ayaa ilaalineysa oo dhex fadhiya.”

Guddoomiyaha ayaa sidoo kale walaac ka muujiyay in huteelada fisqiga ah ee magaalada Muqdisho ay ilaalinayaan ciidamada, taasi oo uu sheegay inay tahay mushkilad hor leh oo u baahan in wax laga qabto, islamarkaana la iska kaashado.

“Waxaan rabaa sida ay bulshada noo aaminto inaan kasbano, waxaase dhibaato ah inaysan naa aaminsaneyn, beryahaan waxaan ka cabaneynay in qofkii Bulshada kamid ah ee qof dambiile ah soo sheega in qofkii la xiray la soo deeynaao oo Xildhibaano iyo Wasiiro ay daba oradayaan.”

Beledweyne (Caasimada Online) – Ciidamada ammaanka, gaar ahaan kuwa Booliska ayaa howlgallo culus ka wada magaalada Beledweyne ee xarunta gobolka Hiiraan, kadib markii Isniintii la soo dhaafay ay ka dhaceen qaraxyo ismiidaamin ahaa oo is xig xigay.

Howlgallada oo aha akuwa culus ayaa waxaa lagu xaqiijinayey amniga magaalada, ayada oo lagu soo qab qabtay xubno ka tirsan Al-Shabaab iyo dad kale oo tuhmanayaal ah, sida uu shaaciyey taliye ku xigeenka saldhigga Booliska degmada Beledweyne, Bashiir Cadaani.

Taliye ku xigeenka ayaa sheegay in baaritaano dheeraad ah ay ku hayaan xubnaha la soo qabtay oo lagu xiray saldigga Beledweyne, isaga oo sheegay inay sii wadayaan howlgalka.

Sidoo kale wuxuu tilmaamay inay adkeeyeen amniga Beledweyne, ayna xireen dhanka buundooyinka oo uu sheegay in inta badan ay ka soo gudbaan qaraxyada.

“Hadda waxaan u maleynaa dhinac dambe oo ay ka soo geli karaan ma jirto, badanaa waxay ka yimaadaan buundooyinka, buundooyinkii oo dhana waan xirnay.” ayuu yiri.

Ugu dambeyn wuxuu farriin u diray dadka shacabka ah, isaga oo ugu baaqay inay ciidamada ammaanka kala shaqeeyaan amniga iyo xasiloonida deegaanka.

Beledweyne ayaa waxaa Isniintii la soo dhaafay ka dhacay illaa saddex qarax kuwaas oo ay ku dhinteen 30 qof, ayna ku dhaawacmeeny 58 kale, sida ay shaaciyeen laamaha amniga.

Weeraradaan waxaa dhabarka u ridatay kooxda Al-Shabaab, waxayna uga jawaabeysay kacdoonka shacab ee ay reer Hiiraan ka bilaabeen gobolkaasi, kaas oo khasaare lagu gaarsiiyey kooxda, kadib markii looga qabsaday deegaano muhiim ah oo ku yaalla halkaasi.

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddoomiyihii hore Golaha Shacabka Soomaaliya, Prof. Maxamed Sheekh Cismaan (Jawaari) ayaa maanta loo qaaday dalka Turkiga, kadib xaalad caafimaad oo soo wajahday, sida ay warbaahinta u sheegeen ilo wareedyo aad ugu dhow.

Wararka ayaa sheegaya in Jawaari uu maalmihii lasoo dhaafay ku xanuunsanaa magaalada Muqdisho, isla-markaana la dhigay isbitaalka Digfeer, ayada oo laga deyrinayo xaaladiisa.

Xogta aan helnay ayaa sheegeysa in guddoomiyihii hore ee baarlamaanka Soomaaliya diyaarad gaar ah looga qaaday garoonka diyaaradaha Aadan Cadde ee Muqdisho, taas oo ka dajisay waddanka Turkiga, halkaas oo lagula tacaali doono xaaladdiisa caafimaad.

Lama shaacin nooca xanuunka ee sababay in haatan loo qaado dalka dibaddiisa, gaar ahaan waddanka Turkiga, balse waxaa la sheegay in qaadistiisa ay ka dambeeyeen xubno ka mid ah ehelladiisa iyo qaar ka mid ah mas’uuliyiinta sar sare ee dowladda Soomaaliya.

Sidoo kale xildhibaano ka tirsan baarlamaanka Soomaaliya oo ka hadlay xaaladda guddoomiyahoodii hore ayaa u rajeeyey caafimaad deg-deg ah iyo soo kabasho.

Jawaari ayaa markii ugu dambeysay kasoo muuqday dood cilmiyeed ku aadan dhammeystirka dastuurka, taas oo dhowaan lagu qabtay magaalada Muqdisho.

Si kastaba, marar badan ayaa guddoomiyihii hore ee baarlamaanka Soomaaliya xaalado caafimaad dartood loo dhigay magaalada Muqdisho, kadib xanuuno soo wajahay. Jaawri ayaa ah rugcadaa weyn. walow kursiga xildhibaanimo uu waayey doorashadii u dambeysay.

Muqdisho (Caasimada Online) – Waxaa shalay magaalada Muqdisho ka furmay shirka wada-tashiga Wasaaraddaha Dhalinyarada iyo Ciyaaraha ee heer federaal iyo heer dowlad goboleed, kaasi oo socon doona laba maalmood.

Shirka ayaa waxa ka soo qeyb-galay Wasiirka wasaaradda dhalinyarada iyo ciyaaraha iyo ku-xigeenkiisa, Wasiirada dhalinyarada iyo ciyaaraha dowlad goboleedyada; Galmudug, HirShabelle, Koonfur Galbeed, Jubbaland, Agaasimaha Wasaaradda dhalinyarada Puntland iyo Agaasimaha ciyaaraha gobolka Banaadir.

Inta uu socda shirka ayaa waxay dhinacyadu diirada ku sari doonaan horumarinta ciyaaraha kala duwan iyo jihaynta dhalinyarada Soomaaliyeed, sida lagu sheegay qoraal kasoo baxay kulanka.

Masuuliyiinta ayaa sidoo kale waxay si gooni ah uga niqaashi doonaan ciyaaraha dowlad goboleedyada iyo in siyaasad qaran loo sameeyo dhalinyarada Soomaaliyeed.

Wasiirka wasaaradda dhalinyarada iyo ciyaaraha xukuumadda federaalka Soomaaliya Maxamed Barre oo ka hadlay kulanka ayaa ugu dambeyntiina waxa uu shegay in wasaaradiisa ay xooga saari doonto sidii ay u wada-shaqeyn lahaayeen wasaaaradaha heer dowlad-goboleed iyo sidii uga taageeri lahayd arrimaha horumarineed.

Muqdisho (Caasimada Online) – Xilliyada dagaalka mararka qaar waxaa dilaaca mashruuc dhaqaale doon ah. Mid kamid ah sababaha looga adkaan waayey Al-Shabaab waa inay jiraan kooxo dhaqaale ka dhex raadiya dagaallada la rabo in lagu xoreeyo dalka.

Kooxahaas waxay u badnaan jireen dadka ku dhow dhow madaxda sare ee dowladda federaalka ah, haddase waxaa lasoo warinayaa in madaxdii maamul goboleedyadu dhaqankaas oo kale ay billaabeen.

Dagaalada ka socda dalka wax door ah oo xooggan kuma lahan madaxda maamullada. Warar hoose oo aan helnay waxay sheegayaan in madaxda maamullada rabaan in madaxweyne Xasan Sheekh lacagta dagaalka iyaga uu kusoo wareejiyo kadibna ay iyaga markaas howsha galaan.

Haddii ay madaxda maamulada dagaal galayaan, Xasan wuxuu xafiiska kusoo noqday iyagoo jooga Shabaabkana irdaha u fadhiyaan taas oo hoos u dhigeysa daacadnimadooda dagaalka ka dhanka ah kooxda Al-Shabaab.

Dhawaan Muqdisho ayey isugu tageen madaxweyne Xasan Sheekh iyo hoggaamiyaasha maamullada, waxay ka wada hadlayeen cadadka maamullada laga siinayo lacag kab ah oo uu bixiyey bankiga adduunka.

Xasan Sheekh wuxuu markaas gafay ayaa la leeyahay in lacagahaas uu u weeciyo dhanka dagaalka oo uu maamullada u sheego in lacagahaasi ay badi u adeegsadaan dagaalka Al-Shabaab. Hadda dalkii dagaal ayuu ku jiraa madaxdii maamulladana dhaqaale ayey ka hadlayaan.

Waxay ku biirayaan kooxihii madaxtooyada ku xirnaa ama qaar ka tirsanaayeen ee lacagaha ka sameyn jiray dhiigga askarta iyo shacabka iska xoreenayo Al-Shabaab, waa dhaqan aad u fool xun oo muddo soo jiray.

Dib u gurashada dagaal ee ka muuqata madaxda maamulada waxay daaran tahay dhaqaale doon, ayey leeyihiin dadka arrintaan sida dhow ula socda.

Haddii aan hoos u dagno, HirShabelle Cali Guudlaawe weli ma tagin goobaha dagaalka ee gobolka Hiiraan, dadka dagaalamayana wax badan kuma darsan. Inkastoo guddoomiyaha gobolka Hiiraan uu howsha qeyb ka yahay, haddana deegaan ahaan ayuu dagaalkaas u socdaa iyadoo hoggaamiye Guudlaawe uusan bixin wax u dhigma ama u dhow intii laga filayey.

Axmed Madoobe iyo Laftagareen labadii bilood ee u dambeysay oo ay dalku dagaallada ka socdeen waxay dhowr jeer galeen safaro dibadda ah. Axmed Madoobe, Kenya iyo Imaaraadka ayuu waqti ku bixiyey, halka Laftagareen isna uu Turkiga iyo Kenya maalmo badan ku bixiyey.

Axmed Madoobe weli dagaal ma qaadin, Laftagareen xagiisana wax weyn kama socdaan. Qoor Qoor isaga waxaa lagu eedeynayaa inuu ka cago jiiday dagaalkii dhanka Baxdo iyo kii dhanka Ceelbuur labadaba, isagoo muujinayo inuusan itaalka ku filneyn taasoo meelaha qaar niyad jab ka abuurtay.

Dhammaan tallaabooyinkaan waxay isugu imaanayaan cago-jiid dagaal oo ay qabaan madaxda maamullada waxayna dadka xog-ogaalka ah ku waramayaan arrin la xiriirta dhaqaale.

Dowladda Federaalka ah ee Soomaaliya weli ma sheegin inay dhaqaale u heshay dagaalka, waxaana muuqata inuu dagaalkaan huri-weyto ku  qarxiyey kadib markii loo adkeysan waayey dhaqamada kooxda Al-Shabaab.

Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud waxaa la gudboon inuu madaxda maamullada kulan deg deg ah la qaato ama u tago oo uu ku qanciyo inay dagaalka daacad ka noqdaan oo dalka looga faa’ideeyo kacdoonka shacabka.

Haddii aan la helin daacadnimada madaxda maamullada waxay wiiqi kartaa natiijada. Kacdoonkaan haddii uu fashilmo madaxda maamullada waxay kamid noqon doonaan kuwa loo heysto inay fashiliyeen shucuurtii shacabka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud oo kulan kula qaatay Villa Soomaaliya Wasiirka Warfaafinta Dalka Al-geria Maxamed Buu Saleymaani ayaa ka guddoomay dhambaal uu uga siday Madaxweynaha dalka Al-geria Cabdulmajiid Tamuun.

Wasiirka Warfaafinta Dalka Al-geria Maxamed Buu Saleymaani ayaa Madaxweynaha soo gaarsiiyey salaan uu uga siday Madaxweynaha dalkiisa, isagoo muujiyey dareen qadarin iyo tixgelin ay ku dheehan tahay oo dalkiisu uu u hayo shacabka iyo dowladda Soomaaliyeed.

“Dhambaalkan uu guddoomay Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya ayaa ku saleysan marti-qaadka shir-madaxeedka Ururka Jaamacadda Carabta oo bisha soo socota ka furmaya dalka Al-Geria, iyadoo Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud uu dhambaal iyo farriin aqbalaad ah uu u diray dhiggiisa dalkaas Mudane Cabdulmajiid Tabuun,” ayaa lagu yiri qoraal ka soo baxay Villa Somalia.

Sidoo kale, Madaxweynaha Soomaaliya ayaa xusay muhiimadda ay leedahay in labada dowladood ay sii amba-qaadaan is afgaradkii ka soo baxay kulankii labada Madaxweyne ay ku yeesheen New York, bishii la soo dhaafay, kaas oo ku saabsanaa iskaashiga diblumaasiyadeed iyo in labada dal ay yeeshaan xiriir toos ah.

Ugu danbeyntii, Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa la wadaagay wafdiga uu la kulmay ee dalka Al-geria xaaladda dalka iyo dadaalka dowladda iyo shacabka Soomaaliyeed ay ku bixinayaan horumarka iyo dib u xoreynta.

“Madaxweynaha ayaa u rajeeyey in dhambalkan iyo wadahadallada labada dal ay dhabaha u xaaraan sidii loo soo celin lahaa iskaashiga iyo xiriirka soojireenka ah ee ka dhexeeya labada dal,” ayaa lagu yiri warkaan ka soo baxay madaxtooyada Soomaaliya.

Cadale (Caasimada Online) – Caasimada Online ayaa heshay codka mid ka mid ah odayaal seddax ah oo kooxda Al-Shabaab ay u soo wakiilatay inay ergo uga noqdaan suurta galnimada inay wadahadal la yeeshaan dowladda Soomaaliya iyo dhaqanka beelaha Hawiye.

Codkaan waxaa loo soo diray saraakiisha abaabulka ciidan ka wada degmada Cadale ee gobolka Shabeellada Dhexe, wuxuuna odaga soo duubay sheegayaa inuu joogo deegaan u dhow Cadale.

“Odayaasha culumada la shaqeeya ayaan ka mid ah ahay, ergo ayaan maanta ka ahay Al-Shabaab, sababta aan ergadaan u soo qaadana waa in kan lagu soo duulay iyo kan Xamar ka soo duulay ay ehelkeyga yihiin,” ayuu yiri odagaan ay Al-Shabaab soo wakiisheen.

Hadii laga ogolaado waan-waantaan wuxuu sheegay in degmada Cadale uu ku tegi karo 3-saacadood kaliya, isagoo lugeynaya, maadaama uu joogo deegaan u dhow, si wadahadalladu u bilowdaan.

“Waxaan nahay 3 nin oo la soo wakiishay, inaan wadahadal furano ayaan rabnaa, waxaan helnay magacyada iyo taleefoonada raga hoggaaminaya ciidanka Xamar ka soo duulay, marka fariin ayaan idinkaga wadnaa Al-Shabaab,” ayuu yiri odagaan codkiisa soo diray.

Wuxuu sheegay in Al-Shabaab ay ka soo balan qaadeen inay dhulka Hawiye isaga baxayaan, balse beesha ay ka rabaan in koonfurta Soomaaliya aysan uga daba tegin oo ammaan ay ka helaan.

“Yaanaa isku baabi’in, waxaan nahay rag ahlu diin ah, waxaan nahay rag tol ah, ee yaanaa isku baabi’in, ninmankii saas ayey nasoo dhaheen, waxaa tihiin walaalahee, waxaa rabtiin wata, dowladaa rabtiin wata, dhulkaan hadaa na dhibsateen waan idinkaga tegeynaa, koonfur ayaan aadeynaa ee hanooga daba imaanina,” ayuu odagaan hadalkiisa ku sii daray.

Ugu dambeyntii odagaan wuxuu ku cataabay, “Walaalayaalow waan-waantaan nala qaata, seddax oday ayaan nahay, waxaan joognaa Cadale agteeda, ma kala fogin, qaraaboy raga dhiigooda aan kala ceymino, labada dhinac waxaa ku dhimanaya Hawiye, marka tol ayaan nahay ee aan hoos u wadahadalno.”

Hoos ka dhageyso codka

Muqdisho (Caasimada Online) – Waxaa weli dalka ka socda abaabullada dadka degaanka ay wadaan ee ka dhanka ah ururka Al-Shabaab. Dawladda Soomaaliyana waxay ku baaqday in abaabullada lagu ballaariyo dhammaan dalka.

Ciidamada dawladda Soomaaliya oo taageero ka helaya kuwa degaanka ayaa degaano badan kala wareegay Al-Shabaab toddobaadyadii lasoo dhaafay.

Ururka Al-Shabaab waxay u hanjabeen beelaha taageeraya hawlgalka dawladda, hase yeeshee waxaan weli hakanin abaabulka socda.

Haddaba hawlgalladan iyo waxa ay ka beddeli karaan xaaladda amni ee waddanka ayaa waxay VOA ka wareysatay Jeneraal Daahir Aadan Cilmi (Indhoqarsho), taliyihii hore ee ciidanka xoogga dalka Soomaaliya.

Jeneralka oo wax laga waydiiyey sida uu u arko kacdoonka ka dhanka ah Al-Shabaab ee ka bilowday qeybo ka mid ah Soomaaliya ayaa sheegay inay taas tahay guushii ugu weyneyd ee looga adkaan lahaa kooxda Al-Shabaab, islamarkaana uu guuleysan doono kacdoonka, dhowr sabab dartood.

“Dagaalkaan hadda socdo waxaa dhihi karaa wax mar hore loo baahnaa oo waqtigii ku haboonaa yimid, maanta shacabkii iyo dowladdii oo isla socda waxaan u arkaa guushii ugu weyneyd ee looga adkaan karo Al-Shabaab, waxaana filayaa in deegaanada dhiman ay kusoo biiri doonaan,” ayuu yiri Jeneral Indhoqarsho.

Taliye Indhoqarsho waxa uu dowladda Soomaaliya ugu baaqay inay garab fiican siiso dadka shacabka ah ee diyaarka u ah inay iska xoreeyaan Al-Shabaab, wuxuuna si gaar ah ugu baaqay inay dowladda Isbitaalo ka dhisto gobolada dagaalka lagu qaadayo.

“Madaxweyne Xasan Sheekh waqtigiisii hore waxaa dhacay dagaaladii ugu xoogaana kadibna dagaal ma dhicin, hadda wuxuu leeyahay khibrad fiican oo uu uga faa’ideysan karo kacdoonka hadda socda, hadda ummadda dhan waxay ogaatay in Al-Shabaab aysan heyn dan ummadda Soomaaliyeed, markii ay dadka sidaan oo kale u bislaadeen waxay u baahan yihiin hoggaamin, waxaana rumeysanahay in madaxweynaha uu yahay hoggaamoyihii ku habboonaa,” ayuu yiri Jeneral Indhoqarsho.

Mar wax laga waydiiyey haddii uu guuleysan karo kacdoonkaan ayuu yiri “Horta Soomaalida deg dega waa dhaqan ay leedahay, waxaa horta ila fiicneyd in marka hore 7 bil la diyaariyo ciidamadii la wareegi lahaa meelaha lala wareego, shacabka kaliya kuma filna dagaalka, dowladda Soomaaliyana hadda ma heysato ciidamo ku filan inay guud ahaan dalka la wareegaan, si kacdoonkaan u guuileysto waa in dowladda ay si deg deg ah dadkaan u gaarsiiso daawo, hub iyo raashin sidaas ayuu dagaalka ku noqon kara mid guuleysta haddii kale ma gaarayo meeshii la rabay.”

Taliyaha ayaa sababta kacdoonadii hore ay u fashilmeen ku sheegay inay tahay in markii hore ay kaliya dagaalka waday dowladda Soomaaliya, balse wuxuu sheegay in hadda la helay shacab heegan u ah inay qeyb ka noqdaan dagaalka.

Mar wax laga waydiiyey taliyaha dhibaatada ka dhallan karto haddii dadka shacabka ah la hubeeyo ayuu yiri “Soomaalida dhan waa hubeysan tahay, dowlad kasta oo timaato qasab ayey ku tahay in dadka lagu sameeyo hub ka dhigis laakiin hadda looma baahno sababtoo ah dowladda kaligeed wax difaaci karto.”

Halkaan hoose ka dhageyso wareysiga oo dhameystiran

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddoomiyaha Golaha Shacabka, Sheekh Aadan Maxamed Nuur (Madoobe) ayaa maanta kulan muhiim ah la yeeshay Safiirka Dowladda Imaaraadka Carabta u fadhiya Soomaaliya, Danjire Maxamed Axmed Cusmaan Al-Hammadi.

Kulanka oo ka dhacay xafiiska guddoomiyaha ayaa waxa uu danjiraha Imaaraadka la wadaagay guddoomiye Aadan Madoobe in dowladda Imaaraadka ay diyaaar u tahay ka qeyb qaadashada gargaarka dadka ay saameysay abaarta ka jirta dalka.

Sidoo kale waxa uu ballan-qaaday danjiraha Imaaraadka in uu Golaha Shacabka kala shaqyn doono horumarinta howl-wadeenada.

Guddoomiye Aadan Madoobe ayaa dhankiisa bogaadiyey shacabka iyo dowladda Imaaraadka Carabta sida ay u garab taagan yihiin shacabka Soomaaliyeed, isaga oo sheegay inay sii xoojin doonaan xirirka labada baarlamaan ee Imaaraadka iyo Soomaaliya.

Kulanka maanta ayaa waxa uu qeyb ka yahay kulamo maalmihii dambe uu guddoomiye Aadan Madoobe la yeelanayay wakiilada beesha caalamka, kuwaasi oo kala hadlay sidii ay uga qeyb qaadan lahaayeen gurmadka abaaraha, xili ay dalka ka jirto abaar aad u daran.

Beledweyne (Caasimada Online) – Guddoomiyaha gobolka Hiiraan Cali Jayte Cusmaan oo shir Jaraa’id ku qabtay magaaladda Baledweyne ayaa shacabka Soomaaliyeed ugu baaqay in loo midoobo dagaalka ka dhanka ah kooxda Al-Shabaab.

Guddoomiyaha ayaa sheegay inay dadka Soomaaliyeed tuseen tabarta kooxda Al-Shabaab islamarkaana ay diyaar u yihiin inay inta hartay iska soo saaraan, xitaa haddii aanay cidna kula soo biirin dagaalka.

“Dadka Soomaaliyeed ee gobolada kala duwan dagana waxaan u sheegeynaa Al-Shabaab waa tagay ha lagu dhiirado, wallaahi billaahi tallaahi waan iska kicineynaa, qoladii iska kicin weysana iyada ayey u taallaa, haddii aad noosoo gurman weysaan iyo haddii kalaba anaga Al-Shabaab waan iska soo firjineynaa,” ayuu yiri guddoomiye Cali Jeyte.

Guddoomiyaha ayaa sheegay in kooxda Al-Shabaab ay jabtay wuxuuna yiri “Awood buuxda ayaan u leenahay inaan iska dhicino Al-Shabaab, annagoo kaashaneyna ciidamada xoogga Soomaaliyeed, waxaa hadda muuqato in Soomaaliya ay soo kabatay, waxaa muuqato inuu jabay cadawgii, war Soomaaliyeey ku dhiirada.”

Jeyte ayaa ugu baaqay umadda Soomaaliyeed inaysan isku haleyn gurmad uga yimaado beesha caalamka, wuxuuna iftiimiyey sida kaliya ee looga adkaan karo kooxda Al-Shabaab.

“Sida ugu fudud ee Al-Shabaab la isaga dhicin karo waa in Soomaaliya ay iyada gacmaha is qabsato, inta la leeyahay beesha caalamka aaway wax soconayo ma jiraan, beel caalam oo soo socota ma jirto.”

Ugu dambeyntii guddoomuyaha ayaa sheegay inay Al-Shabaab gaarsiiyeen in gabdhaha ay ku dhiiradaan inay caayaan Al-Shabaab, islamarkaana ay biyaha ka daba qaadaan ciidamada dagaalka ku jiro.

“Waxaan hadda Al-Shabaab gaarsiinay inay gabdhaha ku dhiiradaan inay caayaan oo ay biyaha iyo raashinka la daba socdaan ciidamada dowladda, haddii odayaasha iyo dhallinyarada ay go’aan ku gaaraan inay Shabaab iska dhiciyaan Shabaab ma dhex joogi karo,” ayuu hadalkiis kusoo gabagabeeyey.

Hadalka guddoomiye Jeyte ayaa imanaya xilli kooxda Al-Shabaab laga saaray inta badan deegaanada gobolka Hiiraan, wuxuuna ka yimid madaxda sida joogtada ah qeybta uga ah dagaalka lagula jiro Al-Shabaab.

Hase yeeshee, waxaa jira beelo iyo deegaano weli ka cago jiidaya inay ku biiraan dagaalka, taasi oo fududeyn laheyd in kooxda looga adkaado sida ugu deg degta badan.

Muqdisho (Caasimada Online) – Maareeyaha maamulka iyo amniga ee garoonka Aadan Cadde ayaa beeniyay in khatar amni soo foodsaartay garoonka, isaga oo beeniyey warqad tirsgeedu ahaa 4-tii bishaan oo looga been abuurtay xafiiska maareeyaha.

Warqada looga been abuurtay xafiiska Maareeyaha guud ayaa waxa lagu sheegay in argagixisada ay qorsheynayaan weeraro ka dhan ah garoonka, sidoo kalena waxaa loogu digay Saraakiisha iyo howl-wadeenada kale inay feejignaan dheeri ah muujiyeen.

Xafiiska Maareeyaha maamulka iyo amniga ee garoonka Muqdisho ayaa qoraalka kasoo baxay maanta waxa uu shacabka Soomaaliyeed ku wargeliyay in uusan hadda jirin walaac amni.

Sidoo kale waxa uu tilmaamay in baahinta xogaha la xiriira amniga laga tixraacayo hay’addaha amniga qaranka, kuwaasi oo gacanta ku haya amniga garoonka diyaaradaha Aadan Cadde ee magaalada Muqdisho.

Ma aha markii u horeysay ee sidan oo kale hay’addaha dowladda looga sameeyo warqad been abuur, balse arrintaan ayaa waxay kusoo aadeysa xili uu dagaal culus ku socda Al-Shabaab, islamarkaana laga filan karo fal kasta oo ay iskaga yareyn karaan culeyska wajahayaan.

Dagaalada ka dhanka ah Al-Shabaab ayaa toddobaadyadii u dambeeyay laga gaarayay guulo waaweyn, ayada oo ciidamada iyo kuwa deegaanka oo is-garabsanaya la wareegeen deegaano sanado badan gacanta ay ku haysay kooxda.

Beledweyne (Caasimada Online) – Wararka laga helayo gobolka Hiiraan ayaa sheegaya in maanta dowladda Soomaaliya ay ciidamo horleh u dirtay gobolka Hiiraan oo haatan laga dareemayo xaalado amni, kadib qaraxyadii Isniintii ka dhacay magaalada Beledweyne.

Ciidamo ka tirsan kuwa Kumaandooska Gorgor oo diyaarad looga qaaday magaalada Muqdisho ayaa goordhow laga dajiyey garoonka diyaaradaha Ugaas Khaliif ee magaalada Beledweyne, sida ay Caasimada Online u xaqiijiyeen ilo wareedyo lagu kalsoon yahay.

Saraakiil ka tirsan qaybta 27-aad ee ciidamada Xoogga dalka Soomaaliyeed iyo sidoo kale maamulka gobolka Hiiraan ayaa ciidamadaan kusoo dhoweeyey garoonka magaalada Beledweyne, waxayna u mahad-celiyeen madaxda dowladda federaalka ah ee Soomaaliya.

Wararka ayaa sheegaya in ciidamadan oo aad u qalabeysan loogu tala-galay inay ka qayb qaataan howlgallada dib xoreynta ee ka socdo gobolka Hiiraan, waxayna xoojin doonaan ciidamada Xoogga dalka iyo kuwa deegaanka ee Macawiisleyda ee ka howlgala halkaasi.

Sidoo kale wararka ayaa intaasi kusii daraya in saacadaha soo socdo ciidamo kale laga dajin doono Beledweyne, si duulaan loogu qaado deegaanada ay heystaan Al-Shabaab.

Dhaq-dhaqaaqyadan ayaa ku soo aadayo, maalin kadib markii saddex qarax oo ismiidaamin ahaa ay Shabaab ka fulisay xerada Lamagalaay kuwaas oo sababay dhimasho iyo dhaawac.

Si kastaba, Hiiraan ayaa xudun u noqday kacdoonka ka dhanka ah Al-Shabaab, kaas oo deegaano horleh looga qabsaday kooxda, isla-markaana lagu gaarsiiyey khasaare xoogan.

Muqdisho (Caasimada Online) – Waxaa magaalada Muqdisho ee caasmadda Soomaaliya kulan ku yeeshay Wasiirka arrimaha gudaha, federaalka iyo dib u heshiisiinta iyo taliyaha xoogga dalka Soomaaliyeed Gen. Odowaa Yuusuf Raage iyo saraakiil kale.

Kulanka ayaa xoogga lagu saaray dadaallada dib u xorreynta ee Soomaaliya ka socda, ka jawaabista abaaraha, u gargaaridda deegaannada la xoreeyey, baahinta maamullada, adeegyada bulsho, xasillinta guud ahaan iyo arrimo kale.

Ugu horreyntii, taliyaha xoogga dalka Soomaaliyeed Gen. Odowaa Yuusuf Raage ayaa hordhigay wasiirka arrimaha gudaha, federaalka iyo dib u heshiisiinta mudane Axmed Fiqi howlgallada dib u xorreynta ee socda, baahiyada ay ku arkeen deegaannada la xoreeyey, aragtidooda la xiriirta sida dadkaasi loo caawin karo iyo xasillinta.

Taliye Odowaa waxaa uu sheegay in ay diyaariyeen ciidan, gaadiid iyo dhammaan tashiilaadka kale ee dadka iyo deegaannada looga hor wareejinayo dhibka argigixisada, laguna gaarsiinayo gargaar iyo dhammaan adeegyada ay u baahan yihiin isaga oo wasaaradda arrimaha gudaha, federaalka iyo dib u heshiisiinta ka dalbaday in ceelal biyo, raashiin, dawo iyo adeegyo kale loogu diyaargaroobo deegaannada ay halis ku hayaan Al-Shabaab iyaguna ka xoogga dalka ahaan ay dammaanad qaadi doonaan gaarsiinta iyo qeybinta.

Wasiirka arrimaha gudaha, federaalka iyo dib u heshiisiinta mudane Axmed Macali Fiqi ayaa ugu horreyntii ciidamada xoogga dalka ku ammaanay howlgalka dib u xorreynta dalka ee ka dhanka ah Al-shabaab, guulaha ay gaareen, isaga oo adkeeyey garab istaagga wasaaradda iyo guud ahaan hey’adaha dowladda.

Wasiirka waxaa uu ku dheeraday qorshaha wasaaradda ee la xiriira arrimaha gargaarka, xasillinta iyo ka jawaabista dhammaan baahiyada adeeg ee heysta shacabka Soomaaliyeed, gaar ahaan deegaannada uu howgalka ka socdo iyo kuwa dhimman.

Wasiir Axmed Fiqi waxaa uu taliyaha iyo kooxdiisa hordhigay xogtiisa la xiriirta dhibaatada ka jirta deegaannada kala duwan, qorshaha ay wasaaradda iyo hey’adaha caalamiga ah ugu talogaleen caawinta dadka iyo deegaannada isaga oo hoosta ka xariiqay sida ay muhiim u tahay in la isku dhex wado dagaalka Xorreynta iyo u gargaaridda shacabka Soomalaiyeed.

Wasiir Fiqi waxa uu kulanka ka sheegay in wasaaradda oo kaashaneysa hey’adaha gargaarka ay meeleeyeen isla markaana ay diyaariyeen qodista ceelal biyood, raashiin qeybin degdeg ah, sameynta, iskuullo, isbitaallo cusub oo leh dhakhaatiir iyo dawo iyo baahiyada kale ee ka jirta deegaannada ay Al-shabaab ka baxeen ama ay weli joogaan.