Muqdisho (Caasimada Online) – Taliska Mareykanka Afrika ee (AFRICOM) ayaa faahfaahin dheeraad ah ka bixiyay howlgal dhanka cirka ah oo ay diyaaradahooda ka fuliyeen qaybo kamid ah gobolka Jubbada Hoose ee koonfurta Soomaaliya.

Warsaxaafadeedka kasoo baxay AFRICOM ayaa waxaa lagu sheegay in howl-galkan uu ka dhacay deegaanka Libikus oo ay gacanta ku hayaan ciidamada Xoogga dalka.

Mareykanka ayaa sidoo kale sheegay inuu weerarkan qaaday, iyaga oo ka falcelinayay weerar ay Al-Shabaab ku qaadeen ciidamo ka tirsan kuwa dowladda oo ku sugnaa halkaasi.

Qoraalka ayaa waxaa sidoo kale lagu sheegay in weerarkan lagu dilay illaa laba xubnood oo ka tirsanaa kooxda Al-Shabaab oo qayb ka ahaa xubnaha weerarka soo qaaday.

Sidoo kale waxa lagu sheegay in qiimeynta horudhaca ah ay muujineyso in aanay jirin dad rayid ah oo dhaawac ama dhimasho ay kasoo gaartay weerarkan.

Waxa kale oo uu Mareykanka xusay inay ka go’an tahay inuu sii wadayo la dagaalanka Al-Shabaab, si looga hortago weeraradooda.

Mareykanka ayaa kordhiyay weerarada ka dhanka ah kooxda Al-Shabaab, xilli ay Soomaaliya dagaal adag kula jirto kooxda, kaasi oo lagu gaarsiiyay jab xoogan, isla-markaana lagala wareegay deegaano horleh oo sanado badan ku jiray gacantooda.

Dowladda Mareykanka ayaa kamid ah dowladaha waa weyn ee ka qayb-qaata dagaalka Al-Shabaab, waxaana ciidamo boqolaal ah ay ka joogaam gudaha dalka.

Soomaaliya ayaa haatan ku jirto marxalad dagaal, ayada oo la filayo inuu dhowaan billowdo wajiga labaad ee dagaalka adag ee Al-Shabaab looga xoreynayo dalka oo dhan.

Muqdisho (Caasimada Online) – Qaar kamid ah shacabka ku dhaqan magaalada Muqdisho ayaa ka hadlay doorashada beri oo Axad ah ka bilaabineysa dalka Turkiga.

Dadweynahan oo la hadlay Dalsan TV ayaa taageero weyn u muujiyay madaxweynaha talada haya ee Recep Tayyip Erdoğan, kaas oo si dhab ah u garab istaagay Soomaaliya.

Mid kamid ah ragga ka hadlay doorashadaasi ayaa guul weyn u rajeeyay Erdoğan, wuxuuna sheegay in uu abaal lama ilaawaan ah u galay shacabka Soomaaliyeed.

“Ummadda Soomaaliyeed ma illaawi karto Turkiga, madaxweyne Erdoğan abaalka uu u galay iyo himilada uu u hayo, sidaas darteed annaguna waan ogsoonahay, waanu garab taaganahay, ilaaheyna waxaan ka baryeynaa inuu guusha siiyo,” ayuu yiri.

Sidoo kale Cabdi Xaaji Cilmi (Xaiib) oo kamid ah reer Muqdisho ayaa sheegay in Soomaaliya ay garab istaageyso madaxweyne Erdoğan, isaga oo sheegay in guushiisa ay muhiim u tahay Soomaali weyn, maadaama uu taageeray xilli ay aad ugu baahnaayeen.

“Aniga oo Soomaaliya codkeeda ku hadlayo mid iga maqan iyo mid ila joogaba waxaan leeyahay Ilaahow Erdoğan guuley, waxaan u arkaa inay guushiina dan noogu jirto. Erdoğan waa nin Islaam ah waa nin wax na taray, waa nin noo hiiliyay” ayuu yiri Cabdi Xaaji Cilmi.

Waxaa kale oo uu sii raaciyay “Waxtar ayuu noogu beddalay, waxbaanu ka faa’iidnay daawo noo keenyayaa nin jiran aan u qaadnayaa arday jaamacad ka baxyaa mid halkan ka baqay oo cararay iska tegyay oo ku nasayayaa oo ku badbaadyaa,”.

Sidoo kale oday kale oo kamid ah shacabka la hadlay Dalsan TV ayaa yiri “Libaax labo ma’aha shacabka Soomaaliyeed Erdoğan ayay codka siinayaan oo ay taageerayaan,”.

Si kastaba, Recep Tayyip Erdoğan oo ah madaxweynaha ugu awoodda badan dalka Turkiga welina talada haya, ayaa dagaal adag kula jira mucaaradka, oo isaga doorashada dhaceysa beri ay si adag ugu loolamayaan, waxaana kamid ah ragga ay is hayaan Kemal Kilicdaroglu.

Muqdisho (Caasimada Online) – Warsaxaafadeed kasoo baxay Hay’adda Nabad Sugidda iyo Sirdoonka Qaranka ee NISA ayaa waxaa lagu faahfaahiyay howlgan ay ciidanka sirdoonka iyo saaxibada caalamiga ah Jimcihii ka sameeyeen gobolka Shabeelaha Hoose.

Howlgalka oo ahaa mid qorsheysan ayaa waxaa lagu beegsaday xubno ka tirsan kooxda Al-Shabaab oo ku sugnaa deegaanka Cali Fuuto oo hoostaga degmada Kuntuwaarey.

NISA ayaa shaaca ka qaaday inay heshay xogta xubno ka tirsan Al-Shabaab oo isku uruursanayay deegaankaasi, si bey tiri ay u dhibaateen shacabka Soomaaliyeed.

Qoraalka ayaa waxaa sidoo kale lagu sheegay in howlgalkaasi lagu dilay illaa 44 xubnood oo ka tirsanaa kooxda Al-Shabaab, kuwaas oo ay ku jiraan horjoogayaal sar sare.

“Howlgal qorsheysan oo Ciidanka Sirdoonka iyo Nabad Sugidda Qaranka iyo saaxiibada caalamiga ah ay ka fuliyeen Deegaanka Cali Fuuto ee hoos taga degmada Kuntuwaaray ee Gobolka Shabeellaha Hoose ayay ku dileen in ka 44 xubnood oo ka tirsan Khawaarijta Al-Shabaab kuwaas oo isugu jiray horjoogeyaal iyo maleeshiyaad” ayay tiri Hay’adda NISA.

Sidoo kale Hay’adda ayaa intaasi ku dartay inay ciidamadu burburiyeen hub fara badan iyo godad ay xubnahaasi ka qoteen deegaanka lagu weeraray, sida ay hadalka u dhigay.

“Howlgalkaan waxaa sidoo kale lagu burburiyay godod ay halkaas ka qoteen Khawaarijta, Hub iyo saanado kale oo ay ku aruursanayeen danbiilayaasha Khawaarijta” ayay tiri NISA.

Waxa kale oo ay intaasi raacisay “Dowladda Soomaaliya oo kaashanaysa shacabkeeda iyo saaxiibada caalamiga ah waxaa ka go’an in Khawaarijta lagu beegsado goob kasta oo ay gabaad ka dhigtaan, iyadoo haatana Ciidanka Qaranka iyo Shacabka Soomaaliyeed deegaano badan ka xoreeyeen Khawaarijta,”.

Dhanka kale ma jiro illaa iyo hadda wax hadal ah oo kasoo baxay dhinaca kooxda Al-Shabaab oo ku aadan howlgalkaasi ee ay guulaha ka sheegatay dowladda Soomaaliya.

Muddooyinkii u dambeeyay ciidamada Nabad Sugiddu ayaa howlgallo culus ka wada Muqdisho iypo gobollada u dhow, kuwaas oo jab xoogan lagu gaarsiiyay Al-Shabaab.

Jidda (Caasimada Online) – Wasiirka wasaaradda maaliyadda Soomaaliya Dr. Cilmi Maxamuud Nuur oo haatan ku sugan magaalada Jidda ayaa kulan la qaatay maamulaha guud ee sanduuqa horumarinta Sacuudi Carabiya, Suldaan Cabdiraxmaan Al-Marshad.

Kulanka oo ahaa mid miro dhal ah ayaa waxaa looga hadlay arrimo ay ka mid yihiin barnaamijka deyn cafinta, sida lagu sheegay qoraal uu soo saaray wasiirka maaliyadda

Labada dowladood ayaa ku heshiiyay in dib loogu dhigo deyn cafinta, isla-markaana ay iska kaashadaan sidii horumar loogu sameyn lahaa tallaabooyinka hortebinta leh.

Sida lagu caddeeyay qoraalka heshiiskan cusub ayaa dhigaya in dib loo dhigo muddada bixinta deynta si loo helo fursado dowlada u suuragalineysa inay ku hirgeliso qorshaheeda.

“Wasiirka Maaliyadda Soomaaliya Dr. Cilmi Maxamuud Nuur oo ku sugan Magaalada Jidda ee Boqortooyada Sucuudiga ayaa kulan gaar ah oo miro dhal ah la qaatay Maamulaha guud ee Sanduuqa Horumarinta Saudi Arabia Suldaan Abdulrahman Al-Marshad iyo madaxda kale ee Sanduuqa. Dr. Cilmi Maxamuud Nuur iyo Maamulaha Guud ee Sanduuqa ayaa si wadajir ah u saxiixay heshiis dib loogu qaabeynayo deymaha uu Soomaaliya ku leeyahay Sanduuqa Horumarinta Saudi Arabia oo ka mid ah Hey’adaha deynta ku leh Soomaaliya. Heshiis kaan ayaa dhigaya in dib loo dhigo muddada dib-u-bixinta deynta” ayaa lagu yiri.

Dhanka kale Dr. Cilmi Maxamuud Nuur ayaa la filayaaa inuu ka qaybgalo shir sanadeedka wasiirada dalalka xubnaha ka ah Ururka Iskaashiga Islaamka (OIC) oo ku jirtoSoomaaliya.

Shirka ayaa waxaa diiradda lagu saarayaa arrimo ay ka mid yihiin xoojinta xiriirka, horumarinta arrimaha dhaqaalaha iyo in la dhageysto waddamada taageerada u baahan.

Heshiiska ay gaareen dowladaha Soomaaliya iyo Sacuudiga ayaa kusoo aaday, xilli muhiim ah, isla-markaana Somalia ay meel wanaagsan ka gaartay barnaamijika deyn cafinta, maadaama ay qaaday dhowr tallaabo oo muhiim ah, taas oo si weyn loogu boggaadiyay.

Si kastaba, Sacuudiga aya kamid ah dalalka Carbeed ee xiriirka wanaagsan la leh Soomaaliya, wuxuuna ka caawiyaa dhaqaalaa iyo arrimaha bani’aadanimada.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynihii hore HirShabelle Cali Cabdullahi Cosoble ayaa ka hadlay dagaalka ay dowladda federaalka Soomaaliya ku dhawaaqday ee ka dhanka ah musuq-maasuqa, iyada oo shalay Golaha Wasiiradda ay ansixiyeen qaraarka adkaynta hufnaanta maaraynta maaliyadda dalka.

Cali Cosoble ayaa waxa uu ku tilmaamay dagaalkan ay ku dhawaaqday dowladda ee lagula dagaalamayo musuqa inuu la macno yahay ayada oo la dhaho Al-Shabaab ayaa argagixisada la dagaalameysa, “Kuwii wax musuq-maasuqaayay ayaa leh waa in musuq-maasuqa lala dagaalo.”

“Shacabka wax ma musuq-maasuqo ee dowladda ayaa wax musuq-maasuqda, ayadaana leh waan la dagaalameynaa. Taasi sow la macro maaha Shabaab ayaa argagixisada la dagaalameysa. Waa dhurwaagii yiri ariga anaa ilaalinaya,” ayuu yiri Madaxweynihii hore HirShabelle Cali Cabdullahi Cosoble.

Waxa uu sheegay in dagaalka musuqa ee ku dhawaaqday dowladda federaalka ee uu hoggaamiyo Madaxweyne Xasan Sheekh uu yahay mashruuc laga gadayo caalamka, ee uusan aheyn mid loogu dhimrinayo shacabka la baartay, sida uu hadalka u dhigay.

“Kolley cidda warkaas la maqashiinayo ma ahan shacabka ee waa kuwa loo tuugsi tagayo. Shacabkana wuxuu og yahay hal booli ah ineysan dhali karin nirig xalaal ah.”

Waxa uu intaas sii raaciyay “Haddii dalka la keeno mashiinka la yiraahdo “lie detector” waxaan hubaa hal qof oo madax ah inuusan ka badbaadeyn xabsi.”

Hadalkan ayaa imanaya xilli ay dowladda federaalka qorsheynayso inay qaado tallaabooyin waaweyn oo lagula dagaalamayo musuq-maasuqa, kaasi oo loo kala eegi doonin sarkaal sare iyo mid hoose, islamarkaana uusan masuul ku baxsan doonin xilka uu ka hayo dowladda.

Dowladda federaalka Soomaaliya ayaa dhawaan xirtay saraakiil dowladeed, oo la horgeeyay maxkamadda gobolka Banaadir, kuwaasi oo ciidamada booliska ay 20-kii April ee sanadkaan kasoo xireen garoonka Aadan Cadde ee magaalada Muqdisho.

Ciidamada ammaanka ayaa sidoo kale waxaa la sheegay inay ku raadjoogaan shaqsiyaad kale oo ka tirsan shabakadaan ay qeybta ka ahaayeen saraakiishan u xiran dowladda, kuwaasi oo iyaguna la horgeyn doono cadaaladda.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiir Ku-xigeenka Wasaaradda Maaliyadda Soomaaliya Cabdiqafar Xasan Xaange oo ka hadlay khilaafka siyaasadeed ee dowladda federaalka Soomaaliya iyo maamulka Puntland ayaa sheegay in Saciid Deni uu ka carooday waayitaanka damaciisa dowladda dhexe.

Wasiir ku-xigeenka ayaa waxa uu sheegay in sababta madaxweynaha Puntland u mucaaradsan yahay dowladda federaalka ay tahay kadib markii uu waayay jagaada ra’iisul wasaaraha, oo uu hadda ku fadhiyo Mudane Xamza Cabdi Barre.

“Siciid Deni wixii ka dambeeyay doorashadii Afisyooni wuxuu olole u galay kursiga ra’iisul wasaaraha. Hankaas iyo rabitaankaas waad la socotaan oo way hubgoobeen,” ayuu yiri wasiir ku-xigeenka wasaaradda maaliyadda Soomaaliya.

Sidoo kale waxa uu sheegay in khilaafka siyaasadeed ee dowladda federaalka iyo maamulka Puntland uu yahay mid uu gacantiisa u sameeyay Deni, kadib markii uu waayay wixii uu rabay, sida uu hadalka u dhigay.

“Maalinta uu kursigaas waayay ayuu Siciid Cabdullaahi Deni dhexda u xirtay inuu khilaaf ka dhex abuuro maamulka Puntland iyo dowladda dhexe oo ah in uusan la shaqayn,” ayuu hadalkiisa sii raaciyay Wasiir Xaange.

Wasiir Xaange oo kamid ah xildhibaanada lagasoo doortay Puntland ayaa waxa kale oo uu sheegay in Saciid Deni uu beesha caalamka iyo hay’addaha deyn cafinta Soomaaliya uu ka gaday in aysan dowladda dhexe wada-shaqeyn la laheyn, taasi oo uu ku wiiqayo hanaanka deyn cafinta oo maraya meel wanaagsan, sida uu sheegay.

Ugu dambeyntiina waxa uu ka dhawaajiyay in madaxweynaha Puntland uu kaligii ku yahay khilaafka dowladda federaalka, islamarkaana ay reer Puntland aysan ku raacsaneyn, isaga oo tilmaamay in xiisad abuurka Deni uu ku saleysan yahay danihiisa gaarka ah uu ka dhex wayay.

Hadalka Wasiirka ayaa imanaya xilli uu sii xoogeystay xiisad siyaasadeed ee u dhaxeysa dowladda federaalka Soomaaliya iyo maamulka Puntland, iyada oo hadal kulul ay hawada isku mariyeen madaxda sare ee dowladda federaalka iyo maamulka Puntland.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda federaalka Soomaaliya iyo dalalka safka hore ayaa kulan xasaasi ah maanta ku yeeshay xarunta ciidanka howl-galka wada-jirka ah ee dowladdaha safka hore oo ay kamid yihiin Soomaaliya Ethiopia, Kenya iyo Djibouti

Kualanka ayaa waxaa ka qeyb-galay taliyaha ciidanka howl-galka wada-jirka ah ee dowladaha safka hore Jeneraal Maxamed Cali Bariise, ergayga gaarka ah ee Madaxweynaha u qaabilsan Xasillinta iyo Ilaalinta Arrimaha Rayidka ee goobaha dagaallada Maxamed Cabdi Waare, safiirka dowlada Kenya u fadhiya Soomaaliya Amb. Thomas Chepkuto iyo saraakiil katirsan ciidanka XDS iyo ciidanka Kenya.

Kulanan ayaa waxaa looga hadlayay sidii loo dardar-gelin lahaa dagaalka kooxda Al-Shabaab, oo wejigiisa labaad uu bilaabanayo dhawaan, kaasi oo dhinacyadan ay iskaashanayaan sidii loo wiiqi lahaa awoodda gudaha Soomaaliya ee kooxda.

Kulankan ayaa waxa uu daba socda kulamo dhowr ah oo muddooyinkii dambe ay magaalada Muqdisho ku yeelanayeen Soomaaliya iyo dalalka safka hore,  kuwaasi oo qeyb ka ahaayeen saraakiil militari oo ka socotay dalalka Ethiopia, Djibouti iyo Kenya.

Dhinacyada ayaa sidoo kale waxay isla gorfeeyeen sida uu noqon doono howl-galka wadajirka ah oo ay fulin doonaan ciidamada wadamada safka hore, oo garab siinaya kuwa xoogga dalka, sida ay madaxdu horay ugu heshiiyeen.

Hoggaamiyayaasha Ethiopia, Jabuuti iyo Kenya ayaa 1-dii Febraayo ee sanadkaan ayaa ka qeyb-galay kulan madaxeed uu Muqdisho ku marti-geliyey madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud.

Bayaan ay xilligaasi si wada-jir ah u soo saareen ayaa waxay sheegeen inay isku raaceen inay si wadajir ah u qorsheeyaan una abaabulaan olole howlgal “oo lagu raadinayo laguna burburinayo” Al-Shabaab, kaasi oo ah dhowr jiho.

Itoobiya ayaa noqotay dalkii ugu horeeyay ee si rasmi ah u fuliya heshiiskaasi, iyada oo ciidamo usoo dirtay Soomaaliya. Jabuuti iyo Kenya ayaa sidoo kale ciidamo dheeraad ah kusoo dari doona ciidamada horey dalka ugu sugnaa ee qeybta ka ah howl-galka ATMIS.

Ciidamadan ayaa qeyb ka noqonaya howl-galka dalalka safka hore ee ka dhanka ah kooxda Al-Shabaab, kaasi oo lagu xoojinayo dagaalka ka socda dalka, oo deegaano horleh looga xoreeyay kooxda.

Madaxtooyada oo kal hore shaacisay in ciidamadan soo gaari doonaan dalka ayaa waxay sheegtay in kaalintooda ay tahay “inay si wadajir ah u qorsheeyaan uguna howl-galaan taliska ciidamada amniga Soomaaliya.

Ciidamada ka madax-banaan ATMIS ee dalalka safka hore ayaa waxay la-dagaalami doonaan kooxda Al-Shabaab, ayaga oo garab taagan ciidamada dowladda Soomaaliya, oo wejigii koowaad ee dagaalkan kaashanayay dadka deegaanka.

Beijing (Caasimada Online) – Safiirka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya ee dalka Shiinaha Danjire Cawaale Kullane ayaa magaalada Beijing ee caasimadda dalka Shiinaha kaga qeyb-galay shirweynaha caalamiga ah ee ”Daraasaadka caalamka ee Qowmiyadaha Shiinaha iyo Afrika,”.

Shirweynahan oo ay si wada-jir ah u soo qaban qaabiyeen Akadeemiyada Daraasaadka Taariikhda Shiinaha iyo Machadka Shiinaha-Afrika ayaa waxaa ka soo qeyb-galay madax iyo aqoon-yahano ka kala socda dalalka Shiinaha iyo Afrika.

Furitaanka shirka, waxaa khubd dhinacyo badan taabaneysa ka jeediyay Danjire Cawaale Kullane, isaga oo shirka ku soo bandhigay xiriirka taariikhda guud ee shiinaha iyo Afrika intaba.

Danjiraha ayaa ku dheeraaday taariikhda iskaashiga soo jireenka ah ee u dhaxeeya Soomaaliya iyo Shiinaha gaar ahaan arrimaha xagga dhaqanka iyo xiriirka walaaltinimo ee labada dal ka dhaxeeyo.

”Xiriirka labada dal ee Soomaaliya iyo Shiinaha wuxuu bilowday qarnigii 15-aad ee Admiral Zheng Ha, soo booqday magaalada Muqdisho, waxaana markaas kadib aas-aasnay wada shaqeyn ku saleysan ganacsiga, siyaasad nabad ah iyo iskaashi udub-dhexaad illaa iyo hadda u ah xiriirka labada dal,” ayuu ku yiri safiirka khudbadda uu ka jeediyay shirka.

Ugu dambeyntii, Danjire Cawaale Kullane ayaa soo dhoweeyay howsha wanaagsan ee Machadka Shiinaha-Afrika “China-Africa Institute” (CAI) iyo Akadeemiyada Daraasaadka Taariikhda Shiinaha Chinese Academy of History ( CAH), sida hufnaanta iyo wadajirka leh ay u maamuleen shirweynaha caalamiga ah ee daraasaadka caalamka ah ee Qowmiyadaha Shiinaha iyo Afrika.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiirka Cadaaladda iyo Arrimaha Garsoorka XFS Mudane Xasan Macalin ayaa shaaciyay in dagaalka musuq-maasuqa ka dhanka ah ee ay bilaabeyso dowladda federaalka Soomaaliya aan loo kala eegi doonin sarkaal sare iyo mid hoose, islamarkaana uusan masuul ku baxsan doonin xilka uu ka hayo dowladda.

Wasiir Xasan Macalin ayaa sidoo kale waxa uu sheegay in musuq-maasuqa uu yahay caqabadda ugu weyn ee horseedi karta burburka ku yimaada horumarka dadka iyo dalka.

“Qofna laguma dulminayo in uu yahay sarkaal hoose, qofna kuma baxsanayo in uu yahay sarkaal sare marka howshu joogto musuq-maasuq,” ayuu yiri wasiirka cadaaladda iyo arrimaha garsoorka XFS Mudane Xasan Macalin

Wasiirka ayaa waxa kale oo uu xusay in musuq-maasuqa ay u arkaan caqabad dhaqaale “oo wiiqi kara horumarka dadka iyo dalka,” sidaas darteed ay dowladda ka go’an tahay in la si dhab ah loola dagaalamo.

Hadalka Wasiirka ayaa imanaya xilli ay dowladda federaalka qorsheynayso inay qaado tallaabooyin waaweyn oo lagula dagaalamayo musuq-maasuq, iyada oo shalay Golaha Wasiiradda ay ansixiyeen qaraarka adkaynta hufnaanta maaraynta maaliyadda dalka.

Qaraarkan ayaa ka kooban illaa 8 qodob oo saldhiggiisu yahay maaraynta maaliyadda guud ee dalka, maaraynta dakhliga dalka, iibka iyo qandaraaska qaranka, maareynta hantida guud ee qaranka iyo maamulka iyo maaraynta shaqaalaha.

Sidoo kale waa mid muhiim u ah ilaalinta hantida guud ee dadweynaha, la-dagaallanka musuq-maasuqa iyo in hantida qaranka loo maareeyo si hufan oo u adeegaysa danaha guud.

Si kastaba, Dowladda federaalka Soomaaliya ayaa dhawaan xirtay saraakiil dowladeed, oo la horgeeyay maxkamadda gobolka Banaadir, kuwaasi oo ciidamada booliska ay 20-kii April ee sanadkaan kasoo xireen garoonka Aadan Cadde ee magaalada Muqdisho.

Saraakiishan dowladeed ayaa waxaa loo haysta musuq-maasuq, been abuur, ku takri-fal awood dowladeed, waxayna hrodhac u yihiin shabakad ballaaran oo ku eedeysan xatooyada iyo lunsashada xoolaha dadweynaha, wuxuuna xarigooda qeyb ka yahay dagaalka ay dowladda kula jirto musuq-maasuqa.

Ciidamada ammaanka ayaa sidoo kale weli ku raadjooga shaqsiyaad kale oo ka tirsan shabakadaan ay qeybta ka ahaayeen saraakiishan u xiran dowladda, kuwaasi oo iyaguna la horgeyn doono cadaaladda.

Muqdisho (Caasimada Online) – Waxaa kormeer indha-indheyn ah ku tegay suuqa  Bakaaraha ee magaalada Muqdisho Wasiiru-dowlaha amniga gudaha iyo wasiir ku-xigeenka wasaaradda warfaafinta, xilli uu amniga caasimada soo hagaagayo bilihii ugu dambeeyay.

Maxamed Cali Xagaa iyo Cabdiraxmaan Al-Cadaala ayaa waxa u kuur-galeen xaaladda suuqa weyn ee Bakaaraha, ayaga u kuur-galay amniga suuqa, iyaga oo kormeer ku maray qeybaha suuqa, oo markii hore ay canshuur ka qaadi jireen kooxda Al-Shabaab, taasi oo inta badan meesha laga saaray xilligaan.

Wasiiraddan ayaa waxay kasoo dukaameysteen dukaamada kala duwan ee ganacsi ee ku yaalla suuqa Bakaaraha, iyaga oo intaas kadib usii gudbay dhanka isgoyska Balaksi, halkaasi oo ay kula kulmeen dhalinyaro waqti ku qaadanayay hoteel ku yaall halkaasi,

Bulshada caasimada ayaa dowladda iyo ciidamada qeybahooda kala duwan ku bogaadiyay isbeddelka amniga ee magaalada Muqdisho, kaasi oo horseeday in xubno wasiiro ah ay kormeer ku tagaan suuqa Bakaaro, oo markii hore ay adkeyd inay tagaan halkaasi.

Wasiiradan oo ay wehliyaan saraakiil ka tirsan qeybaha kala duwan ee ciidanka qaranka ayaa usii jiheystay warshada weyn ee warshadaha ayaga oo socdaal ku tegay deegaanka Daaru-salaam iyo beerta deegaankaas oo boqolaal dad ah u dalxiis tageen.

Amniga caasimada ayaa muddooyinkii dambe soo hagaagayay, ayada oo ciidan cusub lagu biiriyay kuwii hore ugu sugna, illaa saddex kun oo askari oo lagu soo tababaray waddanka Uganda ayaa la geeyay degmooyin ku yaalla daafaha magaalada, si ay banaanka uga ilaaliyaan caasimadda.

Dadweynuhu waxay sheegayaan in ciidanka cusub ay u muuqdaan kuwo feejigan oo fahamsan waajibkooda. Daafaha magaalada Muqdisho ayaa loo xil-saaray in aanay argagixisada kasoo tallaabin.

Sidoo kale ciidanka dharcadka ah ee hay’adda Nabad-sugida iyo Sirdoonka Qaranka ayaa aad loo kordhiyay sida aan xogta ku helnay, kuwaasi oo toos u dhex galay shacabka, iyada oo masuul looga dhigay amniga qeybta loo bixiyay aagga koowaad ee caasimadda.

Booliska ayaa sidoo kale muujinaya fir-fircooni intii hore ka badan. Waxaa muuqata inay laamaha amniga wada-shaqeyn fiican yeesheen, taas oo amaanka caasimadda wax badan ka bedeshay.

Si kastaba, Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud waxa uu kal hore sheegay inay xoog badan galinayaan amaanka magaalada Muqdisho, isaga oo shacabka weydiistay inay dulqaad muujiyaan intay socda howl-gallada gaarka ah ee lagu xaqiijinayo amaanka caasimadda.

Hoos ka daawo

Beledweyne (Caasimada Online) – Madaxweynaha Dowlad-goboleedka HirShabeelle Cali Cabdullaahi Xuseen Guudlaawe ayaa guddi gaar ah u magacaabay fatahaadda Wabiga Shabeelle uu ka geystay magaalada Beledweyne ee xarunta gobolka Hiiraan.

Guddigan oo madaxweyne Guudlaawe u xilsaaray gurmad deg deg ah in la gaarsiiyo qoysaska uu saameynta xooggan ku yeeshay Wabiga Shabeelle ee karkaarada ku jabsaday xaafadaha magaalada Baladweyne iyo sidii loo gacan qaban lahaa qoysaska barakacay.

Guddigan ayaa waxaa guddoomiye looga dhigay wasiirka wasaaradda gargaarka iyo maareynta musiibooyinka Caasho Khaliif Maxamed, halka Maxamed Cabdiraxmaan Khayre oo ah wasiirka wasaaradda amniga gudaha maamulka looga dhigay guddoomiye ku-xigeenka 1-aad.

Xubnaha guddigan ayaa waxa uu madaxweyne Guudlaawe kusoo daray guddoomiyaha gobolka Shabeellaha Dhexe Axmed Mayre Makaraan, maadaama gobolkaas uu maro Webiga Shabeelle, uuna dhowr jeer fatahaad ka sameeyay deegaano ka tirsan.

Guddigan oo u badan wasiiro ka tirsan xukuumadda dowlad-goboleedka HirShabeelle ayaa waxaa sidoo kale xubin ka ah guddoomiyaha gobolka Hiiraan Cali Jeyte Cismaan, si gargaar loogu raadiyo xaaladda adag ee ka taagan magaalada Beledweyne kadib markii ay guryahooda isaga barakaceen dadkii deganaa.

Madaxweyne Cali Guudlaawe ayaa Arbacadii kormeer u kuurgal ah ku sameeyay qeybo kamid ah xaafadaha magaalada Beledweyne oo uu ku fatahay Wabiga Shabeelle, iyada oo madaxweynaha iyo masuuliyiin uu horkacayay ay socod ku mareen buundada nuurxawaad iyo qeybo kamid ah xaafadaha magaalada.

Halkaasi oo barakac baahsan uu ka socday maalmihii dame, iyada oo wabiga uu ku fatahay xaafadaha kala duwan ee magaalada Beledweyne ee gobolka Hiiraan.

Sidoo kale waxa uu madaxweynaha booqday deegaanka Ceeljaale oo ay kusoo barakaceen qeybo kamid ah dadkii deganaa magaalada oo ay saameeyeen fatahaadaha.

Madaxweyne Cali Guudlaawe ayaa tilmaamay in magaalada Beledweyne ay ka jirto xaalad bini’aadanimo tii ugu darneyd iyada oo magaalada badankeed laga barakacay, dadka qaarna ay ku go’doonsan yihiin Xaafadaha.

Wuxuu ugu baaqay dowladda federaalka, shacabka Soomaaliyeed iyo hay’adaha samafalka inay si deg deg ah ugu soo gurmadaan shacabka Beledweyne oo ay saameeyeen musiibada fatahaadaha Wabiga Shabeelle.

Muqdisho (Caasimada Online)  – Wasiirkii hore ee arrimaha dibadda Soomaaliya Axmed Ciise Cawad ayaa si weyn u dhaliilay hadallada xanafta leh ee maalmihii dambe ay warbaahinta isku marinayaan madaxda dowladda federaalka Soomaaliya iyo maamulka Puntland.

Cawad ayaa waxa uu sheegay in dhaqankan uusan wax tar u aheyn xaaladda maanta ay Soomaaliya ku jirto, oo u baahan wada-hadal dhab ah iyo in si wada-jir ah looga wada-shaqeeyo mustaqbalka iyo muuqaalka guud ee Soomaaliya.

“Soomaaliya maanta uma baahna far isku fiiq iyo in hadallo wax kala fogaynaya hawada la isu mariyo, balse waxay u baahan tahay wada hadal dhab ah oo wax taraya iyo in danta dalka iyo dadka si wada jir iyo is fahan leh looga wada shaqeeyo mustaqbalka iyo muuqaalka guud,” ayuu yiri Cawad.

Sidoo kale waxa uu soo jeediyay in ismaan-dhaafka ka dhex jira madaxda sare ee dowladda federaalka ah ee Soomaaliya iyo maamulka Puntland laga gaaro isfahan, islamarkaana ay xilligaan tahay waqtigii wax sixidda iyo dib u qaabeynta dalka, sida uu hadalka u dhigay.

“Dowladda Federalka Soomaaliya waa dowladdii dalku lahaa, Puntlandna waa degaan muhiim ah oo ay tahay in tix galin weyn la siiyo. Waaxaa lama huraan ah in degdeg danta dalka iyo dadka Soomaaliyeed si kal furan looga wada shaqeeyo horayna wada jir loogu socdaa is maandhaafka jirana lagu badalaa wada shaqayn iyo is fahan,” ayuu yiri.

Waxa uu intaas kusii daray “Waxa aan ku midaysan nahay ayaa ka weyn waxaa yar ee lagu kala aragtida duwan yahay. Waxaa loo baahan yahay in si ka fiirsi iyo deggenaansho leh mar walba xaaladda dalka loo wajeho caadifadana meel la iska dhigo. Waxaa la joogaa waqtigii wax sixidda iyo dib u qaabaynta dalka guud ahaan.”

Cawad ayaa waxa kale oo wax laga xumaado ku tilmaamay hadaladda la jarjaray ee sida khaldan baraha bulshada loo wareejinayo, kuwaasi oo uu ku tilmaamay marin habaabin bulsho, xilli ay meel sare gaartay xiisadda siyaasadeed ee u dhaxeysa madaxda dowladda dhexe iyo maamulka Puntland.

“Waa in aan gacmaha isqabsanaa oo nabadda iyo horumarka dalka laga wada-shaqeeyo,” ayuu yiri Wasiirkii hore ee arrimaha dibadda Soomaaliya Axmed Ciise Cawad oo baaq guud u diray dadka Soomaaliyeed iyo madaxdooda.

Hadalkan ayaa imanaya xilli maalmihii dambe ay warbaahinta isku marinayeen hadallo kulul madaxda dowladda federaalka iyo Puntland, kaasi oo meel sare geeyay khilaafka labada dhinac, kadib markii uu madaxweynaha Puntland uu si shaqsi ah u weeraray ra’iisul wasaaraha Soomaaliya iyo madaxweynaha dalka.